Narrative tenses: hvernig á að segja sögu úr fortíðinni á ensku
Telling Stories: Narrative Tenses
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu sagt sögu úr fortíðinni á ensku: aðalatburðina með Past Simple (einföld þátíð), baksviðið með Past Continuous (þátíð í framvinduhorfi) og það sem hafði gerst áður með Past Perfect (þáliðin tíð) eða Past Perfect Continuous (þáliðin tíð í framvinduhorfi). Þú getur líka tengt hluta sögunnar saman með orðum eins og then, suddenly, meanwhile og eventually.
Aðalatriðið
Góð saga er eins og atriði í bíómynd. Í henni er atburðarás – hlutir sem gerast hver á eftir öðrum og ýta sögunni áfram. Í henni er baksvið – það sem var þegar í gangi í kringum atburðina: veðrið, fólkið, það sem einhver var að gera. Og stundum er í henni endurlit – stökk aftur til einhvers sem gerðist áður en atriðið hófst.
Enskan gefur hverju lagi sína tíð:
- Past Simple = atburðarásin (I opened the door.)
- Past Continuous = baksviðið (It was raining.)
- Past Perfect = endurlitið (Someone had left a note.), og Past Perfect Continuous um athöfn sem hafði staðið yfir í einhvern tíma (She had been crying.)
Þú þekkir allar þessar tíðir nú þegar (A1-28, A2-01, B1-03). Í þessari kennslustund notum við þær saman, svo að sá sem hlustar viti alltaf hvað er aðalþráðurinn, hvað er baksvið og hvað gerðist fyrr.
Íslenska og enska
Á íslensku segjum við sögur að mestu í einfaldri þátíð, og þátíðin vinnur tvö verk: „Ég opnaði dyrnar“ er atburður, en „Það rigndi“ og „Fólk sat úti“ geta verið baksvið. Við getum sýnt baksviðið með „var að“ („Maður var að spila á fiðlu“), en oft látum við samhengið duga. Á ensku verður baksviðið að sjást á forminu: atburðurinn er Past Simple (I opened), en það sem var þegar í gangi er Past Continuous (it was raining).
Góðu fréttirnar: íslenskan hefur þáliðna tíð („hafði gleymt“, „var búinn að gleyma“), og hún gerir sama verk og Past Perfect. „Þegar ég kom heim sá ég að einhver hafði brotið rúðuna“ – hér er þetta eins: had broken. Íslenskan getur líka sagt „hafði verið að vinna“ eða „var búin að bíða í klukkutíma“, og það samsvarar Past Perfect Continuous (had been working, had been waiting).
Tengiorðin passa líka vel: „fyrst“ er first, „í fyrstu“ er at first, „um leið og“ er as soon as, „allt í einu“ er suddenly, „að lokum“ eða „loksins“ er oft eventually eða finally. Tvennt þarf þó að varast. „Á meðan“ getur á íslensku bæði tengt tvo setningarhluta („á meðan ég eldaði…“) og staðið eitt og sér („Á meðan beið hún heima“). Á ensku eru þetta tvö orð: while tengir, meanwhile byrjar nýja setningu. Og á eftir tengiorði fremst í setningu kemur íslenska sögnin strax: „Svo fórum við…“, „Allt í einu heyrði ég…“. Á ensku kemur frumlagið fyrst: Then we went…, Suddenly I heard….
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég opnaði dyrnar, fór inn og kveikti ljósið. | I opened the door, went in and turned on the light. | atburðir í röð: þátíð = Past Simple – hér er þetta eins |
| Það rigndi úti. | It was raining. | baksvið: íslensk þátíð, ensk Past Continuous |
| Hún hafði gleymt hleðslutækinu. | She had forgotten her charger. | þáliðin tíð = Past Perfect – hér er þetta eins |
| Hún var búin að bíða í klukkutíma þegar strætó kom. | She had been waiting for an hour when the bus came. | lengd fram að augnabliki í fortíð → had been + -ing |
| Fyrst fundum við hótel. | First, we found a hotel. | fyrsta skrefið í röð → first |
| Í fyrstu þoldi ég ekki borgina. | At first I hated the city. | í byrjun, en svo breyttist það → at first |
| Á meðan ég var í búðinni… | While I was at the shops, … | tengir tvo setningarhluta → while |
| Ég sat fastur í umferð. Á meðan byrjaði fundurinn. | I was stuck in traffic. Meanwhile, the meeting was starting. | stendur eitt fremst í nýrri setningu → meanwhile |
| Allt í einu bankaði einhver. | Suddenly, someone knocked. | á ensku frumlagið á undan sögninni |
| Við biðum í marga klukkutíma. Að lokum kom viðgerðarmaður. | We waited for hours. Eventually, a mechanic arrived. | eftir langa bið → eventually |
Í stuttu máli: íslensk þátíð verður í enskri sögu annaðhvort Past Simple (atburður) eða Past Continuous (baksvið sem var þegar í gangi). Þáliðna tíðin hjálpar þér með Past Perfect. „Á meðan“ er while þegar það tengir, en meanwhile þegar það byrjar nýja setningu.
Form
Tíðirnar í sögunni
| Hlutverk í sögunni | Tíð | Form | Dæmi |
|---|---|---|---|
| Aðalatburðir (í réttri röð) | Past Simple | sögn + -ed / óregluleg mynd | She picked up the phone. |
| Baksvið, athöfn í gangi | Past Continuous | was / were + -ing | It was getting dark. |
| Það sem gerðist áður (endurlit) | Past Perfect | had + lýsingarháttur þátíðar | She had forgotten her charger. |
| Athöfn sem hafði staðið yfir | Past Perfect Continuous | had been + -ing | She had been driving for hours. |
Tímaorð og tengiorð
| Hlutverk | Orð | Dæmi |
|---|---|---|
| Byrjun | first | First, we checked in. |
| Næsta skref | then, after that, next | Then we went to the beach. |
| Strax á eftir | as soon as + setningarhluti | As soon as I sat down, my phone rang. |
| Á sama tíma, annars staðar | meanwhile | Meanwhile, my sister was waiting at home. |
| Óvænt | suddenly | Suddenly, the lights went out. |
| Eftir langan tíma eða mikið basl | eventually | Eventually, the train arrived. |
Notkun
1Past Simple – aðalatburðirnir
Aðalatburðir sögunnar eru í Past Simple og í þeirri röð sem þeir gerðust. Hver atburður ýtir sögunni áfram. Á íslensku er hér líka einföld þátíð.
2Past Continuous – baksviðið
Með Past Continuous seturðu upp sviðsmyndina: veðrið, andrúmsloftið og það sem fólk var að gera þegar aðalatburðurinn varð A2-02. Á íslensku notum við hér oft einfalda þátíð, en á ensku þarf was / were + -ing.
3Past Perfect – það sem gerðist áður
Þegar þú ert stödd eða staddur í miðri sögu og þarft að nefna eitthvað sem gerðist fyrr notarðu Past Perfect. Þetta er sérstaklega algengt á eftir sögnum eins og realise, find out, discover, notice, see that. Íslenska „hafði“ eða „var búinn að“ gerir hér sama verk.
4Past Perfect Continuous – athöfn sem hafði staðið yfir
Notaðu had been + -ing um athöfn sem stóð yfir í einhvern tíma fram að ákveðnu augnabliki í sögunni. Oft skýrir hún ástandið (she was tired) eða segir hve lengi eitthvað hafði staðið yfir þegar aðalatburðurinn varð. Þetta er þátíðarútgáfan af Present Perfect Continuous B1-01; sjá líka B1-03. Á íslensku segjum við „var búin að bíða“ eða „hafði verið að vinna“.
5Að tengja aðalatburðina – first, then, after that, as soon as
Tengiorðin sýna í hvaða röð atburðirnir gerðust. As soon as þýðir „um leið og“ og á eftir því kemur setningarhluti (frumlag + sögn). Á eftir tengiorði fremst í setningu kemur frumlagið á undan sögninni.
6Að breyta takti sögunnar – suddenly, meanwhile, eventually
Suddenly kynnir óvæntan atburð (yfirleitt í Past Simple). Meanwhile stekkur yfir í eitthvað sem gerðist á sama tíma annars staðar. Eventually þýðir „eftir langan tíma eða mikið basl“.
7Ein saga, allar þrjár tíðirnar
Hér er stutt saga þar sem hver tíð vinnur sitt verk.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „…á meðan ferjan sigldi út“ → meanwhile the ferry…. Á íslensku getur „á meðan“ bæði tengt tvo setningarhluta („Við sáum hval á meðan ferjan sigldi út úr höfninni“) og staðið eitt fremst í setningu („Á meðan beið pabbi úti í bíl“). Á ensku skiptast þessi tvö hlutverk á tvö orð. While tengir tvo setningarhluta í einni setningu. Meanwhile er atviksorð: það stendur fremst í nýrri setningu, oftast með kommu á eftir.
2. „Svo fórum við…“, „Allt í einu heyrði ég…“ → Then went we, Suddenly heard I. Á íslensku kemur sögnin strax á eftir tengiorði eða tímaorði fremst í setningu: „Svo fórum við í bæinn“, „Allt í einu heyrði ég öskur“, „Eftir það keyrðum við heim“. Á ensku breytir tengiorðið ekki orðaröðinni: frumlagið kemur fyrst og svo sögnin – Then we went, Suddenly I heard.
3. „Ég var að koma heim þegar…“ → I was coming home um það sem var nýgerst. Á íslensku getur „var að“ + nafnháttur í sögu þýtt að eitthvað hafði gerst rétt áður: „Ég var að koma heim úr ræktinni þegar Elín hringdi“ – ég var nýkomin heim. Bein þýðing gefur Past Continuous, en I was coming home þýðir að ég var enn á leiðinni. Um það sem hafði gerst rétt áður segirðu had just + lýsingarháttur þátíðar.
Ekki rugla saman
Baksvið eða atburður – Sama sögnin getur verið hvort tveggja, eftir því hvaða verk hún vinnur í sögunni. Á íslensku hjálpa orð eins og „þegar“ eða „fór að“.
while og meanwhile – While tengir tvo setningarhluta í einni setningu („á meðan ég var…“). Meanwhile byrjar nýja setningu um annan stað eða aðra manneskju („Á meðan…“ eitt og sér). Sjá A2-02.
eventually og finally – Eventually leggur áherslu á langt eða erfitt ferli. Finally merkir líka síðasta skrefið í upptalningu eða lok biðar. Á íslensku eru bæði oft „að lokum“ eða „loksins“. (At the end og in the end: sjá B1-31.)
first og at first – First = fyrsta skrefið í röð („fyrst“). At first = í byrjun, áður en eitthvað breyttist („í fyrstu“).
Stafsetning og framburður
- Í sögum eru was og were yfirleitt veik: /wəz/, /wə/ (UK), /wər/ (US) – It was raining er sagt hratt og rennur saman. Veika sérhljóðið /ə/ er stutt og slakt, ekki skýrt a eða e.
- Í was er /z/ raddað: láttu raddböndin titra. Íslenskan hefur ekki /z/, svo það vill verða að [s].
- had er veikt eða stytt: I'd left, she'd forgotten. Hlustaðu eftir /d/ til að heyra endurlitið. Þegar þú talar sjálf eða sjálfur skaltu bera /d/ fram raddað – íslenskt d er óraddað og hljómar auðveldlega eins og t.
- Endingin -ed er borin fram /t/ á eftir órödduðum hljóðum (walked, picked), /d/ á eftir rödduðum (opened, arrived) og /ɪd/ á eftir t og d (waited, decided). walked og opened eru eitt atkvæði – bættu ekki við sérhljóði.
- Í rituðu máli er yfirleitt komma á eftir tengiorði fremst í setningu: Suddenly, the lights went out. Á eftir stuttu then má sleppa kommunni.
- eventually /ɪˈventʃuəli/ hefur áherslu á öðru atkvæði (-VEN-). Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, svo hún vill fara á rangan stað. meanwhile /ˈmiːnwaɪl/ hefur áherslu á fyrsta atkvæði; /w/ er ekki íslenskt v – settu stút á varirnar.
Gullna reglan
Past Simple fyrir það sem gerðist, Past Continuous fyrir það sem var í gangi og Past Perfect fyrir það sem hafði gerst áður. Mundu: íslensk þátíð verður í enskri sögu annaðhvort atburður eða baksvið, „á meðan“ sem tengir er while, og á eftir then eða suddenly kemur frumlagið á undan sögninni. Tengiorðin leiða þann sem hlustar í gegnum söguna.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með réttri mynd sagnarinnar í svigunum.
-
It (snow) when we left the house, so we took the car.
-
When I got to the cinema, the film already (start).
-
I (take) a photo, (post) it online and went to bed.
-
While she (wait) for the bus, she met an old school friend.
-
I didn't know anyone at the party because I never (meet) them before.
-
She was exhausted because she (drive) for nine hours. (continuous)
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: …, a dog ran into the road.
-
Veldu rétta svarið: We searched for hours and … found the ring under the sofa.
-
Veldu rétta svarið: … I opened the door, the cat ran out.
-
"The baby was crying when I came in." Byrjaði barnið að gráta af því að ég kom inn? …
-
Veldu rétta svarið: … the job was hard, but it got easier.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
When I got home, I saw that someone has broken the window.
-
Meanwhile I was sleeping, the storm destroyed the fence.
-
As soon as I will arrive, I called my mum.
-
It was getting dark when we finally reached the hotel.
D. Í samhengi
Fylltu í söguna með réttum myndum sagnanna í svigunum. Í síðustu eyðunni velurðu rétta orðið.
It was a sunny morning and the birds 16 (sing). I 17 (walk) through the park when I saw a small dog. It looked hungry, so I 18 (give) it some of my sandwich. Its collar had a phone number on it, so I called. The owner was so happy! The dog 19 (run) away from her house two days before, and it 20 (sleep) in the park since then. 21 (Eventually / Meanwhile), she arrived in her car and took the dog home.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku þína eigin sögu.
-
Skrifaðu fyrstu tvær setningarnar í sögu. Notaðu Past Continuous fyrir baksviðið.
-
Haltu sögunni áfram: bættu við einum aðalatburði og einu endurliti.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B1-03 Past Perfect (þáliðin tíð) á ensku: had + lýsingarháttur þátíðar It was the first time I (see) snow.
-
A2-34 Algengustu orðasambandssagnir (phrasal verbs) á ensku: get up, put on, turn off, look for It was cold, so I put my coat .
-
A2-33 Who called you? Who did you call? Spurningar um frumlag og andlag (subject and object questions) Who (find) the wallet? (past)
Svör
A. Form
- was snowing
- had … started
- took … posted
- was waiting
- had … met
- had been driving / 'd been driving
B. Merking
- Suddenly
- eventually
- As soon as
- no
- At first
C. Finndu villuna
- When I got home, I saw that someone had broken the window.
- While I was sleeping, the storm destroyed the fence.
- As soon as I arrived, I called my mum.
- ✓ It was getting dark when we finally reached the hotel.
D. Í samhengi
- were singing
- was walking
- gave
- had run / ran
- had been sleeping / had slept
- Eventually
E. Spreyttu þig
- It was late at night and everyone was sleeping. I was reading in bed.
- Suddenly, I heard a noise downstairs. I had forgotten to lock the back door!
F. Blönduð upprifjun
- had seen
- on
- found
