Phrasal Verbs: get up, put on, turn off – रोजचे इंग्रजी फ्रेझल व्हर्ब्स मराठीत
Common Phrasal Verbs
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही रोजच्या दिनक्रमासाठी आणि रोजच्या बोलण्यासाठी सगळ्यात नेहमीचे phrasal verbs समजू आणि वापरू शकाल: get up, wake up, put on, take off, turn on / off, go out, come back, sit down, stand up, look for, look at, find out, give up, pick up, fill in, try on. आणि सर्वनाम योग्य जागी ठेवू शकाल: put it on.
मुख्य कल्पना
Phrasal verb म्हणजे क्रियापद + एक छोटा शब्द, उदा. up, down, on, off, out, in किंवा back. या छोट्या शब्दाला particle म्हणतात. दोघं मिळून एकाच क्रियापदासारखं काम करतात, आणि त्याचा स्वतःचा अर्थ असतो.
रंग मिसळण्याचा विचार करा. निळा + पिवळा म्हणजे “निळा-पिवळा” नाही. तो होतो हिरवा – एक नवीन रंग. तसंच give + up म्हणजे “वर देणं” नाही. Give up म्हणजे “प्रयत्न सोडून देणं” किंवा “एखादी सवय सोडणं”.
काही phrasal verbs चा अर्थ सहज ओळखता येतो: sit down, stand up, come back. काहींचा नाही: find out म्हणजे “माहिती मिळवणं, कळणं”. म्हणून प्रत्येक phrasal verb एकाच शब्दासारखा शिका, अर्थ आणि उदाहरणासकट.
रोजच्या इंग्रजीत phrasal verbs सगळीकडे आहेत. इंग्रजी मातृभाषा असलेला माणूस सहसा म्हणतो I got up at seven; I rose at seven जुनाट आणि पुस्तकी वाटतं.
मराठी आणि इंग्रजी
मराठीतही अशी जोडक्रियापदं आहेत: “बंद करणं”, “चालू करणं”, “परत येणं”, “बाहेर जाणं”, “शोधून काढणं”, “सोडून देणं”. त्यामुळे दोन शब्द मिळून एक अर्थ ही कल्पना तुम्हाला नवी नाही. फरक इतर ठिकाणी आहेत. पहिला: मराठीत कपडे, चष्मा, बूट यांसाठी वेगवेगळी क्रियापदं आहेत – शर्ट “घालतो”, चष्मा “लावतो”, बूट “घालतो” – इंग्रजीत हे सगळं put on, आणि काढणं सगळं take off. पण मराठी “घालणं” म्हणजे घालण्याची क्रिया आणि अंगावर असणं दोन्ही; इंग्रजीत क्रिया put on आणि अवस्था wear. दुसरा: एक मराठी क्रियापद अनेक इंग्रजी phrasal verbs होऊ शकतं: “उठणं” म्हणजे wake up (झोपेतून), get up (अंथरुणातून) आणि stand up (खुर्चीतून). तिसरा: दिवे, पंखा, टीव्हीसाठी आपण “लाव / चालू कर” आणि “बंद कर” म्हणतो; इंग्रजीत turn / switch on आणि turn / switch off, open / close नाही. आणि चौथा: मराठी “बंद कर” मध्ये दोन्ही भाग कधीच वेगळे होत नाहीत (“ते बंद कर”); इंग्रजीत सर्वनाम मध्ये जातं: turn it off.
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| मी सहसा सहाला उठतो, पण साडेसहापर्यंत अंथरुणातून बाहेर पडत नाही. | I usually wake up at six, but I don't get up until half past. | “उठणं” → wake up (जाग) आणि get up (अंथरुणातून) |
| वाचताना तो चष्मा लावतो. | He puts on his glasses to read. | “लावणं, घालणं” → सगळं put on |
| कृपया बूट काढा. | Take off your shoes, please. | “काढणं” → take off |
| दिवा लावशील का? इथे अंधार आहे. | Can you turn on the light? It's dark in here. | दिवा, पंखा → turn on / off, open / close नाही |
| शेवटच्या ट्रेनची वेळ मला शोधून काढायची आहे. | I need to find out the time of the last train. | “माहिती मिळवणं / कळणं” → find out |
| बाबांनी दहा वर्षांपूर्वी सिगरेट सोडली. | My dad gave up smoking ten years ago. | सवय “सोडणं” → give up + -ing |
| मी तुला सहा वाजता स्टेशनवर घ्यायला येतो. | I'll pick you up at the station at six. | “घ्यायला येणं” → pick up |
| टीव्हीचा आवाज खूप आहे. तो बंद कर. | The TV is too loud. Turn it off, please. | मराठीत “ते / तो” आधी; इंग्रजीत सर्वनाम मध्ये |
थोडक्यात: phrasal verb एकाच शब्दासारखा, अर्थासकट शिका; मराठी क्रियापदाचं शब्दशः भाषांतर करू नका. कपडे घालण्याची क्रिया put on, अंगावर असणं wear; दिवे, मशीन turn on / off; आणि सर्वनाम मध्ये: put it on.
रचना
कर्म नसलेले phrasal verbs
| Phrasal verb | अर्थ | उदाहरण |
|---|---|---|
| get up | अंथरुणातून उठणं | I get up at seven. |
| wake up | जाग येणं | I woke up at six. |
| go out | बाहेर जाणं (मजेसाठी) | Let's go out tonight. |
| come back | परत येणं | She came back at midnight. |
| sit down / stand up | बसणं / उभं राहणं | Please sit down. |
कर्म असलेले phrasal verbs (put on, turn off, pick up, try on…) – नाम: दोन जागा शक्य; सर्वनाम: मध्येच
| नामासह | सर्वनामासह (it, them, me…) |
|---|---|
| Put on your coat. / Put your coat on. | Put it on. |
| Turn off the lights. / Turn the lights off. | Turn them off. |
| Pick up the box. / Pick the box up. | Pick it up. |
| Try on these shoes. / Try these shoes on. | Try them on. |
Look for आणि look at – कर्म नेहमी for / at च्या नंतर, सर्वनाम असलं तरी: I'm looking for my keys. I'm looking for them. (का? पाहा B1-28.)
भूतकाळाची रूपं – फक्त क्रियापद बदलतं, particle तसंच राहतं: get up → got up, wake up → woke up, put on → put on, take off → took off, come back → came back, sit down → sat down, stand up → stood up, find out → found out, give up → gave up.
वापर
1सकाळचा आणि संध्याकाळचा दिनक्रम
हे phrasal verbs रोजच्या दिनक्रमाचं वर्णन करतात. तुम्ही ते दररोज वापरू शकता.
2Sit down आणि stand up
3Look for आणि look at
Look for = शोधणं. Look at = बघणं, नजर टाकणं. कर्म नेहमी for / at नंतर.
4Find out, give up, pick up, fill in, try on
या phrasal verbs चा अर्थ नेहमीच सहज ओळखता येत नाही, म्हणून ते एकत्र शिका.
5सर्वनाम मध्ये जातं
it, them, me सारखं सर्वनाम असेल, तर ते क्रियापद आणि particle यांच्या मध्ये जातं. Put on it ही चूक आहे.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “पंखा बंद कर”, “दिवा चालू कर” → close the fan, open the light. मराठीत दार, खिडकी आणि दिवा-पंखा सगळ्यांसाठी “बंद कर” आणि “चालू कर / उघड” चालतं. म्हणून इंग्रजीत close the fan, open the AC ऐकू येतं. इंग्रजीत open / close दार, खिडकी, पुस्तकासाठी; दिवे आणि मशीनसाठी turn / switch on आणि turn / switch off.
2. “गीझर बंद कर” → switch off it. मराठीत “बंद करणं” चे दोन भाग कधीच वेगळे होत नाहीत: “गीझर बंद कर”, “तो बंद कर”. म्हणून इंग्रजी switch off सुद्धा एकच तुकडा वाटतो आणि सर्वनाम शेवटी जातं. इंग्रजीत सर्वनाम (it, them) क्रियापद आणि particle च्या मध्ये येतं.
3. “पटकन बूट घाल” → wear क्रियेसाठी. मराठी “घालणं” दोन्ही अर्थांनी चालतं: बूट घालण्याची क्रिया (“पटकन बूट घाल”) आणि बूट पायात असणं (“त्याने नवे बूट घातले आहेत”). इंग्रजीत क्रिया म्हणजे put on, अवस्था म्हणजे wear.
गोंधळ करू नका
wake up आणि get up – Wake up = जाग येणं. Get up = अंथरुणातून उठणं. मराठीत दोन्हीसाठी अनेकदा “उठणं”.
look for आणि find – Look for ही क्रिया आहे (शोधणं). Find हा परिणाम (सापडणं). मराठीत: “शोधणं” आणि “सापडणं” – इथे दोन्ही भाषा सारख्याच आहेत.
put on आणि wear – Put on ही क्रिया (एक क्षण). Wear ही अवस्था (कपडे अंगावर आहेत). मराठीत दोन्हींसाठी “घालणं”, म्हणून इथे लक्ष द्या.
Phrasal verbs: पुढचे टप्पे – कोणते phrasal verbs वेगळे करता येतात, तीन शब्दांचे phrasal verbs (look forward to) आणि शब्दकोशात ते कसे तपासायचे, हे B1-28 मध्ये आहे. particles चे अर्थ (up = पूर्ण, off = दूर जाणं…) B2-25 मध्ये.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- phrasal verb मध्ये जोर सहसा particle वर असतो: get up, sit down, give up. सर्वनाम असलं तरी जोर particle वरच: put it on. क्रियापदावर जोर देऊ नका – छोट्या शब्दावर आवाज चढवा.
- शब्द जोडून म्हणा: get up, pick it up, turn it off एकाच शब्दासारखे ऐकू येतात. शेवटचा t किंवा k पुढच्या स्वराला जोडला जातो: pi-ki-tup.
- up मधला स्वर /ʌ/ आखूड आणि सैल आहे, ओठ गोल नाहीत – तो मराठी “अ” च्या जवळ आहे, “उ” नाही. up ला “अप”, “उप” नाही.
- wake up आणि wear /w/ ने सुरू होतात: ओठ गोल करा, दात खालच्या ओठाला लावू नका. मराठी “व” सारखा दात-ओठ आवाज नको.
- फॉर्मसाठी ब्रिटिश इंग्रजीत fill in, अमेरिकन इंग्रजीत fill out नेहमीचं आहे.
- दिवे आणि मशीनसाठी switch on / switch off आणि turn on / turn off यांचा अर्थ एकच; switch ब्रिटिश आणि भारतीय इंग्रजीत जास्त ऐकू येतं.
सुवर्णनियम
phrasal verb म्हणजे नवा अर्थ असलेला एक शब्द – तो अर्थ आणि उदाहरणासकट शिका, मराठी क्रियापदाचं शब्दशः भाषांतर करू नका. कपडे घालण्याची क्रिया put on, अंगावर असणं wear; दिवे, पंखा, मशीन turn / switch on आणि off. सर्वनाम मध्ये जातं: put it on, turn them off – पण look for आणि look at मध्ये कर्म नेहमी शेवटी: look for it.
सराव
A. रचना
कंसातल्या phrasal verb चं योग्य रूप लिहा, किंवा नामाऐवजी सर्वनाम वापरा.
-
I (wake up) at six this morning. (भूतकाळ)
-
She (put on) her coat and left. (भूतकाळ)
-
नामाऐवजी सर्वनाम वापरा: Turn off the TV.
-
नामाऐवजी सर्वनाम वापरा: Pick up your toys.
-
नामाऐवजी सर्वनाम वापरा: I'm looking for my glasses.
-
वाक्य पूर्ण करा: My grandfather gave smoking last year.
B. अर्थ
योग्य पर्याय निवडा.
-
योग्य पर्याय निवडा: You need to … the opening times before you go.
-
योग्य पर्याय निवडा: I … in the night because of the storm, but I stayed in bed.
-
योग्य पर्याय निवडा: Can I … these jeans before I buy them?
-
कोणत्या phrasal verb चा अर्थ "return" आहे? …
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
It's cold. Put on it.
-
Can you turn off them?
-
I'm looking my wallet.
-
Please fill in this form.
D. संदर्भात
मजकुरातल्या रिकाम्या जागा भरा.
Every day I 15 up at 6.30 when my alarm rings, but I usually stay in bed for ten minutes. Then I 16 up, have a shower and 17 on my clothes. Yesterday I couldn't find my keys. I looked 18 them everywhere! Finally, I found them in my coat pocket. When I got to work, I 19 on my computer and checked my emails.
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
स्वतःबद्दल इंग्रजीत लिहा.
-
phrasal verbs वापरून तुमच्या सकाळच्या दिनक्रमाबद्दल तीन वाक्यं लिहा.
-
तुम्ही सोडलेल्या किंवा सोडायची इच्छा असलेल्या एखाद्या सवयीबद्दल लिहा.
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
A2-31 Good At, Afraid Of, Listen To: इंग्रजीत शब्दानंतर कोणतं Preposition? We waited the bus for half an hour.
-
A2-33 Who Called You? की Who Did You Call? इंग्रजीत कर्ता आणि कर्म विचारणारे प्रश्न Who (turn off) the lights? It's so dark! (भूतकाळ)
-
A2-28 Used To: इंग्रजीत “पूर्वी … करायचो” कसं म्हणायचं I (get up) early, but now I work from home. used to वापरा.
-
A1-22 Present Continuous इंग्रजीत: I'm working, she's reading – मराठीत सोपं स्पष्टीकरण आणि सराव Be quiet! The baby (sleep).
उत्तरे
A. रचना
- woke … up
- put … on
- Turn it off.
- Pick them up.
- I'm looking for them.
- up
B. अर्थ
- find out
- woke up
- try on
- come back
C. चूक शोधा
- It's cold. Put it on.
- Can you turn them off?
- I'm looking for my wallet.
- ✓ Please fill in this form.
D. संदर्भात
- wake
- get
- put
- for
- turned / switched
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- I wake up at seven. I get up at quarter past. I put on my running shoes and go out for a run.
- I gave up sugar in my coffee last year.
F. मिश्र उजळणी
- for
- turned off
- used to get up
- is sleeping / 's sleeping
