By эсвэл until, for эсвэл during, on time эсвэл in time: цагийн угтвар үгсийг монголоор
By, Until, During, For; In Time, On Time, At the End
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та эцсийн хугацаа, үргэлжлэх хугацааны тухай нарийн ярьж чадна: by ба until, for, during ба while, within ба by the time, on time ба in time, at the end ба in the end, мөн нэгэн зэрэг болж буй хоёр үйлдлийн as.
Гол санаа
Гүйлтийн зам дээр нэг туг байна гэж төсөөлөөрэй. Туг бол цаг хугацааны нэг цэг: Friday, six o'clock, the end of the month.
Тугийн өмнөх by гэдэг нь «туган дээр эсвэл түүнээс өмнө, гэхдээ хожуу биш» гэсэн утгатай. Энэ бол эцсийн хугацаа: нэг үйлдэл туганд хүрэхээс өмнө замын хаа нэгтээ болох ёстой. Send it by Friday.
Until гэдэг нь та туг хүртэл тасралтгүй үргэлжлүүлээд, тэнд зогсоно гэсэн үг. Энэ нь цэг биш, шугам: I'll wait until Friday.
Цагийн бусад олон үг ч ийм зарчмаар ажилладаг. Зарим нь хэзээ болохыг заана (during the night), зарим нь хэр удаан гэдгийг хэмжинэ (for two hours), зарим нь туганд яг товлосон мөчид (on time) эсвэл өөр зүйлд амжихаар эрт (in time) хүрснийг хэлнэ. Үг бүр арай өөр асуултад хариулдаг – асуултыг нь сурвал үг нь амархан болно.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор цагийн утгыг угтвар үгээр биш, дагавар ба хойт үгээр илэрхийлдэг: «гурван жилийн турш», «шуурганы үеэр», «гурван хоногийн дотор», «шөнө дунд хүртэл». Ихэнх нь англи үгтэй сайн таардаг, гэхдээ гурван газарт анхаараарай.
Нэгдүгээрт, «хүртэл» нь монголоор үргэлжлэх байдалд ч («Шөнө дунд хүртэл байсан»), эцсийн хугацаанд ч («Баасан гараг хүртэл илгээгээрэй») хэрэглэгддэг. Англиар эхнийх нь until, хоёр дахь нь by. Эцсийн хугацааг монголоор «гэхэд» гэж хэлбэл англи by-тай яг таарна: «баасан гараг гэхэд». Хоёрдугаарт, «үед / үеэр» нь нэр үгтэй ч («шалгалтын үеэр»), өгүүлбэртэй ч («намайг номын санд байх үед») явдаг. Англиар нэр үгийн өмнө during, өгүүлэгдэхүүн + үйл үгийн өмнө while. Гуравдугаарт, «эцэст нь» нь in the end, at last, finally гурвуулантай, «-ын төгсгөлд» нь at the end of-той таарна: монгол «-д» дагаврыг in гэж орчуулахгүй.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Тайлангаа баасан гараг гэхэд явуулаарай. | Send me the report by Friday. | эцсийн хугацаа → by |
| Тайлангаа баасан гараг хүртэл явуулаарай. | Send me the report by Friday. | монголоор «хүртэл» болно, англиар until биш |
| Бид шөнө дунд хүртэл үдэшлэгт байсан. | We stayed at the party until midnight. | энд адилхан: үргэлжилсэн байдал |
| Музей арван цагаас өмнө онгойхгүй. | The museum doesn't open until ten. | «-аас өмнө … -гүй» → not… until |
| Би Дублинд гурван жилийн турш амьдарсан. | I lived in Dublin for three years. | хэр удаан? → for, during биш |
| Шуурганы үеэр цахилгаан тасарсан. | The power went off during the storm. | нэр үг → during |
| Намайг номын санд байх үед … | … while I was in the library. | өгүүлбэр → while; монголоор хоёуланд «үед» |
| Ажлын гурван өдрийн дотор хүрнэ. | It will arrive within three working days. | энд адилхан |
| Хоёр долоо хоногийн дараа гарна. | It will be online in two weeks. | одооноос тооцвол «дараа» → in |
| Онгоц цагтаа газардсан. | The flight landed on time. | товлосон цагтаа → on time |
| Сүүлчийн автобусанд амжсан. | We arrived in time to catch the last bus. | «амжих» → in time |
| Гудамжны төгсгөлд | at the end of the street | «-д» → at, in биш |
| Эцэст нь нохойгоо Макс гэж нэрлэсэн. | In the end, we called the dog Max. | энд адилхан: олон өөрчлөлтийн эцэст |
Товчхондоо: эцсийн хугацаа = by (монголоор «гэхэд», заримдаа «хүртэл»); үргэлжлэх = until; «-ын турш» = for; «-ын үеэр» + нэр үг = during, «… -х үед» + өгүүлбэр = while; «-ын төгсгөлд» = at the end of.
Бүтэц
Эцсийн хугацаа ба үргэлжлэх хугацаа
| Үг | Араас нь | Ямар асуултад хариулах вэ | Жишээ |
|---|---|---|---|
| by | цаг / огноо | хамгийн оройдоо хэзээ? | Please reply by Monday. |
| by the time | өгүүлбэр | ямар үйл явдлаас хожуу биш? | By the time we arrived, the shop was closed. |
| until / till | цаг / огноо эсвэл өгүүлбэр | хэдий хүртэл (үргэлжилж)? | I'll be here until six. / Wait until I call. |
| within | хугацаа | ямар хугацааны дотор? | We'll answer within 24 hours. |
| from… to / until | хоёр цаг | хэзээ эхэлж, хэзээ дуусах вэ? | The shop is open from 9 to 5. |
| for | хугацаа | хэр удаан? | I lived there for three years. |
| during | нэр үг (үйл явдал эсвэл хугацаа) | хэзээ? | I fell asleep during the film. |
| while | өгүүлбэр | хэзээ? | I fell asleep while I was watching the film. |
| as | өгүүлбэр | хэзээ? (яг тэр мөчид) | As I was leaving, the phone rang. |
Тогтсон хэллэгүүд
| Хэллэг | Утга | Жишээ |
|---|---|---|
| on time | товлосон цагтаа, хоцролгүй | The train left on time. |
| in time (for… / to…) | амжихаар эрт | We got there in time for the start. |
| at the end (of…) | ямар нэг зүйлийн хамгийн сүүлийн цэг | at the end of the film / the street / May |
| in the end | эцэст нь, хэсэг хугацаа, өөрчлөлт, бэрхшээлийн дараа | In the end, we took a taxi. |
Till нь until-тэй ижил утгатай, илүү албан бус. Америк англиар Monday through Friday = Даваагаас баасан хүртэл, Баасныг оруулаад.
Хэрэглээ
1by = хамгийн оройдоо (эцсийн хугацаа)
Ямар нэг зүйл тухайн цагт эсвэл түүнээс өмнө болох ёстой бол by + цаг хэрэглэнэ. Үйлдэл хэр удаан үргэлжлэх нь биш, зөвхөн эцсийн хугацаа чухал. By then = тэр цагаас хожуу биш. Монголоор ихэвчлэн «гэхэд», «болтол».
2until = тодорхой цаг хүртэл үргэлжлэх
Байдал тодорхой цэг хүртэл үргэлжлээд зогсох бол until (эсвэл till) хэрэглэнэ. Үгүйсгэлд not… until нь «түүнээс өмнө биш» гэсэн утгатай: үйлдэл тэр цэгт л эхэлнэ. Монголоор энд «-аас өмнө … -гүй» эсвэл «… -д л» гэдэг.
3by the time, within, from… to
By the time + өгүүлбэр нь by-тай адил ажилладаг, гэхдээ эцсийн хугацаа нь үйл явдал. By the time + Past Simple (энгийн өнгөрсөн цаг)-ийн дараа өмнөх үйлдэл ихэвчлэн Past Perfect (өнгөрсөн төгссөн цаг)-д байна (B1-03-ийг үзнэ үү). Within + хугацаа = тэр хугацааны дотор, төгсгөлөөс нь хожуу биш. From… to / until эхлэл, төгсгөлийг хэлнэ.
4for, during, while
For + хугацаа нь хэр удаан? гэсэн асуултад хариулна. During + нэр үг нь хэзээ? гэсэн асуултад хариулна: тэр үйл явдал, хугацааны дотор аль нэг үед, эсвэл бүх хугацаанд нь. While нь during-тай адил үүрэгтэй, гэхдээ араас нь өгүүлбэр (өгүүлэгдэхүүн + үйл үг) ирнэ. Түүхэн дэх while-ийг A2-02-оос үзнэ үү.
5on time ба in time
On time = яг товлосон цагтаа, хоцролгүй – хуваарь, хурал, уулзалтад. In time = ямар нэг юм хийхэд эсвэл ямар нэг зүйлд бэлэн байхаар эрт; just in time = арай гэж амжсан; not in time = хэтэрхий оройтсон. Монголоор «цагтаа» = on time, «амжих» = in time.
6at the end (of) ба in the end
At the end (of) бол цэг: ямар нэг зүйлийн хамгийн сүүлийн хэсэг – кино, гудамж, сарын. In the end нь «эцэст нь», хэсэг хугацаа, өөрчлөлт, маргаан, бэрхшээлийн дараа гэсэн утгатай. Ихэвчлэн өгүүлбэрийн эхэнд ирнэ.
7as = while / when (нэгэн зэрэг хоёр үйлдэл)
As + өгүүлбэр нь while эсвэл when гэсэн утгатай байж болно: хоёр зүйл нэгэн зэрэг болж байна, эсвэл нэг зүйл нөгөө нь явагдаж байх мөчид болж байна. Түүхэнд түгээмэл, while-аас арай бичгийн хэллэг. Just as = яг тэр мөчид. (As өөр утгатай ч бий, жишээ нь шалтгаан – B1-27-ийг үзнэ үү.)
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «даваа гараг хүртэл» → until + эцсийн хугацаа. Монголоор «хүртэл»-ийг эцсийн хугацаанд ч хэрэглэдэг: «Бүх бичиг баримтаа даваа гараг хүртэл оффист авчраарай». Үүнийг until гэж орчуулах нь маш элбэг. Гэвч авчрах нь нэг удаагийн үйлдэл, англиар эцсийн хугацааг by заана.
2. «Дөрвөн сарын турш» → during + хугацаа. «Турш», «үеэр» хоёулаа during шиг санагддаг: «Үеэл маань өнгөрсөн зун Хархорины ойролцоох жуулчны баазад дөрвөн сарын турш ажилласан». Гэвч тоотой хугацаа «хэр удаан?» гэсэн асуултад хариулдаг тул англиар for.
3. «… -ж байх үед» → during + өгүүлбэр. Монголоор «үед» нэр үгтэй ч («хоолны үед»), өгүүлбэртэй ч явдаг: «Биднийг хооллож байх үед өвөө маань үргэлж хуучин дурсамжаа ярьдаг». Тиймээс өгүүлэгдэхүүн, үйл үгийн өмнө during тавих нь элбэг. Өгүүлбэрийн өмнө while (эсвэл as).
4. «Сарын төгсгөлд» → in the end of. Монгол «-д» дагаврыг in гэж орчуулах зуршил энд алдаа гаргана: «Авга ахынх долдугаар сарын төгсгөлд Эрдэнэтээс ирнэ». Ямар нэг зүйлийн сүүлийн хэсэгт at the end of; in the end бол «эцэст нь» бөгөөд of авахгүй.
5. «Хоёр цагийн дараа» → after two hours. Монголоор ирээдүйг «-ын дараа» гэж тоолдог: «Бид хоёр цагийн дараа Улаанбаатарт газардана, жаахан унтаж ав». After two hours гэвэл «хоёр цаг өнгөрсний дараа, хэзээ ч юм» гэсэн өнгөтэй, ирээдүйд одооноос тооцоход байгалийн бус. Одооноос тооцвол in + хугацаа.
Бүү андуураарай
by ба until – By = эцсийн хугацаанд эсвэл түүнээс өмнө нэг үйлдэл. Until = тодорхой цэг хүртэл үргэлжлэх байдал. Монголоор хоёуланд нь «хүртэл» гэж болох тул үйлдэл нэг удаагийн уу, үргэлжлэх үү гэдгийг бодоорой.
in + хугацаа ба within + хугацаа – In two days ихэвчлэн «одооноос хоёр хоногийн дараа» гэсэн утгатай. Within two days нь «тэр хоёр хоногийн дотор хэзээ нэгэн цагт, хожуу биш» гэсэн утгатай.
in the end ба at last – In the end = өөрчлөлт, бэрхшээлийн дараа эцэст нь. At last = удаан хүлээсний эцэст, санаа амарсан өнгөтэй. Монголоор хоёуланд нь «эцэст нь» гэж болно.
Зөв бичих ба дуудлага
- until төгсгөлдөө ганц l-тэй; till хоёр l-тэй. Хоёулаа зөв; till илүү албан бус. Албан бичигт untill, 'til бүү бичээрэй.
- during /ˈdjʊərɪŋ/ (UK), /ˈdʊrɪŋ/ (US): өргөлт эхний үе дээр. r монгол «р» шиг чичирдэггүй, хэл тагнайд хүрэхгүй. Төгсгөлийн /ŋ/ нь монгол «сайн», «байнга» гэх үгсийн хамрын «н»-тэй ойролцоо: g-г тусад нь бүү дуудаарай.
- within /wɪˈðɪn/: өргөлт хоёр дахь үе дээр, «wi-THIN». Монгол заншлаар эхний үеийг бүү онцлоорой. /ð/-д хэлний үзүүрийг шүдний хооронд хавчуулаад хоолойгоо дуугаргаарай: «з» эсвэл «д» биш. /w/-д уруулаа дугуйлаарай, дээд шүдээ доод уруулдаа бүү хүргээрэй.
- on time, in time-д өргөлт time дээр. In the end-д end-ийг онцлоорой; эгшгийн өмнө the нь /ði/ болж, at the end of нь «at thee END uv» шиг сонсогдоно.
- time дэх /t/ нь агаар ихтэй, монгол «т»-тэй ойролцоо: энэ танд давуу тал.
Алтан дүрэм
By = хамгийн оройдоо (нэг үйлдлийн эцсийн хугацаа); until = тодорхой цэг хүртэл бүх хугацаанд. For = хэр удаан; during + нэр үг / while + өгүүлбэр = хэзээ. On time = хоцролгүй; in time = амжихаар эрт. Ямар нэг зүйлийн at the end of = сүүлийн хэсэг; in the end = эцэст нь. Монгол «хүртэл»-ийг автоматаар until гэж бүү орчуулаарай: нэг үйлдлийн эцсийн хугацаа бол by.
Дасгал
A. Бүтэц
Дутуу үгийг нөхөөрэй. Хаалтанд хоёр үг байвал тохирохыг нь сонгоно уу.
-
I fell asleep ___ the film. …
-
I fell asleep ___ I was watching the film. …
-
She has lived in Lisbon ___ ten years. …
-
You must return the form ___ 30 days. …
-
The bank is open 9 a.m. 4 p.m.
-
The essay must be handed in ___ Friday. …
B. Утга
Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I'll stay in bed … ten.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: The plane took off …, at 7.30 exactly.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: We got to the station … to buy a coffee before the train left.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: … we decided not to go.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: The shop doesn't open … ten.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: … I was getting off the bus, I saw my old teacher.
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
I have to finish this essay until Monday.
-
We stayed in Paris during a week.
-
My office is at the end of the corridor.
-
In the end of the year, we have a big party.
D. Нөхцөл байдалд
Найздаа бичсэн захидлыг уншаад дутуу үгийг нөхөөрэй.
Hi Ana! Sorry I didn't reply — my phone was off 17 the whole flight. We landed 18, at 6.10 exactly, but then we waited for our bags 19 almost an hour! 20 the time we got to the hotel, it was nearly nine. We were tired, but we went out anyway and got to the restaurant just 21 before the kitchen closed. We're staying here 22 Sunday. Can you send me your address 23 Friday? I want to send you a postcard!
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Энэ долоо хоногт тодорхой цаг гэхэд хийх ёстой нэг зүйл, тодорхой цаг хүртэл хийх нэг зүйлийнхээ тухай бичнэ үү.
-
Удаан бодож байж гаргасан нэг шийдвэрийнхээ тухай бичнэ үү. In the end хэрэглээрэй.flat (UK) = apartment (US)
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A1-20 At, on, in – цаг хугацааны угтвар үг монголоор: at seven, on Monday, in July I usually go swimming ___ Monday mornings. …
-
A2-27 Zero ба First Conditional: if, unless, when-ийг монголоор тайлбарлав I'll call you as soon as I (arrive).
-
B1-03 Past Perfect (өнгөрсөн төгссөн цаг): «-сан байсан»-ыг англиар хэрхэн хэлэх вэ When we got to the cinema, the film already (start).
Хариулт
A. Бүтэц
- during
- while
- for
- within
- from … to / from … until / from … till / between … and
- by
B. Утга
- until
- on time
- in time
- In the end
- until
- As
C. Алдааг олоорой
- I have to finish this essay by Monday. / I have to finish this essay before Monday.
- We stayed in Paris for a week.
- ✓ My office is at the end of the corridor.
- At the end of the year, we have a big party.
D. Нөхцөл байдалд
- during / for
- on time
- for
- By
- in time
- until / till / through
- by / before
E. Таны ээлж
- I have to pay my phone bill by Thursday. On Saturday I'm going to stay at home until lunchtime.
- We looked at ten flats. In the end, we chose the small one near the park.
F. Холимог давталт
- on
- arrive / have arrived
- had … started
