Artikllar oʻzbekcha: nozik jihatlar (Tigers are / The tiger is, a good knowledge, by bus, the Smiths)
Articles and Determiners: Final Nuances
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz abstrakt otlar, umumiy maʼnodagi gaplar, sifat bilan kelgan sanalmaydigan otlar va atoqli otlar bilan artiklni aniq tanlay olasiz. Shuningdek, qayerlarda qoʻllanish haqiqatan ham oʻzgarib turishini bilasiz: sarlavhalar, kasalliklar, ovqatlanish, fasllar va kun qismlari.
Asosiy gʻoya
Artikllar bitta savolga javob beradi: bu ot qanday aniqlanyapti? Artiklsiz ot (zero article) «umuman shu narsa, tushuncha sifatida» degani. A/an «bir turdan bitta misol» degani. The esa «aynan mana shu, qaysi ekanini bilasiz» degani.
C2 darajasida bitta ot maʼnoga qarab shu holatlar orasida koʻchib yuradi. Life umumiy tushuncha; the life of a nurse aniqlangan bitta hayot turi; a life of luxury esa koʻp mumkin boʻlgan hayotlardan bir turi. Hatto sanalmaydigan otlar ham sifat yoki ergash gap ularni «bir xil …» ga aylantirsa, a oladi: a good knowledge of statistics.
Artikllarni fotoapparat obyektivining zum (zoom) halqasi deb tasavvur qiling. Artiklsiz ot eng keng koʻrinish: tushuncha. A/an bitta misol yoki turga yaqinlashtiradi. The esa fokusda faqat bitta narsa qolguncha yaqinlashtiradi. Ot oʻsha-oʻsha qoladi, faqat obyektiv sozlamasi oʻzgaradi. Koʻp «istisnolar» shunchaki odat obyektivni bir holatda qotirib qoʻygan joylar: sarlavhalar yoki by bus kabi.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida artikl yoʻq. Otning umumiy yoki aniq ekanini kontekst, soʻz tartibi, bu / oʻsha kabi koʻrsatish olmoshlari va qaratqich birikmasi («muammoning mohiyati») bildiradi. Bir soʻzi baʼzan a ga oʻxshab ishlatiladi («bir kishi»), tushum kelishigi -ni esa aniq toʻldiruvchini belgilaydi («kitobni oʻqidim» = oʻsha kitobni); bu the ga qisman oʻxshaydi, lekin toʻliq mos emas, chunki egada va kelishiksiz otlarda bunday belgi yoʻq. Umumiy maʼnoda oʻzbekchada koʻpincha birlik ot ishlatiladi: «Delfin aqlli hayvon». Ingliz tilida esa birlikdagi sanaladigan ot artiklsiz tura olmaydi: Dolphins are…, A dolphin… yoki The dolphin… deyish kerak.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Taʼlim hamma uchun bepul boʻlishi kerak. | tushuncha | Education should be free for everyone. |
| Oʻsha maktabda olgan taʼlimim hayotimni oʻzgartirdi. | ergash gap bilan aniqlangan | The education I received at that school changed my life. |
| Muammoning mohiyati hali ham noaniq. | qaratqich birikmasi | The nature of the problem is still unclear. |
| Delfin Yerdagi eng aqlli hayvonlardan biri. | butun tur, birlik ot | The dolphin is one of the most intelligent animals on Earth. / Dolphins are highly intelligent. |
| Sizni telefonda Patel degan bir kishi soʻrayapti. | notanish odam | There's a Mr Patel on the phone for you. |
| Jonsonlar oilasi shanba kuni keladi. | butun oila | The Johnsons are coming for dinner on Saturday. |
| Edinburgga poyezdda bordik. | transport vositasi | We went to Edinburgh by train. |
Tuzilish
Obyektivning uchta holati
| Obyektiv | Artikl | Misol |
|---|---|---|
| tushuncha / umuman | artiklsiz | Education is a right. |
| bitta misol / bitta tur | a / an | She received an education that few could afford. |
| aniq, aniqlangan | the | The education I received was excellent. |
Umumiy maʼno (generic reference): uchta yoʻl, ular bir xil emas
| Shakl | Nimani tasvirlaydi | Uslub | Misol |
|---|---|---|---|
| koʻplik, artiklsiz | umuman sinf | neytral, eng keng tarqalgan | Tigers are endangered. |
| a / an + birlik | istalgan bitta vakil uchun toʻgʻri narsa | neytral; taʼriflar | A tiger can swim well. |
| the + birlik | sinf bitta tur sifatida (hayvon turlari, ixtirolar, cholgʻular, aʼzolar) | rasmiy, ilmiy | The tiger is endangered. |
A/an sinf haqidagi umumiy faktlarni ifodalay olmaydi: yoʻqolib ketish xavfi, butunlay qirilib ketish, keng tarqalganlik yoki maʼlum yilda ixtiro qilingan boʻlish. Ixtiro haqida gapirganda tabiiy tanlov the + birlik (The telephone was invented in 1876); invent bilan koʻplik kamroq tabiiy. Umumiy maʼnodagi the + birlik faqat yaxshi shakllangan turlar uchun ishlaydi (the tiger, the smartphone, the violin), istalgan ot birikmasi uchun emas (the red car «umuman qizil mashinalar» degani boʻla olmaydi).
Maxsus qoliplar
| Qolip | Artikl | Misol |
|---|---|---|
| sanalmaydigan ot + sifat / ergash gap, «bir xil» maʼnosida | a / an | a good knowledge of, a warmth that… |
| sarlavhalar, qaydlar, eʼlonlar, yorliqlar | koʻpincha artiklsiz | Man rescued from river. Exit. |
| by + transport / aloqa vositasi | artiklsiz | by car, by train, by email |
| predlog + abstrakt ot (turgʻun) | artiklsiz | in theory, in practice, at risk, on purpose |
| familiya (koʻplikda) | the | the Smiths |
| rassom nomi = uning asari | a | a Picasso |
| ism tur sifatida | the / a | the Mozart of her generation, a modern Einstein |
Qoʻllanish
1Abstrakt otlar: umumiy va aniq
Abstrakt va sanalmaydigan otlar umumiy tushunchani bildirganda artiklsiz, aniqlashtirilganda esa, koʻpincha of birikmasi yoki relative clause (nisbiy ergash gap) bilan, the oladi (B1-22). Of birikmasi avtomatik ravishda the talab qilmaydi: the history of art (aniq soha), lekin a history of violence (bir tur).
2Umumiy maʼno: uchta yoʻl
Butun bir sinf haqida uch xil gapirish mumkin. Artiklsiz koʻplik eng keng tarqalgan va eng xavfsiz yoʻl. A/an istalgan odatiy bitta vakilni tasvirlaydi va taʼriflarga mos. The + birlik sinfni bitta tur sifatida koʻrsatadi, ayniqsa hayvon turlari, ixtirolar, cholgʻular va tana aʼzolarida, va rasmiyroq eshitiladi. Sinf haqidagi umumiy faktlar uchun a/an emas, koʻplik yoki the kerak (invent bilan tabiiy tanlov the + birlik).
3Sifat bilan kelgan sanalmaydigan otlar va a/an
Baʼzi sanalmaydigan otlar sifat yoki keyingi birikma ularning maʼlum bir turi yoki sifatini tasvirlaganda a/an oladi. Bu knowledge, understanding, education, warmth, honesty, patience, interest bilan koʻp uchraydi. Ot sanaladiganga aylanmaydi: koʻpligi ham, soni ham yoʻq.
4Sarlavhalar, eʼlonlar va turgʻun iboralarda artiklsiz
Sarlavhalar, eʼlonlar, yorliqlar va qaydlar joy tejash uchun artikllarni tushirib qoldiradi. By + transport yoki aloqa vositasidan keyin, shuningdek koʻp «predlog + abstrakt ot» iboralarida ham artiklsiz shakl turgʻun.
5Atoqli otlar bilan artikllar
Odamlarning ismi odatda artiklsiz keladi (A1-06), lekin ism alohida maʼnoda ishlatilsa, artikl qaytadi: butun oila, sanʼat asari, biror turning namunasi, soʻzlovchiga notanish odam yoki «oʻsha mashhur kishi». Joy nomlari B1-23 da.
6Kasalliklar, ovqatlanish, fasllar va kun qismlari: turlicha qoʻllanish
Bu yerda qoʻllanish turlicha va koʻpincha ikkala variant ham toʻgʻri. Umumiy maʼno yoki turgʻun ibora uchun artiklsiz shaklni tanlang; ot aniq boʻlsa yoki sifat bilan tasvirlansa, artikl qoʻshing. Kasalliklarning koʻp nomlari sanalmaydigan va artiklsiz keladi; headache kabi alomatlar esa sanaladigan.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. Umumiy maʼnoda birlik ot artiklsiz. Oʻzbekchada «Kompyuter hayotimizni oʻzgartirdi», «Menimcha, mashina eng xavfli transport» deb birlik otni artiklsiz ishlatamiz. Ingliz tilida birlikdagi sanaladigan ot yolgʻiz tura olmaydi: koʻplik, a/an yoki the kerak.
2. «-ning» birikmasida the tushib qoladi. «Ovqatning sifati yomon edi» gapida artikl yoʻq, aniqlikni qaratqich kelishigi beradi. Inglizchada of birikmasi bilan aniqlangan abstrakt ot odatda the oladi.
3. «Karimovlar oilasi» → Karimovs family. Oʻzbekchada familiyaga «-lar» qoʻshib, «oilasi» deymiz. Inglizchada ikki toʻgʻri yoʻl bor: the Karimovs yoki the Karimov family. Ikkala holatda ham the kerak, family bilan esa familiyaga -s qoʻshilmaydi.
4. «Bilimlar» → knowledges. Oʻzbekchada «chuqur bilimlar», «bilim va koʻnikmalar» deymiz, «bilim» koʻplikda bemalol keladi. Inglizchada knowledge sanalmaydigan ot: sifat bilan a olishi mumkin, lekin hech qachon -s olmaydi. «Dasturlashda chuqur bilimi bor» dagi «-da» esa bu yerda in emas, of boʻladi.
Adashtirmang
the + birlik (umumiy) va the + koʻplik (aniq) — The tiger tur maʼnosida boʻlishi mumkin; the tigers esa maʼlum yoʻlbarslar.
by car va in the car — By + transport artiklsiz turgʻun ibora; in / on bilan esa artikl yoki egalik olmoshi ishlatiladi. Oʻzbekchada ikkalasi ham «mashinada», shuning uchun farqqa eʼtibor bering.
sifat bilan kelgan sanalmaydigan ot va sanaladigan ot — A knowledge knowledge ni sanaladigan qilmaydi: koʻplik ham, son ham yoʻq. A1-24 ga qarang.
artikllar va boshqa aniqlovchilar (determiners) — such a, quite a, many a va half an hour kabi birikmalar C2-07 da.
Imlo va talaffuz
- The undosh tovushdan oldin odatda /ðə/, unli tovushdan oldin /ði/: the end /ði end/. Koʻp soʻzlovchilar, ayniqsa AQShda, unlidan oldin ham /ðə/ deydi.
- /ð/ tovushi oʻzbek tilida yoʻq. Til uchini yuqori tishlar orasiga yengil qoʻying va ovoz bilan havo chiqaring. Uni «z» yoki «d» ga almashtirmang.
- Urgʻuli the /ðiː/ (choʻziq va kuchli) «oʻsha mashhur» yoki «haqiqiy oʻsha» degani: You don't mean the Dylan Marsh?
- A odatda kuchsiz /ə/; urgʻuli /eɪ/ esa «faqat bitta» yoki «istalgan bitta» degani: I said a reason, not the reason.
- Sarlavha va eʼlonlarda artikl yozilmaydi; odamlar sarlavha haqida gapirganda esa odatda artikllarni qaytarib qoʻyadi.
Oltin qoida
Ot bu yerda nimani bildirayotganini soʻrang: tushunchanimi (artiklsiz), bitta misol yoki turnimi (a/an), yoki aniqlangan bitta narsanimi (the). Butun sinf haqidagi fakt uchun koʻplik yoki the + birlik ishlating (ixtirolar uchun the + birlik), a/an emas. Qoʻllanish turlicha boʻlgan joylarda (kasalliklar, ovqatlanish, fasllar) bir nechta tanlov toʻgʻri.
Mashqlar
A. Tuzilish
Har bir gapni koʻrsatmaga muvofiq qayta yozing. Maʼnoni saqlang.
-
«The education» bilan boshlab qayta yozing: I received an excellent education at that school.
-
«a» + sifat + «understanding» bilan qayta yozing: She understands economics extremely well.
-
Gazeta sarlavhasi qilib qayta yozing: A man has been arrested after a robbery at a bank in the city centre.
-
«the» + birlikdagi ot bilan rasmiy umumiy gap qilib qayta yozing: Smartphones have transformed modern life.
-
«by» + transport vositasi bilan qayta yozing: We took the train to Edinburgh.
-
«a» + rassom nomi bilan qayta yozing: The museum has just bought a painting by Picasso.
-
«the» + familiya bilan qayta yozing: Mr and Mrs Robinson and their children have moved to Canada.
B. Maʼno
Vaziyatni oʻqing va unga eng mos gapni tanlang.
-
Biologiya darsligida butun bir tur haqida fakt keltirilgan. Qaysi gap mos?a/an butun sinf haqidagi faktni ifodalay olmaydi
-
Texnika tarixi haqidagi maqola. Qaysi gap mos?ixtiro sinf sifatida: the + birlik
-
Bolalar lugʻati istalgan bitta velosiped uchun toʻgʻri boʻlgan narsani tasvirlaydi. Qaysi gap mos?a/an = istalgan bitta vakil; the + koʻplik = maʼlum velosipedlar
-
Keng auditoriya uchun yovvoyi tabiat haqida maʼruza; maʼruzachi umuman yoʻlbarslarni nazarda tutyapti. Qaysi gap mos?the + koʻplik maʼlum yoʻlbarslarni bildirgan boʻlardi
-
Qabulxona xodimi sizni u ilgari hech koʻrmagan bir ayol kutayotganini aytyapti. Qaysi gap mos?a + ism = shunday ismli, soʻzlovchiga notanish odam
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻri gapni yozing.
-
Most people would agree that the money can't buy happiness, although it certainly makes life easier.
-
Education I received at that small village school gave me a lifelong love of reading.
-
In the practice, the new rule is rarely applied, because most managers have never been trained to use it.
-
We decided to go to the airport by the bus, because parking there costs almost as much as the flight.
-
The job requires a good knowledge of local history and a genuine interest in working with visitors.
D. Kontekstda
Muzey yoʻriqnomasining bu qoralamasida artikllar bilan bogʻliq muammolar bor. Raqamlangan qismlarni koʻrsatmaga muvofiq tahrir qiling.
Welcome to our new gallery. (18) Elephant is the largest land animal, and this room tells its story. Sadly, (19) the elephants are now at risk in many parts of Africa. (20) In theory, they are protected by law; in practice, hunting continues. The paintings in the next room were donated by (21) a local family called Henderson, and the one on the left is (22) a painting by Turner. (23) Visitors who come with the bus can buy a discounted ticket at the desk. Our café serves lunch from twelve — so why not finish your visit with 24 long, relaxing lunch on the terrace?
-
(18) ni butun tur haqidagi rasmiy gap qilib qayta yozing.
-
(19) da yoʻriqnoma umuman fillarni nazarda tutyapti. Gapni qayta yozing.
-
(20) ning qaysi varianti toʻgʻri?predlog + abstrakt ot turgʻun iboralari: artiklsiz
-
(21) ni «the» + familiya bilan qisqaroq qilib qayta yozing.
-
(22) ni «a» + rassom nomi bilan qisqaroq qilib qayta yozing.
-
(23) ni «by» + transport vositasi bilan qayta yozing.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Halollik, sanʼat yoki erkinlik kabi abstrakt tushuncha haqida uchta gap yozing. Otni bir marta umumiy maʼnoda (artiklsiz), bir marta the + of birikmasi yoki relative clause bilan aniqlashtirib, bir marta esa a / an + sifat bilan sifat turi sifatida ishlating.
-
Biror ixtiro yoki hayvon haqida uch gapdan iborat ensiklopediya maqolasini yozing. A / an bilan bitta taʼrif, the + birlik bilan butun sinf haqida bitta fakt va artiklsiz koʻplikdagi ot bilan bitta umumiy gap kiriting.
-
Mahalliy voqea haqida gazeta sarlavhasini yozing, keyin uni barcha artikllar joyiga qaytarilgan toʻliq gapga aylantiring.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
B1-22 Artikllar oʻzbekcha: a / an, the yoki artiklsiz? Umumiy va aniq maʼno Qoʻshningiz u yerga har hafta ibodat qilish uchun boradi. Qaysi gap mos?bino asosiy maqsadida: artiklsiz
-
B2-22 Subject-verb agreement oʻzbekcha: news is, police are, everyone has va boshqa qiyin otlar Egasi «The news» boʻlgan gap qilib qayta yozing: The reports we heard were better than we expected.
-
B1-23 The bilan joy nomlari: daryo, davlat, shahar va mehmonxona nomlarida artikl Toʻgʻri artikllar bilan qayta yozing: We sailed down Danube to Black Sea.
Javoblar
A. Tuzilish
- The education I received at that school was excellent.
- She has an excellent understanding of economics. / She has a deep understanding of economics. / She has a thorough understanding of economics.
- Man arrested after city centre bank robbery / Man arrested after bank robbery in city centre
- The smartphone has transformed modern life.
- We went to Edinburgh by train. / We travelled to Edinburgh by train.
- The museum has just bought a Picasso.
- The Robinsons have moved to Canada.
B. Maʼno
- The dodo became extinct in the 17th century.
- The typewriter was invented in the 19th century.
- A bicycle has two wheels and is moved by pedals.
- Tigers are now endangered in most of Asia.
- There's a Ms Romero waiting for you at reception.
C. Xatoni toping
- Most people would agree that money can't buy happiness, although it certainly makes life easier.
- The education I received at that small village school gave me a lifelong love of reading.
- In practice, the new rule is rarely applied, because most managers have never been trained to use it.
- We decided to go to the airport by bus, because parking there costs almost as much as the flight.
- ✓ The job requires a good knowledge of local history and a genuine interest in working with visitors.
D. Kontekstda
- The elephant is the largest land animal.
- Sadly, elephants are now at risk in many parts of Africa.
- In theory, they are protected by law; in practice, hunting continues.
- the Hendersons, a local family / the Hendersons
- a Turner
- Visitors who come by bus can buy a discounted ticket at the desk.
- a
E. Sizning navbatingiz
- Honesty is not always easy. The honesty of her answer surprised the interview panel. She spoke with a quiet honesty that everyone respected.
- A bicycle is a vehicle with two wheels and pedals. The bicycle was invented in the 19th century. Today, bicycles are one of the most popular ways to travel in many cities.
- Mayor opens new bridge over river. / The mayor has opened a new bridge over the river.
F. Aralash takrorlash
- She goes to church every Sunday morning.
- The news we heard was better than we expected. / The news was better than we expected.
- We sailed down the Danube to the Black Sea.
