Phrasal verbs oʻzbekcha: get up, put on, turn off, give up va boshqa eng kerakli frazali feʼllar
Common Phrasal Verbs
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz eng keng tarqalgan kundalik phrasal verblarni (frazali feʼllarni) — get up, put on, turn off, look for, find out, give up va boshqalarni — tushuna olasiz va ishlata olasiz hamda olmoshni toʻgʻri joyga qoʻya olasiz (put it on, put on it emas).
Asosiy gʻoya
Phrasal verb — bu feʼl + up, down, on, off, out, in yoki back kabi kichik soʻz. Bu kichik soʻz particle (yuklama) deyiladi. Ikkalasi birga oʻz maʼnosiga ega bitta feʼl boʻlib ishlaydi.
Boʻyoq aralashtirishni tasavvur qiling. Koʻk + sariq «koʻk-sariq» bermaydi. U yashil beradi — yangi rang. Xuddi shunday, give + up «biror narsani yuqoriga bermoq» degani emas. Give up «urinishni toʻxtatmoq» yoki «odatni tashlamoq» degani.
Baʼzi phrasal verblarning maʼnosini taxmin qilish oson: sit down, stand up, come back. Boshqalarini esa yoʻq: find out «maʼlumotni bilib olmoq» degani. Shuning uchun har bir phrasal verbni maʼnosi va misoli bilan bitta soʻz sifatida yodlang.
Phrasal verblar kundalik ingliz tilida hamma joyda. Ona tili ingliz tili boʻlganlar odatda I got up at seven deydi; I rose at seven rasmiy va eskicha eshitiladi.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida ham ikki soʻz birga yangi maʼno beradigan holat koʻp: koʻmakchi feʼlli birikmalar. «Kiyib olmoq» (put on), «qaytib kelmoq» (come back), «bilib olmoq» (find out), «kiyib koʻrmoq» (try on). Demak, gʻoya sizga tanish. Farq shundaki, oʻzbekchada ikkinchi qism ham feʼl, inglizchada esa kichik yuklama (on, off, up). Bundan tashqari, oʻzbekchada koʻp hollarda bitta feʼl yetadi: «yoqmoq», «oʻchirmoq», «turmoq», «qidirmoq». Inglizchada bu yerda yuklama shart: turn on, turn off, get up, look for. Uygʻonish va turish farqi esa oʻzbekchada ham bor: «uygʻonmoq» = wake up, «oʻrnidan turmoq» = get up.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Paltoyingizni kiyib oling. | kiyimni egniga ilish | Put on your coat. / Put it on. |
| Iltimos, oyoq kiyimingizni yeching. | kiyimni olib qoʻyish | Take off your shoes, please. |
| Chiroqni yoqib yubora olasizmi? | bitta feʼl, inglizchada yuklama kerak | Can you turn on the light? |
| Kompyuteringizni oʻchirishni unutmang. | bitta feʼl | Don't forget to turn off your computer. |
| Odatda oltida uygʻonaman, lekin yarimgacha turmayman. | uygʻonish va turish | I usually wake up at six, but I don't get up until half past. |
| Telefonimni qidiryapman. | -ni + bitta feʼl | I'm looking for my phone. |
| Dadam chekishni oʻn yil oldin tashlagan. | odatni tashlash | My dad gave up smoking ten years ago. |
Tuzilish
Toʻldiruvchisiz phrasal verblar
| Phrasal verb | Maʼnosi | Misol |
|---|---|---|
| get up | oʻrnidan turmoq | I get up at seven. |
| wake up | uygʻonmoq | I woke up at six. |
| go out | dam olish uchun uydan chiqmoq | Let's go out tonight. |
| come back | qaytib kelmoq | She came back at midnight. |
| sit down / stand up | oʻtirmoq / turmoq | Please sit down. |
Toʻldiruvchili phrasal verblar (put on, turn off, pick up, try on…) — ot: ikki xil joy; olmosh: faqat oʻrtada
| Ot bilan | Olmosh bilan (it, them, me…) |
|---|---|
| Put on your coat. / Put your coat on. | Put it on. |
| Turn off the lights. / Turn the lights off. | Turn them off. |
| Pick up the box. / Pick the box up. | Pick it up. |
| Try on these shoes. / Try these shoes on. | Try them on. |
Look for va look at — toʻldiruvchi, hatto olmosh boʻlsa ham, har doim for / at dan keyin keladi: I'm looking for my keys. I'm looking for them. (Nega? B1-28 ga qarang.)
Oʻtgan zamon shakllari — faqat feʼl oʻzgaradi, yuklama oʻzgarmaydi: get up → got up, wake up → woke up, put on → put on, take off → took off, come back → came back, sit down → sat down, stand up → stood up, find out → found out, give up → gave up.
Qoʻllanish
1Ertalabki va kechki tartib
Koʻp phrasal verblar kundalik hayotni tasvirlaydi. Farqqa eʼtibor bering: avval wake up (koʻzingiz ochiladi), keyin get up (oʻrningizdan turasiz).
2Sit down va stand up
Bu ikkisining toʻldiruvchisi yoʻq. Ularni koʻpincha koʻrsatmalarda ishlatamiz.
3Look for va look at
Look for = topishga harakat qilmoq, qidirmoq. Look at = biror narsaga qaramoq. Toʻldiruvchi har doim for yoki at dan keyin keladi.
4Find out, give up, pick up, fill in, try on
Bu feʼllar kundalik vaziyatlarda juda koʻp ishlatiladi.
5Olmosh oʻrtaga qoʻyiladi
Put on, take off, turn on, turn off, pick up, fill in va try on bilan olmosh (it, them, me, her…) har doim feʼl va yuklama orasiga qoʻyiladi. Ot esa ikkala joyda ham kelishi mumkin.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Televizorni och / yop» → open / close. Soʻzlashuvda «televizorni och», «konditsionerni yop» deymiz va buni inglizchaga koʻchiramiz. Ingliz tilida chiroq va texnika uchun turn on / turn off (yoki switch on / off) ishlatiladi. Open — eshik, deraza, quti uchun.
2. «Turmoq» → stand up. Oʻzbekchada «soat yettida turaman» ham, «oʻrnimdan turdim» ham «turmoq» bilan aytiladi. Ingliz tilida karavotdan turish — get up, oʻtirgan joydan turish — stand up.
3. «Tashlamoq» → throw. «Chekishni tashladim», «shirinlikni tashladim» deymiz va throw deb tarjima qilamiz. Odatni tashlash uchun give up ishlating.
4. «-ga qaramoq» → look to. «Doskaga qarang» gapidagi «-ga» ni to deb tarjima qilamiz. Qaramoq maʼnosida look at ishlating.
Adashtirmang
wake up va get up — Wake up = uygʻonmoq. Get up = oʻrnidan turmoq. Oʻzbekchada ham bular ikki xil feʼl.
look for va find — Look for — jarayon (qidirish). Find — natija (topish). Oʻzbekchada ham: «qidirmoq» va «topmoq».
put on va wear — Put on — harakat (bir lahza): «kiyib olmoq». Wear — holat (kiyim egningizda): «kiyib yurmoq».
Phrasal verblar: keyingi qadamlar — Qaysi phrasal verblarni ajratish mumkinligi, uch soʻzli phrasal verblar (look forward to) va ularni lugʻatda qanday tekshirish B1-28 da oʻrgatiladi. Yuklamalarning maʼnosi (up = tugallanish, off = ketish…) B2-25 da.
Imlo va talaffuz
- Phrasal verblarda urgʻu odatda yuklamaga tushadi: get up, sit down, give up. Olmosh boʻlsa ham urgʻu yuklamada qoladi: put it on.
- Soʻzlar bir-biriga ulanadi: get up /ɡetʌp/ bitta soʻzdek eshitiladi, pick it up — /pɪkɪtʌp/, turn it off — /tɜːnɪtɒf/ (UK). Har bir soʻzdan keyin toʻxtamang.
- up dagi /ʌ/ qisqa: ogʻiz biroz ochiq, til markazda, lablar boʻsh. off dagi /ɒ/ (UK) ham qisqa, lablar biroz yumaloq. Ikkalasini ham choʻzmang.
- turn /tɜːn/ dagi unli oʻzbek tilida yoʻq: lablar boʻsh (yumaloqlanmaydi), til ogʻiz oʻrtasida turadi, unli choʻziqroq (bird, work dagi kabi). Ingliz r ni titratmang; britancha talaffuzda u bu yerda umuman aytilmaydi.
- Britan ingliz tilida shakl toʻldirish uchun fill in deyiladi; Amerika ingliz tilida fill out koʻproq uchraydi.
- Switch on / switch off chiroq va texnika uchun turn on / turn off bilan bir xil maʼnoda; switch britan ingliz tilida koʻproq ishlatiladi.
Oltin qoida
Har bir phrasal verbni oʻz maʼnosiga ega bitta soʻz sifatida yodlang. Olmosh boʻlsa, uni oʻrtaga qoʻying: put it on, turn them off — lekin look for it. Texnikani «ochmang»: turn on / turn off.
Mashqlar
A. Tuzilish
Phrasal verbni toʻgʻri shaklda yozing yoki otni olmosh bilan almashtiring.
-
I (wake up) at six this morning. (oʻtgan zamon)
-
She (put on) her coat and left. (oʻtgan zamon)
-
Otni olmosh bilan almashtiring: Turn off the TV.
-
Otni olmosh bilan almashtiring: Pick up your toys.
-
Otni olmosh bilan almashtiring: I'm looking for my glasses.
-
Toʻldiring: My grandfather gave smoking last year.
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: You need to … the opening times before you go.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I … in the night because of the storm, but I stayed in bed.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: Can I … these jeans before I buy them?
-
Qaysi phrasal verb «qaytib kelmoq» degani? …
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
It's cold. Put on it.
-
Can you turn off them?
-
I'm looking my wallet.
-
Please fill in this form.
D. Kontekstda
Matnni toʻldiring.
Every day I 15 up at 6.30 when my alarm rings, but I usually stay in bed for ten minutes. Then I 16 up, have a shower and 17 on my clothes. Yesterday I couldn't find my keys. I looked 18 them everywhere! Finally, I found them in my coat pocket. When I got to work, I 19 on my computer and checked my emails.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Ertalabki tartibingiz haqida phrasal verblar bilan uchta gap yozing.
-
Tashlagan yoki tashlamoqchi boʻlgan bir odatingiz haqida yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A2-31 Good at, afraid of, listen to oʻzbekcha: qaysi soʻzdan keyin qaysi predlog keladi? We waited the bus for half an hour.
-
A2-33 Who called you? Who did you call? Ega va toʻldiruvchi haqidagi savollar oʻzbekcha Who (turn off) the lights? It's so dark! (oʻtgan zamon)
-
A2-28 Used To oʻzbekcha: «ilgari … -ardim» — oʻtmishdagi odatlar va holatlar I (get up) early, but now I work from home. used to ishlating.
-
A1-22 Present Continuous oʻzbekcha: «ishlayapman» inglizcha qanday aytiladi? Be quiet! The baby (sleep).
Javoblar
A. Tuzilish
- woke … up
- put … on
- Turn it off.
- Pick them up.
- I'm looking for them.
- up
B. Maʼno
- find out
- woke up
- try on
- come back
C. Xatoni toping
- It's cold. Put it on.
- Can you turn them off?
- I'm looking for my wallet.
- ✓ Please fill in this form.
D. Kontekstda
- wake
- get
- put
- for
- turned / switched
E. Sizning navbatingiz
- I wake up at seven. I get up at quarter past. I put on my running shoes and go out for a run.
- I gave up sugar in my coffee last year.
F. Aralash takrorlash
- for
- turned off
- used to get up
- is sleeping / 's sleeping
