And, but, or, so, because: zinnen verbinden in het Engels (voegwoorden)
And, But, Or, So, Because
Op deze pagina
Leerdoel
Na deze les kun je twee ideeën verbinden met and, but, or, so en because, informatie toevoegen met also, too en as well op de juiste plek, en gebruik je komma's goed bij deze woorden.
Het idee
Korte zinnen zijn duidelijk, maar in echte gesprekken verbinden we onze ideeën. Een clause (deelzin) is een groepje woorden met een onderwerp en een werkwoord: it was late, we took a taxi. Verbindingswoorden (voegwoorden, conjunctions) maken van twee deelzinnen één zin, en elk voegwoord laat een ander verband zien. Zie ze als vijf symbolen:
- and = plus (+): nog een idee erbij
- but = een tegenstelling of een verrassing (≠)
- or = een keuze (?)
- so = een gevolg (→)
- because = een reden (←)
So en because vertellen hetzelfde verhaal in tegengestelde richting. Oorzaak → gevolg: It was late, so we took a taxi. Gevolg ← oorzaak: We took a taxi because it was late.
Also, too en as well doen ongeveer hetzelfde als and: ze voegen informatie toe. Maar ze verbinden geen twee deelzinnen. Ze staan binnen een deelzin, en elk woord heeft zijn eigen plek.
Nederlands en Engels vergeleken
De vijf voegwoorden hebben duidelijke Nederlandse partners: en = and, maar = but, of = or, dus = so, omdat / want = because. Het verschil zit in de woordvolgorde erna. In het Nederlands verandert die: na omdat gaat het werkwoord naar het eind (omdat het laat was), en na dus komt het werkwoord vaak vóór het onderwerp (dus namen we een taxi). In het Engels verandert er niets: na alle vijf komt gewoon onderwerp + werkwoord. En ook staat in het Nederlands achter het werkwoord (Ik speel ook voetbal); also staat in het Engels vóór het hoofdwerkwoord.
| Nederlands | Engels | Wat is anders? |
|---|---|---|
| …omdat het laat was. | …because it was late. | omdat: werkwoord achteraan → because: gewone volgorde |
| Het was laat, dus namen we een taxi. | It was late, so we took a taxi. | dus + inversie → so + onderwerp + werkwoord |
| Ik speel ook voetbal. | I also play football. / I play football too. | ook na het werkwoord → also ervoor, of too achteraan |
| Zij komt ook niet. / Ik ook niet. | She isn't coming either. / Me neither. | ook niet → either / neither |
| Wil je thee of koffie? | Do you want tea or coffee? | of = or, net als in het Nederlands |
| eieren, melk en brood | eggs, milk and bread | lijstje: hetzelfde |
Hetzelfde als in het Nederlands: na en, maar, of en want blijft ook in het Nederlands de gewone woordvolgorde. Doe na because dus gewoon wat je na want doet.
Vorm
De vijf voegwoorden
| Voegwoord | Betekenis | Voorbeeld |
|---|---|---|
| and | toevoegen | I play the guitar and my sister plays the piano. |
| but | tegenstelling | The hotel was nice, but the food was terrible. |
| or | keuze | Do you want tea or coffee? |
| so | gevolg | I was hungry, so I made a sandwich. |
| because | reden | I made a sandwich because I was hungry. |
Also, too, as well – de plek
| Woord | Plek | Voorbeeld |
|---|---|---|
| also | vóór het hoofdwerkwoord | She also plays the violin. |
| also | na be | He's also a musician. |
| also | na het eerste hulpwerkwoord of modale werkwoord (can, is, are…) | I can also drive. |
| too | aan het eind van de deelzin | She plays the violin too. |
| as well | aan het eind van de deelzin | She plays the violin as well. |
Too en as well hoor je veel in spreektaal; also is gewoon in spreek- en schrijftaal. In ontkennende zinnen gebruik je either aan het eind, niet too: I don't like it either (zie A2-32).
Komma's bij deze woorden
| Regel | Voorbeeld |
|---|---|
| Meestal een komma vóór but en so als ze twee deelzinnen verbinden | It's sunny, but it's cold. / I was tired, so I went to bed. |
| and / or met twee korte deelzinnen: meestal geen komma nodig | I cooked and she washed up. |
| Meestal geen komma vóór because | I'm late because the bus didn't come. |
| Deelzin met because vooraan → komma erna | Because it was raining, we stayed in. |
| Opsommingen: komma's tussen de woorden, and voor het laatste | I bought eggs, milk and bread. |
In opsommingen zetten sommige schrijvers (vooral in het Amerikaans-Engels) ook een komma vóór and: eggs, milk, and bread. Allebei is goed; kies één stijl en houd die vast.
Gebruik
1And – toevoegen
Gebruik and om een vergelijkbaar idee toe te voegen, of om woorden in een opsomming te verbinden.
2But – tegenstelling
Gebruik but als het tweede idee anders is dan het eerste, of verrassend na het eerste.
3Or – keuze
Gebruik or voor een keuze tussen twee of meer dingen. In ontkennende zinnen verbindt or de dingen die je niet doet of hebt.
4So – gevolg
Zet so vóór het gevolg. De oorzaak komt eerst. Na so komt gewoon het onderwerp, niet het werkwoord – anders dan na het Nederlandse dus.
5Because – reden
Zet because vóór de reden. Op een vraag met Why…? kun je in een gesprek ook alleen met Because… antwoorden. Na because blijft het werkwoord op zijn gewone plek – ook al gaat het na het Nederlandse omdat naar het eind.
6Also, too en as well
Gebruik deze woorden om informatie toe te voegen. Also staat midden in de deelzin; too en as well staan aan het eind. Het Nederlandse ook staat vaak achter het werkwoord – het Engelse also juist ervóór.
Veelgemaakte fouten
Valkuilen voor Nederlandstaligen
1. Het werkwoord achteraan na because. Na omdat gaat in het Nederlands het werkwoord naar het eind: ‘…omdat de trein te laat was.’ Veel Nederlandstaligen nemen die volgorde mee naar het Engels. Na because komt gewoon onderwerp + werkwoord + rest – precies zoals na want.
2. Inversie na so – en thus voor dus. Na dus zet het Nederlands het werkwoord vaak vóór het onderwerp: ‘Het was koud, dus trokken we een jas aan.’ Na so blijft in het Engels het onderwerp vooraan. En dus is in een gewone zin niet thus: dat woord is formeel en schrijftalig.
3. Ook vooraan. ‘Ook heb ik een kat’ is in het Nederlands mogelijk – met het werkwoord op de tweede plek. In het Engels kan also niet zo vooraan staan met inversie. Zet also vóór het hoofdwerkwoord, of too / as well aan het eind.
4. Ik ook niet → Me also not. Reageer je op iets ontkennends, dan zeg je in het Nederlands ‘Ik ook niet’. In het Engels is dat Me neither (informeel) of Neither do I / I don't either. Also en too gebruik je niet bij een ontkenning.
Niet verwarren
so en because – Hetzelfde verhaal in tegengestelde richting. So + gevolg; because + reden. Meer manieren om een reden of gevolg te geven staan in B1-27.
but en although – Allebei laten ze een tegenstelling zien, maar although (hoewel) heeft een andere zinsbouw. In deze les gebruiken we alleen but; although staat in B1-26.
also, too en as well – Dezelfde betekenis (ook), een andere plek.
Spelling en uitspraak
- and is meestal zwak: /ən/ of alleen /n/ – fish and chips klinkt als ‘fish 'n' chips’.
- but is in snelle spraak zwak /bət/; or is zwak /ə/ (UK), /ɚ/ (US): tea or coffee klinkt als één groep, met een korte doffe klank in het midden. Zeg or dus niet als het Nederlandse of.
- because /bɪˈkɒz/ (UK), /bɪˈkɔːz/ of /bɪˈkʌz/ (US) – klemtoon op het tweede deel. Het eindigt op een stemhebbende /z/: laat je stem doorzoemen, ook al maakt het Nederlands medeklinkers aan het eind van een woord stemloos. In heel informele spraak wordt het vaak 'cause /kəz/. Schrijf in gewone teksten because.
- so /səʊ/ (UK), /soʊ/ (US) begint met een scherpe /s/ – niet met de Nederlandse /z/ van zo – en eindigt met een glijdende klank: van een doffe klinker naar een korte oe.
- too, to en two kunnen hetzelfde klinken: /tuː/. Too aan het eind van een zin krijgt klemtoon: Me too. (To is vaak zwak /tə/.)
- as well /əz ˈwel/: begin well met een Engelse /w/ – lippen rond, je tanden raken je lip niet. Anders klinkt het als ‘vel’.
- Bij een keuzevraag met or gaat de stem meestal omhoog bij de eerste keuze en omlaag bij de laatste: Tea (omhoog) or coffee (omlaag)? – net als in het Nederlands.
Gouden regel
and (+), but (≠), or (?), so (→ gevolg), because (← reden). Na alle vijf komt gewoon onderwerp + werkwoord – geen werkwoord achteraan na because, geen inversie na so. Also staat midden in de deelzin (vóór het hoofdwerkwoord); too / as well staan aan het eind. Zet meestal een komma vóór but en so, en geen komma vóór because.
Oefeningen
A. Vorm
Gebruik bij 1–4 het woord dat past bij de betekenis tussen haakjes: and, but, or, so, because. Kies bij 5 en 6 tussen also en too.
-
I like cats, I don't like dogs. (contrast)
-
Would you like rice chips? You can choose one. (choice)chips (UK); fries (US)
-
It was late, we went home. (result)
-
We went home it was late. (reason)
-
She plays the violin, and she ___ plays the piano. …
-
My brother likes football, and I like it ___. …
B. Betekenis
Kies het juiste antwoord.
-
Kies het juiste antwoord: I didn't have breakfast, … I'm hungry now.
-
Kies het juiste antwoord: I'm hungry now … I didn't have breakfast.
-
Kies het juiste antwoord: We can eat at home … go to a restaurant.
-
Kies het juiste antwoord: The test was hard, … I passed it.
C. Vind de fout
Verbeter de fout. Is de zin goed, schrijf dan correct.
-
I'm tired because of I worked late.
-
I don't eat meat too.
-
Because it was cold so we stayed in.
-
She speaks also French.
-
I was tired, so I went to bed early.
D. In context
Woorden: and, because, but, or, so, too (je mag een woord vaker gebruiken)
Hi Jo! Sorry, I can't come tonight 16 I have a cold. I stayed in bed all day, 17 I feel a bit better now. Do you want to meet on Saturday 18 Sunday? I'm free both days. My sister wants to come 19. She's on holiday this week, 20 she isn't working!
E. Jouw beurt
Schrijf in het Engels over je dag en over je redenen.
-
Schrijf één zin over je dag met but en één met so.
-
Beantwoord de vraag: Why are you learning English? Gebruik because.
F. Gemengde herhaling
Herhaal wat je in eerdere lessen hebt geleerd.
-
A1-28 Past Simple: onregelmatige werkwoorden, did en didn't in het Engels Vul aan: I didn't (go) to work because I was ill.
-
A1-15 Always, usually, never: zeggen hoe vaak je iets doet in het Engels Zet always op de juiste plek: She is late.
-
A1-26 Was en were: de verleden tijd van ‘be’ (was, waren) in het Engels Kies het juiste antwoord: The film … long, but it was great.
