SlowingoДүрэм
A2 37 / 38

Phrasal verbs: өдөр тутмын хэллэг үйл үгийг монголоор тайлбарлав

Common Phrasal Verbs

Энэ хуудсанд
  1. Зорилго
  2. Гол санаа
  3. Монгол хэл ба англи хэл
  4. Бүтэц
  5. Хэрэглээ
  6. Түгээмэл алдаа
  7. Монголчуудад тохиолддог урхи
  8. Бүү андуураарай
  9. Зөв бичих ба дуудлага
  10. Алтан дүрэм
  11. Дасгал

Зорилго

Энэ хичээлийн дараа та өдөр тутам хамгийн их хэрэглэгддэг хэллэг үйл үгийг (get up, put on, turn off, look for, find out, give up гэх мэт) ойлгож хэрэглэж, төлөөний үгийг зөв байранд нь тавьж (put it on, put on it биш) чадна.

Гол санаа

Phrasal verb (хэллэг үйл үг) бол үйл үг + up, down, on, off, out, in, back гэх мэт жижиг үг. Энэ жижиг үгийг particle (сул үг) гэдэг. Хоёр үг хамтдаа өөрийн гэсэн утгатай нэг үйл үг болно.

Будаг хольж байна гэж төсөөлөөрэй. Цэнхэр + шар нь «цэнхэр-шар» болохгүй. Ногоон болно – шинэ өнгө. Үүнтэй адилаар give + up нь «дээш өгөх» гэсэн утгагүй. Give up нь «оролдохоо болих» эсвэл «зуршлаа хаях» гэсэн утгатай.

Заримыг нь таахад амархан: sit down, stand up, come back. Заримыг нь таах боломжгүй: find out = «мэдээлэл олж мэдэх». Тиймээс хэллэг үйл үг бүрийг утга, жишээтэй нь нэг үг болгон цээжлээрэй.

Өдөр тутмын англи хэлэнд хэллэг үйл үг хаа сайгүй байдаг. Англи хэлтнүүд ихэвчлэн I got up at seven гэдэг; I rose at seven нь албан ёсны, хуучирсан сонсогдоно.

Монгол хэл ба англи хэл

Монголоор эдгээр утгыг ихэвчлэн нэг үйл үгээр хэлдэг: «босох» = get up, «өмсөх» = put on, «унтраах» = turn off, «хайх» = look for. Тиймээс англиар сул үгийг мартах, эсвэл буруу үйл үг сонгох нь элбэг. Жишээ нь ярианд «зурагт нээх / хаах» гэдгийг open / close the TV гэж орчуулдаг, харин англиар turn on / turn off. Мөн монголоор тусагдахуун үйл үгийн өмнө ирдэг («Үүнийг өмс»), англиар төлөөний үг хэллэг үйл үгийн дунд ирнэ: Put it on. Сайн мэдээ: монгол хэл «сэрэх» (wake up), «босох» (get up)-ыг ялгадаг – англитай яг адил.

МонголоорАнглиарЮу өөр вэ
Би долоон цагт босдог.I get up at seven.нэг монгол үйл үг → үйл үг + up
Би зургаан цагт сэрсэн.I woke up at six.энд адилхан: «сэрэх» ≠ «босох», wake up ≠ get up
Зурагтаа унтраа.Turn off the TV.«зурагт хаах» → close биш, turn off
Хүрмээ өмс.Put on your coat. / Put your coat on.нэр үг: хоёр байр
Үүнийг өмс.Put it on.төлөөний үг: дунд нь
Би утсаа хайж байна.I'm looking for my phone.«-ыг хайх» → look for + тусагдахуун
Би үдэшлэгийн тухай эгчээсээ мэдсэн.I found out about the party from my sister.«мэдсэн» = шинээр мэдсэн → found out, knew биш
Аав тамхинаас гарсан.My dad gave up smoking.give up + -ing хэлбэр

Товчхондоо: монгол нэг үйл үг англиар ихэвчлэн үйл үг + сул үг; сул үгийг бүү мартаарай, төлөөний үгийг дунд нь тавиарай: put it on.

Бүтэц

Тусагдахуунгүй хэллэг үйл үг

Хэллэг үйл үгУтгаЖишээ
get upорноосоо босохI get up at seven.
wake upсэрэхI woke up at six.
go outзугаалахаар гадагш гарахLet's go out tonight.
come backбуцаж ирэхShe came back at midnight.
sit down / stand upсуух / босож зогсохPlease sit down.

Тусагдахуунтай хэллэг үйл үг (put on, turn off, pick up, try on…) – нэр үг: хоёр байр; төлөөний үг: дунд нь

Нэр үгтэйТөлөөний үгтэй (it, them, me…)
Put on your coat. / Put your coat on.Put it on.
Turn off the lights. / Turn the lights off.Turn them off.
Pick up the box. / Pick the box up.Pick it up.
Try on these shoes. / Try these shoes on.Try them on.

Look for ба look at – тусагдахуун нь төлөөний үг байсан ч үргэлж for / at-ийн ард ирнэ: I'm looking for my keys. I'm looking for them. (Яагаад гэдгийг B1-28-аас үзнэ үү.)

Өнгөрсөн хэлбэр – зөвхөн үйл үг өөрчлөгдөнө, сул үг хэвээр: get up → got up, wake up → woke up, put on → put on, take off → took off, come back → came back, sit down → sat down, stand up → stood up, find out → found out, give up → gave up.

Хэрэглээ

1Өглөө, оройн хэвшил

Олон хэллэг үйл үг өдөр тутмын амьдралыг дүрсэлдэг. Ялгааг анзаараарай: та эхлээд wake up (нүдээ нээнэ), дараа нь get up (орноосоо босно).

I usually wake up at six, but I don't get up until half past.
Би ихэвчлэн зургаан цагт сэрдэг ч зургаа хагас хүртэл босдоггүй.
«сэрэх» → wake up, «босох» → get up
He puts on his glasses to read.
Тэр унших гэж нүдний шилээ зүүдэг.
«зүүх» ч put on
Take off your shoes, please. The floor is clean.
Гутлаа тайлаарай. Шал цэвэрхэн байна.
«тайлах» → take off
Can you turn on the light? It's dark in here.
Гэрэл асааж өгөөч. Энд харанхуй байна.
«асаах» → turn on
Don't forget to turn off your computer.
Компьютераа унтраахаа бүү мартаарай.
«унтраах» → turn off
I'm going out with some friends tonight.
Өнөө орой би найзуудтайгаа гадуур явна.
go out = зугаалах
What time are you coming back?
Чи хэдэн цагт буцаж ирэх вэ?
come back = буцаж ирэх

2Sit down ба stand up

Эдгээр хоёр тусагдахуунгүй. Ихэвчлэн заавар, хүсэлтэд хэрэглэнэ.

Please sit down and open your books.
Суугаад номоо нээгээрэй.
заавар
Everyone stood up when the judge came in.
Шүүгч орж ирэхэд бүгд босож зогссон.
stand → stood up
I sat down next to an old friend on the train.
Би галт тэргэнд хуучны найзынхаа хажууд суусан.
sit → sat down

3Look for ба look at

Look for = олох гэж оролдох, хайх. Look at = нүдээ ямар нэг юм руу чиглүүлэх, харах. Тусагдахуун үргэлж for, at-ийн ард ирнэ.

I'm looking for my phone. Have you seen it?
Би утсаа хайж байна. Чи харсан уу?
«-ыг хайх» → look for
What are you looking for?
Чи юу хайж байна?
for төгсгөлд
Look at this photo! That's my grandmother.
Энэ зургийг хараач! Энэ миний эмээ.
«-ыг харах» → look at
She looked at me and smiled.
Тэр над руу хараад инээмсэглэсэн.
look at + хүн

4Find out, give up, pick up, fill in, try on

Эдгээр үйл үг өдөр тутмын нөхцөлд маш түгээмэл.

I need to find out the time of the last train.
Сүүлийн галт тэрэг хэдэн цагт явдгийг олж мэдэх хэрэгтэй.
find out = мэдээлэл олох
She found out about the party from her brother.
Тэр үдэшлэгийн тухай ахаасаа мэдсэн.
«мэдсэн» = шинээр мэдсэн → found out
My dad gave up smoking ten years ago.
Аав маань арван жилийн өмнө тамхинаас гарсан.
give up = зуршлаа хаях
Don't give up! You're nearly there.
Бууж өгч болохгүй шүү! Бараг хүрчихлээ.
give up = оролдохоо болих
Can you pick up that bag for me?
Тэр цүнхийг надад өргөж өгөөч.
pick up = газраас авах
I'll pick you up at the station at six.
Би чамайг зургаан цагт буудлаас авна.
pick up = хүнийг очиж авах
Please fill in this form.
Энэ маягтыг бөглөнө үү.
fill out (US)
Can I try on this jacket?
Энэ хүрмийг өмсөж үзэж болох уу?
«өмсөж үзэх» → try on

5Төлөөний үг дунд нь

Put on, take off, turn on, turn off, pick up, fill in, try on-той хэрэглэхэд төлөөний үг (it, them, me, her…) үргэлж үйл үг, сул үгийн хооронд ирнэ. Нэр үг аль ч байранд ирж болно.

Your coat is on the chair. Put it on. It's cold outside.
Хүрэм чинь сандал дээр байна. Өмсчих. Гадаа хүйтэн байна.
put + it + on
These shoes are lovely. Can I try them on?
Энэ гутал их гоё юм. Өмсөж үзэж болох уу?
try + them + on
The TV is too loud. Turn it off, please.
Зурагт хэтэрхий чанга байна. Унтраачих.
turn + it + off
Here's the form. Fill it in and give it to the receptionist.
Энэ маягт. Бөглөөд хүлээн авахын ажилтанд өгөөрэй.
fill + it + in

Түгээмэл алдаа

❌Put on it.
✅Put it on.
Төлөөний үг → дунд нь.
❌I turned off it.
✅I turned it off.
Төлөөний үг → дунд нь.
❌Can I try on them?
✅Can I try them on?
Төлөөний үг → дунд нь.
❌I'm looking my keys.
✅I'm looking for my keys.
look for + тусагдахуун.
❌I'm looking them for.
✅I'm looking for them.
look for / at-тай бол тусагдахуун үргэлж for / at-ийн ард.
❌Turn the light, please.
✅Turn on the light, please.
Утгыг сул үг агуулна: turn on / turn off. (Turn the light on ч зөв.)
❌She gave up to smoke.
✅She gave up smoking.
give up + -ing хэлбэр эсвэл нэр үг.

Монголчуудад тохиолддог урхи

1. «Зурагт нээх / хаах» → open / close the TV. Монголоор ярианд зурагт, компьютер, гэрлийг «нээх», «хаах» гэж хэлэх нь бий: «Өвөө оройн мэдээ үзье гэж байна, зурагт нээгээд өгөөч». Англиар open / close нь хаалга, цонх, номд. Цахилгаан хэрэгсэлд turn on / turn off (эсвэл switch on / off).

⚠️Grandpa wants to watch the evening news. Can you open the TV for him?
✅Grandpa wants to watch the evening news. Can you turn on the TV for him? эсвэл Grandpa wants to watch the evening news. Can you switch on the TV for him?
Дүрмийн хувьд зөв, гэхдээ open the TV гэж хэлдэггүй; цахилгаан хэрэгсэлд turn on / switch on

2. «Үүнийг ав» → pick up it. Монголоор «авах» нэг үг тул англи pick up-ыг салдаггүй нэг үг гэж бодож, төлөөний үгийг араас нь тавих нь элбэг: «Хөөе, бээлий чинь цасан дээр унасан, хурдан аваач!». Төлөөний үг үйл үг, сул үгийн дунд ирнэ.

❌Oh no, your glove dropped in the snow. Pick up it quickly!
✅Oh no, your glove dropped in the snow. Pick it up quickly!
төлөөний үг → дунд нь

3. «Паспортоо хайх» → look + тусагдахуун. Монголоор «хайх» нь тусагдахуунаа шууд авдаг: «Бат нисэх буудал дээр паспортоо хайж байна». Англиар look-ийн дараа for заавал.

❌At the airport, Bat spent twenty minutes looking his passport.
✅At the airport, Bat spent twenty minutes looking for his passport.
look for + тусагдахуун

4. «Мэдсэн» → knew. Монгол «мэдсэн» нь «урьдаас мэдэж байсан» ч, «шинээр олж мэдсэн» ч гэсэн утгатай: «Чи шалгалтынхаа дүнг өчигдөр мэдсэн үү?». Шинэ мэдээлэл олсон бол found out.

⚠️Did you know your exam results yesterday?
✅Did you find out your exam results yesterday?
Дүрмийн хувьд зөв, гэхдээ know = «мэдэж байх» (байдал); өчигдөр шинээр мэдсэнд find out

5. «Өмссөн» → put on. Монголоор «Өвөө маань хамгийн гоё дээлээ өмссөн байна» гэдэг нь өмсөх үйлдэл ч, өмссөн байдал ч байж болно. Англиар үйлдэл бол put on, хувцастай байх байдал бол wear.

⚠️In this Tsagaan Sar photo, my grandfather puts on his best deel.
✅In this Tsagaan Sar photo, my grandfather is wearing his best deel.
Дүрмийн хувьд зөв, гэхдээ put on = өмсөх үйлдэл; зураг дээрх байдалд wear

Бүү андуураарай

wake up ба get up – Wake up = сэрэх. Get up = орноосоо босох.

I woke up at five because of the noise.
Чимээнээс болж би таван цагт сэрсэн.
сэрэх
I got up at seven.
Би долоон цагт боссон.
босох

look for ба find – Look for бол үйл явц (оролдлого). Find бол үр дүн (амжилт). Монголоор ч «хайх», «олох» ялгаатай.

I looked for my keys for an hour.
Би түлхүүрээ нэг цаг хайсан.
үйл явц
In the end, I found them in the fridge!
Эцэст нь хөргөгчөөс оллоо!
үр дүн

put on ба wear – Put on бол үйлдэл (нэг агшин). Wear бол байдал (хувцас таны биед байна). Монголоор хоёуланд «өмсөх».

She put on her red dress.
Тэр улаан даашинзаа өмссөн.
үйлдэл
She's wearing a red dress.
Тэр улаан даашинз өмссөн байна.
байдал

Хэллэг үйл үг: дараагийн алхмууд – Аль хэллэг үйл үгийг салгаж болох, гурван үгтэй хэллэг үйл үг (look forward to), тэдгээрийг толь бичгээс хэрхэн шалгах тухай B1-28-д. Сул үгийн утга (up = дуусгах, off = явах…) B2-25-д.

Зөв бичих ба дуудлага

  • Хэллэг үйл үгэнд сул үг ихэвчлэн онцлогдоно: get up, sit down, give up. Төлөөний үгтэй ч онцлол сул үг дээр үлдэнэ: put it on. Монгол заншлаар эхний үгийг бүү онцлоорой.
  • Үгс холбогдож дуудагдана: get up нь /ɡeˈtʌp/, pick it up нь /pɪkɪˈtʌp/, turn it off нь /tɜːnɪˈtɒf/ шиг. Үг бүрийн дараа зогсож, эгшиг нэмэхгүй.
  • up, come, come back дахь /ʌ/ нь монгол хэлэнд байхгүй: амаа бага зэрэг ангайж, хэлээ сул байлгаад богино хэлээрэй. turn дахь /ɜː/ ч шинэ авиа.
  • Британи англиар маягтыг fill in, америк англиар fill out гэдэг.
  • Гэрэл, машин техникт switch on / switch off нь turn on / turn off-тэй ижил утгатай; switch британи англиар илүү түгээмэл.

Алтан дүрэм

Хэллэг үйл үг бүрийг өөрийн утгатай нэг үг болгон цээжлээрэй. Төлөөний үгтэй бол төлөөний үгийг дунд нь тавина: put it on, turn them off – харин look for it. Монгол «нээх / хаах»-ыг цахилгаан хэрэгсэлд turn on / turn off гэнэ.

Дасгал

A. Бүтэц

Хаалтанд байгаа хэллэг үйл үгийг зөв хэлбэрт оруулна уу, эсвэл зааврыг дагаарай.

  1. I (wake up) at six this morning. (past)
  2. She (put on) her coat and left. (past)
  3. Нэр үгийг төлөөний үгээр солино уу: Turn off the TV.
  4. Нэр үгийг төлөөний үгээр солино уу: Pick up your toys.
  5. Нэр үгийг төлөөний үгээр солино уу: I'm looking for my glasses.
  6. Нөхөөрэй: My grandfather gave smoking last year.

B. Утга

Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.

  1. Зөв хариултыг сонгоно уу: You need to … the opening times before you go.
  2. Зөв хариултыг сонгоно уу: I … in the night because of the storm, but I stayed in bed.
  3. Зөв хариултыг сонгоно уу: Can I … these jeans before I buy them?
  4. Аль хэллэг үйл үг «буцаж ирэх» гэсэн утгатай вэ? …

C. Алдааг олоорой

Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.

  1. It's cold. Put on it.
  2. Can you turn off them?
  3. I'm looking my wallet.
  4. Please fill in this form.

D. Нөхцөл байдалд

Текстийг уншаад дутуу үгийг нөхөөрэй.

A busy morning
Every day I 15 up at 6.30 when my alarm rings, but I usually stay in bed for ten minutes. Then I 16 up, have a shower and 17 on my clothes. Yesterday I couldn't find my keys. I looked 18 them everywhere! Finally, I found them in my coat pocket. When I got to work, I 19 on my computer and checked my emails.

E. Таны ээлж

Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.

  1. Өглөөний хэвшлийнхээ тухай хэллэг үйл үгтэй гурван өгүүлбэр бичнэ үү.
  2. Таны хаясан эсвэл хаяхыг хүсэж буй нэг зуршлын тухай бичнэ үү.

F. Холимог давталт

Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.

  1. A2-31 Good at, afraid of, listen to: тэмдэг нэр, үйл үг + угтвар үг монголоор
    We waited the bus for half an hour.
  2. A2-33 Who called you эсвэл Who did you call? Өгүүлэгдэхүүн ба тусагдахууны асуулт монголоор
    Who (turn off) the lights? It's so dark! (past)
  3. A2-28 Used To: өнгөрсөн зуршлыг англиар хэрхэн хэлэх вэ
    I (get up) early, but now I work from home. used to-г хэрэглээрэй.
  4. A1-22 Present Continuous (үргэлжилж буй одоо цаг) монголоор: I'm working
    Be quiet! The baby (sleep).
Хариулт

A. Бүтэц

  1. woke … up
  2. put … on
  3. Turn it off.
  4. Pick them up.
  5. I'm looking for them.
  6. up

B. Утга

  1. find out
  2. woke up
  3. try on
  4. come back

C. Алдааг олоорой

  1. It's cold. Put it on.
  2. Can you turn them off?
  3. I'm looking for my wallet.
  4. ✓ Please fill in this form.

D. Нөхцөл байдалд

  1. wake
  2. get
  3. put
  4. for
  5. turned / switched

E. Таны ээлж

  1. I wake up at seven. I get up at quarter past. I put on my running shoes and go out for a run.
  2. I gave up sugar in my coffee last year.

F. Холимог давталт

  1. for
  2. turned off
  3. used to get up
  4. is sleeping / 's sleeping
Android аппЯвж байхдаа суралц Google Play