Narrative Tenses: англиар өнгөрсөн үйл явдлыг өгүүлэх нь
Telling Stories: Narrative Tenses
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та өнгөрсөн үйл явдлын тухай түүх ярихдаа гол үйл явдалд Past Simple (энгийн өнгөрсөн цаг), арын дэвсгэрт Past Continuous (үргэлжилж буй өнгөрсөн цаг), түүнээс өмнө болсон зүйлд Past Perfect (өнгөрсөн төгссөн цаг) эсвэл Past Perfect Continuous (үргэлжилж буй өнгөрсөн төгссөн цаг) хэрэглэж, бүгдийг нь then, suddenly, meanwhile, eventually гэх мэт үгсээр холбож чадна.
Гол санаа
Сайн түүх киноны нэг хэсэг шиг. Тэнд үйлдэл бий – ар араасаа болж, үйл явдлыг урагшлуулдаг зүйлс. Дэвсгэр бий – үйлдлийн эргэн тойронд аль хэдийн болж байсан зүйл: цаг агаар, хүмүүс, хэн юу хийж байсан. Заримдаа эргэн дурсамж бий – тухайн үзэгдлээс өмнө болсон зүйл рүү үсрэх.
Англи хэл эдгээр үүрэг бүрт өөр цаг өгдөг:
- Past Simple = үйлдэл (I opened the door.)
- Past Continuous = дэвсгэр (It was raining.)
- Past Perfect = эргэн дурсамж (Someone had left a note.), харин хэсэг хугацаанд үргэлжилж байсан үйлд Past Perfect Continuous (She had been crying.)
Гурван цагийг та аль хэдийн мэднэ (A1-28, A2-01, B1-03). Энэ хичээл тэдгээрийг хамт хэрэглэх тухай: сонсогч түүхийн гол шугам юу, дэвсгэр юу, өмнө нь юу болсныг үргэлж мэдэж байх ёстой.
Монгол хэл ба англи хэл
Монгол хэл түүх ярихад их зүйлийг адилхан хийдэг: «-сан / -лаа / -в» нь гол үйл явдал, «-ж байсан» нь дэвсгэр, «-сан байсан» нь өмнө болсон зүйл. Тиймээс энэ гурван цаг танд шинэ санаа биш. Ялгаа гурван газар бий. Нэгдүгээрт, өнгөрсөн нэг агшин хүртэл хэр удаан үргэлжилснийг монголоор энгийн «-ж байсан»-аар хэлдэг («Нэг цаг хүлээж байсан») – англиар энд had been + -ing хэрэгтэй. Хоёрдугаарт, «хооронд» гэдэг үг «-ж байх хооронд» (= while, хоёр өгүүлбэрийг холбоно) ба «энэ хооронд» (= meanwhile, шинэ өгүүлбэр эхлүүлнэ) хоёуланд нь гардаг. Гуравдугаарт, «-ын өмнө» нь түүхэн дотор ч «өмнө» хэвээр – англиар үгийн дараалал өөр: two days before / earlier.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Би хаалгыг онгойлгоод, орж, гэрлээ асаасан. | I opened the door, went in and turned on the light. | энд адилхан: гол үйл явдал → Past Simple |
| Бороо орж байсан. | It was raining. | энд адилхан: дэвсгэр → Past Continuous |
| Хүн бүр унтсан байсан. | Everyone had gone to bed. | энд адилхан: өмнөх үйл явдал → Past Perfect |
| Тэр нэг цаг хүлээж байсан. | She had been waiting for an hour. | хугацаа + өнгөрсөн агшин → had been + -ing |
| Би хоол хийж байх хооронд тэр ширээ засав. | While I was cooking, he set the table. | «-ж байх хооронд» → while |
| Энэ хооронд дүү маань гэртээ хүлээж байлаа. | Meanwhile, my sister was waiting at home. | «энэ хооронд» → meanwhile, шинэ өгүүлбэр |
| Түүний царайг хармагцаа ямар нэг юм болсныг мэдсэн. | As soon as I saw her face, I knew something was wrong. | «-магц / -нгуут» → as soon as |
| Бид олон цаг хүлээсэн. Эцэст нь засварчин ирсэн. | We waited for hours. Eventually, a mechanic arrived. | «эцэст нь» → eventually (at the end биш) |
| Би үүнийг хорин минутын өмнө унагасан байсан. | I'd dropped it twenty minutes earlier. | тоо + earlier / before (before twenty minutes биш) |
Товчхондоо: «-сан» = Past Simple, «-ж байсан» = Past Continuous, «-сан байсан» = Past Perfect – энд адилхан; харин хугацаа хэлбэл had been + -ing, «хооронд»-ыг өгүүлбэр холбоход while, шинэ өгүүлбэрт meanwhile.
Бүтэц
Түүх ярих цагууд
| Түүхэн дэх үүрэг | Цаг | Хэлбэр | Жишээ |
|---|---|---|---|
| Гол үйл явдал (дарааллаар) | Past Simple | үйл үг + -ed / дүрмийн бус | She picked up the phone. |
| Дэвсгэр, болж байсан үйл | Past Continuous | was / were + -ing | It was getting dark. |
| Өмнөх үйл явдал (эргэн дурсамж) | Past Perfect | had + past participle (V3) | She had forgotten her charger. |
| Өмнө нь үргэлжилсэн үйл (хугацаатай) | Past Perfect Continuous | had been + -ing | She had been driving for hours. |
Цагийн холбоос үгс
| Үүрэг | Холбоос үг | Жишээ |
|---|---|---|
| Эхлэл | first | First, we checked in. |
| Дараагийн алхам | then, after that, next | Then we went to the beach. |
| Шууд дараа нь | as soon as + өгүүлбэр | As soon as I sat down, my phone rang. |
| Яг тэр үед, өөр газар | meanwhile | Meanwhile, my sister was waiting at home. |
| Санаандгүй | suddenly | Suddenly, the lights went out. |
| Удаан хугацаа эсвэл олон бэрхшээлийн дараа | eventually | Eventually, the train arrived. |
Хэрэглээ
1Past Simple – гол үйл явдал
Түүхийн гол үйл явдлууд Past Simple-ээр, болсон дарааллаараа ирнэ. Тус бүр нь түүхийг урагшлуулна.
2Past Continuous – дэвсгэр
Үзэгдлийг дүрслэхэд Past Continuous хэрэглэнэ: цаг агаар, уур амьсгал, гол үйл явдал болох үед хүмүүс юу хийж байсан A2-02.
3Past Perfect – түүхийн цагаас өмнөх үйл явдал
Түүхийн дунд түүнээс өмнө болсон зүйлийг дурдах шаардлагатай бол Past Perfect хэрэглэнэ. realise, find out, discover, notice, see that гэх мэт үйл үгсийн дараа маш элбэг.
4Past Perfect Continuous – өмнө нь үргэлжилж байсан үйл
Түүхэн дэх нэг агшин хүртэл хэсэг хугацаанд үргэлжилж байсан үйлд had been + -ing хэрэглэнэ. Ихэвчлэн нөхцөл байдлыг тайлбарлаж (she was tired), эсвэл гол үйл явдал болоход нэг юм хэр удаан үргэлжилснийг харуулна. Энэ бол Present Perfect Continuous (үргэлжилж буй одоо төгссөн цаг)-ийн өнгөрсөн хувилбар B1-01; мөн B1-03-ийг үзнэ үү. Монголоор энд энгийн «-ж байсан» гэдэг тул анхаараарай.
5Гол үйл явдлыг холбох – first, then, after that, as soon as
Холбоос үгс гол үйл явдлын дарааллыг харуулна. As soon as нь «шууд дараа нь» гэсэн утгатай бөгөөд араасаа бүтэн өгүүлбэр авна.
6Хэмнэлийг өөрчлөх – suddenly, meanwhile, eventually
Suddenly гэнэтийн үйл явдлыг (ихэвчлэн Past Simple) оруулна. Meanwhile өөр газар яг тэр үед болж байсан зүйл рүү үсэрнэ. Eventually нь «удаан хугацааны эсвэл олон бэрхшээлийн дараа» гэсэн утгатай – «магадгүй» гэсэн утгагүй.
7Нэг түүх, гурван цаг
Цаг бүр өөрийн үүргээ гүйцэтгэж буй богино түүх.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «… жил такси барьж байсан» → was + -ing хугацаатай. Монголоор «Өөрийн кафе нээхээсээ өмнө Бат Улаанбаатарт арван хоёр жил такси барьж байсан» гэж энгийн «-ж байсан»-аар хэлдэг. Үүнийг шууд Past Continuous болгох нь элбэг. Өнгөрсөн агшин хүртэл хэр удаан үргэлжилснийг англиар had been + -ing-ээр хэлнэ.
2. «Хоёр өдрийн өмнө» → before two days. Монголоор «-ын өмнө» үгийн ард ирдэг: «Биднийг Тэрэлжид очиход цас хоёр өдрийн өмнө хайлсан байсан». Үгчлэн before two days гэх нь элбэг. Англиар хугацаа эхэлж, дараа нь before эсвэл earlier ирнэ. (Өнгөрсөн түүхэнд ago-гоос илүү before / earlier байгалийн.)
3. «-ж байх хооронд» → meanwhile. Монгол «хооронд» нь «-ж байх хооронд» (= while) ба «энэ хооронд» (= meanwhile) хоёуланд ордог: «Бид цүнхээ гаргаж байх хооронд аав машинаа асаасан». Иймээс meanwhile-ийг холбоос болгон өгүүлбэрийн дунд тавих нь элбэг. Meanwhile бол дайвар үг: зөвхөн шинэ өгүүлбэр эхлүүлнэ. Хоёр хэсгийг холбоход while.
4. «Эцэст нь» → at the end. «Эцэст нь» = eventually, finally, in the end. Үүнийг үгчлэн at the end гэж орчуулах нь элбэг: «Бид Хархоринд буудал олох гэж хоёр цаг хайсан. Эцэст нь жижиг гэр буудал оллоо». At the end бол «… -ийн төгсгөлд» (at the end of the street), ганцаараа «эцэст нь» гэсэн утгагүй.
Бүү андуураарай
Дэвсгэр эсвэл үйл явдал – Нэг үйл үг үүргээсээ хамаарч аль аль нь болж болно. Монголоор ч ялгаа адилхан: «уйлж байсан» ба «уйлсан».
while эсвэл meanwhile – While нэг өгүүлбэр доторх хоёр хэсгийг холбоно; meanwhile өөр газар, өөр хүний тухай шинэ өгүүлбэр эхлүүлнэ. A2-02-ийг үзнэ үү.
eventually эсвэл finally – Eventually урт эсвэл хэцүү үйл явцыг онцолно. Finally жагсаалтын сүүлийн алхам эсвэл хүлээлтийн төгсгөлийг ч заана. Монголоор хоёулаа «эцэст нь». (At the end ба in the end: B1-31-ийг үзнэ үү.)
first эсвэл at first – First = дарааллын эхний алхам. At first = эхэндээ, өөрчлөлт гарахаас өмнө. Монголоор «эхлээд» ба «эхэндээ».
Зөв бичих ба дуудлага
- Түүхэнд was, were ихэвчлэн сул дуудагдана: /wəz/, /wə/ (UK), /wər/ (US). It was raining нь нэг урсгал болж сонсогдоно. /w/-г доод уруулаа дээд шүдэнд хүргэлгүй, хоёр уруулаа дугуйлж хэлээрэй.
- had сул эсвэл товчилсон: I'd left, she'd forgotten. Эргэн дурсамжийг /d/ авиагаар нь таниарай.
- -ed төгсгөл: дуугүй авианы дараа /t/ (walked, picked), дуутай авианы дараа /d/ (opened, arrived), t, d-ийн дараа /ɪd/ (waited, decided). walked /wɔːkt/ нэг үетэй: төгсгөлд эгшиг бүү нэмээрэй («волкэд» биш), l дуудагдахгүй.
- Өгүүлбэрийн эхэнд холбоос үгийн дараа бичихдээ ихэвчлэн таслал тавина: Suddenly, the lights went out. then шиг богино үгийн дараа таслал заавал биш.
- eventually /ɪˈventʃuəli/ өргөлт хоёр дахь үе дээр: i-VEN-choo-uh-lee. Монгол заншлаар эхний үеийг бүү онцлоорой.
Алтан дүрэм
Юу болсныг Past Simple-ээр, юу болж байсныг Past Continuous-ээр, түүнээс өмнө юу болсон байсныг Past Perfect-ээр хэлнэ. Хугацаа хэлбэл had been + -ing. Холбоос үгсээр сонсогчоо түүхээр хөтлөөрэй.
Дасгал
A. Бүтэц
Хаалтанд байгаа үйл үгийг зөв хэлбэрт оруулна уу.
-
It (snow) when we left the house, so we took the car.
-
When I got to the cinema, the film already (start).
-
I (take) a photo, (post) it online and went to bed.
-
While she (wait) for the bus, she met an old school friend.
-
I didn't know anyone at the party because I never (meet) them before.
-
She was exhausted because she (drive) for nine hours. (continuous)
B. Утга
Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: …, a dog ran into the road.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: We searched for hours and … found the ring under the sofa.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: … I opened the door, the cat ran out.
-
"The baby was crying when I came in." Хүүхэд намайг орж ирсэн учраас уйлж эхэлсэн үү? …
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: … the job was hard, but it got easier.
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
When I got home, I saw that someone has broken the window.
-
Meanwhile I was sleeping, the storm destroyed the fence.
-
As soon as I will arrive, I called my mum.
-
It was getting dark when we finally reached the hotel.
D. Нөхцөл байдалд
Түүхийг уншаад хаалтанд байгаа үйл үгийг зөв хэлбэрт оруулж, 21-д зөв үгийг сонгоно уу.
It was a sunny morning and the birds 16 (sing). I 17 (walk) through the park when I saw a small dog. It looked hungry, so I 18 (give) it some of my sandwich. Its collar had a phone number on it, so I called. The owner was so happy! The dog 19 (run) away from her house two days before, and it 20 (sleep) in the park since then. 21 (Eventually / Meanwhile), she arrived in her car and took the dog home.
E. Таны ээлж
Өөрийн түүхийг англиар бичээрэй.
-
Түүхийн эхний хоёр өгүүлбэрийг бичнэ үү. Дэвсгэрт Past Continuous хэрэглээрэй.
-
Түүхээ нэг гол үйл явдал, нэг эргэн дурсамжаар үргэлжлүүлнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
B1-03 Past Perfect (өнгөрсөн төгссөн цаг): «-сан байсан»-ыг англиар хэрхэн хэлэх вэ It was the first time I (see) snow.
-
A2-34 Phrasal verbs: өдөр тутмын хэллэг үйл үгийг монголоор тайлбарлав It was cold, so I put my coat .
-
A2-33 Who called you эсвэл Who did you call? Өгүүлэгдэхүүн ба тусагдахууны асуулт монголоор Who (find) the wallet? (past)
Хариулт
A. Бүтэц
- was snowing
- had … started
- took … posted
- was waiting
- had … met
- had been driving / 'd been driving
B. Утга
- Suddenly
- eventually
- As soon as
- no
- At first
C. Алдааг олоорой
- When I got home, I saw that someone had broken the window.
- While I was sleeping, the storm destroyed the fence.
- As soon as I arrived, I called my mum.
- ✓ It was getting dark when we finally reached the hotel.
D. Нөхцөл байдалд
- were singing
- was walking
- gave
- had run / ran
- had been sleeping / had slept
- Eventually
E. Таны ээлж
- It was late at night and everyone was sleeping. I was reading in bed.
- Suddenly, I heard a noise downstairs. I had forgotten to lock the back door!
F. Холимог давталт
- had seen
- on
- found
