የተለመዱ Phrasal Verbs: get up፣ put on፣ turn off — በቀላል አማርኛ
Common Phrasal Verbs
በዚህ ገጽ
ዓላማ
ከዚህ ትምህርት በኋላ በዕለት ተዕለት ሕይወት በጣም የተለመዱትን phrasal verbs መረዳትና መጠቀም ትችላላችሁ: get up, put on, turn off, look for, find out, give up እና ሌሎችም። እንዲሁም ተውላጠ ስሙን በትክክለኛው ቦታ ማስቀመጥ ትችላላችሁ (put it on፤ put on it አይደለም)።
ዋናው ሐሳብ
Phrasal verb ግስ + እንደ up, down, on, off, out, in ወይም back ያለ ትንሽ ቃል ነው። ይህ ትንሽ ቃል particle ይባላል። ሁለቱ ቃላት አንድ ላይ የራሱ ትርጉም ያለው አንድ ግስ ሆነው ይሠራሉ።
ቀለም መቀላቀልን አስቡ። ሰማያዊ + ቢጫ «ሰማያዊ-ቢጫ» አይሰጣችሁም። አረንጓዴ ይሰጣችኋል: አዲስ ቀለም። በተመሳሳይ መንገድ give + up «አንድን ነገር ወደ ላይ መስጠት» ማለት አይደለም። Give up ማለት «መሞከር ማቆም» ወይም «አንድን ልማድ መተው» ማለት ነው።
አንዳንድ phrasal verbs ትርጉማቸውን ለመገመት ቀላል ናቸው: sit down፣ stand up፣ come back። ሌሎቹ ግን አይደሉም: find out ማለት «መረጃ ማግኘት፣ ማወቅ» ማለት ነው። ስለዚህ እያንዳንዱን phrasal verb እንደ አንድ ቃል፣ ከትርጉሙና ከአንድ ምሳሌ ጋር አጥኑ።
Phrasal verbs በዕለት ተዕለት እንግሊዝኛ በየቦታው አሉ። የቋንቋው ባለቤቶች ብዙ ጊዜ I got up at seven ይላሉ፤ I rose at seven መደበኛና ያረጀ ይመስላል።
አማርኛ እና እንግሊዝኛ
እንግሊዝኛ ግስ + particle በሚጠቀምበት ቦታ አማርኛ ብዙ ጊዜ አንድ ግስ ብቻ ይጠቀማል: «ነቃሁ» = woke up፣ «ተመለሰ» = came back፣ «አውልቅ» = take off። ግን ሁለት ቃል ያለው ግስ ለአማርኛ እንግዳ አይደለም: «ቁጭ በል» (sit down) እና «ብድግ አለ» (stood up) ሁለት ቃላት ያሏቸው ግሶች ናቸው። «በል» (ከ«አለ» የመጣ) እዚህ «ተናገር» ማለት አይደለም፤ ትርጉሙን የሚይዘው «ቁጭ» ወይም «ብድግ» ነው፤ «አለ» ደግሞ ግስ ያደርገዋል። ስለዚህ አወቃቀሩ ከእንግሊዝኛው phrasal verb ይለያል፤ ሐሳቡ ግን ተመሳሳይ ነው: ሁለት ቃል፣ አንድ ግስ። ሦስት ልዩነቶችን አስታውሱ። አንደኛ: አንድ የአማርኛ ግስ ለሁለት የእንግሊዝኛ phrasal verbs ሊሆን ይችላል: «ተነሳ» get up (ከአልጋ) እና stand up (ከወንበር) ሁለቱንም ይገልጻል፤ «ለበሰ» ደግሞ put on (ድርጊቱ) እና wear (ሁኔታው)። ሁለተኛ: ለመብራትና ለማሽኖች አማርኛ «ክፈት / ዝጋ» ወይም «አብራ / አጥፋ» ይላል፤ እንግሊዝኛ ግን turn on / turn off ይላል። ሦስተኛ: በአማርኛ ተውላጠ ስሙ በግሱ መጨረሻ ላይ ይጣበቃል («ልበሰው»)፤ በእንግሊዝኛ ግን በግሱና በትንሹ ቃል (particle) መካከል ይገባል: put it on።
| አማርኛ | እንግሊዝኛ | ልዩነቱ |
|---|---|---|
| ከጠዋቱ 12 ሰዓት ነቃሁ፤ ከጠዋቱ 1 ሰዓት ተነሳሁ። | I woke up at six; I got up at seven. | መንቃትና ከአልጋ መነሳት |
| ዳኛው ሲገባ ሁሉም ተነሳ። | Everyone stood up. | «ተነሳ» እዚህ → stand up |
| እባካችሁ ቁጭ በሉ። | Please sit down. | ሁለት ቃል፣ አንድ ግስ፤ በእንግሊዝኛ ግስ + particle |
| ኮቱን ለበሰ። | He put on his coat. | ድርጊቱ → put on |
| ቀይ ቀሚስ ለብሳለች። | She's wearing a red dress. | ሁኔታው → wear |
| ቲቪውን ክፈተው። | Turn on the TV. | «ክፈት» → turn on፤ open አይደለም |
| ቁልፌን እየፈለግሁ ነው። | I'm looking for my keys. | ቀጥታ ተሳቢ፤ በእንግሊዝኛ for ያስፈልጋል |
| ልበሰው። | Put it on. | -ው (it) በአማርኛ መጨረሻ ላይ፤ በእንግሊዝኛ መሃል ላይ |
አወቃቀር
ተሳቢ የሌላቸው phrasal verbs
| Phrasal verb | ትርጉም | ምሳሌ |
|---|---|---|
| get up | ከአልጋ መነሳት | I get up at seven. |
| wake up | መንቃት | I woke up at six. |
| go out | ለመዝናናት ከቤት መውጣት | Let's go out tonight. |
| come back | መመለስ | She came back at midnight. |
| sit down / stand up | መቀመጥ / መነሳት | Please sit down. |
ተሳቢ ያላቸው phrasal verbs (put on, turn off, pick up, try on…) — ስም: ሁለት ቦታ ይቻላል፤ ተውላጠ ስም: መሃል ላይ ብቻ
| ከስም ጋር | ከተውላጠ ስም ጋር (it, them, me…) |
|---|---|
| Put on your coat. / Put your coat on. | Put it on. |
| Turn off the lights. / Turn the lights off. | Turn them off. |
| Pick up the box. / Pick the box up. | Pick it up. |
| Try on these shoes. / Try these shoes on. | Try them on. |
Look for እና look at — ተሳቢው ተውላጠ ስም ቢሆንም ሁልጊዜ for / at ከሚሉት ቃላት በኋላ ይመጣል: I'm looking for my keys. I'm looking for them. (ለምን? B1-28 ተመልከቱ።)
ያለፈ ቅርጾች — የሚለወጠው ግሱ ብቻ ነው፤ particle እንዳለ ይቀራል: get up → got up፣ wake up → woke up፣ put on → put on፣ take off → took off፣ come back → came back፣ sit down → sat down፣ stand up → stood up፣ find out → found out፣ give up → gave up።
አጠቃቀም
1የጠዋትና የማታ ልማዳችሁ
ብዙ phrasal verbs የዕለት ተዕለት ሕይወትን ይገልጻሉ። ልዩነቱን ተመልከቱ: መጀመሪያ wake up (ዓይናችሁ ይገለጣል)፣ ከዚያ get up (ከአልጋ ትወጣላችሁ)።
2Sit down እና stand up
እነዚህ ሁለቱ ተሳቢ የላቸውም። ብዙ ጊዜ በትእዛዝና በመመሪያ ውስጥ እንጠቀምባቸዋለን።
3Look for እና look at
Look for = ለማግኘት መሞከር፣ መፈለግ። Look at = ዓይናችሁን ወደ አንድ ነገር ማዞር፣ መመልከት። ተሳቢው ሁልጊዜ for ወይም at ከሚሉት ቃላት በኋላ ይመጣል።
4Find out፣ give up፣ pick up፣ fill in፣ try on
እነዚህ ግሶች በዕለት ተዕለት ሁኔታዎች በጣም የተለመዱ ናቸው።
5ተውላጠ ስም መሃል ላይ ይገባል
put on, take off, turn on, turn off, pick up, fill in እና try on ሲሆኑ ተውላጠ ስሙ (it, them, me, her…) ሁልጊዜ በግሱና በትንሹ ቃል (particle) መካከል ይገባል። ስም ግን በሁለቱም ቦታ ሊገባ ይችላል።
የተለመዱ ስህተቶች
ለአማርኛ ተናጋሪዎች ወጥመዶች
1. «ቲቪውን ክፈት»፣ «መብራቱን ዝጋ» → open the TV, close the light. በአማርኛ ቲቪና ሬዲዮ «ይከፈታሉ»፣ «ይዘጋሉ»፤ በዕለት ተዕለት ንግግር መብራትም ብዙ ጊዜ እንዲሁ ይባላል («አብራ / አጥፋ» ከሚሉት ጎን)። በእንግሊዝኛ open / close ለበር፣ ለመስኮትና ለመጽሐፍ ነው። ለመብራትና ለማሽኖች turn on / turn off (ወይም switch on / off) ተጠቀሙ።
2. «ለበሰ» → put on እና wear. «ለበሰ» ድርጊቱንም (put on) ሁኔታውንም (wear) ይገልጻል፤ ስለዚህ ብዙዎች ለሁኔታውም put on ይጠቀማሉ። Put on የአንድ ቅጽበት ድርጊት ነው፤ ልብሱ ሰውነታችሁ ላይ ካለ wear ተጠቀሙ።
3. «ተነሳሁ» → stood up. «ተነሳ» ከአልጋም ከወንበርም መነሳትን ይገልጻል። በእንግሊዝኛ ከአልጋ ስትነሱ get up፣ ከወንበር ስትነሱ stand up ነው።
4. «ሆቴል እየፈለግን ነው» → searching a hotel. «ፈለገ» ተሳቢውን በቀጥታ ይወስዳል። ብዙዎች look ወይም search ተጠቅመው for ይረሳሉ። Search a place ማለት የአንድን ቦታ ውስጥ መፈተሽ ነው፤ ለማግኘት ስትሞክሩ look for (ወይም search for) በሉ።
5. «አውልቃቸው» → take off them. በአማርኛ ተውላጠ ስሙ በግሱ መጨረሻ ላይ ይጣበቃል: «አውልቃቸው» (-ቸው = them)። ብዙዎች ስለዚህ them የሚለውን ከሙሉው phrasal verb በኋላ ያደርጋሉ። በእንግሊዝኛ ተውላጠ ስሙ በግሱና በትንሹ ቃል (particle) መካከል ይገባል።
አታምታቱ
wake up እና get up — Wake up = እንቅልፍ ማቆም፣ መንቃት። Get up = ከአልጋ መውጣት።
look for እና find — Look for ድርጊቱ ነው (መሞከር)። Find ውጤቱ ነው (ማግኘት)።
put on እና wear — Put on ድርጊቱ ነው (አንድ ቅጽበት)። Wear ሁኔታው ነው (ልብሱ ሰውነታችሁ ላይ አለ)።
Phrasal verbs: የሚቀጥሉት ደረጃዎች — የትኞቹ phrasal verbs ሊለያዩ እንደሚችሉ፣ ሦስት ቃላት ያሏቸው phrasal verbs (look forward to) እና በመዝገበ ቃላት እንዴት እንደሚፈለጉ B1-28 ውስጥ ይማራሉ። particles የሚባሉት ቃላት ትርጉም (up = መጨረስ፣ off = መሄድ…) B2-25 ውስጥ ይማራሉ።
አጻጻፍ እና አነባበብ
- phrasal verbs ውስጥ ጫናው ብዙ ጊዜ particle ላይ ነው: get up፣ sit down፣ give up። ተውላጠ ስም ሲኖርም ጫናው particle ላይ ይቀራል: put it on።
- ቃላቱ ይያያዛሉ: get up እንደ "ge-tup"፣ pick it up እንደ "pi-ki-tup"፣ turn it off እንደ "tur-ni-toff" ይሰማሉ። በቃላቱ መካከል ተጨማሪ አናባቢ አትጨምሩ።
- up የሚያልቀው /p/ በሚለው ድምፅ ነው: ከንፈሮቻችሁን ዝጉ፣ ከዚያ በትንሽ ትንፋሽ ክፈቱ። /b/ አይደለም፤ የአማርኛውን «ጰ» (ጠንካራ፣ ትንፋሽ የሌለው) ድምፅም አትጠቀሙ።
- በብሪታንያ እንግሊዝኛ ቅጽ fill in ማለት የተለመደ ነው፤ በአሜሪካ እንግሊዝኛ fill out የበለጠ የተለመደ ነው።
- ለመብራትና ለማሽኖች switch on / switch off እና turn on / turn off አንድ ትርጉም አላቸው፤ switch በብሪታንያ እንግሊዝኛ የበለጠ የተለመደ ነው።
ወርቃማው ሕግ
እያንዳንዱን phrasal verb የራሱ ትርጉም ያለው አንድ ቃል አድርጋችሁ አጥኑ። ተውላጠ ስም ሲኖር በመሃል አድርጉት: put it on፣ turn them off፤ ግን look for it። ለመብራትና ለቲቪ «ክፈት / ዝጋ» → turn on / turn off።
መልመጃዎች
A. አወቃቀር
በቅንፍ ያለውን phrasal verb ተጠቀሙ፤ ወይም እንደ መመሪያው ቀይሩ።
-
I (wake up) at six this morning. (ያለፈ ጊዜ)
-
She (put on) her coat and left. (ያለፈ ጊዜ)
-
ስሙን በተውላጠ ስም ቀይሩ: Turn off the TV.
-
ስሙን በተውላጠ ስም ቀይሩ: Pick up your toys.
-
ስሙን በተውላጠ ስም ቀይሩ: I'm looking for my glasses.
-
አሟሉ: My grandfather gave smoking last year.
B. ትርጉም
ትክክለኛውን መልስ ምረጡ።
-
ትክክለኛውን መልስ ምረጡ: You need to … the opening times before you go.
-
ትክክለኛውን መልስ ምረጡ: I … in the night because of the storm, but I stayed in bed.
-
ትክክለኛውን መልስ ምረጡ: Can I … these jeans before I buy them?
-
«መመለስ» ማለት የትኛው phrasal verb ነው? …
C. ስህተቱን ፈልጉ
እያንዳንዱ ዓረፍተ ነገር አንድ ስህተት አለው ወይም ትክክል ነው። የተስተካከለውን ዓረፍተ ነገር ጻፉ ወይም correct ብላችሁ ጻፉ።
-
It's cold. Put on it.
-
Can you turn off them?
-
I'm looking my wallet.
-
Please fill in this form.
D. በጽሑፍ ውስጥ
ጽሑፉን አሟሉ።
Every day I 15 up at 6.30 when my alarm rings, but I usually stay in bed for ten minutes. Then I 16 up, have a shower and 17 on my clothes. Yesterday I couldn't find my keys. I looked 18 them everywhere! Finally, I found them in my coat pocket. When I got to work, I 19 on my computer and checked my emails.
E. የእናንተ ተራ
በእንግሊዝኛ ጻፉ።
-
phrasal verbs ተጠቅማችሁ ስለ ጠዋት ልማዳችሁ ሦስት ዓረፍተ ነገሮች ጻፉ።
-
ስለተዋችሁት ወይም መተው ስለምትፈልጉት አንድ ልማድ ጻፉ።
F. የተደባለቀ ክለሳ
ያለፉትን ትምህርቶች ከልሱ።
-
A2-31 Good At, Afraid Of, Listen To: ቃላትና ተጓዳኝ Prepositions — በቀላል አማርኛ We waited the bus for half an hour.
-
A2-33 Who Called You? Who Did You Call? የባለቤትና የተሳቢ ጥያቄዎች (Subject and Object Questions) — በቀላል አማርኛ Who (turn off) the lights? It's so dark! (ያለፈ ጊዜ)
-
A2-28 Used To: የቀድሞ ልማዶች («እሄድ ነበር») — በቀላል አማርኛ I (get up) early, but now I work from home. used to ተጠቀሙ።
-
A1-22 Present Continuous (I'm working) አጠቃቀም — በቀላል አማርኛ Be quiet! The baby (sleep).
መልሶች
A. አወቃቀር
- woke … up
- put … on
- Turn it off.
- Pick them up.
- I'm looking for them.
- up
B. ትርጉም
- find out
- woke up
- try on
- come back
C. ስህተቱን ፈልጉ
- It's cold. Put it on.
- Can you turn them off?
- I'm looking for my wallet.
- ✓ Please fill in this form.
D. በጽሑፍ ውስጥ
- wake
- get
- put
- for
- turned / switched
E. የእናንተ ተራ
- I wake up at seven. I get up at quarter past. I put on my running shoes and go out for a run.
- I gave up sugar in my coffee last year.
F. የተደባለቀ ክለሳ
- for
- turned off
- used to get up
- is sleeping / 's sleeping
