Spójniki and, but, or, so, because po angielsku: jak łączyć zdania
And, But, Or, So, Because
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji połączysz dwie myśli za pomocą and, but, or, so i because, dodasz informację za pomocą also, too i as well we właściwym miejscu i poprawnie postawisz przecinki przy tych słowach.
Główna idea
Krótkie zdania są jasne, ale w prawdziwej rozmowie łączymy myśli. Zdanie składowe (clause) to grupa słów z podmiotem i czasownikiem: it was late, we took a taxi. Słowa łączące, czyli spójniki (conjunctions), łączą dwa takie zdania w jedno, a każdy pokazuje inną relację. Pomyśl o nich jak o pięciu symbolach:
- and = plus (+): jeszcze jedna myśl („i”, „a”)
- but = kontrast albo zaskoczenie (≠): „ale”
- or = wybór (?): „albo”, „czy”
- so = skutek (→): „więc”, „dlatego”
- because = przyczyna (←): „bo”, „ponieważ”
So i because opowiadają tę samą historię w przeciwnych kierunkach. Przyczyna → skutek: It was late, so we took a taxi. Skutek ← przyczyna: We took a taxi because it was late.
Also, too i as well robią podobną robotę co and: dodają informację. Ale nie łączą dwóch zdań. Stoją wewnątrz zdania, a każde ma swoje miejsce. Polskie „też” i „także” mogą stać w różnych miejscach zdania; angielskie odpowiedniki — nie.
Polski a angielski
Spójniki działają w obu językach podobnie: „i” = and, „ale” = but, „albo / czy” = or, „więc” = so, „bo / ponieważ” = because. Różnice są w szczegółach. Po polsku przecinek przed „bo” i „ponieważ” jest obowiązkowy, a po angielsku przed because zwykle go nie ma. Polskie „też” może stać w różnych miejscach („Też gram”, „Mój brat też gra”), a angielskie also ma stałe miejsce przed czasownikiem głównym, a too — na końcu. Po przeczeniu polskie „też nie” to po angielsku either albo Me neither. A w zdaniu przeczącym polskie „ani” to zwykle or.
| Polski | Angielski | Co się zmienia |
|---|---|---|
| Jestem spóźniona, bo autobus nie przyjechał. | I'm late because the bus didn't come. | po polsku przecinek przed „bo”, po angielsku zwykle bez |
| Było zimno, więc włożyłam płaszcz. | It was cold, so I wore a coat. | tak samo jak w polskim: przecinek przed so |
| Też gram w piłkę. | I also play football. / I play football too. | also przed czasownikiem, too na końcu |
| Także mój tata kocha tę piosenkę. | My dad loves it too. | „też / także” przed podmiotem → too na końcu |
| „Nie lubię tego.” „Ja też nie.” | "I don't like it." "Me neither." | po przeczeniu nie Me too |
| Nie jem mięsa ani ryb. | I don't eat meat or fish. | „ani” w przeczeniu → or |
| Kawa czy herbata? | Coffee or tea? | „czy” w pytaniu o wybór → or |
Budowa
Pięć spójników
| Spójnik | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| and | dodawanie | I play the guitar and my sister plays the piano. |
| but | kontrast | The hotel was nice, but the food was terrible. |
| or | wybór | Do you want tea or coffee? |
| so | skutek | I was hungry, so I made a sandwich. |
| because | przyczyna | I made a sandwich because I was hungry. |
Also, too, as well — miejsce w zdaniu
| Słowo | Miejsce | Przykład |
|---|---|---|
| also | przed czasownikiem głównym | She also plays the violin. |
| also | po be | He's also a musician. |
| also | po pierwszym czasowniku posiłkowym lub modalnym (can, is, are…) | I can also drive. |
| too | na końcu zdania | She plays the violin too. |
| as well | na końcu zdania | She plays the violin as well. |
Too i as well są bardzo częste w mowie; also — w mowie i w piśmie. W zdaniach przeczących na końcu stawiasz either, a nie too: I don't like it either (zob. A2-32).
Przecinki przy tych słowach
| Zasada | Przykład |
|---|---|
| Zwykle przecinek przed but i so, gdy łączą dwa zdania | It's sunny, but it's cold. / I was tired, so I went to bed. |
| and / or z dwoma krótkimi zdaniami: przecinek zwykle niepotrzebny | I cooked and she washed up. |
| Zwykle bez przecinka przed because | I'm late because the bus didn't come. |
| Zdanie z because na początku → przecinek po nim | Because it was raining, we stayed in. |
| Wyliczenia: przecinki między elementami, and przed ostatnim | I bought eggs, milk and bread. |
W wyliczeniach niektórzy (zwłaszcza w amerykańskim angielskim) stawiają też przecinek przed and: eggs, milk, and bread. Oba style są poprawne; wybierz jeden i trzymaj się go.
Użycie
1And — dodawanie
And dodaje podobną myśl albo łączy słowa w wyliczeniu.
2But — kontrast
But stawiasz, gdy druga myśl jest inna niż pierwsza albo zaskakuje po niej.
3Or — wybór
Or daje wybór między dwiema lub więcej rzeczami. W zdaniach przeczących or łączy rzeczy, których nie robisz albo nie masz — jak polskie „ani”.
4So — skutek
So stawiasz przed skutkiem. Przyczyna jest pierwsza.
5Because — przyczyna
Because stawiasz przed przyczyną. W rozmowie na pytanie Why…? możesz odpowiedzieć samym Because….
6Also, too i as well
Te słowa dodają informację. Also stoi w środku zdania; too i as well — na końcu.
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. „Ja też nie” → Me too. Po polsku na przeczenie odpowiadasz „Ja też nie”. Po angielsku Me too zgadza się tylko ze zdaniem twierdzącym. Po przeczeniu mówisz Me neither (albo Neither do I).
2. „Też” i „także” na początku zdania. Po polsku mówimy „Także mój brat mieszka w Krakowie” albo „Też to lubię”. Po angielsku also stawiasz przed czasownikiem głównym, a too — na końcu.
3. Przecinek przed because. Po polsku przecinek przed „bo”, „ponieważ”, „że” jest obowiązkowy. Po angielsku przed because zwykle go nie stawiasz.
4. „Ani” → and w przeczeniu. Po polsku „Nie lubi pomidorów ani cebuli”. W angielskim zdaniu przeczącym rzeczy, których nie lubisz, łączy or.
Nie myl
so i because — ta sama historia w przeciwnych kierunkach. So + skutek; because + przyczyna. Więcej sposobów na przyczynę i skutek w B1-27.
but i although — oba pokazują kontrast, ale although ma inną budowę. W tej lekcji używamy tylko but; although jest w B1-26.
also, too i as well — to samo znaczenie, inne miejsce w zdaniu.
Pisownia i wymowa
- and jest zwykle słabe: /ən/ albo samo /n/ — w fish and chips prawie nie słychać samogłoski.
- but w szybkiej mowie jest słabe /bət/; or — /ə/ (UK), /ɚ/ (US). Po polsku wymawiamy każdą samogłoskę pełno, a po angielsku małe słowa łączące się „połyka”.
- because /bɪˈkɒz/ (UK), /bɪˈkɔːz/ albo /bɪˈkʌz/ (US) — akcent na drugiej sylabie, a pierwsza jest krótka i słaba. Polski nawyk akcentowania przedostatniej sylaby podsuwa akcent na be- — tego unikaj; be- jest krótkie i nieakcentowane. Na końcu dźwięczne /z/ — nie ubezdźwięczniaj go do /s/. W bardzo luźnej mowie często skraca się do 'cause /kəz/. W zwykłym tekście pisz because.
- too, to i two mogą brzmieć tak samo: /tuː/. Too na końcu zdania jest akcentowane: Me too. (To jest często słabe /tə/.)
- W pytaniu o wybór z or głos zwykle idzie w górę przy pierwszej opcji i w dół przy ostatniej: Tea (w górę) or coffee (w dół)?
Złota zasada
and (+), but (≠), or (?), so (→ skutek), because (← przyczyna). Also stoi w środku zdania; too / as well — na końcu; po przeczeniu either i Me neither. Zwykle przecinek przed but i so, a przed because — bez przecinka, choć po polsku przed „bo” zawsze go stawiasz.
Ćwiczenia
A. Forma
W zdaniach 1–4 użyj słowa, które pokazuje znaczenie podane w nawiasie: and, but, or, so, because. W zdaniach 5–6 wybierz also albo too.
-
I like cats, I don't like dogs. (kontrast)
-
Would you like rice chips? You can choose one. (wybór)chips (UK); fries (US)
-
It was late, we went home. (skutek)
-
We went home it was late. (przyczyna)
-
She plays the violin, and she ___ plays the piano. …
-
My brother likes football, and I like it ___. …
B. Znaczenie
Wybierz poprawną odpowiedź.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: I didn't have breakfast, … I'm hungry now.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: I'm hungry now … I didn't have breakfast.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: We can eat at home … go to a restaurant.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: The test was hard, … I passed it.
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
I'm tired because of I worked late.
-
I don't eat meat too.
-
Because it was cold so we stayed in.
-
She speaks also French.
-
I was tired, so I went to bed early.
D. W kontekście
Uzupełnij wiadomość słowami z ramki (słowa mogą się powtarzać): and, because, but, or, so, too
Hi Jo! Sorry, I can't come tonight 16 I have a cold. I stayed in bed all day, 17 I feel a bit better now. Do you want to meet on Saturday 18 Sunday? I'm free both days. My sister wants to come 19. She's on holiday this week, 20 she isn't working!
E. Twoja kolej
Napisz po angielsku.
-
Napisz jedno zdanie o swoim dniu z but i jedno z so.
-
Odpowiedz na pytanie: Why are you learning English? Użyj because.
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
A1-28 Past simple: czasowniki nieregularne, did i didn't po angielsku Uzupełnij: I didn't (go) to work because I was ill.
-
A1-15 Przysłówki częstotliwości: always, usually, never — jak często? Wstaw always we właściwe miejsce: She is late.
-
A1-26 Was i were: czasownik to be w czasie przeszłym po angielsku Wybierz poprawną odpowiedź: The film … long, but it was great.
Odpowiedzi
A. Forma
- but
- or
- so
- because
- also
- too
B. Znaczenie
- so
- because
- or
- but
C. Znajdź błąd
- I'm tired because I worked late.
- I don't eat meat either.
- Because it was cold, we stayed in. / It was cold, so we stayed in.
- She also speaks French. / She speaks French too. / She speaks French as well.
- ✓ I was tired, so I went to bed early.
D. W kontekście
- because
- but / and / so
- or
- too
- so / and
E. Twoja kolej
- I was tired, but I went to the gym. It was cold, so I wore a hat.
- Because I want to travel and I need it for my job.
F. Powtórka mieszana
- go
- She is always late.
- was
