SlowingoGrammatika
A2 37 / 38

Phrasal verbs oʻzbekcha: get up, put on, turn off, give up va boshqa eng kerakli frazali feʼllar

Common Phrasal Verbs

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz eng keng tarqalgan kundalik phrasal verblarni (frazali feʼllarni) — get up, put on, turn off, look for, find out, give up va boshqalarni — tushuna olasiz va ishlata olasiz hamda olmoshni toʻgʻri joyga qoʻya olasiz (put it on, put on it emas).

Asosiy gʻoya

Phrasal verb — bu feʼl + up, down, on, off, out, in yoki back kabi kichik soʻz. Bu kichik soʻz particle (yuklama) deyiladi. Ikkalasi birga oʻz maʼnosiga ega bitta feʼl boʻlib ishlaydi.

Boʻyoq aralashtirishni tasavvur qiling. Koʻk + sariq «koʻk-sariq» bermaydi. U yashil beradi — yangi rang. Xuddi shunday, give + up «biror narsani yuqoriga bermoq» degani emas. Give up «urinishni toʻxtatmoq» yoki «odatni tashlamoq» degani.

Baʼzi phrasal verblarning maʼnosini taxmin qilish oson: sit down, stand up, come back. Boshqalarini esa yoʻq: find out «maʼlumotni bilib olmoq» degani. Shuning uchun har bir phrasal verbni maʼnosi va misoli bilan bitta soʻz sifatida yodlang.

Phrasal verblar kundalik ingliz tilida hamma joyda. Ona tili ingliz tili boʻlganlar odatda I got up at seven deydi; I rose at seven rasmiy va eskicha eshitiladi.

Oʻzbek va ingliz tillari

Oʻzbek tilida ham ikki soʻz birga yangi maʼno beradigan holat koʻp: koʻmakchi feʼlli birikmalar. «Kiyib olmoq» (put on), «qaytib kelmoq» (come back), «bilib olmoq» (find out), «kiyib koʻrmoq» (try on). Demak, gʻoya sizga tanish. Farq shundaki, oʻzbekchada ikkinchi qism ham feʼl, inglizchada esa kichik yuklama (on, off, up). Bundan tashqari, oʻzbekchada koʻp hollarda bitta feʼl yetadi: «yoqmoq», «oʻchirmoq», «turmoq», «qidirmoq». Inglizchada bu yerda yuklama shart: turn on, turn off, get up, look for. Uygʻonish va turish farqi esa oʻzbekchada ham bor: «uygʻonmoq» = wake up, «oʻrnidan turmoq» = get up.

OʻzbekchaMaʼnosiInglizcha
Paltoyingizni kiyib oling.kiyimni egniga ilishPut on your coat. / Put it on.
Iltimos, oyoq kiyimingizni yeching.kiyimni olib qoʻyishTake off your shoes, please.
Chiroqni yoqib yubora olasizmi?bitta feʼl, inglizchada yuklama kerakCan you turn on the light?
Kompyuteringizni oʻchirishni unutmang.bitta feʼlDon't forget to turn off your computer.
Odatda oltida uygʻonaman, lekin yarimgacha turmayman.uygʻonish va turishI usually wake up at six, but I don't get up until half past.
Telefonimni qidiryapman.-ni + bitta feʼlI'm looking for my phone.
Dadam chekishni oʻn yil oldin tashlagan.odatni tashlashMy dad gave up smoking ten years ago.

Tuzilish

Toʻldiruvchisiz phrasal verblar

Phrasal verbMaʼnosiMisol
get upoʻrnidan turmoqI get up at seven.
wake upuygʻonmoqI woke up at six.
go outdam olish uchun uydan chiqmoqLet's go out tonight.
come backqaytib kelmoqShe came back at midnight.
sit down / stand upoʻtirmoq / turmoqPlease sit down.

Toʻldiruvchili phrasal verblar (put on, turn off, pick up, try on…) — ot: ikki xil joy; olmosh: faqat oʻrtada

Ot bilanOlmosh bilan (it, them, me…)
Put on your coat. / Put your coat on.Put it on.
Turn off the lights. / Turn the lights off.Turn them off.
Pick up the box. / Pick the box up.Pick it up.
Try on these shoes. / Try these shoes on.Try them on.

Look for va look at — toʻldiruvchi, hatto olmosh boʻlsa ham, har doim for / at dan keyin keladi: I'm looking for my keys. I'm looking for them. (Nega? B1-28 ga qarang.)

Oʻtgan zamon shakllari — faqat feʼl oʻzgaradi, yuklama oʻzgarmaydi: get up → got up, wake up → woke up, put on → put on, take off → took off, come back → came back, sit down → sat down, stand up → stood up, find out → found out, give up → gave up.

Qoʻllanish

1Ertalabki va kechki tartib

Koʻp phrasal verblar kundalik hayotni tasvirlaydi. Farqqa eʼtibor bering: avval wake up (koʻzingiz ochiladi), keyin get up (oʻrningizdan turasiz).

I usually wake up at six, but I don't get up until half past.
Odatda oltida uygʻonaman, lekin olti yarimgacha oʻrnimdan turmayman.
uygʻonmoq → wake up, oʻrnidan turmoq → get up
He puts on his glasses to read.
U kitob oʻqish uchun koʻzoynagini taqadi.
taqmoq ham put on
Take off your shoes, please. The floor is clean.
Iltimos, oyoq kiyimingizni yeching. Pol toza.
Can you turn on the light? It's dark in here.
Chiroqni yoqib yubora olasizmi? Bu yer qorongʻi.
Don't forget to turn off your computer.
Kompyuteringizni oʻchirishni unutmang.
I'm going out with some friends tonight.
Bugun kechqurun doʻstlarim bilan aylangani chiqyapman.
reja: Present Continuous
What time are you coming back?
Soat nechada qaytasiz?

2Sit down va stand up

Bu ikkisining toʻldiruvchisi yoʻq. Ularni koʻpincha koʻrsatmalarda ishlatamiz.

Please sit down and open your books.
Iltimos, oʻtiring va kitoblaringizni oching.
Everyone stood up when the judge came in.
Sudya kirganda hamma oʻrnidan turdi.
I sat down next to an old friend on the train.
Poyezdda eski bir doʻstimning yoniga oʻtirdim.

3Look for va look at

Look for = topishga harakat qilmoq, qidirmoq. Look at = biror narsaga qaramoq. Toʻldiruvchi har doim for yoki at dan keyin keladi.

I'm looking for my phone. Have you seen it?
Telefonimni qidiryapman. Koʻrmadingizmi?
«qidirmoq» → look for
What are you looking for?
Nima qidiryapsiz?
Look at this photo! That's my grandmother.
Mana bu rasmga qarang! Bu mening buvim.
«-ga qaramoq» → look at
She looked at me and smiled.
U menga qaradi va jilmaydi.

4Find out, give up, pick up, fill in, try on

Bu feʼllar kundalik vaziyatlarda juda koʻp ishlatiladi.

I need to find out the time of the last train.
Oxirgi poyezd soat nechada ekanini bilib olishim kerak.
find out = maʼlumotni bilib olmoq
She found out about the party from her brother.
U ziyofat haqida akasidan bilib qoldi.
My dad gave up smoking ten years ago.
Dadam chekishni oʻn yil oldin tashlagan.
give up = odatni tashlamoq
Don't give up! You're nearly there.
Taslim boʻlmang! Oz qoldi.
give up = urinishni toʻxtatmoq
Can you pick up that bag for me?
Anavi sumkani olib bera olasizmi?
pick up = yerdan koʻtarib olmoq
I'll pick you up at the station at six.
Soat oltida sizni vokzaldan olib ketaman.
pick up = odamni olib ketmoq, koʻpincha mashinada
Please fill in this form.
Iltimos, mana bu shaklni toʻldiring.
fill out (US)
Can I try on this jacket?
Bu kurtkani kiyib koʻrsam boʻladimi?
«kiyib koʻrmoq» → try on

5Olmosh oʻrtaga qoʻyiladi

Put on, take off, turn on, turn off, pick up, fill in va try on bilan olmosh (it, them, me, her…) har doim feʼl va yuklama orasiga qoʻyiladi. Ot esa ikkala joyda ham kelishi mumkin.

Your coat is on the chair. Put it on. It's cold outside.
Paltoyingiz stulda. Uni kiyib oling. Tashqari sovuq.
put it on
These shoes are lovely. Can I try them on?
Bu tuflilar juda chiroyli ekan. Kiyib koʻrsam boʻladimi?
try them on
The TV is too loud. Turn it off, please.
Televizor juda baland. Iltimos, uni oʻchirib qoʻying.
turn it off
Here's the form. Fill it in and give it to the receptionist.
Mana shakl. Uni toʻldirib, qabulxona xodimiga bering.
fill it in

Keng tarqalgan xatolar

❌Put on it.
✅Put it on.
Olmosh → oʻrtada.
❌I turned off it.
✅I turned it off.
Olmosh → oʻrtada.
❌Can I try on them?
✅Can I try them on?
Olmosh → oʻrtada.
❌I'm looking my keys.
✅I'm looking for my keys.
look for + toʻldiruvchi.
❌I'm looking them for.
✅I'm looking for them.
look for / at bilan toʻldiruvchi har doim for / at dan keyin.
❌Turn the light, please.
✅Turn on the light, please.
Maʼnoni yuklama beradi: turn on / turn off. (Turn the light on ham toʻgʻri.)
❌She gave up to smoke.
✅She gave up smoking.
give up + -ing shakli yoki ot.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «Televizorni och / yop» → open / close. Soʻzlashuvda «televizorni och», «konditsionerni yop» deymiz va buni inglizchaga koʻchiramiz. Ingliz tilida chiroq va texnika uchun turn on / turn off (yoki switch on / off) ishlatiladi. Open — eshik, deraza, quti uchun.

⚠️It's so hot. Can you open the air conditioner?
✅Can you turn on the air conditioner?
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin «konditsionerning qopqogʻini oching» degan maʼno chiqadi.
⚠️Close the radio, please. I'm trying to sleep.
✅Turn off the radio, please.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin texnika uchun turn off.

2. «Turmoq» → stand up. Oʻzbekchada «soat yettida turaman» ham, «oʻrnimdan turdim» ham «turmoq» bilan aytiladi. Ingliz tilida karavotdan turish — get up, oʻtirgan joydan turish — stand up.

⚠️On weekdays I stand up at half past six.
✅On weekdays I get up at half past six.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin stand up — oʻtirgan joydan turish; ertalab karavotdan turish: get up.

3. «Tashlamoq» → throw. «Chekishni tashladim», «shirinlikni tashladim» deymiz va throw deb tarjima qilamiz. Odatni tashlash uchun give up ishlating.

⚠️My brother wants to throw computer games.
✅My brother wants to give up computer games.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin «oʻyinlarni uloqtirib yubormoqchi» degan kulgili maʼno chiqadi.

4. «-ga qaramoq» → look to. «Doskaga qarang» gapidagi «-ga» ni to deb tarjima qilamiz. Qaramoq maʼnosida look at ishlating.

⚠️Look to the board, please.
✅Look at the board, please.
look to boshqa maʼnoda ishlatiladi (yoʻnalish, umid bogʻlash); biror narsaga qaramoq: look at.
⚠️Why are you looking to me like that?
✅Why are you looking at me like that?
look to me «menga umid bogʻlamoq» degani; odamga qaramoq: look at.

Adashtirmang

wake up va get up — Wake up = uygʻonmoq. Get up = oʻrnidan turmoq. Oʻzbekchada ham bular ikki xil feʼl.

I woke up at five because of the noise.
Shovqin tufayli beshda uygʻonib ketdim.
I got up at seven.
Yettida oʻrnimdan turdim.

look for va find — Look for — jarayon (qidirish). Find — natija (topish). Oʻzbekchada ham: «qidirmoq» va «topmoq».

I looked for my keys for an hour.
Kalitlarimni bir soat qidirdim.
In the end, I found them in the fridge!
Oxiri ularni muzlatgichdan topdim!

put on va wear — Put on — harakat (bir lahza): «kiyib olmoq». Wear — holat (kiyim egningizda): «kiyib yurmoq».

She put on her red dress.
U qizil koʻylagini kiyib oldi.
harakat
She's wearing a red dress.
Egnida qizil koʻylak.
holat

Phrasal verblar: keyingi qadamlar — Qaysi phrasal verblarni ajratish mumkinligi, uch soʻzli phrasal verblar (look forward to) va ularni lugʻatda qanday tekshirish B1-28 da oʻrgatiladi. Yuklamalarning maʼnosi (up = tugallanish, off = ketish…) B2-25 da.

Imlo va talaffuz

  • Phrasal verblarda urgʻu odatda yuklamaga tushadi: get up, sit down, give up. Olmosh boʻlsa ham urgʻu yuklamada qoladi: put it on.
  • Soʻzlar bir-biriga ulanadi: get up /ɡetʌp/ bitta soʻzdek eshitiladi, pick it up — /pɪkɪtʌp/, turn it off — /tɜːnɪtɒf/ (UK). Har bir soʻzdan keyin toʻxtamang.
  • up dagi /ʌ/ qisqa: ogʻiz biroz ochiq, til markazda, lablar boʻsh. off dagi /ɒ/ (UK) ham qisqa, lablar biroz yumaloq. Ikkalasini ham choʻzmang.
  • turn /tɜːn/ dagi unli oʻzbek tilida yoʻq: lablar boʻsh (yumaloqlanmaydi), til ogʻiz oʻrtasida turadi, unli choʻziqroq (bird, work dagi kabi). Ingliz r ni titratmang; britancha talaffuzda u bu yerda umuman aytilmaydi.
  • Britan ingliz tilida shakl toʻldirish uchun fill in deyiladi; Amerika ingliz tilida fill out koʻproq uchraydi.
  • Switch on / switch off chiroq va texnika uchun turn on / turn off bilan bir xil maʼnoda; switch britan ingliz tilida koʻproq ishlatiladi.

Oltin qoida

Har bir phrasal verbni oʻz maʼnosiga ega bitta soʻz sifatida yodlang. Olmosh boʻlsa, uni oʻrtaga qoʻying: put it on, turn them off — lekin look for it. Texnikani «ochmang»: turn on / turn off.

Mashqlar

A. Tuzilish

Phrasal verbni toʻgʻri shaklda yozing yoki otni olmosh bilan almashtiring.

  1. I (wake up) at six this morning. (oʻtgan zamon)
  2. She (put on) her coat and left. (oʻtgan zamon)
  3. Otni olmosh bilan almashtiring: Turn off the TV.
  4. Otni olmosh bilan almashtiring: Pick up your toys.
  5. Otni olmosh bilan almashtiring: I'm looking for my glasses.
  6. Toʻldiring: My grandfather gave smoking last year.

B. Maʼno

Toʻgʻri javobni tanlang.

  1. Toʻgʻri javobni tanlang: You need to … the opening times before you go.
  2. Toʻgʻri javobni tanlang: I … in the night because of the storm, but I stayed in bed.
  3. Toʻgʻri javobni tanlang: Can I … these jeans before I buy them?
  4. Qaysi phrasal verb «qaytib kelmoq» degani? …

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. It's cold. Put on it.
  2. Can you turn off them?
  3. I'm looking my wallet.
  4. Please fill in this form.

D. Kontekstda

Matnni toʻldiring.

A busy morning
Every day I 15 up at 6.30 when my alarm rings, but I usually stay in bed for ten minutes. Then I 16 up, have a shower and 17 on my clothes. Yesterday I couldn't find my keys. I looked 18 them everywhere! Finally, I found them in my coat pocket. When I got to work, I 19 on my computer and checked my emails.

E. Sizning navbatingiz

Ingliz tilida yozing.

  1. Ertalabki tartibingiz haqida phrasal verblar bilan uchta gap yozing.
  2. Tashlagan yoki tashlamoqchi boʻlgan bir odatingiz haqida yozing.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. A2-31 Good at, afraid of, listen to oʻzbekcha: qaysi soʻzdan keyin qaysi predlog keladi?
    We waited the bus for half an hour.
  2. A2-33 Who called you? Who did you call? Ega va toʻldiruvchi haqidagi savollar oʻzbekcha
    Who (turn off) the lights? It's so dark! (oʻtgan zamon)
  3. A2-28 Used To oʻzbekcha: «ilgari … -ardim» — oʻtmishdagi odatlar va holatlar
    I (get up) early, but now I work from home. used to ishlating.
  4. A1-22 Present Continuous oʻzbekcha: «ishlayapman» inglizcha qanday aytiladi?
    Be quiet! The baby (sleep).
Javoblar

A. Tuzilish

  1. woke … up
  2. put … on
  3. Turn it off.
  4. Pick them up.
  5. I'm looking for them.
  6. up

B. Maʼno

  1. find out
  2. woke up
  3. try on
  4. come back

C. Xatoni toping

  1. It's cold. Put it on.
  2. Can you turn them off?
  3. I'm looking for my wallet.
  4. ✓ Please fill in this form.

D. Kontekstda

  1. wake
  2. get
  3. put
  4. for
  5. turned / switched

E. Sizning navbatingiz

  1. I wake up at seven. I get up at quarter past. I put on my running shoes and go out for a run.
  2. I gave up sugar in my coffee last year.

F. Aralash takrorlash

  1. for
  2. turned off
  3. used to get up
  4. is sleeping / 's sleeping
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play