SlowingoGramatyka
A1 31 / 32

Spójniki and, but, or, so, because po angielsku: jak łączyć zdania

And, But, Or, So, Because

Na tej stronie
  1. Cel lekcji
  2. Główna idea
  3. Polski a angielski
  4. Budowa
  5. Użycie
  6. Częste błędy
  7. Pułapki dla Polaków
  8. Nie myl
  9. Pisownia i wymowa
  10. Złota zasada
  11. Ćwiczenia

Cel lekcji

Po tej lekcji połączysz dwie myśli za pomocą and, but, or, so i because, dodasz informację za pomocą also, too i as well we właściwym miejscu i poprawnie postawisz przecinki przy tych słowach.

Główna idea

Krótkie zdania są jasne, ale w prawdziwej rozmowie łączymy myśli. Zdanie składowe (clause) to grupa słów z podmiotem i czasownikiem: it was late, we took a taxi. Słowa łączące, czyli spójniki (conjunctions), łączą dwa takie zdania w jedno, a każdy pokazuje inną relację. Pomyśl o nich jak o pięciu symbolach:

  • and = plus (+): jeszcze jedna myśl („i”, „a”)
  • but = kontrast albo zaskoczenie (≠): „ale”
  • or = wybór (?): „albo”, „czy”
  • so = skutek (→): „więc”, „dlatego”
  • because = przyczyna (←): „bo”, „ponieważ”

So i because opowiadają tę samą historię w przeciwnych kierunkach. Przyczyna → skutek: It was late, so we took a taxi. Skutek ← przyczyna: We took a taxi because it was late.

Also, too i as well robią podobną robotę co and: dodają informację. Ale nie łączą dwóch zdań. Stoją wewnątrz zdania, a każde ma swoje miejsce. Polskie „też” i „także” mogą stać w różnych miejscach zdania; angielskie odpowiedniki — nie.

Polski a angielski

Spójniki działają w obu językach podobnie: „i” = and, „ale” = but, „albo / czy” = or, „więc” = so, „bo / ponieważ” = because. Różnice są w szczegółach. Po polsku przecinek przed „bo” i „ponieważ” jest obowiązkowy, a po angielsku przed because zwykle go nie ma. Polskie „też” może stać w różnych miejscach („Też gram”, „Mój brat też gra”), a angielskie also ma stałe miejsce przed czasownikiem głównym, a too — na końcu. Po przeczeniu polskie „też nie” to po angielsku either albo Me neither. A w zdaniu przeczącym polskie „ani” to zwykle or.

PolskiAngielskiCo się zmienia
Jestem spóźniona, bo autobus nie przyjechał.I'm late because the bus didn't come.po polsku przecinek przed „bo”, po angielsku zwykle bez
Było zimno, więc włożyłam płaszcz.It was cold, so I wore a coat.tak samo jak w polskim: przecinek przed so
Też gram w piłkę.I also play football. / I play football too.also przed czasownikiem, too na końcu
Także mój tata kocha tę piosenkę.My dad loves it too.„też / także” przed podmiotem → too na końcu
„Nie lubię tego.” „Ja też nie.”"I don't like it." "Me neither."po przeczeniu nie Me too
Nie jem mięsa ani ryb.I don't eat meat or fish.„ani” w przeczeniu → or
Kawa czy herbata?Coffee or tea?„czy” w pytaniu o wybór → or

Budowa

Pięć spójników

SpójnikZnaczeniePrzykład
anddodawanieI play the guitar and my sister plays the piano.
butkontrastThe hotel was nice, but the food was terrible.
orwybórDo you want tea or coffee?
soskutekI was hungry, so I made a sandwich.
becauseprzyczynaI made a sandwich because I was hungry.

Also, too, as well — miejsce w zdaniu

SłowoMiejscePrzykład
alsoprzed czasownikiem głównymShe also plays the violin.
alsopo beHe's also a musician.
alsopo pierwszym czasowniku posiłkowym lub modalnym (can, is, are…)I can also drive.
toona końcu zdaniaShe plays the violin too.
as wellna końcu zdaniaShe plays the violin as well.

Too i as well są bardzo częste w mowie; also — w mowie i w piśmie. W zdaniach przeczących na końcu stawiasz either, a nie too: I don't like it either (zob. A2-32).

Przecinki przy tych słowach

ZasadaPrzykład
Zwykle przecinek przed but i so, gdy łączą dwa zdaniaIt's sunny, but it's cold. / I was tired, so I went to bed.
and / or z dwoma krótkimi zdaniami: przecinek zwykle niepotrzebnyI cooked and she washed up.
Zwykle bez przecinka przed becauseI'm late because the bus didn't come.
Zdanie z because na początku → przecinek po nimBecause it was raining, we stayed in.
Wyliczenia: przecinki między elementami, and przed ostatnimI bought eggs, milk and bread.

W wyliczeniach niektórzy (zwłaszcza w amerykańskim angielskim) stawiają też przecinek przed and: eggs, milk, and bread. Oba style są poprawne; wybierz jeden i trzymaj się go.

Użycie

1And — dodawanie

And dodaje podobną myśl albo łączy słowa w wyliczeniu.

I'm a nurse and my husband is a teacher.
Jestem pielęgniarką, a mój mąż jest nauczycielem.
polskie „a” przy zestawieniu → and, bez przecinka
We went to the beach and had lunch by the sea.
Poszliśmy na plażę i zjedliśmy obiad nad morzem.
I need eggs, butter and flour.
Potrzebuję jajek, masła i mąki.
She's clever and very funny.
Jest bystra i bardzo zabawna.

2But — kontrast

But stawiasz, gdy druga myśl jest inna niż pierwsza albo zaskakuje po niej.

The flat is small, but it's very bright.
Mieszkanie jest małe, ale bardzo jasne.
flat (UK), apartment (US)
I like coffee, but I don't drink it in the evening.
Lubię kawę, ale wieczorem jej nie piję.
He studied a lot, but he didn't pass the exam.
Dużo się uczył, ale nie zdał egzaminu.
„zdać” → pass
It's expensive but good.
Drogie, ale dobre.
dwa przymiotniki: po angielsku bez przecinka, po polsku z przecinkiem

3Or — wybór

Or daje wybór między dwiema lub więcej rzeczami. W zdaniach przeczących or łączy rzeczy, których nie robisz albo nie masz — jak polskie „ani”.

Do you want to stay in or go out?
Chcesz zostać w domu czy wyjść?
„czy” przy wyborze → or
We can take the bus or walk.
Możemy pojechać autobusem albo pójść pieszo.
I don't eat meat or fish.
Nie jem mięsa ani ryb.
„ani” → or
Is your birthday in May or June?
Masz urodziny w maju czy w czerwcu?

4So — skutek

So stawiasz przed skutkiem. Przyczyna jest pierwsza.

It was raining, so we stayed at home.
Padało, więc zostaliśmy w domu.
My phone battery was dead, so I used my friend's phone.
Rozładował mi się telefon, więc skorzystałem / skorzystałam z telefonu kolegi.
The shop was closed, so we went to the market.
Sklep był zamknięty, więc poszliśmy na targ.
I'm on a diet, so no cake for me, thanks.
Jestem na diecie, więc dla mnie bez ciasta, dzięki.

5Because — przyczyna

Because stawiasz przed przyczyną. W rozmowie na pytanie Why…? możesz odpowiedzieć samym Because….

I'm tired because I didn't sleep well.
Jestem zmęczony, bo źle spałem. / Jestem zmęczona, bo źle spałam.
po polsku przecinek przed „bo”, po angielsku bez
She left early because she had a headache.
Wyszła wcześniej, bo bolała ją głowa.
Because the trains weren't running, we drove to Leeds.
Ponieważ pociągi nie jeździły, pojechaliśmy do Leeds samochodem.
because na początku → przecinek po tym zdaniu
"Why are you learning English?" "Because I want to work abroad."
„Dlaczego uczysz się angielskiego?” „Bo chcę pracować za granicą.”

6Also, too i as well

Te słowa dodają informację. Also stoi w środku zdania; too i as well — na końcu.

I play tennis. I also play football.
Gram w tenisa. Gram też w piłkę.
also przed czasownikiem
Sara is a doctor. She's also a mother of three.
Sara jest lekarką. Jest też mamą trójki dzieci.
also po be
I love this song. My dad loves it too.
Uwielbiam tę piosenkę. Mój tata też ją uwielbia.
„mój tata też” → too na końcu
We visited the castle, and we saw the old town as well.
Zwiedziliśmy zamek i zobaczyliśmy też stare miasto.

Częste błędy

❌Because I was hungry, so I ate a sandwich.
✅Because I was hungry, I ate a sandwich.
Użyj because albo so, nie obu naraz. (Albo: I was hungry, so I ate a sandwich.)
❌She plays also the piano.
✅She also plays the piano.
Also stoi przed czasownikiem głównym, a nie między czasownikiem a dopełnieniem.
❌I don't like it too.
✅I don't like it either.
W zdaniu przeczącym na końcu stoi either.
❌I'm tired because of I didn't sleep.
✅I'm tired because I didn't sleep.
because + zdanie. (Because of + rzeczownik: zob. B1-27.)
❌So it was late, we took a taxi.
✅It was late, so we took a taxi.
So stoi przed skutkiem, między dwoma zdaniami.
⚠️I also am a student.
✅I'm also a student.
Normalne miejsce: also po be.
⚠️She too plays the drums.
✅She plays the drums too.
Too po podmiocie jest formalne i wymaga przecinków (She, too, plays…); normalne miejsce to koniec zdania.
⚠️I stayed at home. Because I was ill.
✅I stayed at home because I was ill.
Na piśmie zdanie z because zostaw w tym samym zdaniu. Krótka odpowiedź „Because I was ill.” jest w porządku w rozmowie.

Pułapki dla Polaków

1. „Ja też nie” → Me too. Po polsku na przeczenie odpowiadasz „Ja też nie”. Po angielsku Me too zgadza się tylko ze zdaniem twierdzącym. Po przeczeniu mówisz Me neither (albo Neither do I).

⚠️"I don't like horror films." "Me too."
✅"Me neither."
Gramatyczne, ale Me too pasuje do zdania twierdzącego; tu brzmi, jakby się nie zgadzać.

2. „Też” i „także” na początku zdania. Po polsku mówimy „Także mój brat mieszka w Krakowie” albo „Też to lubię”. Po angielsku also stawiasz przed czasownikiem głównym, a too — na końcu.

⚠️Also my brother lives in Kraków.
✅My brother also lives in Kraków.
albo: My brother lives in Kraków too. Also na początku zdania brzmi jak „poza tym”, a nie „też”.
⚠️"I'm hungry." "I too."
✅"Me too."
I too brzmi bardzo formalnie i staroświecko.

3. Przecinek przed because. Po polsku przecinek przed „bo”, „ponieważ”, „że” jest obowiązkowy. Po angielsku przed because zwykle go nie stawiasz.

⚠️We cancelled the trip, because the weather was terrible.
✅We cancelled the trip because the weather was terrible.
Typografia: przecinek nie jest wielkim błędem, ale w standardowym zapisie go nie ma.

4. „Ani” → and w przeczeniu. Po polsku „Nie lubi pomidorów ani cebuli”. W angielskim zdaniu przeczącym rzeczy, których nie lubisz, łączy or.

⚠️My son doesn't like tomatoes and onions.
✅My son doesn't like tomatoes or onions.
Gramatyczne, ale and może znaczyć „nie lubi ich razem”; or wyklucza obie rzeczy.

Nie myl

so i because — ta sama historia w przeciwnych kierunkach. So + skutek; because + przyczyna. Więcej sposobów na przyczynę i skutek w B1-27.

It was cold, so I wore a coat.
Było zimno, więc włożyłem / włożyłam płaszcz.
zimno → płaszcz
I wore a coat because it was cold.
Włożyłem / Włożyłam płaszcz, bo było zimno.
płaszcz ← zimno

but i although — oba pokazują kontrast, ale although ma inną budowę. W tej lekcji używamy tylko but; although jest w B1-26.

It was late, but we went for a walk.
Było późno, ale poszliśmy na spacer.

also, too i as well — to samo znaczenie, inne miejsce w zdaniu.

Tom also likes jazz.
Tom też lubi jazz.
przed czasownikiem głównym
Tom likes jazz too.
Tom też lubi jazz.
na końcu
Tom likes jazz as well.
Tom też lubi jazz.
na końcu

Pisownia i wymowa

  • and jest zwykle słabe: /ən/ albo samo /n/ — w fish and chips prawie nie słychać samogłoski.
  • but w szybkiej mowie jest słabe /bət/; or — /ə/ (UK), /ɚ/ (US). Po polsku wymawiamy każdą samogłoskę pełno, a po angielsku małe słowa łączące się „połyka”.
  • because /bɪˈkɒz/ (UK), /bɪˈkɔːz/ albo /bɪˈkʌz/ (US) — akcent na drugiej sylabie, a pierwsza jest krótka i słaba. Polski nawyk akcentowania przedostatniej sylaby podsuwa akcent na be- — tego unikaj; be- jest krótkie i nieakcentowane. Na końcu dźwięczne /z/ — nie ubezdźwięczniaj go do /s/. W bardzo luźnej mowie często skraca się do 'cause /kəz/. W zwykłym tekście pisz because.
  • too, to i two mogą brzmieć tak samo: /tuː/. Too na końcu zdania jest akcentowane: Me too. (To jest często słabe /tə/.)
  • W pytaniu o wybór z or głos zwykle idzie w górę przy pierwszej opcji i w dół przy ostatniej: Tea (w górę) or coffee (w dół)?

Złota zasada

and (+), but (≠), or (?), so (→ skutek), because (← przyczyna). Also stoi w środku zdania; too / as well — na końcu; po przeczeniu either i Me neither. Zwykle przecinek przed but i so, a przed because — bez przecinka, choć po polsku przed „bo” zawsze go stawiasz.

Ćwiczenia

A. Forma

W zdaniach 1–4 użyj słowa, które pokazuje znaczenie podane w nawiasie: and, but, or, so, because. W zdaniach 5–6 wybierz also albo too.

  1. I like cats, I don't like dogs. (kontrast)
  2. Would you like rice chips? You can choose one. (wybór)
  3. It was late, we went home. (skutek)
  4. We went home it was late. (przyczyna)
  5. She plays the violin, and she ___ plays the piano. …
  6. My brother likes football, and I like it ___. …

B. Znaczenie

Wybierz poprawną odpowiedź.

  1. Wybierz poprawną odpowiedź: I didn't have breakfast, … I'm hungry now.
  2. Wybierz poprawną odpowiedź: I'm hungry now … I didn't have breakfast.
  3. Wybierz poprawną odpowiedź: We can eat at home … go to a restaurant.
  4. Wybierz poprawną odpowiedź: The test was hard, … I passed it.

C. Znajdź błąd

Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.

  1. I'm tired because of I worked late.
  2. I don't eat meat too.
  3. Because it was cold so we stayed in.
  4. She speaks also French.
  5. I was tired, so I went to bed early.

D. W kontekście

Uzupełnij wiadomość słowami z ramki (słowa mogą się powtarzać): and, because, but, or, so, too

A message to a friend
Hi Jo! Sorry, I can't come tonight 16 I have a cold. I stayed in bed all day, 17 I feel a bit better now. Do you want to meet on Saturday 18 Sunday? I'm free both days. My sister wants to come 19. She's on holiday this week, 20 she isn't working!

E. Twoja kolej

Napisz po angielsku.

  1. Napisz jedno zdanie o swoim dniu z but i jedno z so.
  2. Odpowiedz na pytanie: Why are you learning English? Użyj because.

F. Powtórka mieszana

Powtórz materiał z poprzednich lekcji.

  1. A1-28 Past simple: czasowniki nieregularne, did i didn't po angielsku
    Uzupełnij: I didn't (go) to work because I was ill.
  2. A1-15 Przysłówki częstotliwości: always, usually, never — jak często?
    Wstaw always we właściwe miejsce: She is late.
  3. A1-26 Was i were: czasownik to be w czasie przeszłym po angielsku
    Wybierz poprawną odpowiedź: The film … long, but it was great.
Odpowiedzi

A. Forma

  1. but
  2. or
  3. so
  4. because
  5. also
  6. too

B. Znaczenie

  1. so
  2. because
  3. or
  4. but

C. Znajdź błąd

  1. I'm tired because I worked late.
  2. I don't eat meat either.
  3. Because it was cold, we stayed in. / It was cold, so we stayed in.
  4. She also speaks French. / She speaks French too. / She speaks French as well.
  5. ✓ I was tired, so I went to bed early.

D. W kontekście

  1. because
  2. but / and / so
  3. or
  4. too
  5. so / and

E. Twoja kolej

  1. I was tired, but I went to the gym. It was cold, so I wore a hat.
  2. Because I want to travel and I need it for my job.

F. Powtórka mieszana

  1. go
  2. She is always late.
  3. was
Aplikacja AndroidUcz się w drodze Google Play