SlowingoGrammatica
A1 31 / 32

And, but, or, so, because: zinnen verbinden in het Engels (voegwoorden)

And, But, Or, So, Because

Op deze pagina
  1. Leerdoel
  2. Het idee
  3. Nederlands en Engels vergeleken
  4. Vorm
  5. Gebruik
  6. Veelgemaakte fouten
  7. Valkuilen voor Nederlandstaligen
  8. Niet verwarren
  9. Spelling en uitspraak
  10. Gouden regel
  11. Oefeningen

Leerdoel

Na deze les kun je twee ideeën verbinden met and, but, or, so en because, informatie toevoegen met also, too en as well op de juiste plek, en gebruik je komma's goed bij deze woorden.

Het idee

Korte zinnen zijn duidelijk, maar in echte gesprekken verbinden we onze ideeën. Een clause (deelzin) is een groepje woorden met een onderwerp en een werkwoord: it was late, we took a taxi. Verbindingswoorden (voegwoorden, conjunctions) maken van twee deelzinnen één zin, en elk voegwoord laat een ander verband zien. Zie ze als vijf symbolen:

  • and = plus (+): nog een idee erbij
  • but = een tegenstelling of een verrassing (≠)
  • or = een keuze (?)
  • so = een gevolg (→)
  • because = een reden (←)

So en because vertellen hetzelfde verhaal in tegengestelde richting. Oorzaak → gevolg: It was late, so we took a taxi. Gevolg ← oorzaak: We took a taxi because it was late.

Also, too en as well doen ongeveer hetzelfde als and: ze voegen informatie toe. Maar ze verbinden geen twee deelzinnen. Ze staan binnen een deelzin, en elk woord heeft zijn eigen plek.

Nederlands en Engels vergeleken

De vijf voegwoorden hebben duidelijke Nederlandse partners: en = and, maar = but, of = or, dus = so, omdat / want = because. Het verschil zit in de woordvolgorde erna. In het Nederlands verandert die: na omdat gaat het werkwoord naar het eind (omdat het laat was), en na dus komt het werkwoord vaak vóór het onderwerp (dus namen we een taxi). In het Engels verandert er niets: na alle vijf komt gewoon onderwerp + werkwoord. En ook staat in het Nederlands achter het werkwoord (Ik speel ook voetbal); also staat in het Engels vóór het hoofdwerkwoord.

NederlandsEngelsWat is anders?
…omdat het laat was.…because it was late.omdat: werkwoord achteraan → because: gewone volgorde
Het was laat, dus namen we een taxi.It was late, so we took a taxi.dus + inversie → so + onderwerp + werkwoord
Ik speel ook voetbal.I also play football. / I play football too.ook na het werkwoord → also ervoor, of too achteraan
Zij komt ook niet. / Ik ook niet.She isn't coming either. / Me neither.ook niet → either / neither
Wil je thee of koffie?Do you want tea or coffee?of = or, net als in het Nederlands
eieren, melk en broodeggs, milk and breadlijstje: hetzelfde

Hetzelfde als in het Nederlands: na en, maar, of en want blijft ook in het Nederlands de gewone woordvolgorde. Doe na because dus gewoon wat je na want doet.

Vorm

De vijf voegwoorden

VoegwoordBetekenisVoorbeeld
andtoevoegenI play the guitar and my sister plays the piano.
buttegenstellingThe hotel was nice, but the food was terrible.
orkeuzeDo you want tea or coffee?
sogevolgI was hungry, so I made a sandwich.
becauseredenI made a sandwich because I was hungry.

Also, too, as well – de plek

WoordPlekVoorbeeld
alsovóór het hoofdwerkwoordShe also plays the violin.
alsona beHe's also a musician.
alsona het eerste hulpwerkwoord of modale werkwoord (can, is, are…)I can also drive.
tooaan het eind van de deelzinShe plays the violin too.
as wellaan het eind van de deelzinShe plays the violin as well.

Too en as well hoor je veel in spreektaal; also is gewoon in spreek- en schrijftaal. In ontkennende zinnen gebruik je either aan het eind, niet too: I don't like it either (zie A2-32).

Komma's bij deze woorden

RegelVoorbeeld
Meestal een komma vóór but en so als ze twee deelzinnen verbindenIt's sunny, but it's cold. / I was tired, so I went to bed.
and / or met twee korte deelzinnen: meestal geen komma nodigI cooked and she washed up.
Meestal geen komma vóór becauseI'm late because the bus didn't come.
Deelzin met because vooraan → komma ernaBecause it was raining, we stayed in.
Opsommingen: komma's tussen de woorden, and voor het laatsteI bought eggs, milk and bread.

In opsommingen zetten sommige schrijvers (vooral in het Amerikaans-Engels) ook een komma vóór and: eggs, milk, and bread. Allebei is goed; kies één stijl en houd die vast.

Gebruik

1And – toevoegen

Gebruik and om een vergelijkbaar idee toe te voegen, of om woorden in een opsomming te verbinden.

I'm a nurse and my husband is a teacher.
Ik ben verpleegkundige en mijn man is leraar.
We went to the beach and had lunch by the sea.
We gingen naar het strand en lunchten aan zee.
I need eggs, butter and flour.
Ik heb eieren, boter en bloem nodig.
She's clever and very funny.
Ze is slim en heel grappig.

2But – tegenstelling

Gebruik but als het tweede idee anders is dan het eerste, of verrassend na het eerste.

The flat is small, but it's very bright.
Het appartement is klein, maar wel heel licht.
flat (UK), apartment (US)
I like coffee, but I don't drink it in the evening.
Ik hou van koffie, maar ’s avonds drink ik het niet.
Nederlands: ’s avonds drink ik; Engels: I don't drink
He studied a lot, but he didn't pass the exam.
Hij heeft veel gestudeerd, maar hij is niet geslaagd.
It's expensive but good.
Het is duur, maar goed.
twee bijvoeglijke naamwoorden: in het Engels geen komma

3Or – keuze

Gebruik or voor een keuze tussen twee of meer dingen. In ontkennende zinnen verbindt or de dingen die je niet doet of hebt.

Do you want to stay in or go out?
Wil je thuisblijven of uitgaan?
We can take the bus or walk.
We kunnen de bus nemen of lopen.
I don't eat meat or fish.
Ik eet geen vlees en geen vis. / Ik eet geen vlees of vis.
ontkenning: or
Is your birthday in May or June?
Ben je in mei of in juni jarig?
jarig zijn → your birthday is

4So – gevolg

Zet so vóór het gevolg. De oorzaak komt eerst. Na so komt gewoon het onderwerp, niet het werkwoord – anders dan na het Nederlandse dus.

It was raining, so we stayed at home.
Het regende, dus bleven we thuis.
dus bleven we → so we stayed
My phone battery was dead, so I used my friend's phone.
Mijn telefoon was leeg, dus ik heb die van mijn vriend gebruikt.
The shop was closed, so we went to the market.
De winkel was dicht, dus gingen we naar de markt.
I'm on a diet, so no cake for me, thanks.
Ik ben op dieet, dus voor mij geen taart, dank je.

5Because – reden

Zet because vóór de reden. Op een vraag met Why…? kun je in een gesprek ook alleen met Because… antwoorden. Na because blijft het werkwoord op zijn gewone plek – ook al gaat het na het Nederlandse omdat naar het eind.

I'm tired because I didn't sleep well.
Ik ben moe, omdat ik niet goed heb geslapen.
omdat … geslapen → because I didn't sleep
She left early because she had a headache.
Ze ging vroeg weg, want ze had hoofdpijn.
want: dezelfde volgorde als because
Because the trains weren't running, we drove to Leeds.
Omdat er geen treinen reden, zijn we met de auto naar Leeds gegaan.
"Why are you learning English?" "Because I want to work abroad."
‘Waarom leer je Engels?’ ‘Omdat ik in het buitenland wil werken.’
Nederlands: wil werken achteraan; Engels: I want to work

6Also, too en as well

Gebruik deze woorden om informatie toe te voegen. Also staat midden in de deelzin; too en as well staan aan het eind. Het Nederlandse ook staat vaak achter het werkwoord – het Engelse also juist ervóór.

I play tennis. I also play football.
Ik tennis. Ik voetbal ook.
ook na het werkwoord → also ervoor
Sara is a doctor. She's also a mother of three.
Sara is arts. Ze is ook moeder van drie kinderen.
na be: also erna, net als ook
I love this song. My dad loves it too.
Ik vind dit liedje geweldig. Mijn vader ook.
We visited the castle, and we saw the old town as well.
We hebben het kasteel bezocht en we hebben ook de oude stad gezien.

Veelgemaakte fouten

❌Because I was hungry, so I ate a sandwich.
✅Because I was hungry, I ate a sandwich.
Gebruik because of so, niet allebei. (Of: I was hungry, so I ate a sandwich.)
❌She plays also the piano.
✅She also plays the piano.
Also staat vóór het hoofdwerkwoord, niet tussen het werkwoord en het lijdend voorwerp.
❌I don't like it too.
✅I don't like it either.
In een ontkennende deelzin gebruik je either aan het eind.
❌I'm tired because of I didn't sleep.
✅I'm tired because I didn't sleep.
because + deelzin. (Because of + zelfstandig naamwoord staat in B1-27.)
❌So it was late, we took a taxi.
✅It was late, so we took a taxi.
So staat vóór het gevolg, tussen de twee deelzinnen.
⚠️I also am a student.
✅I'm also a student.
Gewone plek: also na be.
⚠️She too plays the drums.
✅She plays the drums too.
Too na het onderwerp is formeel en heeft komma's nodig (She, too, plays…); de gewone plek is aan het eind.
⚠️I stayed at home. Because I was ill.
✅I stayed at home because I was ill.
Op schrift houd je de deelzin met because in dezelfde zin. Als kort antwoord in een gesprek is "Because I was ill." prima.

Valkuilen voor Nederlandstaligen

1. Het werkwoord achteraan na because. Na omdat gaat in het Nederlands het werkwoord naar het eind: ‘…omdat de trein te laat was.’ Veel Nederlandstaligen nemen die volgorde mee naar het Engels. Na because komt gewoon onderwerp + werkwoord + rest – precies zoals na want.

❌I missed the meeting because the train too late was.
✅I missed the meeting because the train was late.
❌We bought a bigger car because we three children have.
✅We bought a bigger car because we have three children.

2. Inversie na so – en thus voor dus. Na dus zet het Nederlands het werkwoord vaak vóór het onderwerp: ‘Het was koud, dus trokken we een jas aan.’ Na so blijft in het Engels het onderwerp vooraan. En dus is in een gewone zin niet thus: dat woord is formeel en schrijftalig.

❌The museum was full, so went we to a café.
✅The museum was full, so we went to a café.
⚠️My laptop was broken, thus I used my phone.
✅My laptop was broken, so I used my phone.
Thus klinkt hier stijf en formeel, als in een wetenschappelijk artikel. In gewone taal zeg je so.

3. Ook vooraan. ‘Ook heb ik een kat’ is in het Nederlands mogelijk – met het werkwoord op de tweede plek. In het Engels kan also niet zo vooraan staan met inversie. Zet also vóór het hoofdwerkwoord, of too / as well aan het eind.

❌Also have I a cat.
✅I also have a cat. of I have a cat too.

4. Ik ook niet → Me also not. Reageer je op iets ontkennends, dan zeg je in het Nederlands ‘Ik ook niet’. In het Engels is dat Me neither (informeel) of Neither do I / I don't either. Also en too gebruik je niet bij een ontkenning.

❌"I don't like horror films." "Me also not."
✅"Me neither."
of: Neither do I. / I don't either.

Niet verwarren

so en because – Hetzelfde verhaal in tegengestelde richting. So + gevolg; because + reden. Meer manieren om een reden of gevolg te geven staan in B1-27.

It was cold, so I wore a coat.
Het was koud, dus ik deed een jas aan.
koud → jas
I wore a coat because it was cold.
Ik deed een jas aan, omdat het koud was.
jas ← koud

but en although – Allebei laten ze een tegenstelling zien, maar although (hoewel) heeft een andere zinsbouw. In deze les gebruiken we alleen but; although staat in B1-26.

It was late, but we went for a walk.
Het was laat, maar we zijn toch nog gaan wandelen.

also, too en as well – Dezelfde betekenis (ook), een andere plek.

Tom also likes jazz.
Tom houdt ook van jazz.
vóór het hoofdwerkwoord
Tom likes jazz too.
Tom houdt ook van jazz.
aan het eind
Tom likes jazz as well.
Tom houdt ook van jazz.
aan het eind

Spelling en uitspraak

  • and is meestal zwak: /ən/ of alleen /n/ – fish and chips klinkt als ‘fish 'n' chips’.
  • but is in snelle spraak zwak /bət/; or is zwak /ə/ (UK), /ɚ/ (US): tea or coffee klinkt als één groep, met een korte doffe klank in het midden. Zeg or dus niet als het Nederlandse of.
  • because /bɪˈkɒz/ (UK), /bɪˈkɔːz/ of /bɪˈkʌz/ (US) – klemtoon op het tweede deel. Het eindigt op een stemhebbende /z/: laat je stem doorzoemen, ook al maakt het Nederlands medeklinkers aan het eind van een woord stemloos. In heel informele spraak wordt het vaak 'cause /kəz/. Schrijf in gewone teksten because.
  • so /səʊ/ (UK), /soʊ/ (US) begint met een scherpe /s/ – niet met de Nederlandse /z/ van zo – en eindigt met een glijdende klank: van een doffe klinker naar een korte oe.
  • too, to en two kunnen hetzelfde klinken: /tuː/. Too aan het eind van een zin krijgt klemtoon: Me too. (To is vaak zwak /tə/.)
  • as well /əz ˈwel/: begin well met een Engelse /w/ – lippen rond, je tanden raken je lip niet. Anders klinkt het als ‘vel’.
  • Bij een keuzevraag met or gaat de stem meestal omhoog bij de eerste keuze en omlaag bij de laatste: Tea (omhoog) or coffee (omlaag)? – net als in het Nederlands.

Gouden regel

and (+), but (≠), or (?), so (→ gevolg), because (← reden). Na alle vijf komt gewoon onderwerp + werkwoord – geen werkwoord achteraan na because, geen inversie na so. Also staat midden in de deelzin (vóór het hoofdwerkwoord); too / as well staan aan het eind. Zet meestal een komma vóór but en so, en geen komma vóór because.

Oefeningen

A. Vorm

Gebruik bij 1–4 het woord dat past bij de betekenis tussen haakjes: and, but, or, so, because. Kies bij 5 en 6 tussen also en too.

  1. I like cats, I don't like dogs. (contrast)
  2. Would you like rice chips? You can choose one. (choice)
  3. It was late, we went home. (result)
  4. We went home it was late. (reason)
  5. She plays the violin, and she ___ plays the piano. …
  6. My brother likes football, and I like it ___. …

B. Betekenis

Kies het juiste antwoord.

  1. Kies het juiste antwoord: I didn't have breakfast, … I'm hungry now.
  2. Kies het juiste antwoord: I'm hungry now … I didn't have breakfast.
  3. Kies het juiste antwoord: We can eat at home … go to a restaurant.
  4. Kies het juiste antwoord: The test was hard, … I passed it.

C. Vind de fout

Verbeter de fout. Is de zin goed, schrijf dan correct.

  1. I'm tired because of I worked late.
  2. I don't eat meat too.
  3. Because it was cold so we stayed in.
  4. She speaks also French.
  5. I was tired, so I went to bed early.

D. In context

Woorden: and, because, but, or, so, too (je mag een woord vaker gebruiken)

A message to a friend
Hi Jo! Sorry, I can't come tonight 16 I have a cold. I stayed in bed all day, 17 I feel a bit better now. Do you want to meet on Saturday 18 Sunday? I'm free both days. My sister wants to come 19. She's on holiday this week, 20 she isn't working!

E. Jouw beurt

Schrijf in het Engels over je dag en over je redenen.

  1. Schrijf één zin over je dag met but en één met so.
  2. Beantwoord de vraag: Why are you learning English? Gebruik because.

F. Gemengde herhaling

Herhaal wat je in eerdere lessen hebt geleerd.

  1. A1-28 Past Simple: onregelmatige werkwoorden, did en didn't in het Engels
    Vul aan: I didn't (go) to work because I was ill.
  2. A1-15 Always, usually, never: zeggen hoe vaak je iets doet in het Engels
    Zet always op de juiste plek: She is late.
  3. A1-26 Was en were: de verleden tijd van ‘be’ (was, waren) in het Engels
    Kies het juiste antwoord: The film … long, but it was great.
Android-appLeer onderweg Google Play