არტიკლები C2: Education თუ the education? The tiger, a Picasso, by train – ბოლო ნიუანსები
Articles and Determiners: Final Nuances
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ არტიკლის ზუსტ არჩევას აბსტრაქტულ არსებით სახელებთან, ზოგად დებულებებში, დახასიათებულ უთვლად არსებით სახელებთან და საკუთარ სახელებთან. ასევე გეცოდინებათ, სად იცვლება ხმარება ნამდვილად – სათაურებში, დაავადებებთან, კვებასთან, სეზონებთან და დღის მონაკვეთებთან.
მთავარი იდეა
არტიკლი ერთ კითხვას პასუხობს: როგორ არის ეს არსებითი სახელი გამოკვეთილი? არტიკლის გარეშე (zero article) – „ეს საგანი ზოგადად, როგორც ცნება“. A / an – „ერთი მაგალითი, ერთი სახეობა“. The – „სწორედ ეს, თქვენ იცით, რომელი“.
C2 დონეზე ერთი და იგივე არსებითი სახელი ამ პოზიციებს შორის მოძრაობს, იმის მიხედვით, რისი თქმა გინდათ. Life ზოგადია; the life of a nurse – ერთი გამოკვეთილი ცხოვრებაა; a life of luxury – ცხოვრების ერთი ტიპი მრავალ შესაძლოს შორის. უთვლად არსებით სახელსაც კი შეიძლება a დაერთოს, როცა ზედსართავი ან დამოკიდებული წინადადება მას „რაღაცის ერთ სახეობად“ აქცევს: a good knowledge of statistics.
წარმოიდგინეთ არტიკლები როგორც ფოტოაპარატის ობიექტივი (zoom). არტიკლის გარეშე – ყველაზე ფართო ხედია, ცნება. A / an ერთ მაგალითზე ან ტიპზე აახლოებს. The იმდენად აახლოებს, რომ კადრში მხოლოდ ერთი რამ რჩება. არსებითი სახელი იგივეა – ობიექტივის პარამეტრი იცვლება. ბევრი „გამონაკლისი“ უბრალოდ ისეთი შემთხვევაა, სადაც ჩვეულებამ ობიექტივი ერთ პოზიციაში დააფიქსირა, მაგალითად სათაურებში ან by bus-ში.
ქართული და ინგლისური
ქართულს არტიკლები საერთოდ არ აქვს, ამიტომ ობიექტივის პარამეტრს კონტექსტი, სიტყვათა რიგი და ზოგჯერ „ეს / ის“, „ერთი“, „ვიღაც“ გვიჩვენებს. ინგლისურში ეს არჩევანი ყოველ არსებით სახელთან აუცილებელია. მთავარი სხვაობები:
პირველი: ზოგადი დებულება მთელ კლასზე ქართულად ჩვეულებრივ მხოლობითი რიცხვით ითქმის, არტიკლის გარეშე: „დელფინი ძალიან ჭკვიანი ცხოველია“, „ტელეფონი 1876 წელს გამოიგონეს“. ინგლისურად შიშველი მხოლობითი შეუძლებელია: ან მრავლობითი (Dolphins), ან the + მხოლობითი (The dolphin). მეორე: ქართული მოქმედებითი ბრუნვა „-ით“ („მატარებლით“) ინგლისურად by + არტიკლის გარეშეა, არა with the. მესამე: ოჯახს ქართულად მრავლობითი გვარით ვასახელებთ („ბერიძეები“), ინგლისურად კი the სჭირდება: the Beridzes.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| განათლება ყველასთვის უფასო უნდა იყოს. | Education should be free for everyone. | აქ ერთნაირია: ცნება ზოგადად – არტიკლის გარეშე |
| განათლებამ, რომელიც იმ სკოლაში მივიღე, ცხოვრება შემიცვალა. | The education I received at that school changed my life. | ქართულად არაფერი იცვლება; ინგლისურად დამოკიდებული წინადადება → the |
| დელფინი დედამიწაზე ერთ-ერთი ყველაზე ჭკვიანი ცხოველია. | The dolphin is one of the most intelligent animals on Earth. | ქართულად შიშველი მხოლობითი; ინგლისურად the + მხოლობითი ან მრავლობითი |
| დოდო XVII საუკუნეში გადაშენდა. | The dodo became extinct in the 17th century. | ფაქტი მთელ სახეობაზე: the, არა a |
| ედინბურგში მატარებლით წავედით. | We went to Edinburgh by train. | „-ით“ → by + არტიკლის გარეშე |
| ჯონსონები შაბათს სადილად მოდიან. | The Johnsons are coming for dinner on Saturday. | მრავლობითი გვარი → the + გვარი-s |
| ვიღაც ბატონი პატელი გირეკავს. | There's a Mr Patel on the phone for you. | აქ ერთნაირია: „ვიღაც“ ≈ a – უცნობი ადამიანი ამ სახელით |
| თეორიულად გეგმა მუშაობს. | In theory, the plan works. | ქართულად ერთი სიტყვა; ინგლისურად მყარი ფრაზა არტიკლის გარეშე |
მოკლედ: ქართულად ობიექტივს კონტექსტი არეგულირებს, ინგლისურად – არტიკლი. ზოგად დებულებაში შიშველ მხოლობითს ნუ დატოვებთ, „-ით“ თარგმნეთ by-თი, ხოლო დაზუსტებულ აბსტრაქტულ სახელს the დაურთეთ.
ფორმა
ობიექტივის სამი პარამეტრი
| ობიექტივი | არტიკლი | მაგალითი |
|---|---|---|
| ცნება / ზოგადად | არტიკლის გარეშე | Education is a right. |
| ერთი მაგალითი / ერთი ტიპი | a / an | She received an education that few could afford. |
| კონკრეტული, გამოკვეთილი | the | The education I received was excellent. |
ზოგადი მითითება: სამი ვარიანტი – ერთმანეთს ვერ ჩაენაცვლება
| ფორმა | რას აღწერს | რეგისტრი | მაგალითი |
|---|---|---|---|
| მრავლობითი, არტიკლის გარეშე | კლასს ზოგადად | ნეიტრალური, ყველაზე ხშირი | Tigers are endangered. |
| a / an + მხოლობითი | იმას, რაც მართალია ნებისმიერ ერთ წევრზე | ნეიტრალური; განმარტებები | A tiger can swim well. |
| the + მხოლობითი | კლასს როგორც ერთ ტიპს (სახეობები, გამოგონებები, ინსტრუმენტები, ორგანოები) | ფორმალური, სამეცნიერო | The tiger is endangered. |
A / an ვერ ატარებს ფაქტებს კლასზე მთლიანად – იმაზე, რომ ის გადაშენების საფრთხის წინაშეა, გადაშენდა, ფართოდაა გავრცელებული ან რომელიმე წელს გამოიგონეს. გამოგონებისთვის ბუნებრივი არჩევანია the + მხოლობითი (The telephone was invented in 1876); invent-თან მრავლობითი ნაკლებად ბუნებრივია. ზოგადი the + მხოლობითი მხოლოდ დამკვიდრებულ ტიპებთან მუშაობს (the tiger, the smartphone, the violin), ნებისმიერ არსებით ფრაზასთან კი – არა (the red car ვერ ნიშნავს „წითელ მანქანებს ზოგადად“).
განსაკუთრებული სქემები
| სქემა | არტიკლი | მაგალითი |
|---|---|---|
| უთვლადი + ზედსართავი / დამოკიდებული წინადადება, როგორც სახეობა | a / an | a good knowledge of, a warmth that… |
| სათაურები, ჩანაწერები, წარწერები, იარლიყები | ხშირად არტიკლის გარეშე | Man rescued from river. Exit. |
| by + ტრანსპორტი / კავშირის საშუალება | არტიკლის გარეშე | by car, by train, by email |
| წინდებული + აბსტრაქტული სახელი (მყარი) | არტიკლის გარეშე | in theory, in practice, at risk, on purpose |
| გვარი (მრავლობითი) | the | the Smiths |
| მხატვრის სახელი = ნამუშევარი | a | a Picasso |
| სახელი როგორც ტიპი | the / a | the Mozart of her generation, a modern Einstein |
გამოყენება
1აბსტრაქტული სახელები – ზოგადი თუ კონკრეტული
აბსტრაქტულ და უთვლად არსებით სახელებს არტიკლი არ სჭირდება, როცა ცნებას ზოგადად ნიშნავს, და the სჭირდება, როცა კონკრეტული ხდება – ხშირად of-ფრაზით ან მიმართებითი წინადადებით (B1-22). Of-ფრაზა ავტომატურად the-ს არ მოითხოვს: the history of art (კონკრეტული სფერო), მაგრამ a history of violence (ერთი სახეობა). ქართულად ამ სამ შემთხვევაში სახელი ერთნაირად ჟღერს.
2ზოგადი მითითება სამი გზით
მთელ კლასზე სამი გზით შეგიძლიათ ილაპარაკოთ. მრავლობითი არტიკლის გარეშე ყველაზე ხშირი და უსაფრთხოა. A / an ნებისმიერ ტიპურ ერთ წევრს აღწერს და განმარტებებს შეეფერება. The + მხოლობითი კლასს ერთ ტიპად წარმოადგენს – განსაკუთრებით სახეობებს, გამოგონებებს, ინსტრუმენტებსა და სხეულის ნაწილებს – და უფრო ფორმალურად ჟღერს. ფაქტებს კლასზე მთლიანად მრავლობითი ან the სჭირდება და არა a / an (invent-თან ბუნებრივი არჩევანია the + მხოლობითი). ქართული აქ ყველა შემთხვევაში შიშველ მხოლობითს იყენებს – „სმარტფონმა შეცვალა…“, „დელფინი ჭკვიანია“ – ინგლისურად ეს შეუძლებელია.
3A / an დახასიათებულ უთვლად სახელებთან
ზოგ უთვლად არსებით სახელს a / an ერთვის, როცა ზედსართავი ან მომდევნო ფრაზა კონკრეტულ სახეობას ან თვისებას აღწერს. ეს ხშირია სიტყვებთან knowledge, understanding, education, warmth, honesty, patience, interest. არსებითი სახელი ამით თვლადი არ ხდება: მრავლობითი და რიცხვი არ აქვს. ქართულად აქ არაფერი გვაქვს „a“-ს შესატყვისი, ამიტომ ეს ფორმა თარგმანიდან არ ჩანს – უბრალოდ ისწავლეთ.
4არტიკლის გარეშე სათაურებში, წარწერებსა და მყარ ფრაზებში
სათაურები, წარწერები, იარლიყები და ჩანაწერები ადგილის დასაზოგად არტიკლებს ტოვებს. არტიკლი ასევე არ დგას by + ტრანსპორტის ან კავშირის საშუალების შემდეგ და ბევრ ფრაზაში „წინდებული + აბსტრაქტული სახელი“.
5არტიკლები საკუთარ სახელებთან
ადამიანების სახელებს ჩვეულებრივ არტიკლი არ სჭირდება (A1-06), მაგრამ არტიკლი ბრუნდება, როცა სახელი განსაკუთრებული მნიშვნელობით გამოიყენება: მთელი ოჯახი, ხელოვნების ნიმუში, რაიმე ტიპის მაგალითი, მოლაპარაკისთვის უცნობი ადამიანი ან „ის ცნობილი“. გეოგრაფიული სახელები B1-23-შია.
6დაავადებები, კვება, სეზონები და დღის მონაკვეთები – ვარიაცია და არჩევანი
აქ ხმარება იცვლება და ხშირად ორივე ვარიანტი სწორია. ზოგადი ან მყარი გამოთქმისთვის არტიკლს ნუ დაურთავთ; არტიკლი დაამატეთ, როცა სახელი კონკრეტულია ან დახასიათებული. დაავადებების სახელების უმეტესობა უთვლადია და არტიკლი არ სჭირდება; სიმპტომები, მაგალითად headache, თვლადია.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „საჭმელი, რომელიც…“ → არტიკლის გარეშე. ქართულად „საჭმელი“ ერთნაირად ჟღერს, ზოგადად ვლაპარაკობთ თუ კონკრეტულზე. ინგლისურად, როცა მიმართებითი წინადადება სახელს აზუსტებს, the აუცილებელია.
2. „მგელი ხროვაში ცხოვრობს“ → შიშველი მხოლობითი. ქართულად მთელ სახეობასა და გამოგონებაზე მხოლობითი რიცხვით, უარტიკლოდ ვლაპარაკობთ: „მგელი…“, „ფორტეპიანო XIX საუკუნეში გავრცელდა…“. ინგლისურად მხოლობით თვლად სახელს არტიკლი სჭირდება: აირჩიეთ მრავლობითი ან the + მხოლობითი.
3. „ელფოსტით“, „მატარებლით“ → with the email, with the train. ქართული მოქმედებითი ბრუნვა „-ით“ ხშირად with-ად ითარგმნება. ტრანსპორტისა და კავშირის საშუალებისთვის ინგლისურად by + არტიკლის გარეშეა, ან on the / in the კონკრეტულ ტრანსპორტზე.
4. „კაპანაძეები“ → Kapanadzes. ქართულად ოჯახს მრავლობითი გვარით ვასახელებთ. ინგლისურად მრავლობით გვარს the სჭირდება.
5. „თავი მტკივა“ → I have headache. ქართულად სიმპტომს არტიკლი არ სჭირდება და ხშირად ზმნით ვამბობთ: „თავი მტკივა“, „ყელი მტკივა“. ინგლისურად headache და sore throat თვლადია: a headache.
არ აგერიოთ
the + მხოლობითი (ზოგადი) თუ the + მრავლობითი (კონკრეტული) – The tiger შეიძლება სახეობას ნიშნავდეს; the tigers – კონკრეტულ ვეფხვებს.
by car თუ in the car – By + ტრანსპორტი მყარია, არტიკლის გარეშე; in / on-თან არტიკლი ან კუთვნილებითი ნაცვალსახელი დგას. ქართულად ორივეს შეიძლება „მანქანით“ / „მანქანაში“ შეესაბამებოდეს.
a / an დახასიათებულ უთვლადთან თუ თვლადი სახელები – A knowledge არ ნიშნავს, რომ knowledge თვლადი გახდა: მრავლობითი და რიცხვები არ აქვს. იხ. A1-24.
არტიკლები თუ სხვა მსაზღვრელები – ისეთი კომბინაციები, როგორიცაა such a, quite a, many a და half an hour, C2-07-ში ისწავლება.
მართლწერა და გამოთქმა
- The ჩვეულებრივ /ðə/-ა თანხმოვანი ბგერის წინ და /ði/ – ხმოვანი ბგერის წინ: the end /ði end/. ბევრი მოლაპარაკე, განსაკუთრებით აშშ-ში, ხმოვნის წინაც /ðə/-ს ამბობს.
- /ð/ ქართულში არ არის: ენის წვერი ზედა და ქვედა კბილებს შორის მოათავსეთ და ხმა ჩართეთ. ნუ ჩაანაცვლებთ „დ“-თი ან „ზ“-თი. /ə/ მოკლე, მოდუნებული ხმოვანია – ქართულ სრულ „ა“-ს ან „ე“-ს ნუ იტყვით.
- მახვილიანი the /ðiː/ (გრძელი და ძლიერი) ნიშნავს „ის ცნობილი“ ან „ის ნამდვილი“: You don't mean the Dylan Marsh?
- A ჩვეულებრივ /ə/-ა; მახვილიანი /eɪ/ ნიშნავს „მხოლოდ ერთი“ ან „ნებისმიერი ერთი“: I said a reason, not the reason.
- სათაურებსა და წარწერებში არტიკლი დაბეჭდილ ტექსტში აკლია; როცა ადამიანები სათაურზე ლაპარაკობენ, არტიკლებს ჩვეულებრივ აბრუნებენ.
- the Johnsons, the Kapanadzes: გვარის მრავლობითი -s აქ /z/-ად ისმის და ახალ მარცვალს არ ქმნის; დამატებითი მარცვალი /ɪz/ მხოლოდ სისინა ბგერის შემდეგ ჩნდება: the Joneses.
ოქროს წესი
იკითხეთ, რას ნიშნავს აქ არსებითი სახელი: ცნებას (არტიკლის გარეშე), ერთ მაგალითს ან ტიპს (a / an) თუ ერთ გამოკვეთილ რამეს (the). ფაქტისთვის მთელ კლასზე გამოიყენეთ მრავლობითი ან the + მხოლობითი (გამოგონებებისთვის the + მხოლობითი) – არა a / an და არა შიშველი მხოლობითი, როგორც ქართულში. სადაც ხმარება იცვლება (დაავადებები, კვება, სეზონები), ერთზე მეტი ვარიანტი სწორია.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
გადაწერეთ თითოეული წინადადება მითითების მიხედვით. შეინარჩუნეთ აზრი.
-
გადაწერეთ, დაიწყეთ "The education"-ით: I received an excellent education at that school.
-
გადაწერეთ "a" + ზედსართავი + "understanding"-ით: She understands economics extremely well.
-
გადაწერეთ გაზეთის სათაურად: A man has been arrested after a robbery at a bank in the city centre.
-
გადაწერეთ ფორმალურ ზოგად დებულებად "the" + მხოლობითი არსებითი სახელით: Smartphones have transformed modern life.
-
გადაწერეთ "by" + ტრანსპორტის საშუალებით: We took the train to Edinburgh.
-
გადაწერეთ "a" + მხატვრის სახელით: The museum has just bought a painting by Picasso.
-
გადაწერეთ "the" + გვარით: Mr and Mrs Robinson and their children have moved to Canada.
B. მნიშვნელობა
წაიკითხეთ სიტუაცია და აირჩიეთ ყველაზე შესაფერისი წინადადება.
-
ბიოლოგიის სახელმძღვანელო ფაქტს მთელ სახეობაზე აცხადებს. რომელი შეეფერება?a/an ფაქტს მთელ კლასზე ვერ ატარებს
-
სტატია ტექნოლოგიების ისტორიაზე. რომელი შეეფერება?გამოგონება როგორც კლასი: the + მხოლობითი
-
საბავშვო ლექსიკონი აღწერს, რა არის მართალი ნებისმიერ ერთ ველოსიპედზე. რომელი შეეფერება?a/an = ნებისმიერი ერთი წევრი; the + მრავლობითი = კონკრეტული ველოსიპედები
-
ლექცია ველურ ბუნებაზე ფართო აუდიტორიისთვის; მომხსენებელი ვეფხვებს ზოგადად გულისხმობს. რომელი შეეფერება?the + მრავლობითი კონკრეტულ ვეფხვებს ნიშნავდა
-
რეცეფციონისტი გეუბნებათ, რომ ქალი, რომელსაც ის პირველად ხედავს, გელოდებათ. რომელი შეეფერება?a + სახელი = ვიღაც, ვისაც ასე ჰქვია, მოლაპარაკისთვის უცნობი
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
Most people would agree that the money can't buy happiness, although it certainly makes life easier.
-
Education I received at that small village school gave me a lifelong love of reading.
-
In the practice, the new rule is rarely applied, because most managers have never been trained to use it.
-
We decided to go to the airport by the bus, because parking there costs almost as much as the flight.
-
The job requires a good knowledge of local history and a genuine interest in working with visitors.
D. კონტექსტში
მუზეუმის გზამკვლევის ამ მონახაზში არტიკლებთან დაკავშირებული პრობლემებია. დანომრილი ნაწილები მითითების მიხედვით გაასწორეთ.
Welcome to our new gallery. (18) Elephant is the largest land animal, and this room tells its story. Sadly, (19) the elephants are now at risk in many parts of Africa. (20) In theory, they are protected by law; in practice, hunting continues. The paintings in the next room were donated by (21) a local family called Henderson, and the one on the left is (22) a painting by Turner. (23) Visitors who come with the bus can buy a discounted ticket at the desk. Our café serves lunch from twelve — so why not finish your visit with 24 long, relaxing lunch on the terrace?
-
გადაწერეთ (18) ფორმალურ დებულებად მთელ სახეობაზე.
-
(19)-ში გზამკვლევი სპილოებს ზოგადად გულისხმობს. გადაწერეთ.
-
(20)-ის რომელი ვერსიაა სწორი?მყარი ფრაზები „წინდებული + აბსტრაქტული სახელი“: არტიკლის გარეშე
-
გადაწერეთ (21) უფრო მოკლედ, "the" + გვარით.
-
გადაწერეთ (22) უფრო მოკლედ, "a" + მხატვრის სახელით.
-
გადაწერეთ (23) "by" + ტრანსპორტის საშუალებით.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ სამი წინადადება აბსტრაქტულ იდეაზე, მაგალითად გულწრფელობაზე, ხელოვნებაზე ან თავისუფლებაზე. არსებითი სახელი ერთხელ ზოგადად გამოიყენეთ (არტიკლის გარეშე), ერთხელ – the + of-ფრაზით ან მიმართებითი წინადადებით დაზუსტებული, და ერთხელ – თვისების სახეობად, a / an + ზედსართავით.
-
დაწერეთ ენციკლოპედიის სამწინადადებიანი სტატია რომელიმე გამოგონებაზე ან ცხოველზე. ჩართეთ განმარტება a / an-ით, ერთი ფაქტი მთელ კლასზე the + მხოლობითით და ერთი ზოგადი დებულება მრავლობითი არსებითი სახელით, არტიკლის გარეშე.
-
დაწერეთ გაზეთის სათაური ადგილობრივ მოვლენაზე, შემდეგ კი გაშალეთ სრულ წინადადებად, ყველა არტიკლი თავის ადგილას დააბრუნეთ.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
B1-22 არტიკლები: a, the თუ არტიკლის გარეშე? ზოგადი და კონკრეტული თქვენი მეზობელი იქ ყოველ კვირას სალოცავად დადის. რომელი შეეფერება?church თავისი ძირითადი დანიშნულებით: არტიკლის გარეშე
-
B2-22 Subject-Verb Agreement: ქვემდებარისა და ზმნის შეთანხმება ინგლისურად (news is, police are) გადაწერეთ "The news"-ით ქვემდებარედ: The reports we heard were better than we expected.
-
B1-23 The გეოგრაფიულ სახელებთან: როდის the და როდის არტიკლის გარეშე გადაწერეთ სწორი არტიკლებით: We sailed down Danube to Black Sea.
პასუხები
A. ფორმა
- The education I received at that school was excellent.
- She has an excellent understanding of economics. / She has a deep understanding of economics. / She has a thorough understanding of economics.
- Man arrested after city centre bank robbery / Man arrested after bank robbery in city centre
- The smartphone has transformed modern life.
- We went to Edinburgh by train. / We travelled to Edinburgh by train.
- The museum has just bought a Picasso.
- The Robinsons have moved to Canada.
B. მნიშვნელობა
- The dodo became extinct in the 17th century.
- The typewriter was invented in the 19th century.
- A bicycle has two wheels and is moved by pedals.
- Tigers are now endangered in most of Asia.
- There's a Ms Romero waiting for you at reception.
C. იპოვეთ შეცდომა
- Most people would agree that money can't buy happiness, although it certainly makes life easier.
- The education I received at that small village school gave me a lifelong love of reading.
- In practice, the new rule is rarely applied, because most managers have never been trained to use it.
- We decided to go to the airport by bus, because parking there costs almost as much as the flight.
- ✓ The job requires a good knowledge of local history and a genuine interest in working with visitors.
D. კონტექსტში
- The elephant is the largest land animal.
- Sadly, elephants are now at risk in many parts of Africa.
- In theory, they are protected by law; in practice, hunting continues.
- the Hendersons, a local family / the Hendersons
- a Turner
- Visitors who come by bus can buy a discounted ticket at the desk.
- a
E. თქვენი ჯერი
- Honesty is not always easy. The honesty of her answer surprised the interview panel. She spoke with a quiet honesty that everyone respected.
- A bicycle is a vehicle with two wheels and pedals. The bicycle was invented in the 19th century. Today, bicycles are one of the most popular ways to travel in many cities.
- Mayor opens new bridge over river. / The mayor has opened a new bridge over the river.
F. შერეული გამეორება
- She goes to church every Sunday morning.
- The news we heard was better than we expected. / The news was better than we expected.
- We sailed down the Danube to the Black Sea.
