Przedimki a, an, the dla zaawansowanych: rzeczowniki abstrakcyjne i ogólniki
Articles and Determiners: Final Nuances
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji precyzyjnie dobierzesz przedimek przy rzeczownikach abstrakcyjnych, w zdaniach ogólnych (o całym gatunku czy klasie rzeczy), przy rzeczownikach niepoliczalnych z określeniem i przy nazwach własnych. Będziesz też wiedzieć, gdzie zwyczaj naprawdę się waha — w nagłówkach, przy chorobach, posiłkach, porach roku i porach dnia.
Główna idea
Przedimek odpowiada na jedno pytanie: jak identyfikujemy ten rzeczownik? Brak przedimka (przedimek zerowy) znaczy „rzecz w ogóle, jako pojęcie”. A/an znaczy „jeden przykład pewnego typu”. The znaczy „ten konkretny — wiesz, który”.
Na poziomie C2 ten sam rzeczownik przechodzi między tymi pozycjami zależnie od znaczenia. Life to życie w ogóle; the life of a nurse to jeden określony rodzaj życia; a life of luxury to jeden typ spośród wielu możliwych. Nawet rzeczownik niepoliczalny może dostać a, kiedy przymiotnik albo zdanie robi z niego „pewien rodzaj” czegoś: a good knowledge of statistics.
Wyobraź sobie przedimki jako obiektyw z zoomem. Brak przedimka to najszerszy kadr — pojęcie. A/an przybliża do jednego przykładu albo typu. The przybliża tak, że w kadrze zostaje tylko jedna rzecz. Rzeczownik jest ten sam; zmienia się ustawienie obiektywu. Wiele „wyjątków” to po prostu sytuacje, w których zwyczaj ustawił obiektyw na stałe — jak w nagłówkach czy w by bus.
Polski a angielski
Polski nie ma przedimków. To, co angielski wyraża przez a i the, polski zostawia kontekstowi, szykowi wyrazów albo słowom takim jak „ten”, „jakiś”, „pewien”. Nowa, nieokreślona rzecz zwykle stoi po polsku na końcu zdania („Do pokoju weszła kobieta” = a woman), a znana — na początku („Kobieta weszła do pokoju” = the woman). Po polsku zdanie ogólne o gatunku zwykle ma liczbę pojedynczą bez żadnego wykładnika: „Tygrys jest zagrożony wyginięciem”. Po angielsku taki pusty rzeczownik w liczbie pojedynczej jest niemożliwy — trzeba wybrać jedną z trzech form, a a/an do tego zdania akurat nie pasuje.
| Polski | Co robi polski | Angielski |
|---|---|---|
| Wykształcenie powinno być bezpłatne. | pojęcie ogólne | Education should be free. |
| Wykształcenie, które zdobyłam, było świetne. | dookreślone zdaniem | The education I received was excellent. |
| Tygrys jest zagrożony wyginięciem. | liczba pojedyncza ogólna | Tigers are endangered. / The tiger is endangered. |
| Telefon wynaleziono w 1876 roku. | wynalazek jako klasa | The telephone was invented in 1876. |
| Dzwoni jakiś pan Patel. | „jakiś” = ktoś nieznany | There's a Mr Patel on the phone. |
| Przychodzą Nowakowie. | liczba mnoga nazwiska | The Nowaks are coming. |
| Boli mnie głowa. | czasownik, nie rzeczownik | I've got a headache. |
| Jedziemy pociągiem. | narzędnik | We're going by train. |
Najważniejsze: skoro polski nie ma przedimków, kusi, żeby po angielsku je pomijać tam, gdzie są konieczne (the przed rzeczownikiem dookreślonym, a przed objawem choroby), albo — po nauce — wstawiać the „na wszelki wypadek” przed pojęciami ogólnymi (the life, the nature). Pytaj za każdym razem: pojęcie, przykład czy ta konkretna rzecz?
Budowa
Trzy ustawienia obiektywu
| Obiektyw | Przedimek | Przykład |
|---|---|---|
| pojęcie / ogólnie | brak | Education is a right. |
| jeden przykład / jeden typ | a / an | She received an education that few could afford. |
| konkretne, zidentyfikowane | the | The education I received was excellent. |
Odniesienie ogólne (generic reference): trzy możliwości — nie zawsze wymienne
| Forma | Co opisuje | Rejestr | Przykład |
|---|---|---|---|
| liczba mnoga, brak przedimka | klasę ogólnie | neutralny, najczęstszy | Tigers are endangered. |
| a / an + liczba pojedyncza | to, co prawdziwe dla każdego pojedynczego egzemplarza | neutralny; definicje | A tiger can swim well. |
| the + liczba pojedyncza | klasę jako jeden typ (gatunki, wynalazki, instrumenty, narządy) | formalny, naukowy | The tiger is endangered. |
A/an nie może nieść faktów o klasie jako całości — że jest zagrożona, wymarła, rozpowszechniona albo wynaleziona w danym roku. Przy wynalazku naturalnym wyborem jest the + liczba pojedyncza (The telephone was invented in 1876); liczba mnoga brzmi przy invent mniej naturalnie. Ogólne the + liczba pojedyncza działa tylko przy utrwalonych typach (the tiger, the smartphone, the violin), a nie przy dowolnej frazie (the red car nie znaczy „czerwone samochody w ogóle”).
Wzorce szczególne
| Wzorzec | Przedimek | Przykład |
|---|---|---|
| niepoliczalny + przymiotnik / zdanie, jako rodzaj | a / an | a good knowledge of, a warmth that… |
| nagłówki, notatki, napisy, etykiety | często brak | Man rescued from river. Exit. |
| by + środek transportu / komunikacji | brak | by car, by train, by email |
| przyimek + rzeczownik abstrakcyjny (stałe) | brak | in theory, in practice, at risk, on purpose |
| nazwisko rodziny (l. mnoga) | the | the Smiths |
| nazwisko artysty = dzieło | a | a Picasso |
| nazwisko jako typ | the / a | the Mozart of her generation, a modern Einstein |
Użycie
1Rzeczowniki abstrakcyjne — ogólnie i konkretnie
Rzeczowniki abstrakcyjne i niepoliczalne nie mają przedimka, kiedy znaczą pojęcie w ogóle, a dostają the, kiedy coś je dookreśla — często fraza z of albo zdanie względne (B1-22). Fraza z of nie wymaga automatycznie the: the history of art (konkretna dziedzina), ale a history of violence (pewien rodzaj).
2Trzy sposoby mówienia o całej klasie
O całej klasie rzeczy można mówić na trzy sposoby. Liczba mnoga bez przedimka jest najczęstsza i najbezpieczniejsza. A/an opisuje dowolny typowy egzemplarz i pasuje do definicji. The + liczba pojedyncza przedstawia klasę jako jeden typ — zwłaszcza gatunki, wynalazki, instrumenty i części ciała — i brzmi bardziej formalnie. Fakty o klasie jako całości wymagają liczby mnogiej albo the, nie a/an (przy invent naturalne jest the + liczba pojedyncza). Polskie „Smartfon zmienił…” czy „Delfin jest…” to zawsze jedna z tych trzech form — nigdy goły rzeczownik.
3A/an z dookreślonymi rzeczownikami niepoliczalnymi
Niektóre rzeczowniki niepoliczalne dostają a/an, kiedy przymiotnik albo fraza opisuje szczególny rodzaj czy cechę. Tak bywa często z knowledge, understanding, education, warmth, honesty, patience, interest. Rzeczownik nie staje się przez to policzalny: nie ma liczby mnogiej ani liczebnika.
4Brak przedimka w nagłówkach, napisach i stałych zwrotach
Nagłówki, napisy, etykiety i notatki pomijają przedimki, żeby oszczędzić miejsce. Brak przedimka jest też stały po by + środek transportu lub komunikacji i w wielu zwrotach przyimek + rzeczownik abstrakcyjny.
5Przedimki z nazwami własnymi
Imiona i nazwiska zwykle nie mają przedimka (A1-06), ale przedimek wraca, kiedy nazwy używamy w szczególny sposób: dla całej rodziny, dzieła sztuki, przykładu typu, osoby nieznanej mówiącemu albo „tej słynnej osoby”. Nazwy geograficzne są w B1-23.
6Choroby, posiłki, pory roku i pory dnia — wahania i wybór
Tu zwyczaj się waha i często obie wersje są poprawne. Bez przedimka mówimy o czymś ogólnie albo w stałym zwrocie; przedimek dodajemy, kiedy rzeczownik jest konkretny albo opisany. Większość nazw chorób jest niepoliczalna i nie ma przedimka; objawy takie jak headache są policzalne.
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. Goły rzeczownik w zdaniu o całym gatunku. Po polsku „Tygrys jest drapieżnikiem”, „Mikroskop otworzył przed nauką nowy świat” — liczba pojedyncza bez niczego. Po angielsku policzalny rzeczownik w liczbie pojedynczej nie może stać sam: trzeba wybrać liczbę mnogą, the albo (w definicji) a/an.
2. Brak the przed rzeczownikiem dookreślonym. Polski nie musi formalnie odróżniać „jakości w ogóle” od „tej jakości”. Kiedy rzeczownik abstrakcyjny jest dookreślony frazą z of albo zdaniem, po angielsku zwykle potrzebuje the.
3. The „na wszelki wypadek” przy pojęciach ogólnych. Po nauce przedimków wiele osób wstawia the przed „przyrodą”, „historią” czy „muzyką” w znaczeniu ogólnym. Po angielsku pojęcie ogólne nie ma przedimka.
4. „Boli mnie głowa” → objaw bez a. Po polsku objaw to często czasownik („boli mnie”, „mam gorączkę”), więc po angielsku łatwo zgubić a. Headache, cold, temperature, cough jako objawy są policzalne.
Nie myl
the + liczba pojedyncza (ogólnie) i the + liczba mnoga (konkretnie) — The tiger może znaczyć gatunek; the tigers to konkretne tygrysy. Po polsku obie formy to po prostu „tygrys” / „tygrysy”.
by car i in the car — By + środek transportu to stałe połączenie bez przedimka; z in / on używamy przedimka albo zaimka dzierżawczego. Polski w obu przypadkach ma inną formę („samochodem” / „w samochodzie”).
a/an z dookreślonym niepoliczalnym i rzeczowniki policzalne — A knowledge nie robi z knowledge rzeczownika policzalnego: nie ma liczby mnogiej ani liczebnika. Zob. A1-24.
przedimki i inne określniki — połączenia takie jak such a, quite a, many a i half an hour są w C2-07.
Pisownia i wymowa
- The to zwykle /ðə/ przed spółgłoską i /ði/ przed samogłoską: the end /ði end/. Wielu użytkowników, zwłaszcza w USA, mówi /ðə/ także przed samogłoską.
- /ð/ to dźwięczne „th”: czubek języka lekko między zębami albo tuż za górnymi zębami, z głosem. Nie zastępuj go polskim „d” ani „z” — the to nie „de” ani „ze”.
- Akcentowane the /ðiː/ — długie i mocne — znaczy „ten słynny” albo „ten prawdziwy”: You don't mean the Dylan Marsh?
- A to zwykle /ə/, krótki, niewyraźny dźwięk bez akcentu (szwa). Polski nie ma takiej redukcji, więc pilnuj, żeby nie mówić pełnego „a” ani „ej”. Akcentowane /eɪ/ znaczy „tylko jeden” albo „jakikolwiek”: I said a reason, not the reason.
- W nagłówkach i napisach przedimków nie ma w druku; kiedy ludzie mówią o nagłówku, zwykle przywracają przedimki.
Złota zasada
Zapytaj, co ten rzeczownik tu znaczy: pojęcie (bez przedimka), jeden przykład lub typ (a/an) czy jedną zidentyfikowaną rzecz (the). W zdaniu o całej klasie użyj liczby mnogiej albo the + liczby pojedynczej (przy wynalazkach the + liczba pojedyncza) — nie a/an i nigdy gołego rzeczownika w liczbie pojedynczej. Tam, gdzie zwyczaj się waha (choroby, posiłki, pory roku), poprawna jest więcej niż jedna wersja.
Ćwiczenia
A. Forma
Przekształć zdania zgodnie z poleceniem. Zachowaj znaczenie.
-
Przekształć, zaczynając od "The education": I received an excellent education at that school.
-
Przekształć, używając "a" + przymiotnik + "understanding": She understands economics extremely well.
-
Zamień na nagłówek prasowy: A man has been arrested after a robbery at a bank in the city centre.
-
Zamień na formalne zdanie ogólne z "the" + rzeczownik w liczbie pojedynczej: Smartphones have transformed modern life.
-
Przekształć, używając "by" + środek transportu: We took the train to Edinburgh.
-
Przekształć, używając "a" + nazwisko artysty: The museum has just bought a painting by Picasso.
-
Przekształć, używając "the" + nazwisko rodziny: Mr and Mrs Robinson and their children have moved to Canada.
B. Znaczenie
Przeczytaj opis sytuacji i wybierz zdanie, które najlepiej do niej pasuje.
-
Podręcznik biologii podaje fakt o całym gatunku. Które zdanie pasuje?a/an nie może nieść faktu o całej klasie
-
Artykuł o historii techniki. Które zdanie pasuje?wynalazek jako klasa: the + liczba pojedyncza
-
Słownik dla dzieci opisuje to, co prawdziwe dla każdego pojedynczego roweru. Które zdanie pasuje?a/an = dowolny egzemplarz; the + liczba mnoga = konkretne rowery
-
Prelekcja o dzikiej przyrodzie dla szerokiej publiczności; mowa o tygrysach w ogóle. Które zdanie pasuje?the + liczba mnoga oznaczałoby konkretne tygrysy
-
Recepcjonistka mówi ci, że czeka na ciebie kobieta, której nigdy wcześniej nie widziała. Które zdanie pasuje?a + nazwisko = ktoś o tym nazwisku, nieznany mówiącemu
C. Znajdź błąd
W każdym zdaniu jest jeden błąd albo zdanie jest poprawne. Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
Most people would agree that the money can't buy happiness, although it certainly makes life easier.
-
Education I received at that small village school gave me a lifelong love of reading.
-
In the practice, the new rule is rarely applied, because most managers have never been trained to use it.
-
We decided to go to the airport by the bus, because parking there costs almost as much as the flight.
-
The job requires a good knowledge of local history and a genuine interest in working with visitors.
D. W kontekście
W tym szkicu przewodnika po muzeum są problemy z przedimkami. Popraw ponumerowane fragmenty zgodnie z poleceniami.
Welcome to our new gallery. (18) Elephant is the largest land animal, and this room tells its story. Sadly, (19) the elephants are now at risk in many parts of Africa. (20) In theory, they are protected by law; in practice, hunting continues. The paintings in the next room were donated by (21) a local family called Henderson, and the one on the left is (22) a painting by Turner. (23) Visitors who come with the bus can buy a discounted ticket at the desk. Our café serves lunch from twelve — so why not finish your visit with 24 long, relaxing lunch on the terrace?
-
Przepisz (18) jako formalne zdanie o całym gatunku.
-
W (19) autor przewodnika ma na myśli słonie w ogóle. Przepisz to zdanie.
-
Która wersja (20) jest poprawna?stałe zwroty przyimek + rzeczownik abstrakcyjny: bez przedimka
-
Zapisz (21) krócej, używając "the" + nazwisko rodziny.
-
Zapisz (22) krócej, używając "a" + nazwisko artysty.
-
Przepisz (23), używając "by" + środek transportu.
E. Twoja kolej
Pisz po angielsku.
-
Napisz trzy zdania o idei abstrakcyjnej, np. uczciwości, sztuce albo wolności. Użyj rzeczownika raz ogólnie (bez przedimka), raz dookreślonego przez the + frazę z of albo zdanie względne i raz jako rodzaju cechy z a / an + przymiotnik.
-
Napisz trzyzdaniowe hasło encyklopedyczne o wynalazku albo zwierzęciu. Uwzględnij definicję z a / an, jeden fakt o całej klasie z the + liczba pojedyncza i jedno zdanie ogólne z rzeczownikiem w liczbie mnogiej bez przedimka.
-
Napisz nagłówek prasowy o lokalnym wydarzeniu, a potem rozwiń go w pełne zdanie ze wszystkimi przedimkami na miejscu.
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
B1-22 Przedimki (articles) a/an, the i brak przedimka: ogólnie, konkretnie, instytucje Twoja sąsiadka chodzi tam co tydzień, żeby się modlić. Które zdanie pasuje?church w swoim podstawowym celu: bez przedimka
-
B2-22 Subject-verb agreement: news is, police are — liczba pojedyncza czy mnoga? Przekształć, używając "The news" jako podmiotu: The reports we heard were better than we expected.
-
B1-23 The z nazwami własnymi: rzeki, góry, kraje, miasta, hotele (articles with names) Popraw przedimki: We sailed down Danube to Black Sea.
Odpowiedzi
A. Forma
- The education I received at that school was excellent.
- She has an excellent understanding of economics. / She has a deep understanding of economics. / She has a thorough understanding of economics.
- Man arrested after city centre bank robbery / Man arrested after bank robbery in city centre
- The smartphone has transformed modern life.
- We went to Edinburgh by train. / We travelled to Edinburgh by train.
- The museum has just bought a Picasso.
- The Robinsons have moved to Canada.
B. Znaczenie
- The dodo became extinct in the 17th century.
- The typewriter was invented in the 19th century.
- A bicycle has two wheels and is moved by pedals.
- Tigers are now endangered in most of Asia.
- There's a Ms Romero waiting for you at reception.
C. Znajdź błąd
- Most people would agree that money can't buy happiness, although it certainly makes life easier.
- The education I received at that small village school gave me a lifelong love of reading.
- In practice, the new rule is rarely applied, because most managers have never been trained to use it.
- We decided to go to the airport by bus, because parking there costs almost as much as the flight.
- ✓ The job requires a good knowledge of local history and a genuine interest in working with visitors.
D. W kontekście
- The elephant is the largest land animal.
- Sadly, elephants are now at risk in many parts of Africa.
- In theory, they are protected by law; in practice, hunting continues.
- the Hendersons, a local family / the Hendersons
- a Turner
- Visitors who come by bus can buy a discounted ticket at the desk.
- a
E. Twoja kolej
- Honesty is not always easy. The honesty of her answer surprised the interview panel. She spoke with a quiet honesty that everyone respected.
- A bicycle is a vehicle with two wheels and pedals. The bicycle was invented in the 19th century. Today, bicycles are one of the most popular ways to travel in many cities.
- Mayor opens new bridge over river. / The mayor has opened a new bridge over the river.
F. Powtórka mieszana
- She goes to church every Sunday morning.
- The news we heard was better than we expected. / The news was better than we expected.
- We sailed down the Danube to the Black Sea.
