Narrative tenses: како се раскажува приказна за минатото на англиски
Telling Stories: Narrative Tenses
На оваа страница
Цел
По оваа лекција ќе знаете да раскажете приказна за минатото: главните настани во Past Simple (просто минато време), позадината во Past Continuous (минато продолжено време), а она што се случило уште порано во Past Perfect (минато предминато време) или Past Perfect Continuous (минато предминато продолжено време). Ќе знаете и да ги поврзете деловите од приказната со then, suddenly, meanwhile и eventually.
Главна идеја
Добрата приказна е како сцена од филм. Во неа има дејство – работи што се случуваат една по друга и ја туркаат приказната напред. Има позадина – она што веќе се случувало околу дејството: времето, луѓето, што правел некој во тој момент. А понекогаш има и враќање назад – скок кон нешто што се случило пред сцената.
Англискиот за секој дел има свое време:
- Past Simple = дејство (I opened the door.)
- Past Continuous = позадина (It was raining.)
- Past Perfect = враќање назад (Someone had left a note.), а Past Perfect Continuous за дејство што веќе траело некое време (She had been crying.)
Сите три времиња веќе ги знаете (A1-28, A2-01, B1-03). Во оваа лекција ги користиме заедно, за слушателот секогаш да знае што е главната линија на приказната, што е позадина и што се случило порано.
Македонски и англиски
Тука имаме голема предност. Кај нас настаните во приказната обично ги кажуваме со аорист („отворив“, „влегов“), а позадината често со имперфект („врнеше“, „седеа“). Тоа многу личи на англиската поделба: настан – Past Simple, позадина – Past Continuous. Сепак, не одлучува македонскиот глагол, туку улогата на дејството во приказната. Многу ученици секое минато дејство го преведуваат со Past Simple, па и позадината („Кога излегов, врнеше“) станува настан: When I left, it rained.
За враќање назад и ние имаме минато предминато време: „бев заборавил“, „беше почнал“, а во говорот и „имав заборавено“. Тука е слично на Past Perfect. Но во говорот често го користиме и перфектот со „сум“: „Сфатив дека сум го заборавил пасошот“, „Видов дека некој го скршил прозорецот“. Тоа личи на have forgotten, has broken, па така се раѓа Present Perfect таму каде што му е местото на Past Perfect. Во англиската приказна гледната точка е во минатото: она што се случило пред тој момент е had + минат партицип. За Past Perfect Continuous немаме посебна форма: велиме „Чекаше веќе цел час кога дојде автобусот“ – со имперфект и „веќе“.
Сврзувачките зборови се поклопуваат прилично добро: „прво“ е first, „на почетокот“ е at first, „штом“ е as soon as, „одеднаш“ е suddenly. „Додека“ поврзува два дела од реченицата, исто како while; „во меѓувреме“ почнува нова реченица, како meanwhile. „На крајот“ може да биде eventually, finally или in the end. Внимавајте само на нашето „евентуално“: тоа значи „можеби, ако треба“, а eventually значи „на крајот, после долго време“.
| Македонски | Англиски | Што е различно? |
|---|---|---|
| Ја отворив вратата, влегов и го запалив светлото. | I opened the door, went in and turned on the light. | настани еден по друг: аорист и Past Simple – тука е слично |
| Надвор врнеше. | It was raining. | позадина: имперфект кај нас, was / were + -ing на англиски |
| Таа беше заборавила полнач. | She had forgotten her charger. | минато предминато време = Past Perfect – тука е исто |
| Кога стигнав дома, видов дека некој го скршил прозорецот. | When I got home, I saw that someone had broken the window. | кај нас перфект, во англиската приказна had |
| Веќе цел час чекаше кога дојде автобусот. | She had been waiting for an hour when the bus came. | траење до момент во минатото → had been + -ing |
| Прво најдовме хотел. | First, we found a hotel. | прв чекор → first |
| На почетокот не го сакав градот. | At first I hated the city. | „на почетокот“ (подоцна се променило) → at first |
| Бев заглавен во сообраќај. Во меѓувреме состанокот почнуваше. | I was stuck in traffic. Meanwhile, the meeting was starting. | „во меѓувреме“ → meanwhile, нова реченица |
| Додека бев во продавница, … | While I was at the shops, … | два дела во една реченица → while |
| Чекавме со часови. На крајот дојде механичар. | We waited for hours. Eventually, a mechanic arrived. | после долго чекање → eventually |
Накратко: аористот и имперфектот ви помагаат, но во англиската приказна настанот е Past Simple, позадината во тек е Past Continuous, а по „видов дека“, „сфатив дека“ за нешто што се случило порано доаѓа had + минат партицип.
Форма
Времиња за раскажување
| Улога во приказната | Време | Форма | Пример |
|---|---|---|---|
| Главни настани (по ред) | Past Simple | глагол + -ed / неправилна форма | She picked up the phone. |
| Позадина, дејство во тек | Past Continuous | was / were + -ing | It was getting dark. |
| Порано настан (враќање назад) | Past Perfect | had + минат партицип | She had forgotten her charger. |
| Порано дејство што траело | Past Perfect Continuous | had been + -ing | She had been driving for hours. |
Зборови за време и сврзници
| Улога | Зборови | Пример |
|---|---|---|
| Почеток | first | First, we checked in. |
| Следниот чекор | then, after that, next | Then we went to the beach. |
| Веднаш потоа | as soon as + дел од реченица | As soon as I sat down, my phone rang. |
| Во исто време, но на друго место | meanwhile | Meanwhile, my sister was waiting at home. |
| Неочекувано | suddenly | Suddenly, the lights went out. |
| После долго време или многу тешкотии | eventually | Eventually, the train arrived. |
Употреба
1Past Simple – главните настани
Главните настани во приказната се во Past Simple и по редот по кој се случиле. Секој настан ја носи приказната напред. Кај нас тука обично стои аорист.
2Past Continuous – позадината
Со Past Continuous ја поставувате сцената: времето, атмосферата, што правеле луѓето кога се случил главниот настан A2-02. Кај нас тука често стои имперфект, а на англиски was / were + -ing.
3Past Perfect – настани пред времето на приказната
Кога сте во средината на приказната и треба да споменете нешто што се случило порано, користете Past Perfect. Тоа е особено често по глаголите realise, find out, discover, notice, see that. Кај нас тука се слуша минато предминато време („бев оставил“), но и перфект („сум оставил“) или аорист – на англиски јасниот избор е had.
4Past Perfect Continuous – дејство што веќе траело некое време
Користете had been + -ing за дејство што траело некое време до одреден момент во приказната. Често ја објаснува ситуацијата (she was tired) или кажува колку долго нешто траело кога се случил главниот настан. Тоа е минатата верзија на Present Perfect Continuous (англиски сегашен перфект продолжен) B1-01; видете и B1-03. Кај нас нема посебна форма: велиме „веќе чекаше“ или „беше чекала“.
5Поврзување на главните настани – first, then, after that, as soon as
Сврзувачките зборови го покажуваат редот на главните настани. As soon as значи „штом“, „веднаш откако“, а по него доаѓа дел од реченица (подмет + глагол).
6Менување на ритамот – suddenly, meanwhile, eventually
Suddenly внесува изненаден настан (обично во Past Simple). Meanwhile скока кон нешто што се случувало во исто време на друго место. Eventually значи „на крајот, после долго време или многу тешкотии“ – не „можеби“, како нашето „евентуално“.
7Една приказна, сите три времиња
Еве кратка приказна во која секое време си ја врши својата работа.
Чести грешки
Замки за говорителите на македонски
1. „Рече дека пасошот ми истекол…“ → has expired. Кај нас по „рече дека“, „видов дека“, „сфатив дека“ често доаѓа перфект: „Граничниот полицаец рече дека пасошот ми истекол“, „Ни објасни дека келнерите ја фрлиле тортата“. На англиски тоа лесно станува has expired, have thrown. Но во англиската приказна гледната точка е во минатото: она што се случило пред тој момент е had + минат партицип.
2. „Кога стигнавме, продаваше костени“ → позадина во Past Simple. Кај нас позадината обично ја кажуваме со имперфект („продаваше“, „свиреше“), но на англиски многумина секое минато дејство го ставаат во Past Simple. Тогаш позадината звучи како нов настан, како да почнало токму во тој момент. Дејството што веќе било во тек е was / were + -ing.
3. „Веќе дваесет и пет минути стоеше во редот кога…“ → was standing … for. Кај нас траењето до некој момент во минатото го кажуваме со имперфект и „веќе“: „Петар веќе дваесет и пет минути стоеше во редот кога…“. На англиски тоа не е Past Continuous, туку had been + -ing.
4. „Евентуално“ → eventually. Нашето „евентуално“ значи „можеби, ако се појави потреба“: „Ако врне, евентуално ќе ја преместиме скарата во гаражата.“ Англиското eventually значи нешто сосема друго: „на крајот, после долго време или многу тешкотии“. За „евентуално“ користете possibly, if necessary или could.
Не мешајте
Позадина или настан – Истиот глагол може да биде едното или другото, зависно од тоа каква работа врши во приказната. Кај нас тоа често го покажуваат имперфектот и аористот.
while и meanwhile – While поврзува два дела во една реченица (како „додека“); meanwhile почнува нова реченица за друго место или друг човек (како „во меѓувреме“). Видете A2-02.
eventually и finally – Eventually нагласува долг или тежок процес. Finally означува и последен чекор во низа или крај на чекањето. Кај нас и двете често се „на крајот“ или „конечно“. (At the end и in the end: видете B1-31.)
first и at first – First = прв чекор во низа („прво“). At first = на почетокот, пред нешто да се промени („на почетокот“).
Правопис и изговор
- Во приказните was и were обично се во слаба форма: /wəz/, /wə/ (UK), /wər/ (US) – It was raining звучи брзо и споено. Стандардниот македонски нема таков слаб глас /ə/: изговорете го кратко и опуштено, не како јасно „а“ или „е“.
- had е во слаба или скратена форма: I'd left, she'd forgotten. За да го препознаете враќањето назад, слушајте го гласот /d/. Кога зборувате, оставете го /d/ звучно – кај нас звучните согласки на крајот од зборот обезвучуваат, па I'd лесно звучи како [ajt].
- Наставката -ed се изговара /t/ по безвучни гласови (walked, picked), /d/ по звучни (opened, arrived) и /ɪd/ по t и d (waited, decided). walked и opened имаат еден слог – не додавајте самогласка.
- Во пишувањето, по сврзувачкиот збор на почетокот на реченицата обично стои запирка: Suddenly, the lights went out. По краткото then запирката може да се изостави.
- eventually /ɪˈventʃuəli/ е нагласен на вториот слог (-VEN-). Кај нас нагласокот е на третиот слог од крајот, па лесно се вели even-TU-ally – внимавајте.
Златно правило
Past Simple за она што се случило, Past Continuous за она што се случувало во тој момент и Past Perfect за она што се случило порано. Запомнете: аористот и имперфектот ви помагаат, но не одлучуваат тие, туку улогата на дејството во приказната; по „видов дека“ или „сфатив дека“ за нешто порано доаѓа had. Сврзувачките зборови го водат слушателот низ приказната.
Вежби
A. Форма
Дополнете ги речениците со точната форма на глаголот во заградата.
-
It (snow) when we left the house, so we took the car.
-
When I got to the cinema, the film already (start).
-
I (take) a photo, (post) it online and went to bed.
-
While she (wait) for the bus, she met an old school friend.
-
I didn't know anyone at the party because I never (meet) them before.
-
She was exhausted because she (drive) for nine hours. (continuous)
B. Значење
Изберете го точниот одговор.
-
Изберете го точниот одговор: …, a dog ran into the road.
-
Изберете го точниот одговор: We searched for hours and … found the ring under the sofa.
-
Изберете го точниот одговор: … I opened the door, the cat ran out.
-
"The baby was crying when I came in." Дали бебето почна да плаче затоа што јас влегов? …
-
Изберете го точниот одговор: … the job was hard, but it got easier.
C. Најдете ја грешката
Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.
-
When I got home, I saw that someone has broken the window.
-
Meanwhile I was sleeping, the storm destroyed the fence.
-
As soon as I will arrive, I called my mum.
-
It was getting dark when we finally reached the hotel.
D. Во контекст
Дополнете ја приказната со точната форма на глаголите во заградите. Во последното место изберете го точниот збор.
It was a sunny morning and the birds 16 (sing). I 17 (walk) through the park when I saw a small dog. It looked hungry, so I 18 (give) it some of my sandwich. Its collar had a phone number on it, so I called. The owner was so happy! The dog 19 (run) away from her house two days before, and it 20 (sleep) in the park since then. 21 (Eventually / Meanwhile), she arrived in her car and took the dog home.
E. Ваш ред е
Напишете на англиски своја приказна.
-
Напишете ги првите две реченици од приказната. За позадината користете Past Continuous.
-
Продолжете ја приказната: додадете еден главен настан и едно враќање назад.
F. Мешано повторување
Повторете ги темите од претходните лекции.
-
B1-03 Past Perfect на англиски: I had already left, објаснето на македонски It was the first time I (see) snow.
-
A2-34 Најчести фразални глаголи (phrasal verbs) на англиски: get up, put on, look for It was cold, so I put my coat .
-
A2-33 Who called you? или Who did you call? Прашања за подметот и за предметот на англиски Who (find) the wallet? (past)
Одговори
A. Форма
- was snowing
- had … started
- took … posted
- was waiting
- had … met
- had been driving / 'd been driving
B. Значење
- Suddenly
- eventually
- As soon as
- no
- At first
C. Најдете ја грешката
- When I got home, I saw that someone had broken the window.
- While I was sleeping, the storm destroyed the fence.
- As soon as I arrived, I called my mum.
- ✓ It was getting dark when we finally reached the hotel.
D. Во контекст
- were singing
- was walking
- gave
- had run / ran
- had been sleeping / had slept
- Eventually
E. Ваш ред е
- It was late at night and everyone was sleeping. I was reading in bed.
- Suddenly, I heard a noise downstairs. I had forgotten to lock the back door!
F. Мешано повторување
- had seen
- on
- found
