Phrasal verbs: өдөр тутмын хэллэг үйл үгийг монголоор тайлбарлав
Common Phrasal Verbs
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та өдөр тутам хамгийн их хэрэглэгддэг хэллэг үйл үгийг (get up, put on, turn off, look for, find out, give up гэх мэт) ойлгож хэрэглэж, төлөөний үгийг зөв байранд нь тавьж (put it on, put on it биш) чадна.
Гол санаа
Phrasal verb (хэллэг үйл үг) бол үйл үг + up, down, on, off, out, in, back гэх мэт жижиг үг. Энэ жижиг үгийг particle (сул үг) гэдэг. Хоёр үг хамтдаа өөрийн гэсэн утгатай нэг үйл үг болно.
Будаг хольж байна гэж төсөөлөөрэй. Цэнхэр + шар нь «цэнхэр-шар» болохгүй. Ногоон болно – шинэ өнгө. Үүнтэй адилаар give + up нь «дээш өгөх» гэсэн утгагүй. Give up нь «оролдохоо болих» эсвэл «зуршлаа хаях» гэсэн утгатай.
Заримыг нь таахад амархан: sit down, stand up, come back. Заримыг нь таах боломжгүй: find out = «мэдээлэл олж мэдэх». Тиймээс хэллэг үйл үг бүрийг утга, жишээтэй нь нэг үг болгон цээжлээрэй.
Өдөр тутмын англи хэлэнд хэллэг үйл үг хаа сайгүй байдаг. Англи хэлтнүүд ихэвчлэн I got up at seven гэдэг; I rose at seven нь албан ёсны, хуучирсан сонсогдоно.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор эдгээр утгыг ихэвчлэн нэг үйл үгээр хэлдэг: «босох» = get up, «өмсөх» = put on, «унтраах» = turn off, «хайх» = look for. Тиймээс англиар сул үгийг мартах, эсвэл буруу үйл үг сонгох нь элбэг. Жишээ нь ярианд «зурагт нээх / хаах» гэдгийг open / close the TV гэж орчуулдаг, харин англиар turn on / turn off. Мөн монголоор тусагдахуун үйл үгийн өмнө ирдэг («Үүнийг өмс»), англиар төлөөний үг хэллэг үйл үгийн дунд ирнэ: Put it on. Сайн мэдээ: монгол хэл «сэрэх» (wake up), «босох» (get up)-ыг ялгадаг – англитай яг адил.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Би долоон цагт босдог. | I get up at seven. | нэг монгол үйл үг → үйл үг + up |
| Би зургаан цагт сэрсэн. | I woke up at six. | энд адилхан: «сэрэх» ≠ «босох», wake up ≠ get up |
| Зурагтаа унтраа. | Turn off the TV. | «зурагт хаах» → close биш, turn off |
| Хүрмээ өмс. | Put on your coat. / Put your coat on. | нэр үг: хоёр байр |
| Үүнийг өмс. | Put it on. | төлөөний үг: дунд нь |
| Би утсаа хайж байна. | I'm looking for my phone. | «-ыг хайх» → look for + тусагдахуун |
| Би үдэшлэгийн тухай эгчээсээ мэдсэн. | I found out about the party from my sister. | «мэдсэн» = шинээр мэдсэн → found out, knew биш |
| Аав тамхинаас гарсан. | My dad gave up smoking. | give up + -ing хэлбэр |
Товчхондоо: монгол нэг үйл үг англиар ихэвчлэн үйл үг + сул үг; сул үгийг бүү мартаарай, төлөөний үгийг дунд нь тавиарай: put it on.
Бүтэц
Тусагдахуунгүй хэллэг үйл үг
| Хэллэг үйл үг | Утга | Жишээ |
|---|---|---|
| get up | орноосоо босох | I get up at seven. |
| wake up | сэрэх | I woke up at six. |
| go out | зугаалахаар гадагш гарах | Let's go out tonight. |
| come back | буцаж ирэх | She came back at midnight. |
| sit down / stand up | суух / босож зогсох | Please sit down. |
Тусагдахуунтай хэллэг үйл үг (put on, turn off, pick up, try on…) – нэр үг: хоёр байр; төлөөний үг: дунд нь
| Нэр үгтэй | Төлөөний үгтэй (it, them, me…) |
|---|---|
| Put on your coat. / Put your coat on. | Put it on. |
| Turn off the lights. / Turn the lights off. | Turn them off. |
| Pick up the box. / Pick the box up. | Pick it up. |
| Try on these shoes. / Try these shoes on. | Try them on. |
Look for ба look at – тусагдахуун нь төлөөний үг байсан ч үргэлж for / at-ийн ард ирнэ: I'm looking for my keys. I'm looking for them. (Яагаад гэдгийг B1-28-аас үзнэ үү.)
Өнгөрсөн хэлбэр – зөвхөн үйл үг өөрчлөгдөнө, сул үг хэвээр: get up → got up, wake up → woke up, put on → put on, take off → took off, come back → came back, sit down → sat down, stand up → stood up, find out → found out, give up → gave up.
Хэрэглээ
1Өглөө, оройн хэвшил
Олон хэллэг үйл үг өдөр тутмын амьдралыг дүрсэлдэг. Ялгааг анзаараарай: та эхлээд wake up (нүдээ нээнэ), дараа нь get up (орноосоо босно).
2Sit down ба stand up
Эдгээр хоёр тусагдахуунгүй. Ихэвчлэн заавар, хүсэлтэд хэрэглэнэ.
3Look for ба look at
Look for = олох гэж оролдох, хайх. Look at = нүдээ ямар нэг юм руу чиглүүлэх, харах. Тусагдахуун үргэлж for, at-ийн ард ирнэ.
4Find out, give up, pick up, fill in, try on
Эдгээр үйл үг өдөр тутмын нөхцөлд маш түгээмэл.
5Төлөөний үг дунд нь
Put on, take off, turn on, turn off, pick up, fill in, try on-той хэрэглэхэд төлөөний үг (it, them, me, her…) үргэлж үйл үг, сул үгийн хооронд ирнэ. Нэр үг аль ч байранд ирж болно.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «Зурагт нээх / хаах» → open / close the TV. Монголоор ярианд зурагт, компьютер, гэрлийг «нээх», «хаах» гэж хэлэх нь бий: «Өвөө оройн мэдээ үзье гэж байна, зурагт нээгээд өгөөч». Англиар open / close нь хаалга, цонх, номд. Цахилгаан хэрэгсэлд turn on / turn off (эсвэл switch on / off).
2. «Үүнийг ав» → pick up it. Монголоор «авах» нэг үг тул англи pick up-ыг салдаггүй нэг үг гэж бодож, төлөөний үгийг араас нь тавих нь элбэг: «Хөөе, бээлий чинь цасан дээр унасан, хурдан аваач!». Төлөөний үг үйл үг, сул үгийн дунд ирнэ.
3. «Паспортоо хайх» → look + тусагдахуун. Монголоор «хайх» нь тусагдахуунаа шууд авдаг: «Бат нисэх буудал дээр паспортоо хайж байна». Англиар look-ийн дараа for заавал.
4. «Мэдсэн» → knew. Монгол «мэдсэн» нь «урьдаас мэдэж байсан» ч, «шинээр олж мэдсэн» ч гэсэн утгатай: «Чи шалгалтынхаа дүнг өчигдөр мэдсэн үү?». Шинэ мэдээлэл олсон бол found out.
5. «Өмссөн» → put on. Монголоор «Өвөө маань хамгийн гоё дээлээ өмссөн байна» гэдэг нь өмсөх үйлдэл ч, өмссөн байдал ч байж болно. Англиар үйлдэл бол put on, хувцастай байх байдал бол wear.
Бүү андуураарай
wake up ба get up – Wake up = сэрэх. Get up = орноосоо босох.
look for ба find – Look for бол үйл явц (оролдлого). Find бол үр дүн (амжилт). Монголоор ч «хайх», «олох» ялгаатай.
put on ба wear – Put on бол үйлдэл (нэг агшин). Wear бол байдал (хувцас таны биед байна). Монголоор хоёуланд «өмсөх».
Хэллэг үйл үг: дараагийн алхмууд – Аль хэллэг үйл үгийг салгаж болох, гурван үгтэй хэллэг үйл үг (look forward to), тэдгээрийг толь бичгээс хэрхэн шалгах тухай B1-28-д. Сул үгийн утга (up = дуусгах, off = явах…) B2-25-д.
Зөв бичих ба дуудлага
- Хэллэг үйл үгэнд сул үг ихэвчлэн онцлогдоно: get up, sit down, give up. Төлөөний үгтэй ч онцлол сул үг дээр үлдэнэ: put it on. Монгол заншлаар эхний үгийг бүү онцлоорой.
- Үгс холбогдож дуудагдана: get up нь /ɡeˈtʌp/, pick it up нь /pɪkɪˈtʌp/, turn it off нь /tɜːnɪˈtɒf/ шиг. Үг бүрийн дараа зогсож, эгшиг нэмэхгүй.
- up, come, come back дахь /ʌ/ нь монгол хэлэнд байхгүй: амаа бага зэрэг ангайж, хэлээ сул байлгаад богино хэлээрэй. turn дахь /ɜː/ ч шинэ авиа.
- Британи англиар маягтыг fill in, америк англиар fill out гэдэг.
- Гэрэл, машин техникт switch on / switch off нь turn on / turn off-тэй ижил утгатай; switch британи англиар илүү түгээмэл.
Алтан дүрэм
Хэллэг үйл үг бүрийг өөрийн утгатай нэг үг болгон цээжлээрэй. Төлөөний үгтэй бол төлөөний үгийг дунд нь тавина: put it on, turn them off – харин look for it. Монгол «нээх / хаах»-ыг цахилгаан хэрэгсэлд turn on / turn off гэнэ.
Дасгал
A. Бүтэц
Хаалтанд байгаа хэллэг үйл үгийг зөв хэлбэрт оруулна уу, эсвэл зааврыг дагаарай.
-
I (wake up) at six this morning. (past)
-
She (put on) her coat and left. (past)
-
Нэр үгийг төлөөний үгээр солино уу: Turn off the TV.
-
Нэр үгийг төлөөний үгээр солино уу: Pick up your toys.
-
Нэр үгийг төлөөний үгээр солино уу: I'm looking for my glasses.
-
Нөхөөрэй: My grandfather gave smoking last year.
B. Утга
Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: You need to … the opening times before you go.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I … in the night because of the storm, but I stayed in bed.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: Can I … these jeans before I buy them?
-
Аль хэллэг үйл үг «буцаж ирэх» гэсэн утгатай вэ? …
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
It's cold. Put on it.
-
Can you turn off them?
-
I'm looking my wallet.
-
Please fill in this form.
D. Нөхцөл байдалд
Текстийг уншаад дутуу үгийг нөхөөрэй.
Every day I 15 up at 6.30 when my alarm rings, but I usually stay in bed for ten minutes. Then I 16 up, have a shower and 17 on my clothes. Yesterday I couldn't find my keys. I looked 18 them everywhere! Finally, I found them in my coat pocket. When I got to work, I 19 on my computer and checked my emails.
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Өглөөний хэвшлийнхээ тухай хэллэг үйл үгтэй гурван өгүүлбэр бичнэ үү.
-
Таны хаясан эсвэл хаяхыг хүсэж буй нэг зуршлын тухай бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A2-31 Good at, afraid of, listen to: тэмдэг нэр, үйл үг + угтвар үг монголоор We waited the bus for half an hour.
-
A2-33 Who called you эсвэл Who did you call? Өгүүлэгдэхүүн ба тусагдахууны асуулт монголоор Who (turn off) the lights? It's so dark! (past)
-
A2-28 Used To: өнгөрсөн зуршлыг англиар хэрхэн хэлэх вэ I (get up) early, but now I work from home. used to-г хэрэглээрэй.
-
A1-22 Present Continuous (үргэлжилж буй одоо цаг) монголоор: I'm working Be quiet! The baby (sleep).
Хариулт
A. Бүтэц
- woke … up
- put … on
- Turn it off.
- Pick them up.
- I'm looking for them.
- up
B. Утга
- find out
- woke up
- try on
- come back
C. Алдааг олоорой
- It's cold. Put it on.
- Can you turn them off?
- I'm looking for my wallet.
- ✓ Please fill in this form.
D. Нөхцөл байдалд
- wake
- get
- put
- for
- turned / switched
E. Таны ээлж
- I wake up at seven. I get up at quarter past. I put on my running shoes and go out for a run.
- I gave up sugar in my coffee last year.
F. Холимог давталт
- for
- turned off
- used to get up
- is sleeping / 's sleeping
