For va since farqi: Present Perfect bilan «…dan beri» qanday aytiladi?
Present Perfect with For and Since
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz biror holat hozirgacha qancha vaqt davom etganini ayta olasiz — I've lived here for six years, I've known her since 2015 — How long…? deb soʻray olasiz hamda for va since orasida toʻgʻri tanlov qila olasiz.
Asosiy gʻoya
Shamni tasavvur qiling. Uni oʻtmishda yoqqansiz va u hozir ham yonib turibdi. Bu oʻtmishda boshlanib, bugun ham davom etayotgan holat: siz shu yerda yashaysiz, Sarani taniysiz, shu telefoningiz bor.
Bu haqda gapirish uchun ingliz tili Present Perfect ishlatadi, chunki bu holat oʻtmish bilan hozirni bogʻlaydi: I've lived here for six years. Present Simple (I live here) faqat hozirni tasvirlaydi; u oʻtmish qismini koʻtara olmaydi.
Shamni ikki xil tasvirlash mumkin. For u qancha vaqtdan beri yonayotganini oʻlchaydi: for six years, for ten minutes. Since esa siz uni yoqqan lahzani koʻrsatadi: since 2020, since Monday — qachon boshlangani.
Sham oʻchib qolgan boʻlsa — holat tugagan boʻlsa — Past Simple ishlating: I lived in Rome for three years (hozir u yerda yashamayman).
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbekchada bunday holatni -dan beri va hozirgi zamon bilan aytamiz: «Olti yildan beri shu shaharda yashayman», «Sarani 2015-yildan beri taniyman». Shuning uchun inglizchada ham Present Simple ishlatib yuboramiz: I live here since… ❌. Ingliz tilida esa bu yerda Present Perfect shart. Ikkinchi farq: oʻzbekchada -dan beri ham davomiylik («olti yildan beri»), ham boshlanish nuqtasi («2015-yildan beri») bilan keladi. Ingliz tilida esa ikkita soʻz bor: davomiylik uchun for, boshlanish uchun since. Tugagan davr uchun oʻzbekchada davomida yoki shunchaki «uch yil yashadim» deymiz — inglizchada ham Past Simple + for.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Olti yildan beri shu shaharda yashayman. | davomiylik, hozir ham | I've lived in this city for six years. |
| Sarani 2015-yildan beri taniyman. | boshlanish nuqtasi | I've known Sara since 2015. |
| U soat yettidan beri ishda. | be, feʼlsiz gap | He's been at work since seven o'clock. |
| Bu yerda qancha vaqtdan beri yashaysiz? | qancha vaqt? | How long have you lived here? |
| Tomni koʻrmaganimga ancha boʻldi. | inkor, uzoq vaqt | I haven't seen Tom for ages. |
| Rimda uch yil yashadim. | tugagan davr | I lived in Rome for three years. |
| Londonga ikki yil oldin keldim. | qachon | I came to London two years ago. |
Tuzilish
For va since
| Keyin nima keladi | Misollar | |
|---|---|---|
| for | vaqt oraligʻi (qancha vaqt) | for ten minutes, for two days, for six years, for a long time, for ages |
| since | boshlanish nuqtasi (qachon boshlangan) | since nine o'clock, since Monday, since May, since 2020, since last summer, since Christmas |
Gap qolipi
| Ega | have / has (+ not) | past participle | for / since |
|---|---|---|---|
| I | have ('ve) | lived here | for six years. |
| She | has ('s) | worked here | since 2019. |
| We | haven't | seen him | for months. |
How long…? savollari
| Savol | Javoblar |
|---|---|
| How long have you lived here? | For six years. / Since 2019. |
| How long has she known Tom? | For a long time. / Since university. |
| How long have they been married? | For ten years. |
Eslatma: since dan keyin Past Simple dagi qisqa ergash gap ham kelishi mumkin: since I was a child, since we moved here. Batafsil B1-02 da.
Qoʻllanish
1For + vaqt oraligʻi
Holat hozirgacha qancha vaqt davom etganini aytish uchun for ishlating.
2Since + boshlanish nuqtasi
Since ni vaqt, kun, sana, oy, yil yoki voqea bilan — holat boshlangan lahza bilan ishlating.
3How long…?
Holatning davomiyligi haqida How long + have/has + ega + past participle? bilan soʻrang. For yoki since bilan yoki toʻliq gap bilan javob bering.
4Inkor — maʼlum vaqt davomida aloqa yoki oʻzgarish yoʻq
For yoki since bilan inkor Present Perfect biror narsa butun davr davomida, hozirgacha boʻlmaganini bildiradi.
5Past Simple bilan for — tugagan davr
Holat tugagan boʻlsa, for bilan Past Simple ishlating. Bu yerda since odatda ishlatilmaydi, chunki bu darsda since boshlanish nuqtasini hozir bilan bogʻlaydi.
Live, work, study va wait kabi harakat feʼllari bilan ingliz tilida Present Perfect Continuous ham bor: I've been waiting for an hour. Bu shakl B1-01 da oʻrgatiladi va B1-02 da shu darsdagi shakl bilan solishtiriladi. Be, have (= egalik), know va like bilan shu darsdagi shaklni ishlating.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «-dan beri» + hozirgi zamon → Present Simple. «Otam 2010-yildan beri kasalxonada ishlaydi», «Akam sentyabrdan beri armiyada» — oʻzbekchada feʼl hozirgi zamonda yoki umuman yoʻq. Inglizchada holat oʻtmishda boshlanib, hozir ham davom etsa — have/has + past participle.
2. «-dan beri» → har doim since. Oʻzbekchada «uzoq vaqtdan beri» ham, «dushanbadan beri» ham «-dan beri». Inglizchada vaqt oraligʻi bilan for, boshlanish nuqtasi bilan since. Oʻzingizdan soʻrang: «qancha vaqt?» (for) yoki «qachondan?» (since).
3. «-dan» → from. «Oʻtgan yildan beri» dagi «-dan» ni from deb tarjima qilamiz. Hozirgacha davom etayotgan holat uchun since kerak; from faqat to / until bilan: from 2019 to 2022.
4. «Qachondan beri…?» → Since when…? «Toshkentda qachondan beri yashaysiz?» savolini soʻzma-soʻz tarjima qilsak, Since when…? va Present Simple chiqadi. Oddiy savol uchun How long + Present Perfect ishlating. (Since when…? inglizchada odatda norozilik yoki hayratni bildiradi.)
Adashtirmang
for va since — For davomiylikni beradi. Since boshlanishni beradi. Oʻzbekchada ikkalasi ham «-dan beri».
I'm here for a week va I've been here for a week — For bilan Present Simple butun rejalashtirilgan davr haqida gapiradi. Present Perfect esa hozirgacha oʻtgan vaqtni sanaydi.
ago va for — Ago oʻtgan zamon bilan (odatda Past Simple) keladi, hech qachon Present Perfect bilan emas, va biror narsa qachon boʻlganini aytadi. For esa qancha vaqt ekanini aytadi. A1-26 ga qarang.
Imlo va talaffuz
- Vaqt iborasidan oldin for odatda kuchsiz: /fə/ (UK), /fər/ (US): for ages /fər ˈeɪdʒɪz/. Oʻzbek tilida unlilar toʻliq aytiladi, lekin bu yerda for ni toʻliq «for» deb aytmang.
- since /sɪns/ prince bilan qofiyadosh. Unli qisqa /ɪ/; yozilganicha «sinse» deb oʻqimang — oxiridagi e talaffuz qilinmaydi.
- been urgʻuli boʻlganda /biːn/, lekin gap ichida koʻpincha kuchsiz /bɪn/: I've been here for an hour.
- How long have you… nutqda qoʻshilib ketadi: /haʊ ˈlɒŋ əv ju/ (UK), /haʊ ˈlɔːŋ əv ju/ (US). long oxiridagi /ŋ/ oʻzbekcha «ng» ga oʻxshaydi, bu siz uchun oson; faqat oxiriga /g/ qoʻshmang.
- for ages norasmiy, «juda uzoq vaqt» degani.
Oltin qoida
Oʻtmishda boshlanib, hozir ham davom etayotgan holat uchun have/has + past participle ni for (qancha vaqt) yoki since (qachondan) bilan ishlating — Present Simple emas. Oʻzbekchadagi «-dan beri» + hozirgi zamon → inglizchada Present Perfect! Holat tugagan boʻlsa, for bilan Past Simple ishlating.
Mashqlar
A. Tuzilish
Toʻgʻri soʻzni yoki feʼl shaklini yozing.
-
For yoki since? 2018
-
For yoki since? three weeks
-
For yoki since? last Friday
-
For yoki since? a long time
-
I (know) Ben since we were at school.
-
She (have) this job for six months.
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I … here since 2021.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: My grandfather … in a factory for forty years. He stopped in 2010.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: "How long have you been in Spain?" …
-
«Yetti kun oldin keldim va hali shu yerdaman» degan maʼnodagi gapni tanlang:
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
I know Maria for five years.
-
We've lived here since two years.
-
How long have you had your car?
-
He's been ill from Monday.
D. Kontekstda
Matnni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼldan toʻgʻri shaklni yasang.
I 15 (live) in Green Street for six years. My neighbour Tom has lived here 16 1998! We 17 (be) friends since my first week here. Before this, I 18 (live) in a small flat in the city centre for two years. I 19 (not / see) my old neighbours 20 ages.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Uyingizda qancha vaqtdan beri yashaysiz? Ikkita gap yozing: biri for bilan, biri since bilan.
-
Bir doʻstingiz haqida yozing: uni qancha vaqtdan beri taniysiz?
-
Hozir tugagan bir davrda qilgan ishingiz haqida yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A2-17 Present Perfect oʻzbekcha: just, already va yet (hozirgina, allaqachon, hali) Have you finished your homework ?already = hayrat
-
A2-16 Present Perfect oʻzbekcha: Have you ever…? bilan hayotiy tajriba haqida gapirish She has (be) to Japan three times.
-
A1-26 Was va were oʻzbekcha: be feʼlining oʻtgan zamoni, I was born va ago I (be) born in 1998.
Javoblar
A. Tuzilish
- since
- for
- since
- for
- 've known / have known
- 's had / has had
B. Maʼno
- have lived
- worked
- For two months.
- I've been here for a week.
C. Xatoni toping
- I've known Maria for five years. / I have known Maria for five years.
- We've lived here for two years. / We have lived here for two years.
- ✓ How long have you had your car?
- He's been ill since Monday. / He has been ill since Monday.
D. Kontekstda
- 've lived / have lived / 've been living / have been living
- since
- 've been / have been
- lived / had lived
- haven't seen / have not seen
- for / in
E. Sizning navbatingiz
- I've lived in my flat for four years. I've lived there since 2022.
- I've known Lena since we were twelve. We've been friends for fifteen years.
- I played the piano for five years when I was a child.
F. Aralash takrorlash
- yet / already
- been
- was
