SlowingoГраматика
B1 4 / 39

Narrative tenses: како се раскажува приказна за минатото на англиски

Telling Stories: Narrative Tenses

На оваа страница
  1. Цел
  2. Главна идеја
  3. Македонски и англиски
  4. Форма
  5. Употреба
  6. Чести грешки
  7. Замки за говорителите на македонски
  8. Не мешајте
  9. Правопис и изговор
  10. Златно правило
  11. Вежби

Цел

По оваа лекција ќе знаете да раскажете приказна за минатото: главните настани во Past Simple (просто минато време), позадината во Past Continuous (минато продолжено време), а она што се случило уште порано во Past Perfect (минато предминато време) или Past Perfect Continuous (минато предминато продолжено време). Ќе знаете и да ги поврзете деловите од приказната со then, suddenly, meanwhile и eventually.

Главна идеја

Добрата приказна е како сцена од филм. Во неа има дејство – работи што се случуваат една по друга и ја туркаат приказната напред. Има позадина – она што веќе се случувало околу дејството: времето, луѓето, што правел некој во тој момент. А понекогаш има и враќање назад – скок кон нешто што се случило пред сцената.

Англискиот за секој дел има свое време:

  • Past Simple = дејство (I opened the door.)
  • Past Continuous = позадина (It was raining.)
  • Past Perfect = враќање назад (Someone had left a note.), а Past Perfect Continuous за дејство што веќе траело некое време (She had been crying.)

Сите три времиња веќе ги знаете (A1-28, A2-01, B1-03). Во оваа лекција ги користиме заедно, за слушателот секогаш да знае што е главната линија на приказната, што е позадина и што се случило порано.

Македонски и англиски

Тука имаме голема предност. Кај нас настаните во приказната обично ги кажуваме со аорист („отворив“, „влегов“), а позадината често со имперфект („врнеше“, „седеа“). Тоа многу личи на англиската поделба: настан – Past Simple, позадина – Past Continuous. Сепак, не одлучува македонскиот глагол, туку улогата на дејството во приказната. Многу ученици секое минато дејство го преведуваат со Past Simple, па и позадината („Кога излегов, врнеше“) станува настан: When I left, it rained.

За враќање назад и ние имаме минато предминато време: „бев заборавил“, „беше почнал“, а во говорот и „имав заборавено“. Тука е слично на Past Perfect. Но во говорот често го користиме и перфектот со „сум“: „Сфатив дека сум го заборавил пасошот“, „Видов дека некој го скршил прозорецот“. Тоа личи на have forgotten, has broken, па така се раѓа Present Perfect таму каде што му е местото на Past Perfect. Во англиската приказна гледната точка е во минатото: она што се случило пред тој момент е had + минат партицип. За Past Perfect Continuous немаме посебна форма: велиме „Чекаше веќе цел час кога дојде автобусот“ – со имперфект и „веќе“.

Сврзувачките зборови се поклопуваат прилично добро: „прво“ е first, „на почетокот“ е at first, „штом“ е as soon as, „одеднаш“ е suddenly. „Додека“ поврзува два дела од реченицата, исто како while; „во меѓувреме“ почнува нова реченица, како meanwhile. „На крајот“ може да биде eventually, finally или in the end. Внимавајте само на нашето „евентуално“: тоа значи „можеби, ако треба“, а eventually значи „на крајот, после долго време“.

МакедонскиАнглискиШто е различно?
Ја отворив вратата, влегов и го запалив светлото.I opened the door, went in and turned on the light.настани еден по друг: аорист и Past Simple – тука е слично
Надвор врнеше.It was raining.позадина: имперфект кај нас, was / were + -ing на англиски
Таа беше заборавила полнач.She had forgotten her charger.минато предминато време = Past Perfect – тука е исто
Кога стигнав дома, видов дека некој го скршил прозорецот.When I got home, I saw that someone had broken the window.кај нас перфект, во англиската приказна had
Веќе цел час чекаше кога дојде автобусот.She had been waiting for an hour when the bus came.траење до момент во минатото → had been + -ing
Прво најдовме хотел.First, we found a hotel.прв чекор → first
На почетокот не го сакав градот.At first I hated the city.„на почетокот“ (подоцна се променило) → at first
Бев заглавен во сообраќај. Во меѓувреме состанокот почнуваше.I was stuck in traffic. Meanwhile, the meeting was starting.„во меѓувреме“ → meanwhile, нова реченица
Додека бев во продавница, …While I was at the shops, …два дела во една реченица → while
Чекавме со часови. На крајот дојде механичар.We waited for hours. Eventually, a mechanic arrived.после долго чекање → eventually

Накратко: аористот и имперфектот ви помагаат, но во англиската приказна настанот е Past Simple, позадината во тек е Past Continuous, а по „видов дека“, „сфатив дека“ за нешто што се случило порано доаѓа had + минат партицип.

Форма

Времиња за раскажување

Улога во приказнатаВремеФормаПример
Главни настани (по ред)Past Simpleглагол + -ed / неправилна формаShe picked up the phone.
Позадина, дејство во текPast Continuouswas / were + -ingIt was getting dark.
Порано настан (враќање назад)Past Perfecthad + минат партиципShe had forgotten her charger.
Порано дејство што траелоPast Perfect Continuoushad been + -ingShe had been driving for hours.

Зборови за време и сврзници

УлогаЗборовиПример
ПочетокfirstFirst, we checked in.
Следниот чекорthen, after that, nextThen we went to the beach.
Веднаш потоаas soon as + дел од реченицаAs soon as I sat down, my phone rang.
Во исто време, но на друго местоmeanwhileMeanwhile, my sister was waiting at home.
НеочекуваноsuddenlySuddenly, the lights went out.
После долго време или многу тешкотииeventuallyEventually, the train arrived.

Употреба

1Past Simple – главните настани

Главните настани во приказната се во Past Simple и по редот по кој се случиле. Секој настан ја носи приказната напред. Кај нас тука обично стои аорист.

I got off the plane, collected my bag and looked for a taxi.
Слегов од авионот, го зедов куферот и барав такси.
настани еден по друг → Past Simple
She opened the letter, read it twice and started to laugh.
Го отвори писмото, го прочита двапати и почна да се смее.
We missed the last bus, so we walked home.
Го испуштивме последниот автобус, па пешачевме до дома.

2Past Continuous – позадината

Со Past Continuous ја поставувате сцената: времето, атмосферата, што правеле луѓето кога се случил главниот настан A2-02. Кај нас тука често стои имперфект, а на англиски was / were + -ing.

It was a cold night and the wind was blowing hard.
Беше студена ноќ и дуваше силен ветер.
„дуваше“ е позадина → was blowing
People were sitting outside the café and a man was playing the violin.
Луѓето седеа пред кафулето, а еден човек свиреше на виолина.
позадина → Past Continuous
I was cooking dinner when the smoke alarm went off.
Готвев вечера кога се вклучи алармот за чад.
позадина + настан
While we were walking along the beach, we found an old bottle.
Додека шетавме покрај плажата, најдовме старо шише.
while + позадина
As I was leaving the house, the phone rang.
Токму кога излегував од куќата, заѕвони телефонот.
as тука значи исто што и while

3Past Perfect – настани пред времето на приказната

Кога сте во средината на приказната и треба да споменете нешто што се случило порано, користете Past Perfect. Тоа е особено често по глаголите realise, find out, discover, notice, see that. Кај нас тука се слуша минато предминато време („бев оставил“), но и перфект („сум оставил“) или аорист – на англиски јасниот избор е had.

When I got to the office, I realised I had left my laptop on the train.
Кога стигнав во канцеларија, сфатив дека лаптопот сум го оставил во возот.
кај нас перфект, на англиски порано настан → had left
She was nervous because she had never spoken in public before.
Беше нервозна бидејќи дотогаш никогаш не беше зборувала пред публика.
минато предминато време = Past Perfect
The house was quiet. Everyone had gone to bed.
Во куќата беше тивко. Сите веќе беа легнале.
The ground was white. It had snowed during the night.
Земјата беше бела. Во текот на ноќта беше паднал снег.
кај нас нема збор што одговара на it; на англиски е потребен

4Past Perfect Continuous – дејство што веќе траело некое време

Користете had been + -ing за дејство што траело некое време до одреден момент во приказната. Често ја објаснува ситуацијата (she was tired) или кажува колку долго нешто траело кога се случил главниот настан. Тоа е минатата верзија на Present Perfect Continuous (англиски сегашен перфект продолжен) B1-01; видете и B1-03. Кај нас нема посебна форма: велиме „веќе чекаше“ или „беше чекала“.

She had been waiting for an hour when the bus finally came.
Веќе цел час чекаше кога автобусот конечно дојде.
траење до момент во минатото → had been waiting
I'd been looking forward to the trip for months, so I was very disappointed.
Со месеци се радував на патувањето, па бев многу разочаран.
I'd = I had
His clothes were dirty because he'd been working in the garden.
Облеката му беше валкана бидејќи работел во градината.
дејството ја објаснува ситуацијата
We had been driving for six hours, and everyone was hungry.
Возевме веќе шест часа и сите бевме гладни.
How long had you been living there when you met your wife?
Колку долго живееше таму кога се запозна со сопругата?
траење до момент во минатото

5Поврзување на главните настани – first, then, after that, as soon as

Сврзувачките зборови го покажуваат редот на главните настани. As soon as значи „штом“, „веднаш откако“, а по него доаѓа дел од реченица (подмет + глагол).

First, we found a hotel. Then we went out for something to eat.
Прво најдовме хотел. Потоа излеговме да јадеме нешто.
„прво“ → first
After that, we didn't see him again for years.
После тоа не го видовме со години.
As soon as I saw her face, I knew something was wrong.
Штом ѝ го видов лицето, знаев дека нешто не е во ред.
кај нас „не е“, во англиската приказна was
Next, the officer asked to see my passport.
Потоа службеникот побара да го види мојот пасош.

6Менување на ритамот – suddenly, meanwhile, eventually

Suddenly внесува изненаден настан (обично во Past Simple). Meanwhile скока кон нешто што се случувало во исто време на друго место. Eventually значи „на крајот, после долго време или многу тешкотии“ – не „можеби“, како нашето „евентуално“.

We were watching TV. Suddenly, someone knocked loudly on the door.
Гледавме телевизија. Одеднаш некој силно тропна на вратата.
изненаден настан → Past Simple
I was stuck in traffic. Meanwhile, the meeting was starting without me.
Бев заглавен во сообраќај. Во меѓувреме, состанокот почнуваше без мене.
„во меѓувреме“ на почетокот на нова реченица → meanwhile
We waited for hours. Eventually, a mechanic arrived.
Чекавме со часови. На крајот дојде механичар.
„на крајот“ после долго чекање → eventually
The road got narrower and narrower, and eventually it just stopped.
Патот стануваше сè потесен и на крајот едноставно заврши.

7Една приказна, сите три времиња

Еве кратка приказна во која секое време си ја врши својата работа.

It was a Friday evening and it was raining heavily.
Беше петок навечер и врнеше силен дожд.
позадина
I was walking home from work and thinking about the weekend.
Одев дома од работа и размислував за викендот.
позадина
Suddenly, a woman ran up to me and called my name.
Одеднаш една жена дотрча до мене и ме викна по име.
главен настан
She smiled and handed me a small black wallet — my wallet!
Се насмевна и ми подаде мал црн паричник. Мојот паричник!
главен настан
I'd dropped it outside the station twenty minutes earlier and hadn't noticed.
Дваесет минути порано ми беше паднал пред станицата, а јас не бев забележал.
враќање назад
She had been following me all the way from the station!
Ме следела цело време уште од станицата!
враќање назад со траење
I thanked her, and eventually I got home, soaking wet but very happy.
Ѝ се заблагодарив и на крајот стигнав дома, мокар до гола кожа, но многу среќен.
крај

Чести грешки

⚠️When I left the house, it rained.
✅When I left the house, it was raining.
Граматички е точно, но Past Simple кажува дека дождот почнал токму тогаш. Позадина што веќе траела → Past Continuous.
⚠️I was opening the door, I was going in and I was turning on the light.
✅I opened the door, went in and turned on the light.
Граматички е точно, но низата главни настани е во Past Simple. Продолжената форма ги прави позадина.
⚠️When I arrived at the airport, I realised I forgot my passport.
✅…I realised I had forgotten my passport.
Граматички е точно, но настан пред времето на приказната е појасен во Past Perfect. Past Simple е чест во неформалниот говор.
❌When I got home, I saw that someone has broken the window.
✅When I got home, I saw that someone had broken the window.
Гледната точка е во минатото → had, не has.
❌As soon as I will see him, I told him.
✅As soon as I saw him, I told him.
Во приказна за минатото: as soon as + Past Simple.
❌Meanwhile I was cooking, he set the table.
✅While I was cooking, he set the table.
meanwhile е прилог, не сврзник: не може да поврзе два дела од реченицата.
⚠️Suddenly the phone was ringing.
✅Suddenly the phone rang.
Граматички е точно, но ненадејниот настан е краток и завршен → Past Simple.
❌She had been wait for an hour when the bus came.
✅She had been waiting for an hour when the bus came.
had been + -ing форма.
⚠️I was waiting for an hour when the bus came.
✅I had been waiting for an hour when the bus came.
Граматички е точно, но кога кажувате колку долго нешто траело до момент во минатото, користете Past Perfect Continuous.

Замки за говорителите на македонски

1. „Рече дека пасошот ми истекол…“ → has expired. Кај нас по „рече дека“, „видов дека“, „сфатив дека“ често доаѓа перфект: „Граничниот полицаец рече дека пасошот ми истекол“, „Ни објасни дека келнерите ја фрлиле тортата“. На англиски тоа лесно станува has expired, have thrown. Но во англиската приказна гледната точка е во минатото: она што се случило пред тој момент е had + минат партицип.

❌At the border crossing near Gevgelija, the officer told Bojan that his passport has expired two weeks earlier, so he couldn't leave the country.
✅At the border crossing near Gevgelija, the officer told Bojan that his passport had expired two weeks earlier, so he couldn't leave the country.
гледната точка е во минатото → had expired
❌The morning after the wedding in Kochani, the hotel manager apologised to the bride and explained that the waiters have thrown away the top layer of the cake by mistake the night before.
✅The morning after the wedding in Kochani, the hotel manager apologised to the bride and explained that the waiters had thrown away the top layer of the cake by mistake the night before.
explained + the night before → had thrown

2. „Кога стигнавме, продаваше костени“ → позадина во Past Simple. Кај нас позадината обично ја кажуваме со имперфект („продаваше“, „свиреше“), но на англиски многумина секое минато дејство го ставаат во Past Simple. Тогаш позадината звучи како нов настан, како да почнало токму во тој момент. Дејството што веќе било во тек е was / were + -ing.

⚠️When we got to Shirok Sokak late on Saturday evening, the whole street was full of people and an old man on the corner sold roasted chestnuts from a cart.
✅When we got to Shirok Sokak late on Saturday evening, the whole street was full of people and an old man on the corner was selling roasted chestnuts from a cart.
Граматички е точно, но звучи како продавањето да почнало кога стигнавме; позадина → was selling

3. „Веќе дваесет и пет минути стоеше во редот кога…“ → was standing … for. Кај нас траењето до некој момент во минатото го кажуваме со имперфект и „веќе“: „Петар веќе дваесет и пет минути стоеше во редот кога…“. На англиски тоа не е Past Continuous, туку had been + -ing.

⚠️By the time the clerk at the post office in Veles announced that the computer system was down, Petar was standing in the queue for twenty-five minutes with his electricity bill in his hand.
✅By the time the clerk at the post office in Veles announced that the computer system was down, Petar had been standing in the queue for twenty-five minutes with his electricity bill in his hand.
Граматички е точно, но за траење до момент во минатото англискиот користи had been + -ing.

4. „Евентуално“ → eventually. Нашето „евентуално“ значи „можеби, ако се појави потреба“: „Ако врне, евентуално ќе ја преместиме скарата во гаражата.“ Англиското eventually значи нешто сосема друго: „на крајот, после долго време или многу тешкотии“. За „евентуално“ користете possibly, if necessary или could.

⚠️If it rains on Sunday, eventually we can move the barbecue into my cousin's garage in Prilep, so nobody needs to cancel.
✅If it rains on Sunday, we can always move the barbecue into my cousin's garage in Prilep, so nobody needs to cancel. или If it rains on Sunday, we could move the barbecue into my cousin's garage in Prilep, so nobody needs to cancel.
Граматички е точно, но eventually значи „на крајот, после долго време“, а не „ако треба“.

Не мешајте

Позадина или настан – Истиот глагол може да биде едното или другото, зависно од тоа каква работа врши во приказната. Кај нас тоа често го покажуваат имперфектот и аористот.

The baby was crying when I came in.
Кога влегов, бебето плачеше.
позадина: плачењето веќе траело
The baby cried when I came in.
Кога влегов, бебето заплака.
настан: моето влегување го расплака бебето

while и meanwhile – While поврзува два дела во една реченица (како „додека“); meanwhile почнува нова реченица за друго место или друг човек (како „во меѓувреме“). Видете A2-02.

While I was at the shops, someone broke into the car.
Додека бев во продавница, некој провали во автомобилот.
„додека“ → while
I went to the shops. Meanwhile, someone was breaking into the car.
Отидов во продавница. Во меѓувреме некој провалуваше во автомобилот.
„во меѓувреме“ → meanwhile, нова реченица

eventually и finally – Eventually нагласува долг или тежок процес. Finally означува и последен чекор во низа или крај на чекањето. Кај нас и двете често се „на крајот“ или „конечно“. (At the end и in the end: видете B1-31.)

After six interviews, she eventually got the job.
После шест интервјуа, на крајот ја доби работата.
долг процес → eventually
Finally, we said goodbye and drove home.
На крај се поздравивме и се вративме дома со колата.
последен чекор → finally

first и at first – First = прв чекор во низа („прво“). At first = на почетокот, пред нешто да се промени („на почетокот“).

First, we found a hotel. Then we went out for something to eat.
Прво најдовме хотел. Потоа излеговме да јадеме нешто.
прв чекор → first
At first I hated the city, but now I love it.
На почетокот го мразев градот, а сега го обожавам.
подоцна се променило → at first

Правопис и изговор

  • Во приказните was и were обично се во слаба форма: /wəz/, /wə/ (UK), /wər/ (US) – It was raining звучи брзо и споено. Стандардниот македонски нема таков слаб глас /ə/: изговорете го кратко и опуштено, не како јасно „а“ или „е“.
  • had е во слаба или скратена форма: I'd left, she'd forgotten. За да го препознаете враќањето назад, слушајте го гласот /d/. Кога зборувате, оставете го /d/ звучно – кај нас звучните согласки на крајот од зборот обезвучуваат, па I'd лесно звучи како [ajt].
  • Наставката -ed се изговара /t/ по безвучни гласови (walked, picked), /d/ по звучни (opened, arrived) и /ɪd/ по t и d (waited, decided). walked и opened имаат еден слог – не додавајте самогласка.
  • Во пишувањето, по сврзувачкиот збор на почетокот на реченицата обично стои запирка: Suddenly, the lights went out. По краткото then запирката може да се изостави.
  • eventually /ɪˈventʃuəli/ е нагласен на вториот слог (-VEN-). Кај нас нагласокот е на третиот слог од крајот, па лесно се вели even-TU-ally – внимавајте.

Златно правило

Past Simple за она што се случило, Past Continuous за она што се случувало во тој момент и Past Perfect за она што се случило порано. Запомнете: аористот и имперфектот ви помагаат, но не одлучуваат тие, туку улогата на дејството во приказната; по „видов дека“ или „сфатив дека“ за нешто порано доаѓа had. Сврзувачките зборови го водат слушателот низ приказната.

Вежби

A. Форма

Дополнете ги речениците со точната форма на глаголот во заградата.

  1. It (snow) when we left the house, so we took the car.
  2. When I got to the cinema, the film already (start).
  3. I (take) a photo, (post) it online and went to bed.
  4. While she (wait) for the bus, she met an old school friend.
  5. I didn't know anyone at the party because I never (meet) them before.
  6. She was exhausted because she (drive) for nine hours. (continuous)

B. Значење

Изберете го точниот одговор.

  1. Изберете го точниот одговор: …, a dog ran into the road.
  2. Изберете го точниот одговор: We searched for hours and … found the ring under the sofa.
  3. Изберете го точниот одговор: … I opened the door, the cat ran out.
  4. "The baby was crying when I came in." Дали бебето почна да плаче затоа што јас влегов? …
  5. Изберете го точниот одговор: … the job was hard, but it got easier.

C. Најдете ја грешката

Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.

  1. When I got home, I saw that someone has broken the window.
  2. Meanwhile I was sleeping, the storm destroyed the fence.
  3. As soon as I will arrive, I called my mum.
  4. It was getting dark when we finally reached the hotel.

D. Во контекст

Дополнете ја приказната со точната форма на глаголите во заградите. Во последното место изберете го точниот збор.

The lost dog
It was a sunny morning and the birds 16 (sing). I 17 (walk) through the park when I saw a small dog. It looked hungry, so I 18 (give) it some of my sandwich. Its collar had a phone number on it, so I called. The owner was so happy! The dog 19 (run) away from her house two days before, and it 20 (sleep) in the park since then. 21 (Eventually / Meanwhile), she arrived in her car and took the dog home.

E. Ваш ред е

Напишете на англиски своја приказна.

  1. Напишете ги првите две реченици од приказната. За позадината користете Past Continuous.
  2. Продолжете ја приказната: додадете еден главен настан и едно враќање назад.

F. Мешано повторување

Повторете ги темите од претходните лекции.

  1. B1-03 Past Perfect на англиски: I had already left, објаснето на македонски
    It was the first time I (see) snow.
  2. A2-34 Најчести фразални глаголи (phrasal verbs) на англиски: get up, put on, look for
    It was cold, so I put my coat .
  3. A2-33 Who called you? или Who did you call? Прашања за подметот и за предметот на англиски
    Who (find) the wallet? (past)
Одговори

A. Форма

  1. was snowing
  2. had … started
  3. took … posted
  4. was waiting
  5. had … met
  6. had been driving / 'd been driving

B. Значење

  1. Suddenly
  2. eventually
  3. As soon as
  4. no
  5. At first

C. Најдете ја грешката

  1. When I got home, I saw that someone had broken the window.
  2. While I was sleeping, the storm destroyed the fence.
  3. As soon as I arrived, I called my mum.
  4. ✓ It was getting dark when we finally reached the hotel.

D. Во контекст

  1. were singing
  2. was walking
  3. gave
  4. had run / ran
  5. had been sleeping / had slept
  6. Eventually

E. Ваш ред е

  1. It was late at night and everyone was sleeping. I was reading in bed.
  2. Suddenly, I heard a noise downstairs. I had forgotten to lock the back door!

F. Мешано повторување

  1. had seen
  2. on
  3. found
Апликација за AndroidУчете во движење Google Play