Narrative Tenses: როგორ მოვყვეთ ამბავი ინგლისურად – Past Simple, Past Continuous, Past Perfect
Telling Stories: Narrative Tenses
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ წარსულზე ამბის მოყოლას: მთავარი მოვლენებისთვის გამოიყენებთ Past Simple-ს (მარტივი წარსული), ფონისთვის – Past Continuous-ს (განგრძობითი წარსული), უფრო ადრე მომხდარისთვის კი Past Perfect-ს (წარსული სრული) ან Past Perfect Continuous-ს (განგრძობითი წარსული სრული). ამბის ნაწილებს ერთმანეთს დაუკავშირებთ სიტყვებით then, suddenly, meanwhile და eventually.
მთავარი იდეა
კარგი ამბავი ფილმის სცენას ჰგავს. მასში არის მოქმედება – ის, რაც ერთმანეთის მიყოლებით ხდება და სიუჟეტს წინ წაიყვანს. არის დეკორაცია – ის, რაც მოქმედების გარშემო უკვე მიმდინარეობდა: ამინდი, ხალხი, ვინ რას აკეთებდა. და ზოგჯერ არის რეტროსპექცია – ნახტომი უკან, იმაზე, რაც სცენამდე მოხდა.
ინგლისური თითოეულ ამ ფენას თავის დროს აძლევს:
- Past Simple = მოქმედება (I opened the door.)
- Past Continuous = დეკორაცია (It was raining.)
- Past Perfect = რეტროსპექცია (Someone had left a note.), ხოლო Past Perfect Continuous – მოქმედება, რომელიც გარკვეული დრო უკვე გრძელდებოდა (She had been crying.)
სამივე დრო უკვე იცით (A1-28, A2-01, B1-03). ამ გაკვეთილში მათ ერთად გამოიყენებთ, რომ მსმენელს ყოველთვის ესმოდეს, რა არის ამბის მთავარი ხაზი, რა არის ფონი და რა მოხდა უფრო ადრე.
ქართული და ინგლისური
პირველი ორი ფენა ქართულშიც ზუსტად ასე მუშაობს: მოვლენები წყვეტილით ითქმის („კარი გავაღე, შევედი“), ფონი – უწყვეტელით („წვიმდა“, „ქარი ქროდა“). ეს სისტემა უკვე გაქვთ თავში.
განსხვავება მესამე ფენაშია. ქართულად რეტროსპექციისთვის ცალკე ჩვეულებრივი დრო არ გვჭირდება: „მივხვდი, რომ ლეპტოპი მატარებელში დავტოვე“ – ორივე ზმნა წყვეტილშია და რიგს კონტექსტი აჩვენებს. ზოგჯერ „უკვე“ ან მიმღეობა + „იყო“ გვეხმარება („სტუმრები უკვე მოსულები იყვნენ“). ინგლისურში კი წარსულის მომენტამდე მომხდარი მოვლენა had + past participle-ს (მესამე ფორმას) მოითხოვს: I realised I had left my laptop on the train. ასევე: ქართულად „ერთი საათი ველოდებოდი, როცა ავტობუსი მოვიდა“ უწყვეტელია, ინგლისურში კი წარსულის მომენტამდე გაგრძელებული ხანგრძლივობა had been + -ing-ია.
დამაკავშირებელი სიტყვები თითქმის ერთნაირად მუშაობს: „უეცრად“ = suddenly, „ამასობაში“ = meanwhile (ორივე ცალკე სიტყვაა და ორ წინადადებას არ აერთებს), „როგორც კი“ = as soon as, „ჯერ“ = first, „თავიდან“ = at first.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| კარი გავაღე და შევედი. | I opened the door and went in. | აქ ერთნაირია: მოვლენები – წყვეტილი / Past Simple |
| გარეთ წვიმდა. | It was raining. | აქაც ერთნაირია: ფონი – უწყვეტელი / Past Continuous (ინგლისურს it სჭირდება) |
| მივხვდი, რომ ლეპტოპი დავტოვე. | I realised I had left my laptop. | ქართულად წყვეტილი; უფრო ადრე მომხდარი → had + მესამე ფორმა |
| სტუმრები უკვე მოსულები იყვნენ. | The guests had already arrived. | მიმღეობა + „იყო“ → had arrived, არა were arrived |
| ერთი საათი ველოდებოდი, როცა ავტობუსი მოვიდა. | I had been waiting for an hour when the bus came. | ქართულად უწყვეტელი; ხანგრძლივობა წარსულის მომენტამდე → had been + -ing |
| ამასობაში ჩემი და სახლში მელოდებოდა. | Meanwhile, my sister was waiting at home. | აქ ერთნაირია: ცალკე სიტყვა, ახალი წინადადების დასაწყისში |
| თავიდან ქალაქი არ მომწონდა. | At first I hated the city. | „ჯერ“ = first, „თავიდან“ = at first |
მოკლედ: მოვლენა → Past Simple, ფონი → Past Continuous (ქართულის მსგავსად); ის, რაც ამბის მომენტამდე მოხდა → Past Perfect, თუნდაც ქართულად წყვეტილს ამბობდეთ.
ფორმა
ამბის დროები
| როლი ამბავში | დრო | ფორმა | მაგალითი |
|---|---|---|---|
| მთავარი მოვლენები (თანმიმდევრობით) | Past Simple | ზმნა + -ed / არაწესიერი ფორმა | She picked up the phone. |
| ფონი, მიმდინარე მოქმედება | Past Continuous | was / were + -ing | It was getting dark. |
| უფრო ადრინდელი მოვლენა (რეტროსპექცია) | Past Perfect | had + past participle | She had forgotten her charger. |
| უფრო ადრინდელი ხანგრძლივი მოქმედება | Past Perfect Continuous | had been + -ing | She had been driving for hours. |
დროის დამაკავშირებელი სიტყვები
| როლი | სიტყვები | მაგალითი |
|---|---|---|
| დასაწყისი | first | First, we checked in. |
| შემდეგი ნაბიჯი | then, after that, next | Then we went to the beach. |
| მაშინვე მერე | as soon as + წინადადება | As soon as I sat down, my phone rang. |
| იმავე დროს, სხვაგან | meanwhile | Meanwhile, my sister was waiting at home. |
| მოულოდნელად | suddenly | Suddenly, the lights went out. |
| დიდი ხნის ან ბევრი პრობლემის შემდეგ | eventually | Eventually, the train arrived. |
გამოყენება
1Past Simple – მთავარი მოვლენები
ამბის მთავარი მოვლენები Past Simple-შია, იმ თანმიმდევრობით, როგორც მოხდა. თითოეული მათგანი ამბავს წინ წაიყვანს. ქართულადაც აქ წყვეტილია.
2Past Continuous – ფონი
Past Continuous-ით სცენას ხატავთ: ამინდი, განწყობა, ვინ რას აკეთებდა, როცა მთავარი მოვლენა მოხდა A2-02. ქართულად – უწყვეტელი.
3Past Perfect – ამბის დრომდე მომხდარი მოვლენები
როცა ამბის შუაში ხართ და უფრო ადრე მომხდარი რამ უნდა ახსენოთ, გამოიყენეთ Past Perfect. ის ძალიან ხშირია ზმნების შემდეგ realise, find out, discover, notice, see that. ქართულად აქ ხშირად წყვეტილს ვამბობთ – ინგლისურში had + მესამე ფორმა სჭირდება.
4Past Perfect Continuous – მოქმედება, რომელიც უკვე გრძელდებოდა
had been + -ing გამოიყენეთ მოქმედებისთვის, რომელიც ამბის რომელიმე მომენტამდე გარკვეული დრო გრძელდებოდა. ის ხშირად ხსნის მდგომარეობას (she was tired) ან აჩვენებს, რამდენ ხანს გრძელდებოდა რაღაც, როცა მთავარი მოვლენა მოხდა. ეს Present Perfect Continuous-ის (განგრძობითი აწმყო სრული) წარსული ვერსიაა B1-01; იხ. ასევე B1-03. ქართულად აქ უწყვეტელს ვამბობთ („ველოდებოდი“) – ინგლისურში უბრალო was waiting არ კმარა.
5მთავარი მოვლენების დაკავშირება – first, then, after that, as soon as
დამაკავშირებელი სიტყვები მთავარი მოვლენების რიგს აჩვენებს. As soon as ნიშნავს „მაშინვე, როგორც კი“ და მას მთლიანი წინადადება მოსდევს.
6რიტმის შეცვლა – suddenly, meanwhile, eventually
Suddenly („უეცრად“) მოულოდნელ მოვლენას წარადგენს (ჩვეულებრივ Past Simple-ში). Meanwhile („ამასობაში“) სხვა ადგილას იმავე დროს მიმდინარე ამბავზე გადახტება. Eventually ნიშნავს „დიდი ხნის ან ბევრი პრობლემის შემდეგ“ („საბოლოოდ“, „ბოლოს და ბოლოს“) – ის არ ნიშნავს „შესაძლოა“.
7ერთი ამბავი, სამივე დრო
აი, მოკლე ამბავი, სადაც თითოეული დრო თავის საქმეს აკეთებს.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „მივხვდი, რომ… დავტოვე“ → Past Simple რეტროსპექციაში. ქართულად ორივე მოვლენა წყვეტილშია და რიგს კონტექსტი აჩვენებს. ინგლისურში მოვლენა, რომელიც ამბის მომენტამდე მოხდა, ჩვეულებრივ Past Perfect-შია – განსაკუთრებით realise, notice, find out, see that-ის შემდეგ.
2. „მოსულები იყვნენ“ → were arrived. ქართული მიმღეობა + „იყო“ („მოსულები იყვნენ“, „წასული იყო“) ინგლისურში was / were + მესამე ფორმად ითარგმნება. Arrive, go, leave (წასვლის მნიშვნელობით) ასე არ მუშაობს: ამბის მომენტამდე დასრულებული მოქმედება → had + მესამე ფორმა.
3. „ორი საათი ვმეცადინეობდი, როცა…“ → was + -ing ხანგრძლივობით. ქართულად აქ უწყვეტელს ვამბობთ, ამიტომ was studying for two hours ბუნებრივად გვეჩვენება. ინგლისურში, როცა ამბობთ, რამდენ ხანს გრძელდებოდა მოქმედება წარსულის მომენტამდე, საჭიროა had been + -ing.
4. „სამი წლით ადრე“ / „სამი წლის წინ“ → before three years / ago. ქართული „წინ“ ნიშნავს ago-საც და before-საც, ამიტომ ამბავში ხშირად ისმის before three years. ეს არასწორია. Ago აწმყოდან ითვლის; ამბის მომენტიდან უკან ათვლისთვის გამოიყენეთ three years before / earlier.
5. „შევამჩნიე, რომ ვიღაც მომყვება“ → is following. ქართულ „რომ“-იან წინადადებაში ხშირად აწმყოს ვტოვებთ, თუმცა მთელი ამბავი წარსულშია. ინგლისურ ამბავში ხედვის წერტილი წარსულშია, ამიტომ ფონი Past Continuous-შია.
არ აგერიოთ
ფონი თუ მოვლენა – ერთი და იგივე ზმნა შეიძლება ფონიც იყოს და მოვლენაც – მისი როლის მიხედვით. ქართულადაც: „ტიროდა“ თუ „ატირდა“.
while თუ meanwhile – While ერთ წინადადებაში ორ ნაწილს აერთებს („სანამ“, „როცა“); meanwhile ახალ წინადადებას იწყებს სხვა ადგილზე ან სხვა ადამიანზე („ამასობაში“). იხ. A2-02.
eventually თუ finally – Eventually ხაზს უსვამს ხანგრძლივ ან რთულ პროცესს. Finally ასევე აღნიშნავს სიის ბოლო ნაბიჯს ან ლოდინის დასასრულს. (At the end თუ in the end: იხ. B1-31.)
first თუ at first – First = პირველი ნაბიჯი თანმიმდევრობაში („ჯერ“). At first = დასაწყისში, ცვლილებამდე („თავიდან“). ქართულადაც ორი სიტყვაა – აქ ერთნაირია.
მართლწერა და გამოთქმა
- ამბავში was და were ჩვეულებრივ სუსტია: /wəz/, /wə/ (UK), /wər/ (US). ნეიტრალური /ə/ ქართულში არ არის: მოკლე, მოდუნებული ხმოვანია, ენა მშვიდად დევს. It was raining-ში was სრული „ა“-თი ნუ წარმოთქვით.
- had სუსტდება ან იკუმშება: I'd left, she'd forgotten. ყური მიუგდეთ /d/-ს – სწორედ ის გეუბნებათ, რომ ეს რეტროსპექციაა.
- -ed დაბოლოება: /t/ ყრუ ბგერების შემდეგ (walked, picked), /d/ მჟღერების შემდეგ (opened, arrived), /ɪd/ – t-სა და d-ს შემდეგ (waited, decided). ქართულად ყველაფერს ისე ვკითხულობთ, როგორც იწერება, ამიტომ walked-ს ორ მარცვლად ნუ წაიკითხავთ: ის ერთმარცვლიანია.
- წერისას წინადადების დასაწყისში დამაკავშირებელ სიტყვას ჩვეულებრივ მძიმე მოსდევს: Suddenly, the lights went out. მოკლე სიტყვების შემდეგ, მაგალითად then, მძიმე არასავალდებულოა.
- eventually /ɪˈventʃuəli/: მახვილი მეორე მარცვალზეა. /tʃ/ ქართული ჩ-ს ჰგავს – ეს ადვილია. ბოლო ნაწილი სწრაფად და სუსტად ითქმის.
ოქროს წესი
Past Simple – იმისთვის, რაც მოხდა, Past Continuous – იმისთვის, რაც მიმდინარეობდა, Past Perfect – იმისთვის, რაც მანამდე მოხდა. დამაკავშირებელი სიტყვებით მსმენელს ამბავში გაუძეხით. და დაიმახსოვრეთ: ქართულად რეტროსპექცია ხშირად წყვეტილითაც ითქმის, ინგლისურში კი მას had სჭირდება.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ფრჩხილებში მოცემული ზმნა ჩასვით სწორი ფორმით (Past Simple, Past Continuous, Past Perfect ან Past Perfect Continuous).
-
It (snow) when we left the house, so we took the car.
-
When I got to the cinema, the film already (start).
-
I (take) a photo, (post) it online and went to bed.
-
While she (wait) for the bus, she met an old school friend.
-
I didn't know anyone at the party because I never (meet) them before.
-
She was exhausted because she (drive) for nine hours. (განგრძობითი ფორმა)
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი პასუხი.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: …, a dog ran into the road.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: We searched for hours and … found the ring under the sofa.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … I opened the door, the cat ran out.
-
"The baby was crying when I came in." ბავშვმა ჩემი შესვლის გამო დაიწყო ტირილი? …
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … the job was hard, but it got easier.
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
When I got home, I saw that someone has broken the window.
-
Meanwhile I was sleeping, the storm destroyed the fence.
-
As soon as I will arrive, I called my mum.
-
It was getting dark when we finally reached the hotel.
D. კონტექსტში
ფრჩხილებში მოცემული ზმნები ჩასვით სწორი ფორმით; ბოლო გამოტოვებულ ადგილზე აირჩიეთ სწორი სიტყვა.
It was a sunny morning and the birds 16 (sing). I 17 (walk) through the park when I saw a small dog. It looked hungry, so I 18 (give) it some of my sandwich. Its collar had a phone number on it, so I called. The owner was so happy! The dog 19 (run) away from her house two days before, and it 20 (sleep) in the park since then. 21 (Eventually / Meanwhile), she arrived in her car and took the dog home.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად თქვენი ამბის დასაწყისი.
-
დაწერეთ ამბის პირველი ორი წინადადება. ფონისთვის გამოიყენეთ Past Continuous.
-
გააგრძელეთ ამბავი: დაწერეთ ერთი მთავარი მოვლენა და ერთი რეტროსპექცია.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
B1-03 Past Perfect: „უკვე წასული ვიყავი“ ინგლისურად – had + V3 It was the first time I (see) snow.
-
A2-34 Phrasal Verbs: ყველაზე ხშირი ფრაზული ზმნები ინგლისურად It was cold, so I put my coat .
-
A2-33 Who Called You? თუ Who Did You Call? კითხვები ქვემდებარესა და დამატებაზე ინგლისურად Who (find) the wallet? (წარსული)
პასუხები
A. ფორმა
- was snowing
- had … started
- took … posted
- was waiting
- had … met
- had been driving / 'd been driving
B. მნიშვნელობა
- Suddenly
- eventually
- As soon as
- no
- At first
C. იპოვეთ შეცდომა
- When I got home, I saw that someone had broken the window.
- While I was sleeping, the storm destroyed the fence.
- As soon as I arrived, I called my mum.
- ✓ It was getting dark when we finally reached the hotel.
D. კონტექსტში
- were singing
- was walking
- gave
- had run / ran
- had been sleeping / had slept
- Eventually
E. თქვენი ჯერი
- It was late at night and everyone was sleeping. I was reading in bed.
- Suddenly, I heard a noise downstairs. I had forgotten to lock the back door!
F. შერეული გამეორება
- had seen
- on
- found
