SlowingoGramatika
A1 18 / 32

Can at Can't sa Ingles: Kakayahan, Pahintulot at Pakiusap

Can and Can't

Sa pahinang ito
  1. Layunin
  2. Ang Pangunahing Ideya
  3. Filipino at Ingles
  4. Anyo
  5. Gamit
  6. Karaniwang Mali
  7. Mga Bitag para sa mga Pilipino
  8. Huwag Ipagkamali
  9. Baybay at Bigkas
  10. Gintong Tuntunin
  11. Mga Pagsasanay

Layunin

Pagkatapos ng araling ito, kaya mo nang sabihin kung ano ang kaya at hindi mo kaya gawin, humingi ng pahintulot (Can I…?), makiusap sa ibang tao (Can you…?), sabihin kung ano ang posible, at bigkasin ang can at can't para marinig ng kausap mo ang pagkakaiba.

Ang Pangunahing Ideya

Iisa ang malaking ideya ng can: posible ang isang bagay. Isipin mo ang traffic light. Ang can ang berdeng ilaw: bukas ang daan. Ang can't ang pulang ilaw: sarado ang daan.

Puwedeng berde ang ilaw dahil sa iba't ibang dahilan. Dahil may kakayahan ako (I can swim). Dahil may nagpahintulot (You can park here). Dahil ganoon gumagana ang mundo (You can buy tickets online). At ang Can you help me? ay talagang nagtatanong: "Berde ba ang ilaw para sa iyo?"

Ang can ay isang modal (modal verb) — isang espesyal na pantulong na pandiwa na nagdadagdag ng kahulugan sa pangunahing pandiwa. Hindi nagbabago ang mga modal tulad ng can: walang -s, walang to, walang do. I can, she can, they can — laging sinusundan ng base form: can swim, can help, can see.

Ang negatibo ay can't (o cannot). Sa tanong, ilipat lang ang can sa unahan: Can you drive?

Filipino at Ingles

Sa Filipino, iba't ibang salita ang gamit natin: marunong o kaya para sa kakayahan, puwede o maaari para sa pahintulot at posibilidad, at paki- para sa pakiusap. Sa Ingles, iisang can ang gumagawa ng lahat ng ito. Magandang balita: tulad ng puwede at kaya, hindi nagbabago ang can ayon sa simuno.

FilipinoInglesAno ang pagkakaiba
Marunong akong lumangoy. / Kaya kong lumangoy.I can swim.kakayahan: can + base form
Hindi ako marunong mag-drive.I can't drive.hindi marunong / hindi kaya → can't
Puwede ba akong umupo rito?Can I sit here?pahintulot: puwede ba ako → Can I
Bawal pumarada rito.You can't park here.bawal → can't
Pakiabot naman ng asin.Can you pass the salt, please?pakiusap: paki- → Can you…, please?
Puwedeng bumili ng tiket online.You can buy tickets online.posibilidad: walang simuno sa Filipino; sa Ingles, you
Marunong siyang magluto.She can cook. / He can cook.hindi nagbabago ang can; piliin ang he o she
Saan ako puwedeng mag-charge?Where can I charge my phone?sa Filipino, sumusunod ang ako sa saan; sa Ingles, can muna bago ang simuno

Kaya kapag marunong, kaya, puwede o paki- ang nasa isip mo, malamang can ang kailangan mo sa Ingles.

Anyo

Positibo at negatibo

Simunocan / can'tBase formIba pa
I / you / we / theycanspeaktwo languages.
he / she / itcanswimvery well.
I / you / we / theycan't (cannot)cometonight.
he / she / itcan't (cannot)drive.
  • Iisa ang anyo para sa lahat ng simuno: she can, hindi kailanman she cans.
  • Walang to pagkatapos ng can: can go, hindi kailanman can to go.
  • Karaniwang isinusulat bilang isang salita ang cannot. Can't ang karaniwang anyo sa pagsasalita at sa impormal na pagsulat.

Tanong na yes/no at maikling sagot

CanSimunoBase formMaikling sagot
Canyoucook?Yes, I can. / No, I can't.
Canshecome to the party?Yes, she can. / No, she can't.
Canwepark here?Yes, you can. / No, you can't.

Tanong na may salitang pananong (Q-A-S-I, tingnan ang A1-16): ang can ang pantulong.

Salitang pananongcanSimunoBase form + iba pa
What languagescanyouspeak?
WherecanIbuy a SIM card?

Gamit

1Kakayahan

Gamitin ang can / can't para sa mga kasanayan at mga bagay na kaya mong gawin. Para sa kakayahan sa nakaraan (I could swim when I was five), tingnan ang A2-24.

I can swim, but I can't dive.
Marunong akong lumangoy, pero hindi ako marunong mag-dive.
marunong → can; hindi marunong → can't; but: tingnan ang A1-29
She can speak three languages.
Kaya niyang magsalita ng tatlong wika.
walang -s ang can at ang speak
My son can't ride a bike yet.
Hindi pa marunong magbisikleta ang anak kong lalaki.
hindi pa → can't … yet
Can you cook?
Marunong ka bang magluto?
marunong ka ba → Can you
Yes, I can. My pasta is great.
Oo. Masarap ang pasta ko.
sa Filipino, sapat ang Oo; sa Ingles, Yes, I can
Our dog can open the door with its nose.
Kayang buksan ng aso namin ang pinto gamit ang ilong niya.
its = niya, para sa hayop
What languages can you speak?
Anong mga wika ang kaya mong salitain?
What languages + can + you

2Pahintulot

Gamitin ang Can I / Can we…? para itanong kung pinapayagan ang isang bagay. Gamitin ang You can / You can't para magbigay o tumanggi ng pahintulot, o para magsalita tungkol sa mga patakaran.

Can I sit here?
Puwede ba akong umupo rito?
puwede ba ako → Can I
"Can I pay by card?" "Yes, of course."
"Puwede bang magbayad gamit ang card?" "Oo naman."
You can use my laptop this afternoon.
Puwede mong gamitin ang laptop ko mamayang hapon.
You can't park here. It's for taxis.
Bawal pumarada rito. Para sa mga taxi ito.
bawal → can't
"Can we leave early today?" "Yes, you can."
"Puwede ba kaming umalis nang maaga ngayon?" "Oo, puwede."
kami → we; sa sagot: you can

3Pakiusap

Gamitin ang Can you…? para makiusap sa isang tao. Idagdag ang please para maging magiliw ang tunog. Medyo mas magalang ang Could you…?: tingnan ang A2-23.

Can you help me with this box?
Puwede mo ba akong tulungan sa kahong ito?
Can you pass the salt, please?
Pakiabot naman ng asin.
paki- → Can you…, please?
Can you call me back in ten minutes?
Puwede mo ba akong tawagan ulit pagkalipas ng sampung minuto?
Can you open the window, please?
Pakibuksan naman ang bintana.
open para sa bintana at pinto; para sa ilaw, turn on

4Pangkalahatang Posibilidad

Gamitin ang can para sabihing posible ang isang bagay sa pangkalahatan — kung paano gumagana ang mga bagay, kung ano ang iniaalok ng isang lugar. Ang It can be… ay nangangahulugang "minsan ay…".

You can buy tickets online.
Puwedeng bumili ng tiket online.
walang simuno sa Filipino; sa Ingles, you = kahit sino
You can see the sea from our hotel room.
Tanaw ang dagat mula sa kuwarto namin sa hotel.
You can get a taxi outside the station.
Puwedeng sumakay ng taxi sa labas ng istasyon.
It can be very cold here in winter.
Minsan, napakalamig dito kapag taglamig.
It can be = minsan ay
Where can I charge my phone?
Saan ako puwedeng mag-charge ng phone?
Where + can + I, hindi Where I can
Can you hear me? The line is very bad.
Naririnig mo ba ako? Ang pangit ng linya.
sa telepono

Karaniwang Mali

❌She cans swim.
✅She can swim.
Hindi kailanman nagkakaroon ng -s ang modal.
❌I can to drive.
✅I can drive.
Walang to pagkatapos ng can.
❌He can speaks English.
✅He can speak English.
Can + base form: walang -s ang pangunahing pandiwa.
❌Do you can help me?
✅Can you help me?
Ang can ang bumubuo ng sarili nitong tanong — walang do.
❌I don't can come.
✅I can't come.
Ang can ang bumubuo ng sarili nitong negatibo — walang don't.
❌"Can you swim?" "Yes, I do."
✅"Yes, I can."
Sumagot gamit ang pantulong ng tanong.
❌I can speaking English.
✅I can speak English.
Base form, hindi -ing.
❌Where I can buy a ticket?
✅Where can I buy a ticket?
Sa tanong, nauuna ang can bago ang simuno.

Mga Bitag para sa mga Pilipino

1. Borrow at lend. Dahil hiram ang ugat ng manghiram at magpahiram, madalas nating gamitin ang borrow para sa dalawa. Sa Ingles, borrow = ikaw ang tumatanggap (manghiram); lend = ikaw ang nagbibigay (magpahiram). Karaniwan ang pagkakamaling ito sa pakiusap na may can.

❌Can you borrow me your charger?
✅Can you lend me your charger? o Can I borrow your charger?
Karaniwan ito sa pagsasalita, pero mali.
❌Can I lend your umbrella?
✅Can I borrow your umbrella?
Ikaw ang manghihiram, kaya borrow.

2. Pakibuksan ang ilaw = open the light? Sa Filipino, buksan at patayin ang ilaw. Sa karaniwang Ingles, turn on / turn off (o switch on / off) ang gamit sa ilaw, TV at aircon; ang open / close ay para sa pinto, bintana at kahon.

⚠️Can you open the light, please?
✅Can you turn on the light, please?
Karaniwan ito sa Philippine English, pero hindi ito karaniwan sa ibang bansa.

3. Tanong na hindi binabaligtad ang ayos. Sa Filipino, sumusunod agad ang panghalip sa salitang pananong: Anong oras tayo puwedeng mag-check in? Kapag isinalin nang ganito, nauuna ang simuno bago ang can. Sa Ingles, can muna, saka ang simuno. (Pero ang Puwede ba ako…? ay may parehong ayos ng Can I…? — walang problema roon.)

❌What time we can check in?
✅What time can we check in?

Huwag Ipagkamali

can at can't sa pagsasalita — Sa mabilis na pagsasalita, madalas mahirap marinig ang t ng can't. Pakinggan na lang ang patinig at ang diin (tingnan ang Baybay at Bigkas).

I can swim.
Marunong akong lumangoy.
maikli at mahina ang can; nasa swim ang diin
I can't swim.
Hindi ako marunong lumangoy.
malakas at may diin ang can't

Can you…? at Do you…? — Nagtatanong ang Can you…? tungkol sa kakayahan; ang Do you…? naman tungkol sa gawi. Tingnan ang A1-13. Sa Filipino, makikita rin ito: Marunong ka bang…? at …ka ba?

Can you play the piano?
Marunong ka bang tumugtog ng piano?
may kakayahan ka ba?
Do you play the piano?
Tumutugtog ka ba ng piano?
isa ba ito sa mga ginagawa mo?

can at could — Ang could ang past ng can para sa pangkalahatang kakayahan, at mas magalang na anyo para sa pakiusap. Tingnan ang A2-24 at A2-23.

Can you open the door?
Puwede mo bang buksan ang pinto?
karaniwang pakiusap
Could you open the door, please?
Maaari mo bang buksan ang pinto?
mas magalang

Baybay at Bigkas

  • Sa positibong pangungusap, karaniwang mahina at walang diin ang can: /kən/ — parang "kn". Nasa pangunahing pandiwa ang diin: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/. Nakasanayan nating bigkasin nang buo ang bawat patinig, kaya madalas maging malakas na "ken" ang can — at parang can't ang naririnig ng kausap!
  • Malakas at may diin ang can't: /kɑːnt/ (UK) — parang "kaant"; /kænt/ (US) — parang "kant". I can't swim.
  • Sa maikling sagot at kapag nagbibigay-diin, malakas ang can: Yes, I can /kæn/.
  • Sa simula ng tanong, karaniwang mahina ang can: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/.
  • Sa UK English, nasa patinig ang pangunahing pagkakaiba: mahinang /ə/ at mahabang /ɑː/. Sa US English, iisa ang patinig ng can (kapag may diin) at can't, ang /æ/, kaya pakinggan ang diin at ang maikling hinto sa dulo ng can't. Bukang-buka ang bibig sa /æ/, mas malapad kaysa sa e natin.
  • Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US).

Gintong Tuntunin

Hindi kailanman nagbabago ang can, at sinusundan ito ng base form: I can go, she can go. Can you go? I can't go. Walang -s, walang to, walang do. Marunong, kaya, puwede o paki-? Kadalasan, can ang sagot.

Mga Pagsasanay

A. Anyo

Piliin o isulat ang tamang anyo.

  1. She ___ … play the guitar.
  2. I can ___ … a horse.
  3. Gawing tanong: you / can / swim
  4. Gawing negatibo: We can park here.
  5. "Can your brother drive?" "No, he ."
  6. Ayusin ang mga salita: can / where / I / a taxi / get / ?

B. Kahulugan

Isulat kung ability, permission, request o possibility ang gamit ng can.

  1. Ability, permission, request o possibility? "Can you close the door, please?"
  2. Ability, permission, request o possibility? "You can see the mountains from my window."
  3. Ability, permission, request o possibility? "Can I use your phone?"
  4. Mahina (weak) o malakas (strong) ba ang can sa "Yes, I can."?

C. Hanapin ang Mali

Itama ang mali. Kung tama na ang pangungusap, isulat ang correct.

  1. He can plays chess.
  2. Do you can help me?
  3. I don't can come tomorrow.
  4. Can you speak Italian?

D. Sa Konteksto

Word box: can, can't (gamitin ang mga ito nang ilang beses hangga't kailangan)

A job interview
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.

E. Ikaw Naman

Sumulat sa Ingles.

  1. Sumulat ng dalawang bagay na kaya mong gawin at isang bagay na hindi mo kaya.
  2. Sumulat ng isang magalang na pakiusap at isang tanong na humihingi ng pahintulot, para sa isang araw sa trabaho o sa paaralan.

F. Halo-halong Balik-aral

Balikan ang mga naunang aralin.

  1. A1-13 Don't, Doesn't, Do at Does sa Ingles: Negatibo at Tanong sa Present Simple
    you play the piano? (habit, not ability)
  2. A1-15 Always, Usually, Sometimes, Never sa Ingles: Adverbs of Frequency at Tamang Puwesto
    Ayusin ang mga salita: never / find / I / my keys / can
  3. A1-16 Question Words sa Ingles: What, Where, When, Who, Why, How at Tamang Ayos ng Tanong
    languages do you speak?
Mga sagot

A. Anyo

  1. can
  2. ride
  3. Can you swim?
  4. We can't park here. / We cannot park here.
  5. can't / cannot
  6. Where can I get a taxi?

B. Kahulugan

  1. request
  2. possibility
  3. permission
  4. strong

C. Hanapin ang Mali

  1. He can play chess.
  2. Can you help me?
  3. I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
  4. ✓ Can you speak Italian?

D. Sa Konteksto

  1. can
  2. can
  3. Can
  4. can't / cannot
  5. can
  6. Can

E. Ikaw Naman

  1. I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
  2. Can you help me with this, please? Can I leave at four today?

F. Halo-halong Balik-aral

  1. Do
  2. I can never find my keys.
  3. What / How many / Which
App para sa AndroidMatuto Kahit Saan Google Play