SlowingoGrammatika
A2 19 / 38

For va since farqi: Present Perfect bilan «…dan beri» qanday aytiladi?

Present Perfect with For and Since

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz biror holat hozirgacha qancha vaqt davom etganini ayta olasiz — I've lived here for six years, I've known her since 2015 — How long…? deb soʻray olasiz hamda for va since orasida toʻgʻri tanlov qila olasiz.

Asosiy gʻoya

Shamni tasavvur qiling. Uni oʻtmishda yoqqansiz va u hozir ham yonib turibdi. Bu oʻtmishda boshlanib, bugun ham davom etayotgan holat: siz shu yerda yashaysiz, Sarani taniysiz, shu telefoningiz bor.

Bu haqda gapirish uchun ingliz tili Present Perfect ishlatadi, chunki bu holat oʻtmish bilan hozirni bogʻlaydi: I've lived here for six years. Present Simple (I live here) faqat hozirni tasvirlaydi; u oʻtmish qismini koʻtara olmaydi.

Shamni ikki xil tasvirlash mumkin. For u qancha vaqtdan beri yonayotganini oʻlchaydi: for six years, for ten minutes. Since esa siz uni yoqqan lahzani koʻrsatadi: since 2020, since Monday — qachon boshlangani.

Sham oʻchib qolgan boʻlsa — holat tugagan boʻlsa — Past Simple ishlating: I lived in Rome for three years (hozir u yerda yashamayman).

Oʻzbek va ingliz tillari

Oʻzbekchada bunday holatni -dan beri va hozirgi zamon bilan aytamiz: «Olti yildan beri shu shaharda yashayman», «Sarani 2015-yildan beri taniyman». Shuning uchun inglizchada ham Present Simple ishlatib yuboramiz: I live here since… ❌. Ingliz tilida esa bu yerda Present Perfect shart. Ikkinchi farq: oʻzbekchada -dan beri ham davomiylik («olti yildan beri»), ham boshlanish nuqtasi («2015-yildan beri») bilan keladi. Ingliz tilida esa ikkita soʻz bor: davomiylik uchun for, boshlanish uchun since. Tugagan davr uchun oʻzbekchada davomida yoki shunchaki «uch yil yashadim» deymiz — inglizchada ham Past Simple + for.

OʻzbekchaMaʼnosiInglizcha
Olti yildan beri shu shaharda yashayman.davomiylik, hozir hamI've lived in this city for six years.
Sarani 2015-yildan beri taniyman.boshlanish nuqtasiI've known Sara since 2015.
U soat yettidan beri ishda.be, feʼlsiz gapHe's been at work since seven o'clock.
Bu yerda qancha vaqtdan beri yashaysiz?qancha vaqt?How long have you lived here?
Tomni koʻrmaganimga ancha boʻldi.inkor, uzoq vaqtI haven't seen Tom for ages.
Rimda uch yil yashadim.tugagan davrI lived in Rome for three years.
Londonga ikki yil oldin keldim.qachonI came to London two years ago.

Tuzilish

For va since

Keyin nima keladiMisollar
forvaqt oraligʻi (qancha vaqt)for ten minutes, for two days, for six years, for a long time, for ages
sinceboshlanish nuqtasi (qachon boshlangan)since nine o'clock, since Monday, since May, since 2020, since last summer, since Christmas

Gap qolipi

Egahave / has (+ not)past participlefor / since
Ihave ('ve)lived herefor six years.
Shehas ('s)worked heresince 2019.
Wehaven'tseen himfor months.

How long…? savollari

SavolJavoblar
How long have you lived here?For six years. / Since 2019.
How long has she known Tom?For a long time. / Since university.
How long have they been married?For ten years.

Eslatma: since dan keyin Past Simple dagi qisqa ergash gap ham kelishi mumkin: since I was a child, since we moved here. Batafsil B1-02 da.

Qoʻllanish

1For + vaqt oraligʻi

Holat hozirgacha qancha vaqt davom etganini aytish uchun for ishlating.

I've lived in this city for six years.
Olti yildan beri shu shaharda yashayman.
«-dan beri» + hozirgi zamon → Present Perfect + for
We've had our dog for ten years.
Oʻn yildan beri itimiz bor.
have (= egalik) → have had
She's been a nurse for a long time.
U ancha yillardan beri hamshira boʻlib ishlaydi.
«u» ayol; be → has been
They've been married for twenty-five years.
Ularning turmush qurganiga yigirma besh yil boʻldi.
«… ga … boʻldi» qolipi ham → for
I've worked here for three months.
Bu yerda uch oydan beri ishlayman.

2Since + boshlanish nuqtasi

Since ni vaqt, kun, sana, oy, yil yoki voqea bilan — holat boshlangan lahza bilan ishlating.

I've known Sara since 2015.
Sarani 2015-yildan beri taniyman.
«taniyman» hozirgi zamon → have known
He's been at work since seven o'clock.
U soat yettidan beri ishda.
oʻzbekchada feʼl yoʻq; inglizchada has been
We've lived here since last summer.
Oʻtgan yozdan beri shu yerda yashaymiz.
My sister has been in Canada since March.
Opam martdan beri Kanadada.
sister = opa yoki singil
I've wanted a dog since I was a child.
Bolaligimdan beri it boqishni xohlayman.
since + Past Simple dagi qisqa ergash gap

3How long…?

Holatning davomiyligi haqida How long + have/has + ega + past participle? bilan soʻrang. For yoki since bilan yoki toʻliq gap bilan javob bering.

How long have you lived here?
Bu yerda qancha vaqtdan beri yashaysiz?
«qancha vaqtdan beri» + hozirgi zamon → How long + Present Perfect
How long has your brother been in hospital?
Akangiz qancha vaqtdan beri kasalxonada?
brother = aka yoki uka; in hospital (UK), in the hospital (US)
"How long have you known each other?" "Since university."
«Bir-biringizni qachondan beri taniysiz?» «Universitetdan beri.»
«qachondan beri» ham → How long
"How long have you had that car?" "For about a year."
«Bu mashina sizda qancha vaqtdan beri bor?» «Taxminan bir yildan beri.»
«bir yildan beri» → for, since emas

4Inkor — maʼlum vaqt davomida aloqa yoki oʻzgarish yoʻq

For yoki since bilan inkor Present Perfect biror narsa butun davr davomida, hozirgacha boʻlmaganini bildiradi.

I haven't seen Tom for ages.
Tomni koʻrmaganimga ancha boʻldi.
for ages = juda uzoq vaqt; AQShda in ages ham
We haven't had a holiday since 2022.
2022-yildan beri taʼtilga chiqmadik.
She hasn't called me since Monday.
U dushanbadan beri menga qoʻngʻiroq qilgani yoʻq.
It hasn't rained for weeks.
Bir necha haftadan beri yomgʻir yogʻgani yoʻq.

5Past Simple bilan for — tugagan davr

Holat tugagan boʻlsa, for bilan Past Simple ishlating. Bu yerda since odatda ishlatilmaydi, chunki bu darsda since boshlanish nuqtasini hozir bilan bogʻlaydi.

I lived in Rome for three years.
Rimda uch yil yashadim.
tugagan: hozir u yerda yashamayman
I've lived in Rome for three years.
Uch yildan beri Rimda yashayman.
hali ham yashayman
We waited for two hours, and then we went home.
Ikki soat kutdik, keyin uyga ketdik.
He worked in a bank for a long time, but now he's a teacher.
U uzoq vaqt bankda ishladi, hozir esa oʻqituvchi.

Live, work, study va wait kabi harakat feʼllari bilan ingliz tilida Present Perfect Continuous ham bor: I've been waiting for an hour. Bu shakl B1-01 da oʻrgatiladi va B1-02 da shu darsdagi shakl bilan solishtiriladi. Be, have (= egalik), know va like bilan shu darsdagi shaklni ishlating.

Keng tarqalgan xatolar

❌I live here since 2020.
✅I've lived here since 2020.
Holat hozirgacha davom etyapti: Present Perfect ishlating.
❌I know her for ten years.
✅I've known her for ten years.
Oʻtmishdan hozirgacha: Present Perfect.
❌I am here since Monday.
✅I have been here since Monday.
be ham Present Perfect talab qiladi: have/has been.
❌I've lived here since three years.
✅I've lived here for three years.
Vaqt oraligʻi (qancha vaqt) for bilan keladi.
❌She's worked here for 2019.
✅She's worked here since 2019.
Boshlanish nuqtasi since bilan keladi.
❌I've worked here from 2019.
✅I've worked here since 2019.
Hozirgacha: since. (From dan keyin to yoki until kerak: from 2019 to 2022.)
❌How long do you live here?
✅How long have you lived here?
Hozirgacha qancha vaqt: Present Perfect.
⚠️I'm here for three years.
✅I've been here for three years.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin bu «rejalashtirilgan butun yashash muddatim uch yil» degani, «hozirgacha uch yil» emas. Adashtirmang boʻlimiga qarang.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «-dan beri» + hozirgi zamon → Present Simple. «Otam 2010-yildan beri kasalxonada ishlaydi», «Akam sentyabrdan beri armiyada» — oʻzbekchada feʼl hozirgi zamonda yoki umuman yoʻq. Inglizchada holat oʻtmishda boshlanib, hozir ham davom etsa — have/has + past participle.

❌My father works at the hospital since 2010.
✅My father has worked at the hospital since 2010.
❌My brother is in the army since September.
✅My brother has been in the army since September.

2. «-dan beri» → har doim since. Oʻzbekchada «uzoq vaqtdan beri» ham, «dushanbadan beri» ham «-dan beri». Inglizchada vaqt oraligʻi bilan for, boshlanish nuqtasi bilan since. Oʻzingizdan soʻrang: «qancha vaqt?» (for) yoki «qachondan?» (since).

❌She has studied English since a long time.
✅She has studied English for a long time.
❌I've had this cough since a few days.
✅I've had this cough for a few days.

3. «-dan» → from. «Oʻtgan yildan beri» dagi «-dan» ni from deb tarjima qilamiz. Hozirgacha davom etayotgan holat uchun since kerak; from faqat to / until bilan: from 2019 to 2022.

❌I've had this phone from last year.
✅I've had this phone since last year.

4. «Qachondan beri…?» → Since when…? «Toshkentda qachondan beri yashaysiz?» savolini soʻzma-soʻz tarjima qilsak, Since when…? va Present Simple chiqadi. Oddiy savol uchun How long + Present Perfect ishlating. (Since when…? inglizchada odatda norozilik yoki hayratni bildiradi.)

❌Since when are you in Tashkent?
✅How long have you been in Tashkent?

Adashtirmang

for va since — For davomiylikni beradi. Since boshlanishni beradi. Oʻzbekchada ikkalasi ham «-dan beri».

I've been here for two hours.
Ikki soatdan beri shu yerdaman.
davomiylik → for
I've been here since ten o'clock.
Soat oʻndan beri shu yerdaman.
boshlanish → since

I'm here for a week va I've been here for a week — For bilan Present Simple butun rejalashtirilgan davr haqida gapiradi. Present Perfect esa hozirgacha oʻtgan vaqtni sanaydi.

I'm here for a week.
Bu yerga bir haftaga keldim.
butun tashrifim bir hafta
I've been here for a week.
Bu yerga kelganimga bir hafta boʻldi.
yetti kun oldin keldim va hali shu yerdaman

ago va for — Ago oʻtgan zamon bilan (odatda Past Simple) keladi, hech qachon Present Perfect bilan emas, va biror narsa qachon boʻlganini aytadi. For esa qancha vaqt ekanini aytadi. A1-26 ga qarang.

I came to London two years ago.
Londonga ikki yil oldin keldim.
«oldin» → ago: qachon kelganim
I've been in London for two years.
Ikki yildan beri Londondaman.
«-dan beri» → for: hozirgacha qancha vaqt

Imlo va talaffuz

  • Vaqt iborasidan oldin for odatda kuchsiz: /fə/ (UK), /fər/ (US): for ages /fər ˈeɪdʒɪz/. Oʻzbek tilida unlilar toʻliq aytiladi, lekin bu yerda for ni toʻliq «for» deb aytmang.
  • since /sɪns/ prince bilan qofiyadosh. Unli qisqa /ɪ/; yozilganicha «sinse» deb oʻqimang — oxiridagi e talaffuz qilinmaydi.
  • been urgʻuli boʻlganda /biːn/, lekin gap ichida koʻpincha kuchsiz /bɪn/: I've been here for an hour.
  • How long have you… nutqda qoʻshilib ketadi: /haʊ ˈlɒŋ əv ju/ (UK), /haʊ ˈlɔːŋ əv ju/ (US). long oxiridagi /ŋ/ oʻzbekcha «ng» ga oʻxshaydi, bu siz uchun oson; faqat oxiriga /g/ qoʻshmang.
  • for ages norasmiy, «juda uzoq vaqt» degani.

Oltin qoida

Oʻtmishda boshlanib, hozir ham davom etayotgan holat uchun have/has + past participle ni for (qancha vaqt) yoki since (qachondan) bilan ishlating — Present Simple emas. Oʻzbekchadagi «-dan beri» + hozirgi zamon → inglizchada Present Perfect! Holat tugagan boʻlsa, for bilan Past Simple ishlating.

Mashqlar

A. Tuzilish

Toʻgʻri soʻzni yoki feʼl shaklini yozing.

  1. For yoki since? 2018
  2. For yoki since? three weeks
  3. For yoki since? last Friday
  4. For yoki since? a long time
  5. I (know) Ben since we were at school.
  6. She (have) this job for six months.

B. Maʼno

Toʻgʻri javobni tanlang.

  1. Toʻgʻri javobni tanlang: I … here since 2021.
  2. Toʻgʻri javobni tanlang: My grandfather … in a factory for forty years. He stopped in 2010.
  3. Toʻgʻri javobni tanlang: "How long have you been in Spain?" …
  4. «Yetti kun oldin keldim va hali shu yerdaman» degan maʼnodagi gapni tanlang:

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. I know Maria for five years.
  2. We've lived here since two years.
  3. How long have you had your car?
  4. He's been ill from Monday.

D. Kontekstda

Matnni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼldan toʻgʻri shaklni yasang.

My street
I 15 (live) in Green Street for six years. My neighbour Tom has lived here 16 1998! We 17 (be) friends since my first week here. Before this, I 18 (live) in a small flat in the city centre for two years. I 19 (not / see) my old neighbours 20 ages.

E. Sizning navbatingiz

Ingliz tilida yozing.

  1. Uyingizda qancha vaqtdan beri yashaysiz? Ikkita gap yozing: biri for bilan, biri since bilan.
  2. Bir doʻstingiz haqida yozing: uni qancha vaqtdan beri taniysiz?
  3. Hozir tugagan bir davrda qilgan ishingiz haqida yozing.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. A2-17 Present Perfect oʻzbekcha: just, already va yet (hozirgina, allaqachon, hali)
    Have you finished your homework ?
  2. A2-16 Present Perfect oʻzbekcha: Have you ever…? bilan hayotiy tajriba haqida gapirish
    She has (be) to Japan three times.
  3. A1-26 Was va were oʻzbekcha: be feʼlining oʻtgan zamoni, I was born va ago
    I (be) born in 1998.
Javoblar

A. Tuzilish

  1. since
  2. for
  3. since
  4. for
  5. 've known / have known
  6. 's had / has had

B. Maʼno

  1. have lived
  2. worked
  3. For two months.
  4. I've been here for a week.

C. Xatoni toping

  1. I've known Maria for five years. / I have known Maria for five years.
  2. We've lived here for two years. / We have lived here for two years.
  3. ✓ How long have you had your car?
  4. He's been ill since Monday. / He has been ill since Monday.

D. Kontekstda

  1. 've lived / have lived / 've been living / have been living
  2. since
  3. 've been / have been
  4. lived / had lived
  5. haven't seen / have not seen
  6. for / in

E. Sizning navbatingiz

  1. I've lived in my flat for four years. I've lived there since 2022.
  2. I've known Lena since we were twelve. We've been friends for fifteen years.
  3. I played the piano for five years when I was a child.

F. Aralash takrorlash

  1. yet / already
  2. been
  3. was
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play