Најчести фразални глаголи (phrasal verbs) на англиски: get up, put on, look for
Common Phrasal Verbs
На оваа страница
Цел
По оваа лекција ќе ги разбирате и ќе ги користите најчестите секојдневни фразални глаголи: get up, wake up, put on, take off, turn on / off, look for, find out, give up, pick up. Ќе знаете и каде оди заменката: put it on, а не put on it.
Главна идеја
Фразален глагол (phrasal verb) е глагол + мал збор, на пример up, down, on, off, out, in или back. Тој мал збор се вика партикула (particle). Двата збора заедно работат како еден глагол со свое значење.
Помислете на мешање бои. Сино + жолто не дава „сино-жолто“. Дава зелено – нова боја. Исто така, give + up не значи „давам горе“. Give up значи „престанувам да се обидувам“ или „се откажувам од навика“.
Значењето на некои фразални глаголи лесно се погодува: sit down, stand up, come back. На други не: find out значи „дознавам информација“. Затоа учете го секој фразален глагол како еден збор, со значењето и со пример.
Фразалните глаголи се насекаде во секојдневниот англиски. Изворен говорител обично ќе каже I got up at seven; I rose at seven звучи свечено и старомодно.
Македонски и англиски
Кај нас истата работа најчесто ја врши префиксот: „станува“, „облекува“, „соблекува“, „исклучува“, „вклучува“, „излегува“. Еден македонски глагол = два англиски збора. Тоа значи дека не можете да преведувате збор по збор: put on не е „ставам на“, туку „облекувам“, „ставам (очила)“ или „обувам“. Важни се две разлики. Прво, некои наши глаголи покриваат два англиски: „стана“ е и stand up (од столот) и get up (од креветот); „бара“ е look for, а „гледа“ кај слика е look at. Второ, редот на заменката. Кај нас кратката заменка оди веднаш по заповедта: „Облечи го“, „Исклучи го“. Кога put on ќе го сфатите како еден збор „облечи“, лесно излегува Put on it. На англиски заменката оди во средината: Put it on.
| Македонски | Англиски | Што е различно? |
|---|---|---|
| Обично се будам во шест, но од кревет станувам дури во шест и половина. | I usually wake up at six, but I don't get up until half past. | „станува“ од кревет → get up, не stand up |
| Кога чита, си ги става очилата. | He puts on his glasses to read. | „става очила“, „облекува“, „обува“ → сите put on |
| Изуј ги чевлите, те молам. | Take off your shoes, please. | „изува“, „соблекува“, „симнува“ → сите take off |
| Треба да дознаам во колку часот е последниот воз. | I need to find out the time of the last train. | „дознава“ → find out |
| Татко ми се откажа од пушењето пред десет години. | My dad gave up smoking ten years ago. | „се откажа од“ → give up + -ing, без from |
| Ќе дојдам да те земам од станицата во шест. | I'll pick you up at the station at six. | „ќе те земам“ → pick up, не take |
| Облечи го. | Put it on. | кај нас заменката по глаголот; на англиски во средината |
Накратко: еден наш глагол со префикс често е англиски фразален глагол, но не преведувајте збор по збор. Учете го секој фразален глагол со значењето и ставајте ја заменката во средината: put it on.
Форма
Фразални глаголи без предмет
| Фразален глагол | Значење | Пример |
|---|---|---|
| get up | станува од кревет | I get up at seven. |
| wake up | се буди | I woke up at six. |
| go out | излегува (за забава) | Let's go out tonight. |
| come back | се враќа | She came back at midnight. |
| sit down / stand up | седнува / станува | Please sit down. |
Фразални глаголи со предмет (put on, turn off, pick up, try on…) – именката: две можни места; заменката: во средината
| Со именка | Со заменка (it, them, me…) |
|---|---|
| Put on your coat. / Put your coat on. | Put it on. |
| Turn off the lights. / Turn the lights off. | Turn them off. |
| Pick up the box. / Pick the box up. | Pick it up. |
| Try on these shoes. / Try these shoes on. | Try them on. |
Look for и look at – предметот е секогаш по for / at, дури и кога е заменка: I'm looking for my keys. I'm looking for them. (Зошто? Видете B1-28.)
Минато време – се менува само глаголот, партикулата останува иста: get up → got up, wake up → woke up, put on → put on, take off → took off, come back → came back, sit down → sat down, stand up → stood up, find out → found out, give up → gave up.
Употреба
1Утринска и вечерна рутина
Многу фразални глаголи го опишуваат секојдневниот живот. Внимавајте на разликата: wake up (ги отворате очите), а потоа get up (станувате од кревет).
2Sit down и stand up
Овие два немаат предмет. Често ги користиме во наредби.
3Look for и look at
Look for = се обидувам да најдам, барам. Look at = го насочувам погледот кон нешто, гледам. Предметот секогаш доаѓа по for или at.
4Find out, give up, pick up, fill in, try on
Овие глаголи се многу чести во секојдневни ситуации.
5Заменката оди во средината
Кај put on, take off, turn on, turn off, pick up, fill in и try on заменката (it, them, me, her…) секогаш оди меѓу глаголот и партикулата. Именката може да стои на двете места.
Чести грешки
Замки за говорителите на македонски
1. „Стана во шест“ → stood up. Нашето „стана“ значи и „стана од столот“ и „стана од креветот“. На англиски тоа се два различни фразални глаголи: stand up = станувам на нозе (на пример од стол), get up = станувам наутро од кревет.
2. „Соблечи ја“, „Крени го“ → заменката на крајот. Кај нас кратката заменка оди веднаш по заповедта: „Соблечи ја“, „Крени го“. Ако англискиот фразален глагол го сфатите како еден збор, заменката лесно оди на крајот. На англиски таа мора да стои меѓу глаголот и партикулата.
3. „Погледни го тој трамвај“ → без at. Кај нас „гледа“ и „погледнува“ го примаат предметот директно: „Погледни го трамвајот“, „Престани да го гледаш телефонот“. На англиски look пред предметот бара at (а кога барате нешто, for).
4. „Ќе нè земе од кино?“ → take us. Кај нас велиме „Ќе те земам од аеродромот“, „Дали тато ќе нè земе од кино?“. Англиското take значи „однесувам некого некаде“, а не „доаѓам по некого“. Кога одите по некого со кола, тоа е pick up.
Не мешајте
wake up и get up – Wake up = се будам. Get up = станувам од кревет. Кај нас: „се будам“ и „станувам“.
look for и find – Look for е дејството (барањето). Find е резултатот (наоѓањето). Кај нас: „бара“ и „наоѓа“ – тука е исто.
put on и wear – Put on е дејство (момент). Wear е состојба (облеката е на вас). Кај нас: „облекува“ и „носи“.
Фразални глаголи: следни чекори – кои фразални глаголи можат да се делат, фразални глаголи од три збора (look forward to) и како да ги проверите во речник се во лекцијата B1-28. За значењето на партикулите (up = до крај, off = заминување…) зборуваме во лекцијата B2-25.
Правопис и изговор
- Во фразалниот глагол нагласокот обично е на партикулата: get up, sit down, give up. И со заменка нагласокот останува на партикулата: put it on. Не го нагласувајте глаголот – кревајте го гласот токму на малиот збор.
- Зборовите се поврзуваат: get up, pick it up и turn it off звучат како еден збор. Крајното t и k се слеваат со самогласката на следниот збор.
- Во up самогласката е /ʌ/ – кратка и опуштена, усните не се заокружени. Тоа не е ни нашето „а“ ни „у“.
- wake up и wear почнуваат со /w/: заокружете ги усните; забите не ја допираат долната усна – тоа не е „в“.
- Кај нас звучните согласки на крајот обезвучуваат, па stood лесно звучи како [stuːt]. Оставете го крајното /d/ звучно и во stood, find, had.
- Во британскиот англиски за формулар обично се вели fill in, во американскиот fill out.
- Switch on / switch off за светла и апарати значи исто што и turn on / turn off; switch е почесто во британскиот англиски.
Златно правило
Учете го секој фразален глагол како еден збор, со своето значење – не преведувајте збор по збор. Со заменка ставете ја заменката во средината: put it on, turn them off – но look for it, look at it.
Вежби
A. Форма
Дополнете ги речениците со точната форма на фразалниот глагол или заменете ја именката со заменка.
-
I (wake up) at six this morning. (past)
-
She (put on) her coat and left. (past)
-
Заменете ја именката со заменка: Turn off the TV.
-
Заменете ја именката со заменка: Pick up your toys.
-
Заменете ја именката со заменка: I'm looking for my glasses.
-
Дополнете: My grandfather gave smoking last year.
B. Значење
Изберете го точниот одговор.
-
Изберете го точниот одговор: You need to … the opening times before you go.
-
Изберете го точниот одговор: I … in the night because of the storm, but I stayed in bed.
-
Изберете го точниот одговор: Can I … these jeans before I buy them?
-
Кој фразален глагол значи "return"? …
C. Најдете ја грешката
Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.
-
It's cold. Put on it.
-
Can you turn off them?
-
I'm looking my wallet.
-
Please fill in this form.
D. Во контекст
Дополнете ги зборовите што недостасуваат во текстот.
Every day I 15 up at 6.30 when my alarm rings, but I usually stay in bed for ten minutes. Then I 16 up, have a shower and 17 on my clothes. Yesterday I couldn't find my keys. I looked 18 them everywhere! Finally, I found them in my coat pocket. When I got to work, I 19 on my computer and checked my emails.
E. Ваш ред е
Напишете на англиски за вашиот ден и вашите навики.
-
Напишете три реченици за вашата утринска рутина со фразални глаголи.
-
Напишете за навика од која сте се откажале или би сакале да се откажете.
F. Мешано повторување
Повторете ги темите од претходните лекции.
-
A2-31 Good at, afraid of, listen to: зборови со предлози (dependent prepositions) на англиски We waited the bus for half an hour.
-
A2-33 Who called you? или Who did you call? Прашања за подметот и за предметот на англиски Who (turn off) the lights? It's so dark! (past)
-
A2-28 Used to: поранешни навики на англиски („порано одев…“) I (get up) early, but now I work from home. Користете used to.
-
A1-22 Present Continuous на англиски: I'm working – објаснување и вежби Be quiet! The baby (sleep).
Одговори
A. Форма
- woke … up
- put … on
- Turn it off.
- Pick them up.
- I'm looking for them.
- up
B. Значење
- find out
- woke up
- try on
- come back
C. Најдете ја грешката
- It's cold. Put it on.
- Can you turn them off?
- I'm looking for my wallet.
- ✓ Please fill in this form.
D. Во контекст
- wake
- get
- put
- for
- turned / switched
E. Ваш ред е
- I wake up at seven. I get up at quarter past. I put on my running shoes and go out for a run.
- I gave up sugar in my coffee last year.
F. Мешано повторување
- for
- turned off
- used to get up
- is sleeping / 's sleeping
