SlowingoMálfræði
B1 4 / 39

Narrative tenses: hvernig á að segja sögu úr fortíðinni á ensku

Telling Stories: Narrative Tenses

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu sagt sögu úr fortíðinni á ensku: aðalatburðina með Past Simple (einföld þátíð), baksviðið með Past Continuous (þátíð í framvinduhorfi) og það sem hafði gerst áður með Past Perfect (þáliðin tíð) eða Past Perfect Continuous (þáliðin tíð í framvinduhorfi). Þú getur líka tengt hluta sögunnar saman með orðum eins og then, suddenly, meanwhile og eventually.

Aðalatriðið

Góð saga er eins og atriði í bíómynd. Í henni er atburðarás – hlutir sem gerast hver á eftir öðrum og ýta sögunni áfram. Í henni er baksvið – það sem var þegar í gangi í kringum atburðina: veðrið, fólkið, það sem einhver var að gera. Og stundum er í henni endurlit – stökk aftur til einhvers sem gerðist áður en atriðið hófst.

Enskan gefur hverju lagi sína tíð:

  • Past Simple = atburðarásin (I opened the door.)
  • Past Continuous = baksviðið (It was raining.)
  • Past Perfect = endurlitið (Someone had left a note.), og Past Perfect Continuous um athöfn sem hafði staðið yfir í einhvern tíma (She had been crying.)

Þú þekkir allar þessar tíðir nú þegar (A1-28, A2-01, B1-03). Í þessari kennslustund notum við þær saman, svo að sá sem hlustar viti alltaf hvað er aðalþráðurinn, hvað er baksvið og hvað gerðist fyrr.

Íslenska og enska

Á íslensku segjum við sögur að mestu í einfaldri þátíð, og þátíðin vinnur tvö verk: „Ég opnaði dyrnar“ er atburður, en „Það rigndi“ og „Fólk sat úti“ geta verið baksvið. Við getum sýnt baksviðið með „var að“ („Maður var að spila á fiðlu“), en oft látum við samhengið duga. Á ensku verður baksviðið að sjást á forminu: atburðurinn er Past Simple (I opened), en það sem var þegar í gangi er Past Continuous (it was raining).

Góðu fréttirnar: íslenskan hefur þáliðna tíð („hafði gleymt“, „var búinn að gleyma“), og hún gerir sama verk og Past Perfect. „Þegar ég kom heim sá ég að einhver hafði brotið rúðuna“ – hér er þetta eins: had broken. Íslenskan getur líka sagt „hafði verið að vinna“ eða „var búin að bíða í klukkutíma“, og það samsvarar Past Perfect Continuous (had been working, had been waiting).

Tengiorðin passa líka vel: „fyrst“ er first, „í fyrstu“ er at first, „um leið og“ er as soon as, „allt í einu“ er suddenly, „að lokum“ eða „loksins“ er oft eventually eða finally. Tvennt þarf þó að varast. „Á meðan“ getur á íslensku bæði tengt tvo setningarhluta („á meðan ég eldaði…“) og staðið eitt og sér („Á meðan beið hún heima“). Á ensku eru þetta tvö orð: while tengir, meanwhile byrjar nýja setningu. Og á eftir tengiorði fremst í setningu kemur íslenska sögnin strax: „Svo fórum við…“, „Allt í einu heyrði ég…“. Á ensku kemur frumlagið fyrst: Then we went…, Suddenly I heard….

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Ég opnaði dyrnar, fór inn og kveikti ljósið.I opened the door, went in and turned on the light.atburðir í röð: þátíð = Past Simple – hér er þetta eins
Það rigndi úti.It was raining.baksvið: íslensk þátíð, ensk Past Continuous
Hún hafði gleymt hleðslutækinu.She had forgotten her charger.þáliðin tíð = Past Perfect – hér er þetta eins
Hún var búin að bíða í klukkutíma þegar strætó kom.She had been waiting for an hour when the bus came.lengd fram að augnabliki í fortíð → had been + -ing
Fyrst fundum við hótel.First, we found a hotel.fyrsta skrefið í röð → first
Í fyrstu þoldi ég ekki borgina.At first I hated the city.í byrjun, en svo breyttist það → at first
Á meðan ég var í búðinni…While I was at the shops, …tengir tvo setningarhluta → while
Ég sat fastur í umferð. Á meðan byrjaði fundurinn.I was stuck in traffic. Meanwhile, the meeting was starting.stendur eitt fremst í nýrri setningu → meanwhile
Allt í einu bankaði einhver.Suddenly, someone knocked.á ensku frumlagið á undan sögninni
Við biðum í marga klukkutíma. Að lokum kom viðgerðarmaður.We waited for hours. Eventually, a mechanic arrived.eftir langa bið → eventually

Í stuttu máli: íslensk þátíð verður í enskri sögu annaðhvort Past Simple (atburður) eða Past Continuous (baksvið sem var þegar í gangi). Þáliðna tíðin hjálpar þér með Past Perfect. „Á meðan“ er while þegar það tengir, en meanwhile þegar það byrjar nýja setningu.

Form

Tíðirnar í sögunni

Hlutverk í sögunniTíðFormDæmi
Aðalatburðir (í réttri röð)Past Simplesögn + -ed / óregluleg myndShe picked up the phone.
Baksvið, athöfn í gangiPast Continuouswas / were + -ingIt was getting dark.
Það sem gerðist áður (endurlit)Past Perfecthad + lýsingarháttur þátíðarShe had forgotten her charger.
Athöfn sem hafði staðið yfirPast Perfect Continuoushad been + -ingShe had been driving for hours.

Tímaorð og tengiorð

HlutverkOrðDæmi
ByrjunfirstFirst, we checked in.
Næsta skrefthen, after that, nextThen we went to the beach.
Strax á eftiras soon as + setningarhlutiAs soon as I sat down, my phone rang.
Á sama tíma, annars staðarmeanwhileMeanwhile, my sister was waiting at home.
ÓvæntsuddenlySuddenly, the lights went out.
Eftir langan tíma eða mikið basleventuallyEventually, the train arrived.

Notkun

1Past Simple – aðalatburðirnir

Aðalatburðir sögunnar eru í Past Simple og í þeirri röð sem þeir gerðust. Hver atburður ýtir sögunni áfram. Á íslensku er hér líka einföld þátíð.

I got off the plane, collected my bag and looked for a taxi.
Ég fór út úr flugvélinni, sótti töskuna mína og leitaði að leigubíl.
atburðir hver á eftir öðrum → Past Simple
She opened the letter, read it twice and started to laugh.
Hún opnaði bréfið, las það tvisvar og fór að hlæja.
We missed the last bus, so we walked home.
Við misstum af síðasta strætó, svo við gengum heim.

2Past Continuous – baksviðið

Með Past Continuous seturðu upp sviðsmyndina: veðrið, andrúmsloftið og það sem fólk var að gera þegar aðalatburðurinn varð A2-02. Á íslensku notum við hér oft einfalda þátíð, en á ensku þarf was / were + -ing.

It was a cold night and the wind was blowing hard.
Það var kalt kvöld og það var mikill vindur.
á íslensku oft án „var að“; á ensku baksvið: was blowing
People were sitting outside the café and a man was playing the violin.
Fólk sat fyrir utan kaffihúsið og maður var að spila á fiðlu.
„sat“ er baksvið → were sitting
I was cooking dinner when the smoke alarm went off.
Ég var að elda kvöldmat þegar reykskynjarinn fór í gang.
baksvið + atburður
While we were walking along the beach, we found an old bottle.
Á meðan við gengum eftir ströndinni fundum við gamla flösku.
while + baksvið
As I was leaving the house, the phone rang.
Þegar ég var að fara út úr húsinu hringdi síminn.
as þýðir hér það sama og while

3Past Perfect – það sem gerðist áður

Þegar þú ert stödd eða staddur í miðri sögu og þarft að nefna eitthvað sem gerðist fyrr notarðu Past Perfect. Þetta er sérstaklega algengt á eftir sögnum eins og realise, find out, discover, notice, see that. Íslenska „hafði“ eða „var búinn að“ gerir hér sama verk.

When I got to the office, I realised I had left my laptop on the train.
Þegar ég kom í vinnuna fattaði ég að ég hafði gleymt fartölvunni í lestinni.
gerðist fyrr → had left
She was nervous because she had never spoken in public before.
Hún var stressuð af því að hún hafði aldrei talað opinberlega áður.
„hafði aldrei“ → had never
The house was quiet. Everyone had gone to bed.
Það var hljótt í húsinu. Allir voru farnir að sofa.
á íslensku oft „voru farnir“; á ensku had gone
The ground was white. It had snowed during the night.
Jörðin var hvít. Það hafði snjóað um nóttina.
„það“ = it, hér er þetta eins

4Past Perfect Continuous – athöfn sem hafði staðið yfir

Notaðu had been + -ing um athöfn sem stóð yfir í einhvern tíma fram að ákveðnu augnabliki í sögunni. Oft skýrir hún ástandið (she was tired) eða segir hve lengi eitthvað hafði staðið yfir þegar aðalatburðurinn varð. Þetta er þátíðarútgáfan af Present Perfect Continuous B1-01; sjá líka B1-03. Á íslensku segjum við „var búin að bíða“ eða „hafði verið að vinna“.

She had been waiting for an hour when the bus finally came.
Hún var búin að bíða í klukkutíma þegar strætó kom loksins.
lengd fram að augnabliki í fortíð → had been waiting
I'd been looking forward to the trip for months, so I was very disappointed.
Ég hafði hlakkað til ferðarinnar í marga mánuði, svo ég varð mjög vonsvikinn.
I'd = I had
His clothes were dirty because he'd been working in the garden.
Fötin hans voru skítug af því að hann hafði verið að vinna í garðinum.
athöfnin skýrir ástandið
We had been driving for six hours, and everyone was hungry.
Við vorum búin að keyra í sex tíma og allir voru svangir.
How long had you been living there when you met your wife?
Hvað varstu búinn að búa þar lengi þegar þú kynntist konunni þinni?
lengd fram að augnabliki í fortíð

5Að tengja aðalatburðina – first, then, after that, as soon as

Tengiorðin sýna í hvaða röð atburðirnir gerðust. As soon as þýðir „um leið og“ og á eftir því kemur setningarhluti (frumlag + sögn). Á eftir tengiorði fremst í setningu kemur frumlagið á undan sögninni.

First, we found a hotel. Then we went out for something to eat.
Fyrst fundum við hótel. Svo fórum við út að fá okkur eitthvað að borða.
á íslensku „fórum við“; á ensku we went
After that, we didn't see him again for years.
Eftir það sáum við hann ekki aftur í mörg ár.
As soon as I saw her face, I knew something was wrong.
Um leið og ég sá andlitið á henni vissi ég að eitthvað var að.
„um leið og“ → as soon as
Next, the officer asked to see my passport.
Næst bað lögreglumaðurinn um að fá að sjá vegabréfið mitt.

6Að breyta takti sögunnar – suddenly, meanwhile, eventually

Suddenly kynnir óvæntan atburð (yfirleitt í Past Simple). Meanwhile stekkur yfir í eitthvað sem gerðist á sama tíma annars staðar. Eventually þýðir „eftir langan tíma eða mikið basl“.

We were watching TV. Suddenly, someone knocked loudly on the door.
Við vorum að horfa á sjónvarpið. Allt í einu bankaði einhver fast á dyrnar.
óvæntur atburður → Past Simple; á ensku someone knocked
I was stuck in traffic. Meanwhile, the meeting was starting without me.
Ég sat fastur í umferðinni. Á meðan var fundurinn að byrja án mín.
„á meðan“ eitt fremst í setningu → meanwhile
We waited for hours. Eventually, a mechanic arrived.
Við biðum í marga klukkutíma. Að lokum kom viðgerðarmaður.
eftir langa bið → eventually
The road got narrower and narrower, and eventually it just stopped.
Vegurinn varð mjórri og mjórri og að lokum hætti hann bara.

7Ein saga, allar þrjár tíðirnar

Hér er stutt saga þar sem hver tíð vinnur sitt verk.

It was a Friday evening and it was raining heavily.
Það var föstudagskvöld og það rigndi mikið.
baksvið
I was walking home from work and thinking about the weekend.
Ég var að ganga heim úr vinnunni og hugsa um helgina.
baksvið
Suddenly, a woman ran up to me and called my name.
Allt í einu hljóp kona til mín og kallaði nafnið mitt.
aðalatburður
She smiled and handed me a small black wallet — my wallet!
Hún brosti og rétti mér lítið svart veski. Veskið mitt!
aðalatburður
I'd dropped it outside the station twenty minutes earlier and hadn't noticed.
Ég hafði misst það fyrir utan stöðina tuttugu mínútum áður og ekki tekið eftir því.
endurlit
She had been following me all the way from the station!
Hún hafði elt mig alla leið frá stöðinni!
endurlit með lengd
I thanked her, and eventually I got home, soaking wet but very happy.
Ég þakkaði henni fyrir og komst loks heim, rennblautur en mjög ánægður.
endirinn

Algengar villur

⚠️When I left the house, it rained.
✅When I left the house, it was raining.
Málfræðilega rétt, en Past Simple segir að rigningin hafi byrjað einmitt þá. Baksvið sem var þegar í gangi → Past Continuous.
⚠️I was opening the door, I was going in and I was turning on the light.
✅I opened the door, went in and turned on the light.
Málfræðilega rétt, en aðalatburðir í röð eru í Past Simple. Framvinduhorfið gerir þá að baksviði.
⚠️When I arrived at the airport, I realised I forgot my passport.
✅…I realised I had forgotten my passport.
Málfræðilega rétt, en það sem gerðist áður er skýrara í Past Perfect. Past Simple er algengt í óformlegu tali.
❌When I got home, I saw that someone has broken the window.
✅When I got home, I saw that someone had broken the window.
Sjónarhornið er í fortíðinni → had, ekki has.
❌As soon as I will see him, I told him.
✅As soon as I saw him, I told him.
Í sögu úr fortíð: as soon as + Past Simple.
❌Meanwhile I was cooking, he set the table.
✅While I was cooking, he set the table.
meanwhile er atviksorð, ekki samtenging: það getur ekki tengt tvo setningarhluta.
⚠️Suddenly the phone was ringing.
✅Suddenly the phone rang.
Málfræðilega rétt, en skyndilegur atburður er stuttur og lokinn → Past Simple.
❌She had been wait for an hour when the bus came.
✅She had been waiting for an hour when the bus came.
had been + -ing mynd.
⚠️I was waiting for an hour when the bus came.
✅I had been waiting for an hour when the bus came.
Málfræðilega rétt, en þegar þú segir hve lengi athöfnin hafði staðið yfir fram að augnabliki í fortíð notarðu Past Perfect Continuous.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „…á meðan ferjan sigldi út“ → meanwhile the ferry…. Á íslensku getur „á meðan“ bæði tengt tvo setningarhluta („Við sáum hval á meðan ferjan sigldi út úr höfninni“) og staðið eitt fremst í setningu („Á meðan beið pabbi úti í bíl“). Á ensku skiptast þessi tvö hlutverk á tvö orð. While tengir tvo setningarhluta í einni setningu. Meanwhile er atviksorð: það stendur fremst í nýrri setningu, oftast með kommu á eftir.

❌We watched a humpback whale right next to the boat meanwhile the ferry was sailing out of the harbour in Hrisey.
✅We watched a humpback whale right next to the boat while the ferry was sailing out of the harbour in Hrisey.
„á meðan“ sem tengir → while
❌I read half of my new crime novel in the waiting room meanwhile the mechanic in Borgarnes was changing our tyres.
✅I read half of my new crime novel in the waiting room while the mechanic in Borgarnes was changing our tyres. eða The mechanic in Borgarnes was changing our tyres. Meanwhile, I read half of my new crime novel in the waiting room.
tveir setningarhlutar í einni setningu → while

2. „Svo fórum við…“, „Allt í einu heyrði ég…“ → Then went we, Suddenly heard I. Á íslensku kemur sögnin strax á eftir tengiorði eða tímaorði fremst í setningu: „Svo fórum við í bæinn“, „Allt í einu heyrði ég öskur“, „Eftir það keyrðum við heim“. Á ensku breytir tengiorðið ekki orðaröðinni: frumlagið kemur fyrst og svo sögnin – Then we went, Suddenly I heard.

❌We spent the morning at the glacier lagoon at Jokulsarlon. After that drove we east to Hofn and had lobster soup for dinner.
✅We spent the morning at the glacier lagoon at Jokulsarlon. After that, we drove east to Hofn and had lobster soup for dinner.
frumlagið á undan sögninni: we drove
❌Arnar and I were walking back to the tent in Thorsmork late in the evening. Suddenly heard we a strange noise behind the trees.
✅Arnar and I were walking back to the tent in Thorsmork late in the evening. Suddenly, we heard a strange noise behind the trees.
á eftir suddenly: we heard

3. „Ég var að koma heim þegar…“ → I was coming home um það sem var nýgerst. Á íslensku getur „var að“ + nafnháttur í sögu þýtt að eitthvað hafði gerst rétt áður: „Ég var að koma heim úr ræktinni þegar Elín hringdi“ – ég var nýkomin heim. Bein þýðing gefur Past Continuous, en I was coming home þýðir að ég var enn á leiðinni. Um það sem hafði gerst rétt áður segirðu had just + lýsingarháttur þátíðar.

⚠️I was getting my exam results from the school in Akureyri when Grandma called, so I could tell her the good news right away.
✅I had just got my exam results from the school in Akureyri when Grandma called, so I could tell her the good news right away.
Málfræðilega rétt, en was getting þýðir að ég var enn að fá einkunnirnar; „var að fá“ = var nýbúin að fá → had just got

Ekki rugla saman

Baksvið eða atburður – Sama sögnin getur verið hvort tveggja, eftir því hvaða verk hún vinnur í sögunni. Á íslensku hjálpa orð eins og „þegar“ eða „fór að“.

The baby was crying when I came in.
Barnið var að gráta þegar ég kom inn.
baksvið: gráturinn var byrjaður
The baby cried when I came in.
Barnið fór að gráta þegar ég kom inn.
atburður: koma mín kom barninu til að gráta

while og meanwhile – While tengir tvo setningarhluta í einni setningu („á meðan ég var…“). Meanwhile byrjar nýja setningu um annan stað eða aðra manneskju („Á meðan…“ eitt og sér). Sjá A2-02.

While I was at the shops, someone broke into the car.
Á meðan ég var í búðinni braust einhver inn í bílinn.
tengir → while
I went to the shops. Meanwhile, someone was breaking into the car.
Ég fór í búðina. Á meðan var einhver að brjótast inn í bílinn.
ný setning → meanwhile

eventually og finally – Eventually leggur áherslu á langt eða erfitt ferli. Finally merkir líka síðasta skrefið í upptalningu eða lok biðar. Á íslensku eru bæði oft „að lokum“ eða „loksins“. (At the end og in the end: sjá B1-31.)

After six interviews, she eventually got the job.
Eftir sex atvinnuviðtöl fékk hún loksins starfið.
langt ferli → eventually
Finally, we said goodbye and drove home.
Að lokum kvöddumst við og keyrðum heim.
síðasta skrefið → finally

first og at first – First = fyrsta skrefið í röð („fyrst“). At first = í byrjun, áður en eitthvað breyttist („í fyrstu“).

First, we found a hotel. Then we went out for something to eat.
Fyrst fundum við hótel. Svo fórum við út að fá okkur eitthvað að borða.
fyrsta skrefið → first
At first I hated the city, but now I love it.
Í fyrstu þoldi ég ekki borgina, en núna elska ég hana.
seinna breyttist það → at first

Stafsetning og framburður

  • Í sögum eru was og were yfirleitt veik: /wəz/, /wə/ (UK), /wər/ (US) – It was raining er sagt hratt og rennur saman. Veika sérhljóðið /ə/ er stutt og slakt, ekki skýrt a eða e.
  • Í was er /z/ raddað: láttu raddböndin titra. Íslenskan hefur ekki /z/, svo það vill verða að [s].
  • had er veikt eða stytt: I'd left, she'd forgotten. Hlustaðu eftir /d/ til að heyra endurlitið. Þegar þú talar sjálf eða sjálfur skaltu bera /d/ fram raddað – íslenskt d er óraddað og hljómar auðveldlega eins og t.
  • Endingin -ed er borin fram /t/ á eftir órödduðum hljóðum (walked, picked), /d/ á eftir rödduðum (opened, arrived) og /ɪd/ á eftir t og d (waited, decided). walked og opened eru eitt atkvæði – bættu ekki við sérhljóði.
  • Í rituðu máli er yfirleitt komma á eftir tengiorði fremst í setningu: Suddenly, the lights went out. Á eftir stuttu then má sleppa kommunni.
  • eventually /ɪˈventʃuəli/ hefur áherslu á öðru atkvæði (-VEN-). Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, svo hún vill fara á rangan stað. meanwhile /ˈmiːnwaɪl/ hefur áherslu á fyrsta atkvæði; /w/ er ekki íslenskt v – settu stút á varirnar.

Gullna reglan

Past Simple fyrir það sem gerðist, Past Continuous fyrir það sem var í gangi og Past Perfect fyrir það sem hafði gerst áður. Mundu: íslensk þátíð verður í enskri sögu annaðhvort atburður eða baksvið, „á meðan“ sem tengir er while, og á eftir then eða suddenly kemur frumlagið á undan sögninni. Tengiorðin leiða þann sem hlustar í gegnum söguna.

Æfingar

A. Form

Fylltu í setningarnar með réttri mynd sagnarinnar í svigunum.

  1. It (snow) when we left the house, so we took the car.
  2. When I got to the cinema, the film already (start).
  3. I (take) a photo, (post) it online and went to bed.
  4. While she (wait) for the bus, she met an old school friend.
  5. I didn't know anyone at the party because I never (meet) them before.
  6. She was exhausted because she (drive) for nine hours. (continuous)

B. Merking

Veldu rétta svarið.

  1. Veldu rétta svarið: …, a dog ran into the road.
  2. Veldu rétta svarið: We searched for hours and … found the ring under the sofa.
  3. Veldu rétta svarið: … I opened the door, the cat ran out.
  4. "The baby was crying when I came in." Byrjaði barnið að gráta af því að ég kom inn? …
  5. Veldu rétta svarið: … the job was hard, but it got easier.

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. When I got home, I saw that someone has broken the window.
  2. Meanwhile I was sleeping, the storm destroyed the fence.
  3. As soon as I will arrive, I called my mum.
  4. It was getting dark when we finally reached the hotel.

D. Í samhengi

Fylltu í söguna með réttum myndum sagnanna í svigunum. Í síðustu eyðunni velurðu rétta orðið.

The lost dog
It was a sunny morning and the birds 16 (sing). I 17 (walk) through the park when I saw a small dog. It looked hungry, so I 18 (give) it some of my sandwich. Its collar had a phone number on it, so I called. The owner was so happy! The dog 19 (run) away from her house two days before, and it 20 (sleep) in the park since then. 21 (Eventually / Meanwhile), she arrived in her car and took the dog home.

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku þína eigin sögu.

  1. Skrifaðu fyrstu tvær setningarnar í sögu. Notaðu Past Continuous fyrir baksviðið.
  2. Haltu sögunni áfram: bættu við einum aðalatburði og einu endurliti.
Svör

A. Form

  1. was snowing
  2. had … started
  3. took … posted
  4. was waiting
  5. had … met
  6. had been driving / 'd been driving

B. Merking

  1. Suddenly
  2. eventually
  3. As soon as
  4. no
  5. At first

C. Finndu villuna

  1. When I got home, I saw that someone had broken the window.
  2. While I was sleeping, the storm destroyed the fence.
  3. As soon as I arrived, I called my mum.
  4. ✓ It was getting dark when we finally reached the hotel.

D. Í samhengi

  1. were singing
  2. was walking
  3. gave
  4. had run / ran
  5. had been sleeping / had slept
  6. Eventually

E. Spreyttu þig

  1. It was late at night and everyone was sleeping. I was reading in bed.
  2. Suddenly, I heard a noise downstairs. I had forgotten to lock the back door!

F. Blönduð upprifjun

  1. had seen
  2. on
  3. found
Android appLærðu á ferðinni Google Play