Phrasal Verbs: ყველაზე ხშირი ფრაზული ზმნები ინგლისურად
Common Phrasal Verbs
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ გაიგებთ და გამოიყენებთ ყველაზე ხშირ ყოველდღიურ ფრაზულ ზმნებს (phrasal verbs) – get up, put on, turn off, look for, find out, give up და სხვებს – და ნაცვალსახელს სწორ ადგილას დასვამთ (put it on და არა put on it).
მთავარი იდეა
ფრაზული ზმნა (phrasal verb) არის ზმნა + პატარა სიტყვა, როგორიცაა up, down, on, off, out, in ან back. ამ პატარა სიტყვას ნაწილაკი (particle) ჰქვია. ერთად ეს ორი სიტყვა ერთ ზმნად მუშაობს, თავისი მნიშვნელობით.
წარმოიდგინეთ საღებავების შერევა. ლურჯი + ყვითელი „ლურჯ-ყვითელს“ არ გაძლევთ. გაძლევთ მწვანეს – ახალ ფერს. ასევეა აქ: give + up არ ნიშნავს „რაღაცის ზემოთ მიცემას“. Give up ნიშნავს „ცდის შეწყვეტას“ ან „ჩვევაზე უარის თქმას“.
ზოგი ფრაზული ზმნის მნიშვნელობა ადვილი მისახვედრია: sit down, stand up, come back. ზოგის – არა: find out ნიშნავს „ინფორმაციის გაგებას“. ამიტომ თითოეული ფრაზული ზმნა ერთ სიტყვად ისწავლეთ, მნიშვნელობითა და მაგალითით.
ფრაზული ზმნები ყოველდღიურ ინგლისურში ყველგანაა. ჩვეულებრივ ამბობენ I got up at seven; I rose at seven ფორმალურად და მოძველებულად ჟღერს.
ქართული და ინგლისური
კარგი ამბავი: ქართულშიც არის მსგავსი რამ – ზმნისწინები. „იცვამს“ და „ჩაიცვა“, „რთავს“ და „გამორთო“, „დგება“ და „ადგა“ – პატარა ნაწილი ზმნის მნიშვნელობას ცვლის ან ავსებს. ოღონდ ქართულში ზმნისწინი ზმნის წინ დგას და მასთან ერთად იწერება, ინგლისურ ნაწილაკს კი ზმნის შემდეგ ცალკე სიტყვად ვწერთ. ამიტომ ქართულად ერთი სიტყვაა („ჩაიცვა“), ინგლისურში კი ორი (put on), და მეორე ხშირად გვავიწყდება. და კიდევ: ქართული ზმნა დამატებას თავად აღნიშნავს („ჩაიცვი!“), ინგლისურში კი ნაცვალსახელი (it, them) აუცილებელია – და ის ზმნასა და ნაწილაკს შორის დგას.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| ადექი! | Get up! | აქ ერთნაირია: პატარა ნაწილი მიმართულებას აჩვენებს (ა- = up) |
| დაჯექი, თუ შეიძლება. | Please sit down. | აქ ერთნაირია: და- / down |
| ჩაიცვი ქურთუკი. | Put on your coat. | ქართულად ერთი ზმნა; ინგლისურში put + on, არა dress |
| გამორთე ტელევიზორი. | Turn off the TV. | ქართულად ზმნისწინი წინ, ინგლისურში ნაწილაკი – ბოლოში |
| ჩაიცვი! (ქურთუკზე) | Put it on! | ქართულად ნაცვალსახელი არ გვჭირდება; ინგლისურში it შუაში |
| სათვალეს ვეძებ. | I'm looking for my glasses. | ქართულად ერთი ზმნა; ინგლისურში look for |
| გავიგე, როდის გადის ბოლო მატარებელი. | I found out the time of the last train. | „გაგება“ (ინფორმაციისა) → find out |
| უკან დაბრუნდა. | She came back. | back უკვე ნიშნავს „უკან“-ს |
მოკლედ: ინგლისური ნაწილაკი ქართულ ზმნისწინს ჰგავს, მაგრამ ზმნის შემდეგ ცალკე დგას; ნაცვალსახელი კი შუაშია: put it on.
ფორმა
ფრაზული ზმნები დამატების გარეშე
| ფრაზული ზმნა | მნიშვნელობა | მაგალითი |
|---|---|---|
| get up | საწოლიდან ადგომა | I get up at seven. |
| wake up | გაღვიძება | I woke up at six. |
| go out | სახლიდან გასვლა გასართობად | Let's go out tonight. |
| come back | დაბრუნება | She came back at midnight. |
| sit down / stand up | დაჯდომა / ფეხზე ადგომა | Please sit down. |
ფრაზული ზმნები დამატებით (put on, turn off, pick up, try on…) – არსებითი სახელი: ორი ადგილი; ნაცვალსახელი: შუაში
| არსებითი სახელით | ნაცვალსახელით (it, them, me…) |
|---|---|
| Put on your coat. / Put your coat on. | Put it on. |
| Turn off the lights. / Turn the lights off. | Turn them off. |
| Pick up the box. / Pick the box up. | Pick it up. |
| Try on these shoes. / Try these shoes on. | Try them on. |
Look for და look at – დამატება ყოველთვის for / at-ის შემდეგ დგას, ნაცვალსახელიც: I'm looking for my keys. I'm looking for them. (რატომ? იხ. B1-28.)
წარსულის ფორმები – იცვლება მხოლოდ ზმნა; ნაწილაკი უცვლელია: get up → got up, wake up → woke up, put on → put on, take off → took off, come back → came back, sit down → sat down, stand up → stood up, find out → found out, give up → gave up.
გამოყენება
1დილისა და საღამოს რუტინა
ბევრი ფრაზული ზმნა ყოველდღიურ ცხოვრებას აღწერს. ყურადღება მიაქციეთ სხვაობას: ჯერ wake up (თვალს ახელთ), მერე get up (საწოლიდან დგებით).
2Sit down და stand up
ამ ორს დამატება არ აქვს. ხშირად მითითებებში ვიყენებთ.
3Look for და look at
Look for = ძებნა. Look at = რამეს შეხედვა. დამატება ყოველთვის for-ის ან at-ის შემდეგ დგას.
4Find out, give up, pick up, fill in, try on
ეს ზმნები ყოველდღიურ სიტუაციებში ძალიან ხშირია.
5ნაცვალსახელი შუაში დგას
put on, take off, turn on, turn off, pick up, fill in და try on-თან ნაცვალსახელი (it, them, me, her…) ყოველთვის ზმნასა და ნაწილაკს შორის დგას. არსებითი სახელი ორივე ადგილას შეიძლება დადგეს.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „ჩაიცვი“ → dress. ქართულად ტანსაცმელზე ვამბობთ „ჩაიცვი ქურთუკი“, ლექსიკონში კი „ჩაცმა“ ხშირად dress-ად წერია. მაგრამ dress ჩვეულებრივ ადამიანზე ითქმის (dress a child, get dressed), არა ტანსაცმელზე. ტანსაცმლისთვის: put on.
2. ქართული ზმნა დამატებას თავად აღნიშნავს → ნაცვალსახელის გარეშე. „დედამ ახალი ჩექმები მიყიდა და მაშინვე ჩავიცვი“ – ქართულად „ისინი“ არ გვჭირდება. ინგლისურ ფრაზულ ზმნას კი დამატება სჭირდება: put them on.
3. „უკან დაბრუნდა“ → return back. ქართულად „უკან დაბრუნება“ ბუნებრივია. ინგლისურ return-ში „უკან“ უკვე არის, ამიტომ back ზედმეტია. თქვით come back / go back ან უბრალოდ return.
4. „ვეძებ“ → search. „ანა ტელეფონს ეძებს“ – ლექსიკონში „ძებნა“ search-ია. მაგრამ search + დამატება ნიშნავს ადგილის ან საგნის გაჩხრეკას (search the room). ნივთის ძებნისთვის თქვით look for (ან search for).
არ აგერიოთ
wake up თუ get up – Wake up = გაღვიძება. Get up = საწოლიდან ადგომა. სასაუბრო ქართულში „ადგომა“ ზოგჯერ ორივეს ნიშნავს, ინგლისურში კი ეს ორი სხვადასხვა მოქმედებაა.
look for თუ find – Look for მოქმედებაა (ძებნა). Find შედეგია (პოვნა).
put on თუ wear – Put on მოქმედებაა (ერთი მომენტი). Wear მდგომარეობაა (ტანსაცმელი გაცვიათ). ქართულადაც: „ჩაიცვა“ და „აცვია“.
ფრაზული ზმნები: შემდეგი ნაბიჯები – რომელი ფრაზული ზმნის გაყოფა შეიძლება, სამსიტყვიანი ფრაზული ზმნები (look forward to) და როგორ მოვძებნოთ ისინი ლექსიკონში, B1-28-შია. რას ნიშნავს ნაწილაკები (up = დასრულება, off = წასვლა…), B2-25-შია.
მართლწერა და გამოთქმა
- ფრაზულ ზმნაში მახვილი ჩვეულებრივ ნაწილაკზეა: get up, sit down, give up. ნაცვალსახელთანაც მახვილი ნაწილაკზე რჩება: put it on. ქართული მახვილი სუსტია, ამიტომ ეს სპეციალურად ივარჯიშეთ.
- სიტყვები ერთმანეთს ებმის: get up /ɡe‿tʌp/, pick it up /pɪ‿kɪ‿tʌp/, turn it off /tɜː‿nɪ‿tɒf/. /ʌ/ (up) ქართულ ა-ზე მოკლე და ნაკლებად ღიაა; /ɜː/ (turn) ქართულში არ არის – ტუჩები მოდუნებულია, ენა შუაში დევს. turn-ში r ქართული რ-ივით არ ცახცახებს.
- ბრიტანულ ინგლისურში ფორმას fill in-ს ეუბნებიან; ამერიკულში უფრო ხშირია fill out.
- Switch on / switch off იგივეს ნიშნავს, რასაც turn on / turn off შუქისა და ტექნიკისთვის; switch უფრო ბრიტანულ ინგლისურში გვხვდება.
ოქროს წესი
ყოველი ფრაზული ზმნა ერთ სიტყვად ისწავლეთ, თავისი მნიშვნელობით. ნაცვალსახელი შუაში დასვით: put it on, turn them off – მაგრამ look for it. და არ დაგავიწყდეთ ნაწილაკი: „ჩაიცვი“ = put on, „ვეძებ“ = look for.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
1–2 დავალებებში ფრჩხილებში მოცემული ზმნა ჩასვით სწორი ფორმით (წარსული).
-
I (wake up) at six this morning. (past)
-
She (put on) her coat and left. (past)
-
არსებითი სახელი ნაცვალსახელით შეცვალეთ: Turn off the TV.
-
არსებითი სახელი ნაცვალსახელით შეცვალეთ: Pick up your toys.
-
არსებითი სახელი ნაცვალსახელით შეცვალეთ: I'm looking for my glasses.
-
შეავსეთ: My grandfather gave smoking last year.
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ ვარიანტი, რომელიც სიტუაციას შეესაბამება.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: You need to … the opening times before you go.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I … in the night because of the storm, but I stayed in bed.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: Can I … these jeans before I buy them?
-
რომელი ფრაზული ზმნა ნიშნავს „დაბრუნებას“? …
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
It's cold. Put on it.
-
Can you turn off them?
-
I'm looking my wallet.
-
Please fill in this form.
D. კონტექსტში
შეავსეთ ტექსტში გამოტოვებული სიტყვები.
Every day I 15 up at 6.30 when my alarm rings, but I usually stay in bed for ten minutes. Then I 16 up, have a shower and 17 on my clothes. Yesterday I couldn't find my keys. I looked 18 them everywhere! Finally, I found them in my coat pocket. When I got to work, I 19 on my computer and checked my emails.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ სამი წინადადება თქვენს დილის რუტინაზე ფრაზული ზმნებით.
-
დაწერეთ ჩვევაზე, რომელსაც თავი დაანებეთ ან დანებება გინდათ.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A2-31 Good At, Afraid Of, Listen To: ზმნები და ზედსართავები წინდებულებით ინგლისურად We waited the bus for half an hour.
-
A2-33 Who Called You? თუ Who Did You Call? კითხვები ქვემდებარესა და დამატებაზე ინგლისურად Who (turn off) the lights? It's so dark! (past)
-
A2-28 Used To: წარსულის ჩვევები ინგლისურად („ადრე … ხოლმე“) I (get up) early, but now I work from home. გამოიყენეთ used to.
-
A1-22 Present Continuous ქართულად: I'm working – რა ხდება ახლა Be quiet! The baby (sleep).
პასუხები
A. ფორმა
- woke … up
- put … on
- Turn it off.
- Pick them up.
- I'm looking for them.
- up
B. მნიშვნელობა
- find out
- woke up
- try on
- come back
C. იპოვეთ შეცდომა
- It's cold. Put it on.
- Can you turn them off?
- I'm looking for my wallet.
- ✓ Please fill in this form.
D. კონტექსტში
- wake
- get
- put
- for
- turned / switched
E. თქვენი ჯერი
- I wake up at seven. I get up at quarter past. I put on my running shoes and go out for a run.
- I gave up sugar in my coffee last year.
F. შერეული გამეორება
- for
- turned off
- used to get up
- is sleeping / 's sleeping
