Reason for, increase in, effect on қазақша: зат есімнен кейінгі предлогтар
Reason For, Increase In, Solution To: Noun + Preposition
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз себеп, өзгеріс, байланыс және көзқарас білдіретін жиі қолданылатын зат есімдерден кейін дұрыс предлогты (preposition) қоя аласыз: reason for, increase in, relationship with, effect on, solution to сияқты. Сондай-ақ increase in мен increase of сияқты жұптардың арасынан дұрысын таңдай аласыз.
Негізгі идея
A2-31 сабағында сіз көптеген сын есім мен етістіктің тұрақты предлогы болатынын үйрендіңіз: good at, listen to. Зат есімдерде де солай. B2 деңгейінде бұл одан да маңызды, өйткені баяндамалар, электрондық хаттар мен пікірталастар зат есімге толы: the reason for the delay, a rise in prices, the effect on sales.
Әр зат есімді тұрақты серіктесі бар биші деп елестетіңіз. Reason for сөзімен билейді. Effect on сөзімен билейді. Қасына басқа серіктес қойсаңыз — the reason of, an effect to — сөйлем сүрініп қалады.
Көбіне серіктестің мәні түсінікті. For мақсатты не қалауды көрсетеді (need for, demand for). In өзгеріс болатын саланы көрсетеді (a rise in prices). To нысананы нұсқайды (damage to the car, a solution to the problem, access to the files). On бір нәрсеге түсетін қысымды көрсетеді (an effect on health). Кейде ешқандай логика жоқ, жұпты жай жаттап аласыз.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде предлог жоқ: оның жұмысын септік жалғаулары мен септеулік шылаулар атқарады. Сондықтан қазақша ойлағанда жалғау предлогты «таңдап» береді, ал ол көбіне қате болады. Ілік септігі -ның / -нің («кешігудің себебі», «бағаның өсуі», «мәселенің шешімі») ағылшыншада of болып шыға береді: reason of, increase of prices, solution of ❌. Барыс септігі -ға / -ге («денсаулыққа әсері», «спортқа қызығушылық», «электромобильдерге сұраныс») to болып аударылады: effect to, interest to, demand to ❌. Кейде жалғау мен предлог сәйкес келеді: «шатырға зақым» → damage to, «кітапханаға қолжетімділік» → access to, «басшымен қарым-қатынас» → relationship with. Жалғауға сенбей, зат есімді предлогымен бірге жаттаңыз.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Кешігудің себебі не? | себеп | the reason for the delay |
| Үй бағасының күрт өсуі | не өзгерді | a sharp rise in house prices |
| Он екі пайызға өсу | өзгерістің мөлшері | an increase of twelve per cent |
| Ұйқыға жаман әсер | қысым | a negative effect on sleep |
| Ескі киноға қызығушылық | қызығу | an interest in old films |
| Мәселенің шешімі | нысана | a solution to the problem |
| Шатырға зақым | нысана (бірдей) | damage to the roof |
| Басшыммен қарым-қатынас | байланыс (бірдей) | a relationship with my manager |
Құрылым
| Мағыналық топ | Зат есім + предлог | Мысал |
|---|---|---|
| себеп | reason for, cause of, need for, demand for | the reason for the delay |
| өзгеріс | increase / rise / fall / decrease in (өзгеретін нәрсе) | a rise in prices |
| өзгеріс | increase / rise / fall / decrease of (өзгерістің мөлшері) | a rise of 5% |
| байланыс | relationship with біреу, relationship between A and B, connection with / between, difference between, contact with | the difference between the two plans |
| көзқарас | attitude to / towards, interest in, advantage of / to | her attitude towards work |
| нәтиже / нысана | solution / answer / key to, damage to, effect on, access to | the key to success |
Предлогтан кейін зат есім, есімдік немесе -ing формасы келеді B1-19: the reason for leaving, the key to learning.
Қолданылуы
1Себеп: reason for, cause of, need for, demand for
Неге екенін түсіндіру үшін reason for + зат есім қолданыңыз. Бір нәрсені (әдетте жаман нәрсені) тудырған жайт үшін cause of қолданыңыз. Need for және demand for адамдардың не қалайтынын не неге мұқтаж екенін сипаттайды. Ескерту: cause for бірнеше тұрақты тіркесте «бір сезімге себеп» деген мағынада қолданылады: cause for concern, cause for celebration.
2Өзгеріс: increase in және increase of
increase, rise, fall, drop, decrease және reduction сөздерінен кейін өзгеретін нәрсе үшін in, өзгерістің мөлшері үшін of қолданыңыз. Бір тіркесте екеуін де қолдана аласыз: a rise of 3% in prices. Қазақшада мөлшер барыс септігімен айтылады («он екі пайызға өсу»), ал өзгеретін нәрсе ілік септігімен («бағаның өсуі»). Ағылшыншада ілік септігінің орнына of емес, in келеді.
3Байланыс: with, between
Бір адамның не заттың басқамен байланысы үшін with қолданыңыз. Екі жағын да атасаңыз, between қолданыңыз. Difference сөзінен кейін екі нәрсені атасаңыз between келеді (ал айырмашылық болатын сала үшін a difference in: a difference in price).
4Көзқарас пен қызығушылық: attitude to, interest in, advantage of / to
Attitude сөзінен кейін to не towards (US: toward) келеді. Interest сөзінен кейін in келеді. Advantage of + зат есім / -ing артықшылықтың өзін атайды; advantage to кімге не неге пайдалы екенін атайды, ал there are advantages to + -ing тіркесі де жиі қолданылады.
5Нәтиже мен нысана: solution to, key to, damage to, effect on, access to
Бұл зат есімдер нысананы нұсқайды. Solution / answer / key сөздерінен кейін to келеді (мұнда to — предлог, сондықтан одан кейін зат есім не -ing келеді). Damage сөзінен кейін to. Effect сөзінен кейін on. Access сөзінен кейін to.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. Ілік септігі «-ның / -нің» → of. «Көшудің себебі», «екі сөздің айырмашылығы», «кептелістің шешімі» деп айтамыз, сондықтан ағылшыншада of сұранып тұрады. Бірақ бұл зат есімдердің өз серіктесі бар: reason for, difference between, solution to.
2. Барыс септігі «-ға / -ге» → to. «Саясатқа қызығушылық», «музыканың миға әсері», «тұрғын үйге сұраныс» — бәрі «-ға / -ге». Ағылшыншада олар interest in, effect on, demand for.
3. «Туристердің көбеюі» → increase of tourists. Ілік септігі мұнда да of болып аударылады. Ағылшыншада of өзгерістің мөлшеріне ғана қалады, ал не өзгергенін in көрсетеді.
4. Етістікке зат есімнің предлогын қосу. Қазақша «менеджермен хабарласыңыз», «бюджет туралы талқыладық» дейміз. Сондықтан «-мен» with болып, «туралы» about болып аударылады; оның үстіне contact with (зат есім) тіркесі етістікке көшіп кетеді. Ағылшыншада contact, discuss етістіктерінен кейін предлог жоқ.
Шатастырмаңыз
предлогсыз етістік және предлогы бар зат есім — Көптеген етістік толықтауышты тікелей алады, ал сол түбірлес зат есімге предлог керек.
reason for + зат есім және reason why + бағыныңқы — Зат есім не -ing алдында for; толық бағыныңқының алдында why не that қолданыңыз (зат есім бағыныңқылары: B2-20).
interest in және interest on — Interest in = қызығушылық. Interest on = несие не жинақ үшін төленетін не алынатын пайыз.
Жазылуы мен айтылуы
- increase пен decrease сөздерінде екпін ауысады: зат есім increase /ˈɪŋkriːs/, етістік increase /ɪnˈkriːs/. decrease де солай: зат есім /ˈdiːkriːs/, етістік /dɪˈkriːs/. Қазақ тілінде екпін көбіне соңғы буынға түседі, сондықтан зат есімде бірінші буынды күшейтуді әдейі жаттаңыз.
- effect /ɪˈfekt/ (зат есім) мен affect /əˈfekt/ (етістік) бір-біріне өте ұқсас естіледі. Жазғанда абай болыңыз: effect on (зат есім), affect (етістік).
- Зат есімнен кейінгі предлогтар әдетте әлсіз айтылады: for /fə/, of /əv/, to /tə/. the reason for the delay тіркесінде for сөзінің дауыстысы қысқа, бейтарап /ə/ болып шығады.
- access /ˈækses/: екпін бірінші буынға түседі. Бастағы /æ/ қазақтың ә дыбысына өте жақын, бұл сізге оңай.
Алтын ереже
Зат есімдерді предлогымен бірге, бір сөз сияқты жаттаңыз: reason for, cause of, increase in, relationship with, difference between, interest in, solution to, damage to, effect on, access to. Өзгеріс білдіретін зат есімнен кейін не өзгергені үшін in, өзгерістің мөлшері үшін of қолданыңыз. Қазақтың септік жалғауы предлогты таңдамайды.
Жаттығулар
A. Құрылым
Әр сөйлемге дұрыс предлогты қойыңыз.
-
What's the reason the delay?
-
There has been a sharp rise house prices.
-
The storm caused serious damage the bridge.
-
Too much coffee can have a bad effect your sleep.
-
Nobody knows the cause the accident.
-
Is there a solution this problem?
-
What's the difference a crocodile and an alligator?
-
All staff have access the building at weekends.
B. Мағына
Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
Сатылым 8%-ға өсті. Дұрыс жауапты таңдаңыз: There was an increase … 8%.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: There was an increase … sales last year.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I have a good relationship … my manager.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: The bank charges interest … the loan.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: The doctor said the results were no cause … concern.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
What's the reason of your visit?
-
Smoking has a bad affect on your lungs.
-
There's a growing demand for electric cars.
-
I've lost contact to my school friends.
D. Мәтін ішінде
Баяндаманы оқып, әр орынға дұрыс предлогты қойыңыз.
Over the last five years there has been a big increase 18 the number of people working from home. The main reason 19 this change is technology: fast internet gives workers easy access 20 their files from anywhere. The effect 21 city centres has been huge. In some areas there has been a 30% fall 22 the number of office workers. One advantage 23 working from home is that people spend less time travelling. However, many still miss daily contact 24 their colleagues.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
increase / rise / fall in арқылы қалаңыздағы не еліңіздегі бір өзгеріс туралы жазыңыз.
-
Өзіңіз жақсы істейтін бір нәрсенің кілті (key to) және оның өміріңізге әсері (effect on) туралы жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-31 Good at, afraid of, listen to қазақша: сөз + предлог тіркестері She's very good maths.maths (UK), math (US)
-
A2-31 Good at, afraid of, listen to қазақша: сөз + предлог тіркестері It depends the weather.
-
B1-19 Gerund қазақша: -ing формасы бастауыш ретінде және предлогтан кейін I'm looking forward meeting you.
-
B2-22 Subject-verb agreement қазақша: news is ма, news are ма? Қиын зат есімдер The news ___ … surprising.
Жауаптар
A. Құрылым
- for
- in
- to
- on
- of
- to
- between
- to
B. Мағына
- of
- in
- with
- on
- for
C. Қатені табыңыз
- What's the reason for your visit?
- Smoking has a bad effect on your lungs.
- ✓ There's a growing demand for electric cars.
- I've lost contact with my school friends.
D. Мәтін ішінде
- in
- for / behind
- to
- on
- in
- of / to
- with
E. Сіздің кезегіңіз
- There has been a big rise in rents in my city.
- The key to learning a language is daily practice. Running has had a great effect on my mood.
F. Аралас қайталау
- at
- on
- to
- is
