Reason for, increase in, solution to кыргызча: зат атооч + предлог
Reason For, Increase In, Solution To: Noun + Preposition
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз себеп, өзгөрүү, байланыш жана мамиле билдирген көп колдонулуучу зат атоочтордон кийин туура предлогду коё аласыз – reason for, increase in, relationship with, effect on жана solution to сыяктуу – жана increase in менен increase of сыяктуу жуптардын ортосунан тандай аласыз.
Негизги ой
A2-31 сабагында көп сын атоочтор жана этиштер туруктуу предлог менен келерин үйрөндүңүз: good at, listen to. Зат атоочтордо да ушундай. B2 деңгээлинде бул ого бетер маанилүү, анткени баяндамалар, каттар жана талкуулар зат атоочторго толо: the reason for the delay, a rise in prices, the effect on sales.
Ар бир зат атоочту туруктуу жубу бар бийчи катары элестетиңиз. Reason for менен бийлейт. Effect on менен бийлейт. Жанына башка жупту койсоңуз – the reason of, an effect to – сүйлөм мүдүрүлүп калат.
Көп учурда жубу маанилүү. For максатты же каалоону көрсөтөт (need for, demand for). In өзгөрүү болгон тармакты көрсөтөт (a rise in prices). To бутаны көрсөтөт (damage to the car, a solution to the problem, access to the files). On бир нерсеге басымды көрсөтөт (an effect on health). Кээде эч кандай ачык логика жок, анда жупту жөн гана жаттап аласыз.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча предлог жок: анын ордуна жөндөмө мүчөлөрү жана жандоочтор иштейт. Ошондуктан кыргызча түзүлүш англис предлогун көп учурда «айтып» берет, бирок дайыма эле туура боло бербейт. Айрыкча эки жөндөмө тузакка алып барат. Биринчиси – илик жөндөмө -нын: «кечигүүнүн себеби», «баалардын өсүшү», «көйгөйдүн чечими». Буларды of деп которуу оңой, бирок англисчеде reason for, increase in, solution to болот. Экинчиси – барыш жөндөмө -га: «уйкуга таасир», «тарыхка кызыгуу». Бул to сыяктуу сезилет, бирок англисчеде effect on, interest in. Жакшы жаңылык да бар: «чатырга зыян» (damage to), «ишке мамиле» (attitude to), «китепканага жетүү» (access to), «жетекчим менен мамиле» (relationship with) кыргызча жана англисче бирдей ойлойт.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| кечигүүнүн себеби | the reason for the delay | «-нын» → for, of эмес |
| үйлөрдүн баасынын өсүшү | a rise in house prices | эмне өзгөргөнү → in |
| он эки пайызга өсүү | an increase of twelve per cent | өзгөрүүнүн өлчөмү → of |
| көйгөйдүн чечими | a solution to the problem | «-нын» → to |
| уйкуга таасир | an effect on sleep | «-га» → on, to эмес |
| эски фильмдерге кызыгуу | an interest in old films | «-га» → in |
| чатырга зыян | damage to the roof | Бул жерде да ушундай: «-га» = to |
| жетекчим менен мамиле | a relationship with my manager | Бул жерде да ушундай: «менен» = with |
| эки телефондун ортосундагы айырма | the difference between these two phones | «ортосундагы» = between |
| баарына таасир этет | affect everyone | этиш affect предлогсуз; зат атооч effect + on |
Кыскасы: кыргызча жөндөмөгө ишенбеңиз, зат атоочту предлогу менен бирге жаттаңыз. «-нын себеби» → reason for, «-нын өсүшү» → increase in, «-нын чечими» → solution to, «-га таасир» → effect on, «-га кызыгуу» → interest in.
Түзүлүшү
| Маани тобу | Зат атооч + предлог | Мисал |
|---|---|---|
| себеп | reason for, cause of, need for, demand for | the reason for the delay |
| өзгөрүү | increase / rise / fall / decrease in (эмне өзгөрөт) | a rise in prices |
| өзгөрүү | increase / rise / fall / decrease of (өзгөрүүнүн өлчөмү) | a rise of 5% |
| байланыш | relationship with бирөө, relationship between A and B, connection with / between, difference between, contact with | the difference between the two plans |
| мамиле | attitude to / towards, interest in, advantage of / to | her attitude towards work |
| натыйжа / бута | solution / answer / key to, damage to, effect on, access to | the key to success |
Предлогдон кийин зат атооч, ат атооч же -ing формасы келет B1-19: the reason for leaving, the key to learning.
Колдонулушу
1Себеп – reason for, cause of, need for, demand for
Эмне үчүн экенин түшүндүрүү үчүн reason for + зат атооч колдонуңуз. Бир нерсенин (көбүнчө жаман нерсенин) болушуна алып келген нерсе үчүн cause of колдонуңуз. Need for жана demand for адамдар эмнени каалап же талап кылып жатканын билдирет. Эскертүү: cause for «бир нерсени сезүүгө негиз» маанисинде бир нече туруктуу тизмекте гана колдонулат: cause for concern, cause for celebration. Кыргызча «себеби» илик жөндөмө менен келет, бирок reason сөзүнөн кийин of эмес, for турат.
2Өзгөрүү – increase in жана increase of
Increase, rise, fall, drop, decrease жана reduction сөздөрүнөн кийин in + өзгөргөн нерсе, ал эми of + өзгөрүүнүн өлчөмү колдонулат. Экөөнү бир тизмекте да колдонсо болот: a rise of 3% in prices. Кыргызча өзгөргөн нерсе илик жөндөмөдө турат («баанын өсүшү»), өлчөм болсо барыш жөндөмөдө («3 пайызга»), ошондуктан тескерисинче ойлоп калуу оңой.
3Байланыш – with, between
Бир адамдын же нерсенин башка бирөө менен байланышы үчүн with колдонуңуз. Эки тарапты тең атасаңыз, between колдонуңуз. Difference эки нерсени атаганда between менен келет (ал эми айырмачылык болгон тармак үчүн a difference in: a difference in price). Кыргызча «менен» жана «ортосунда» бул жерде англисчеге абдан жакын.
4Мамиле жана кызыгуу – attitude to, interest in, advantage of / to
Attitude to же towards (US: toward) менен келет. Interest in менен келет. Advantage of + зат атооч / -ing артыкчылыктын өзүн атайт; advantage to кимге же эмнеге пайда экенин атайт, ошондой эле there are advantages to + -ing да көп колдонулат. Кыргызча «-га мамиле» англисчеге туура келет, ал эми «-га кызыгуу» туура келбейт.
5Натыйжа жана бута – solution to, key to, damage to, effect on, access to
Бул зат атоочтор бутаны көрсөтөт. Solution / answer / key to менен келет (бул жерде to – предлог, андан кийин зат атооч же -ing турат). Damage – to. Effect – on. Access – to. Кыргызча «чечими», «жообу» илик жөндөмө менен келет, ал эми «таасир» барыш жөндөмө менен; экөө тең англисчеге туура келбейт.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «…нын себеби» → reason of. Кыргызча себепти илик жөндөмө менен айтабыз: «сабакка келбей калуусунун себеби», «жаңы эрежелердин себеби». Ошондуктан the reason of деп которуу абдан табигый сезилет. Англисче reason дайыма for менен келет (cause гана of менен).
2. «Баасынын өсүшү» → increase of + эмне өзгөрдү. Кыргызча «көмүрдүн баасынын өсүшү», «туристтердин санынын азайышы» деп өзгөргөн нерсени илик жөндөмөгө коёбуз. Англисчеде өзгөргөн нерсе in менен келет, ал эми of өлчөм үчүн гана (an increase of 10%).
3. «-га кызыгуу», «-га таасир» → interest to, effect to. Кыргызча «аттарга кызыгат», «окуусуна таасир этти» деп барыш жөндөмө колдонобуз, ал эми ал көбүнчө to деп которулат. Англисчеде interest in менен, effect on менен келет.
4. «Баарына таасир этет», «менеджер менен байланышыңыз» → affect to, contact with. Кыргызча «таасир этүү», «кайрылуу», «байланышуу» этиштери барыш жөндөмөнү же «менен» сөзүн талап кылат. Англисче affect жана contact этиштери предлогсуз, түз толуктооч менен келет. Предлог зат атоочто гана керек: an effect on, in contact with.
Чаташтырбаңыз
Предлогсуз этиш жана предлогу бар зат атооч – Көп этиштер түз толуктооч менен келет, бирок ошол эле уңгудагы зат атоочко предлог керек. Кыргызча экөө тең жөндөмө мүчөсүн алат («баарына таасир этет», «баарына таасири бар»), ошондуктан бул айырманы өзүнчө жаттаңыз.
reason for + зат атооч жана reason why + багыныңкы сүйлөм – Зат атоочтун же -ing формасынын алдында for; толук багыныңкы сүйлөмдүн алдында why же that колдонуңуз (зат атооч багыныңкы сүйлөмдөр: B2-20).
interest in жана interest on – Interest in = кызыгуу. Interest on = насыя же аманат боюнча төлөнгөн же алынган пайыз.
Жазылышы жана айтылышы
- increase жана decrease сөздөрүндө басым орду өзгөрөт: зат атооч increase /ˈɪŋkriːs/, этиш increase /ɪnˈkriːs/. Decrease да ушундай: зат атооч /ˈdiːkriːs/, этиш /dɪˈkriːs/. Кыргызча адат боюнча басым акыркы муунга түшөт, ошондуктан этиш формасы жеңил, ал эми зат атоочто басымды атайын биринчи муунга коюңуз.
- effect /ɪˈfekt/ (зат атооч) жана affect /əˈfekt/ (этиш) дээрлик бирдей угулат. Жазылышына көңүл буруңуз: effect on (зат атооч), affect (этиш).
- Зат атоочтон кийинки предлогдор көбүнчө алсыз айтылат: for /fə/, of /əv/, to /tə/. the reason for the delay тизмегинде for кыска жана алсыз /fə/ болуп угулат. Ар бир предлогду толук үндүү менен айтпаңыз.
- access /ˈækses/: басым биринчи муунда. /æ/ – кыргызча «а» да, «э» да эмес; оозду кенен ачыңыз.
- relationship /rɪˈleɪʃnʃɪp/: басым экинчи муунда. Англисче r кыргыз р тыбышындай титиребейт.
Алтын эреже
Зат атоочту предлогу менен бирге, бир сөз сыяктуу жаттаңыз: reason for, cause of, increase in, relationship with, difference between, interest in, solution to, damage to, effect on, access to. Өзгөрүүнү билдирген зат атоочтон кийин эмне өзгөргөнү үчүн in, өзгөрүүнүн өлчөмү үчүн of колдонуңуз. Кыргызча -нын же -га мүчөсүнө карап предлог тандабаңыз.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Туура предлогду жазыңыз.
-
What's the reason the delay?
-
There has been a sharp rise house prices.
-
The storm caused serious damage the bridge.
-
Too much coffee can have a bad effect your sleep.
-
Nobody knows the cause the accident.
-
Is there a solution this problem?
-
What's the difference a crocodile and an alligator?
-
All staff have access the building at weekends.
B. Мааниси
Маанисине ылайык предлогду тандаңыз.
-
Sales rose by 8%. Туура жоопту тандаңыз: There was an increase … 8%.
-
Туура жоопту тандаңыз: There was an increase … sales last year.
-
Туура жоопту тандаңыз: I have a good relationship … my manager.
-
Туура жоопту тандаңыз: The bank charges interest … the loan.
-
Туура жоопту тандаңыз: The doctor said the results were no cause … concern.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
What's the reason of your visit?
-
Smoking has a bad affect on your lungs.
-
There's a growing demand for electric cars.
-
I've lost contact to my school friends.
D. Текстте
Текстти туура предлогдор менен толуктаңыз.
Over the last five years there has been a big increase 18 the number of people working from home. The main reason 19 this change is technology: fast internet gives workers easy access 20 their files from anywhere. The effect 21 city centres has been huge. In some areas there has been a 30% fall 22 the number of office workers. One advantage 23 working from home is that people spend less time travelling. However, many still miss daily contact 24 their colleagues.
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Increase / rise / fall in колдонуп, шаарыңыздагы же өлкөңүздөгү бир өзгөрүү жөнүндө жазыңыз.
-
Өзүңүз жакшы аткарган бир иштин ачкычы жана анын жашооңузга таасири жөнүндө жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A2-31 Good at, Afraid of, Listen to кыргызча: сөз + предлог (dependent prepositions) She's very good maths.maths (UK), math (US)
-
A2-31 Good at, Afraid of, Listen to кыргызча: сөз + предлог (dependent prepositions) It depends the weather.
-
B1-19 Gerund кыргызча: -ing ээ катары жана предлогдон кийин (look forward to seeing) I'm looking forward meeting you.
-
B2-22 Subject-Verb Agreement кыргызча: news is, police are – ээ менен этиштин ылайыкташуусу The news ___ … surprising.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- for
- in
- to
- on
- of
- to
- between
- to
B. Мааниси
- of
- in
- with
- on
- for
C. Катаны табыңыз
- What's the reason for your visit?
- Smoking has a bad effect on your lungs.
- ✓ There's a growing demand for electric cars.
- I've lost contact with my school friends.
D. Текстте
- in
- for / behind
- to
- on
- in
- of / to
- with
E. Сиздин кезегиңиз
- There has been a big rise in rents in my city.
- The key to learning a language is daily practice. Running has had a great effect on my mood.
F. Аралаш кайталоо
- at
- on
- to
- is
