Si të tregoni një histori në anglisht: Past Simple, Past Continuous dhe Past Perfect bashkë
Telling Stories: Narrative Tenses
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të tregoni një histori nga e kaluara me tri kohë bashkë: Past Simple (e kryera e thjeshtë) për ngjarjet kryesore, Past Continuous (e pakryera / e kaluara e vazhdueshme) për sfondin dhe Past Perfect (më se e kryera) – e thjeshtë ose e vazhdueshme – për atë që kishte ndodhur më parë. Do t'i lidhni ngjarjet me fjalë si then, suddenly, meanwhile dhe eventually.
Ideja kryesore
Një histori e mirë ngjan me një skenë filmi. Ka veprimin – gjërat që ndodhin njëra pas tjetrës dhe e çojnë ngjarjen përpara. Ka dekorin – atë që po ndodhte tashmë rreth veprimit: moti, njerëzit, çfarë po bënte dikush. Dhe ndonjëherë ka një flashback – një kërcim prapa, te diçka që kishte ndodhur para skenës.
Anglishtja ia jep secilën nga këto punë një kohe tjetër:
- Past Simple = veprimi (I opened the door.)
- Past Continuous = dekori (It was raining.)
- Past Perfect = flashback-u (Someone had left a note.), dhe Past Perfect Continuous (më se e kryera e vazhdueshme) për një veprimtari që kishte zgjatur (She had been crying.)
Të tria kohët i njihni tashmë (A1-28, A2-01, B1-03). Ky mësim ka të bëjë me përdorimin e tyre bashkë, që dëgjuesi ta dijë gjithmonë cila është vija kryesore e historisë, cili është sfondi dhe çfarë kishte ndodhur më parë.
Shqipja dhe anglishtja
Këtu shqipja ju ndihmon shumë. Edhe në shqip i tregojmë historitë me tri kohë: ngjarjet me të kryerën e thjeshtë («hapa derën»), sfondin me të pakryerën («binte shi», «po ecja») dhe flashback-un me më se të kryerën («e kisha harruar»). Ndarja e punëve është pothuajse njësoj.
Ndryshimet janë tri. E para: për një veprimtari që zgjaste deri në një moment të së kaluarës shqipja përdor të pakryerën me «prej» ose «që prej» («Prisja prej një ore kur erdhi autobusi»), kurse anglishtja do had been + -ing. E dyta: pas «pashë që», «kuptova se» shqipja e folur e lë shpesh foljen në të kryerën («pashë që dikush e ka thyer dritaren»); në anglisht pikëpamja është në të kaluarën, prandaj duhet had. E treta janë fjalët lidhëse: «ndërkohë që» + fjali = while, kurse «ndërkohë» e vetme = meanwhile. Dhe «eventualisht» e shqipes do të thotë «ndoshta, nëse duhet», ndërsa eventually do të thotë «më në fund, pas shumë kohe».
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| E hapi letrën, e lexoi dy herë dhe filloi të qeshte. | She opened the letter, read it twice and started to laugh. | ngjarjet: këtu është njësoj |
| Frynte erë e fortë dhe po errësohej. | The wind was blowing hard and it was getting dark. | sfondi: këtu është njësoj |
| Kuptova se laptopin e kisha lënë në tren. | I realised I had left my laptop on the train. | flashback: këtu është njësoj |
| Pashë që dikush e ka thyer dritaren. | I saw that someone had broken the window. | pikëpamja e kaluar → had, jo has |
| Priste prej një ore kur erdhi autobusi. | She had been waiting for an hour when the bus came. | sa kishte zgjatur → had been + -ing |
| Ndërkohë që gatuaja, ai shtroi tryezën. | While I was cooking, he set the table. | «ndërkohë që» + fjali = while |
| Ndërkohë, takimi po fillonte pa mua. | Meanwhile, the meeting was starting without me. | fjali e re = meanwhile |
| Pritëm me orë të tëra. Më në fund erdhi një mekanik. | We waited for hours. Eventually, a mechanic arrived. | «eventualisht» ≠ eventually |
Shkurt: tri kohët punojnë si në shqip (e kryera e thjeshtë, e pakryera, më se e kryera); kujdes me «priste prej…» (had been + -ing), me «pashë që … ka» (had) dhe me «ndërkohë që» (while).
Forma
Kohët e rrëfimit
| Puna në histori | Koha | Forma | Shembull |
|---|---|---|---|
| Ngjarjet kryesore (me radhë) | Past Simple | folja + -ed / e parregullt | She picked up the phone. |
| Sfondi, veprim në zhvillim | Past Continuous | was / were + -ing | It was getting dark. |
| Ngjarje më e hershme (flashback) | Past Perfect | had + past participle | She had forgotten her charger. |
| Veprimtari më e hershme me kohëzgjatje | Past Perfect Continuous | had been + -ing | She had been driving for hours. |
Fjalët lidhëse të kohës
| Puna | Fjalët | Shembull |
|---|---|---|
| Fillimi | first | First, we checked in. |
| Hapi tjetër | then, after that, next | Then we went to the beach. |
| Menjëherë pas | as soon as + fjali | As soon as I sat down, my phone rang. |
| Në të njëjtën kohë, diku tjetër | meanwhile | Meanwhile, my sister was waiting at home. |
| Papritur | suddenly | Suddenly, the lights went out. |
| Pas shumë kohe ose shumë problemesh | eventually | Eventually, the train arrived. |
Përdorimi
1Past Simple – ngjarjet kryesore
Ngjarjet kryesore të historisë janë në Past Simple, me radhën që ndodhën. Secila e çon historinë përpara. Në shqip – e kryera e thjeshtë.
2Past Continuous – sfondi
Me Past Continuous ndërtoni skenën: motin, atmosferën, çfarë po bënin njerëzit kur ndodhi ngjarja kryesore A2-02. Në shqip – e pakryera.
3Past Perfect – ngjarje para kohës së historisë
Kur jeni në mes të historisë dhe duhet të përmendni diçka që kishte ndodhur më parë, përdorni Past Perfect. Është shumë e zakonshme pas foljeve si realise, find out, discover, notice, see that. Në shqip – më se e kryera («e kisha lënë»).
4Past Perfect Continuous – një veprimtari që zgjaste
Përdorni had been + -ing për një veprimtari që kishte zgjatur një kohë deri në një moment të historisë. Shpesh shpjegon një situatë (she was tired) ose tregon sa kishte zgjatur diçka kur ndodhi ngjarja kryesore. Është varianti i së kaluarës i Present Perfect Continuous (e kryera e vazhdueshme) B1-01; shih edhe B1-03. Në shqip këtu zakonisht themi të pakryerën: «prisja prej një ore».
5Lidhja e ngjarjeve – first, then, after that, as soon as
Fjalët lidhëse tregojnë radhën e ngjarjeve. As soon as do të thotë «menjëherë pasi», «sapo», dhe pas saj vjen një fjali.
6Ndryshimi i ritmit – suddenly, meanwhile, eventually
Suddenly sjell një ngjarje të papritur (zakonisht në Past Simple). Meanwhile kërcen te diçka që po ndodhte në të njëjtën kohë në një vend tjetër. Eventually do të thotë «pas shumë kohe ose shumë problemesh» – nuk do të thotë «ndoshta», si «eventualisht» në shqip.
7Një histori, të tria kohët
Ja një histori e shkurtër, ku çdo kohë bën punën e vet.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Kuptoi se e ka lënë…» → has left. Në shqip themi: «Arta i hapi valixhet në hotel dhe vetëm atëherë e kuptoi se e kishte lënë furçën e dhëmbëve në shtëpi», por në të folur shpesh edhe «…e kuptoi se e ka lënë furçën në shtëpi». Kjo «ka lënë» kthehet në has left. Në anglisht e gjithë historia shihet nga e kaluara, prandaj ngjarja e mëparshme do had.
2. «Ndërkohë që» → meanwhile + fjali. «Ne pastruam dhomën e ndenjes ndërkohë që Arditi lante enët». Shumëkush e shkurton «ndërkohë që» në «ndërkohë» dhe e përkthen me meanwhile. Por meanwhile nuk lidh dy fjali; para kryefjalës + foljes anglishtja do while.
3. «Kishte pesë orë që mësonte» → was studying for five hours. Në shqip kohëzgjatjen deri në një moment të së kaluarës e themi me të pakryerën: «Klea kishte pesë orë që mësonte, prandaj në darkë e kishte kokën rëndë». Fjalë për fjalë del Past Continuous. Për të thënë sa kishte zgjatur veprimtaria, anglishtja do had been + -ing.
4. «Eventualisht» → eventually. Në shqip «eventualisht» do të thotë «ndoshta, nëse del nevoja»: «Nëse vazhdon shiu, eventualisht e zhvendosim darkën brenda». Fjala angleze eventually duket njësoj, por do të thotë «më në fund, pas shumë kohe». Për «ndoshta, nëse duhet» thoni possibly ose if necessary.
Mos i ngatërroni
Sfondi apo ngjarja – E njëjta folje mund të jetë njëra ose tjetra, sipas punës që bën. Edhe në shqip dallimi dëgjohet te koha: «qante» apo «qau».
while apo meanwhile – While lidh dy fjali në një fjali të vetme («ndërsa», «ndërkohë që»); meanwhile fillon një fjali të re për një vend ose një person tjetër («ndërkohë»). Shih A2-02.
eventually apo finally – Eventually thekson një proces të gjatë ose të vështirë. Finally shënon edhe hapin e fundit në një listë, ose fundin e pritjes. Në shqip të dyja janë shpesh «më në fund». (At the end apo in the end: shih B1-31.)
first apo at first – First = hapi i parë në një varg («së pari»). At first = në fillim, para një ndryshimi («në fillim»).
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- Në histori was dhe were janë zakonisht të dobëta: /wəz/, /wə/ (UK), /wər/ (US). Zanorja /ə/ është shumë afër «ë»-së shqipe, prandaj kjo formë ju vjen lehtë. Kujdes vetëm me /w/: shqipja nuk e ka, prandaj mos e ktheni në «v» – rrumbullakosni buzët si për «u» dhe kaloni menjëherë te zanorja.
- had është i dobët ose i shkurtuar: I'd left, she'd forgotten. Dëgjoni tingullin /d/: ai ju tregon flashback-un.
- Mbaresa -ed nuk është rrokje më vete, përveç pas t dhe d. Pas tingujve të pazëshëm shqiptohet /t/ (walked /wɔːkt/, picked /pɪkt/), pas tingujve të zëshëm /d/ (opened /ˈəʊpənd/, arrived /əˈraɪvd/), dhe vetëm pas t e d shtohet një rrokje: /ɪd/ (waited, decided). Meqë shqipen e lexojmë ashtu siç e shkruajmë, walked del lehtë me dy rrokje («uol-ked») – kjo është e gabuar.
- Në shkrim, pas fjalëve lidhëse në fillim të fjalisë zakonisht vihet presje: Suddenly, the lights went out. Pas fjalëve të shkurtra si then presja nuk është e detyrueshme.
- eventually /ɪˈventʃuəli/ e ka theksin në rrokjen e dytë: i-VEN-. Tingulli /tʃ/ është «ç» e shqipes.
Rregulli i artë
Past Simple për atë që ndodhi, Past Continuous për atë që po ndodhte, Past Perfect për atë që kishte ndodhur më parë. Përdorni fjalët lidhëse që ta udhëheqni dëgjuesin nëpër histori.
Ushtrime
A. Forma
Vendosini foljet në kllapa në formën e duhur.
-
It (snow) when we left the house, so we took the car.
-
When I got to the cinema, the film already (start).
-
I (take) a photo, (post) it online and went to bed.
-
While she (wait) for the bus, she met an old school friend.
-
I didn't know anyone at the party because I never (meet) them before.
-
She was exhausted because she (drive) for nine hours. (continuous)
B. Kuptimi
Zgjidhni fjalën ose përgjigjen që i përshtatet kuptimit.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: …, a dog ran into the road.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: We searched for hours and … found the ring under the sofa.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: … I opened the door, the cat ran out.
-
"The baby was crying when I came in." A filloi foshnja të qajë për shkak se hyra unë? …
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: … the job was hard, but it got easier.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
When I got home, I saw that someone has broken the window.
-
Meanwhile I was sleeping, the storm destroyed the fence.
-
As soon as I will arrive, I called my mum.
-
It was getting dark when we finally reached the hotel.
D. Në kontekst
Lexoni tekstin dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Vendosini foljet në kllapa në formën e duhur; te 21 zgjidhni njërën nga dy fjalët.
It was a sunny morning and the birds 16 (sing). I 17 (walk) through the park when I saw a small dog. It looked hungry, so I 18 (give) it some of my sandwich. Its collar had a phone number on it, so I called. The owner was so happy! The dog 19 (run) away from her house two days before, and it 20 (sleep) in the park since then. 21 (Eventually / Meanwhile), she arrived in her car and took the dog home.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht fillimin e një historie.
-
Shkruani dy fjalitë e para të një historie. Përdorni Past Continuous për sfondin.
-
Vazhdoni historinë me një ngjarje kryesore dhe një flashback.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
B1-03 Past Perfect: më se e kryera në anglisht («kisha ikur») e shpjeguar në shqip It was the first time I (see) snow.
-
A2-34 Phrasal verbs: foljet frazore më të zakonshme në anglisht It was cold, so I put my coat .
-
A2-33 Who Called You apo Who Did You Call? Pyetjet për kryefjalën dhe kundrinorin në anglisht Who (find) the wallet? (past)
Përgjigjet
A. Forma
- was snowing
- had … started
- took … posted
- was waiting
- had … met
- had been driving / 'd been driving
B. Kuptimi
- Suddenly
- eventually
- As soon as
- no
- At first
C. Gjeni gabimin
- When I got home, I saw that someone had broken the window.
- While I was sleeping, the storm destroyed the fence.
- As soon as I arrived, I called my mum.
- ✓ It was getting dark when we finally reached the hotel.
D. Në kontekst
- were singing
- was walking
- gave
- had run / ran
- had been sleeping / had slept
- Eventually
E. Radha juaj
- It was late at night and everyone was sleeping. I was reading in bed.
- Suddenly, I heard a noise downstairs. I had forgotten to lock the back door!
F. Përsëritje e përzier
- had seen
- on
- found
