SlowingoДүрэм
A1 18 / 32

Can ба can't монголоор: чадвар, зөвшөөрөл, хүсэлт, боломж

Can and Can't

Энэ хуудсанд
  1. Зорилго
  2. Гол санаа
  3. Монгол хэл ба англи хэл
  4. Бүтэц
  5. Хэрэглээ
  6. Түгээмэл алдаа
  7. Монголчуудад тохиолддог урхи
  8. Бүү андуураарай
  9. Зөв бичих ба дуудлага
  10. Алтан дүрэм
  11. Дасгал

Зорилго

Энэ хичээлийн дараа та юу хийж чадах, юу чадахгүйгээ хэлж, зөвшөөрөл хүсэж (Can I…?), хүнээс ямар нэг юм гуйж (Can you…?), юу боломжтойг хэлж, can, can't-ийг сонсогч ялгаж ойлгохоор дуудаж чадна.

Гол санаа

Can нэг том санаатай: ямар нэг зүйл боломжтой. Гэрлэн дохио-г бодоорой. Can бол ногоон гэрэл: зам нээлттэй. Can't бол улаан гэрэл: зам хаалттай.

Гэрэл өөр өөр шалтгаанаар ногоон байж болно. Надад чадвар байгаа учраас (I can swim). Хэн нэгэн зөвшөөрсөн учраас (You can park here). Ертөнц ийм л байдаг учраас (You can buy tickets online). Can you help me? гэдэг нь үнэндээ «Таны хувьд гэрэл ногоон уу?» гэж асууж байна.

Can бол модаль үйл үг – гол үйл үгэнд утга нэмдэг онцгой туслах үйл үг. Can шиг модаль үйл үг өөрчлөгддөггүй: -s байхгүй, to байхгүй, do байхгүй. I can, she can, they can – дараа нь үргэлж үндсэн хэлбэр: can swim, can help, can see.

Үгүйсгэл нь can't (эсвэл cannot). Асуултад зүгээр л can-ийг эхэнд гаргана: Can you drive?

Монгол хэл ба англи хэл

Монголоор энэ утгыг хоёр өөр хэлбэрээр хэлдэг: чадварыг «-ж чадна» («Би сэлж чадна»), зөвшөөрөл, боломжийг «-ж болно» («Энд сууж болно», «Онлайнаар авч болно»). Англиар хоёуланд нь нэг үг – can. Хүсэлтийг монголоор «-аад өгөөч», «-аад өгөхгүй юу?» гэдэг бол англиар Can you…? Англи can-ий дараа үйл үг үндсэн хэлбэрээр, to-гүй ирнэ.

Бусад ялгаа. Нэгдүгээрт, монголоор үгүйсгэл «-хгүй» үйл үгийн төгсгөлд («чадахгүй», «болохгүй»), англиар can't нэг үг, do хэрэггүй. Хоёрдугаарт, монголоор асуух сул үг төгсгөлд («Сууж болох уу?»), англиар Can эхэнд: Can I sit here? Асуух үгтэй асуултад ч can өгүүлэгдэхүүний өмнө: Where can I buy a SIM card? Гуравдугаарт, «Онлайнаар авч болно» гэдэгт өгүүлэгдэхүүн хэлэгддэггүй, англиар ерөнхий утгатай you: You can buy tickets online. Энд адилхан зүйл ч бий: монгол «чадна» хүнээр хувирдаггүй, англи can ч өөрчлөгддөггүй.

МонголоорАнглиарЮу өөр вэ
Тэр гурван хэлээр ярьж чадна.She can speak three languages.«-ж чадна» → can + үндсэн хэлбэр, to-гүй
Би сэлж чадна. Ээж маань ч сэлж чадна.I can swim. My mum can swim too.энд адилхан: хэнд ч ижил хэлбэр, -s байхгүй
Би шумбаж чадахгүй.I can't dive.«-хгүй» → can't; do хэрэггүй
Энд сууж болох уу?Can I sit here?«-ж болох уу» → Can I…?, эхэнд
Энд машин тавьж болохгүй.You can't park here.«-ж болохгүй» → can't (дүрэм)
Давс дамжуулаад өгөөч.Can you pass the salt, please?«-аад өгөөч» → Can you…, please?
Тасалбарыг онлайнаар авч болно.You can buy tickets online.монголоор өгүүлэгдэхүүнээ хэлдэггүй; англиар ерөнхий you

Товчхондоо: «-ж чадна» ч, «-ж болно» ч англиар can; дараа нь үндсэн хэлбэр, to-гүй, -s-гүй; үгүйсгэл can't, асуултад can эхэнд.

Бүтэц

Батлах ба үгүйсгэх

Өгүүлэгдэхүүнcan / can'tҮндсэн хэлбэрБусад
I / you / we / theycanspeaktwo languages.
he / she / itcanswimvery well.
I / you / we / theycan't (cannot)cometonight.
he / she / itcan't (cannot)drive.
  • Бүх хүнд ижил хэлбэр: she can, хэзээ ч she cans биш.
  • Can-ий дараа to байхгүй: can go, хэзээ ч can to go биш.
  • Cannot-ыг ихэвчлэн нэг үгээр бичнэ. Can't ярианд болон албан бус бичвэрт хэвийн хэлбэр.

Тийм / үгүй асуулт ба богино хариулт

CanӨгүүлэгдэхүүнҮндсэн хэлбэрБогино хариулт
Canyoucook?Yes, I can. / No, I can't.
Canshecome to the party?Yes, she can. / No, she can't.
Canwepark here?Yes, you can. / No, you can't.

Асуух үгтэй асуулт (Q-A-S-I, A1-16-ийг үзнэ үү): can бол туслах үйл үг.

Асуух үгcanӨгүүлэгдэхүүнҮндсэн хэлбэр + бусад
What languagescanyouspeak?
WherecanIbuy a SIM card?

Хэрэглээ

1Чадвар

Ур чадвар, хийж чадах зүйлсийн тухай can / can't хэрэглэнэ. Өнгөрсөн чадварыг (I could swim when I was five) A2-24-т үзнэ.

I can swim, but I can't dive.
Би сэлж чадна, гэхдээ шумбаж чадахгүй.
«чадна / чадахгүй» → can / can't; but: A1-29-ийг үзнэ үү
She can speak three languages.
Тэр гурван хэлээр ярьж чадна.
can + speak, -s байхгүй
My son can't ride a bike yet.
Хүү маань дугуй унаж хараахан чадахгүй.
«хараахан» → yet
Can you cook?
Та хоол хийж чаддаг уу?
«чаддаг уу» → Can you…?, do хэрэггүй
Yes, I can. My pasta is great.
Тийм, чадна. Миний хийсэн гоймон их амттай.
богино хариулт: can
Our dog can open the door with its nose.
Манай нохой хамраараа хаалга онгойлгож чаддаг.
«хамраараа» → with its nose
What languages can you speak?
Та ямар ямар хэлээр ярьж чадах вэ?
асуух үг + can + you

2Зөвшөөрөл

Ямар нэг зүйл зөвшөөрөгдсөн эсэхийг Can I / Can we…?-ээр асууна. Зөвшөөрөл өгөх, татгалзах, дүрмийн тухай ярихад You can / You can't.

Can I sit here?
Би энд сууж болох уу?
«-ж болох уу» → Can I
"Can I pay by card?" "Yes, of course."
«Картаар төлж болох уу?» «Тэгэлгүй яах вэ.»
«картаар» → by card
You can use my laptop this afternoon.
Өнөөдөр үдээс хойш миний зөөврийн компьютерийг хэрэглэж болно.
«-ж болно» → can
You can't park here. It's for taxis.
Энд машин тавьж болохгүй. Такси зогсдог газар.
«-ж болохгүй» → can't
"Can we leave early today?" "Yes, you can."
«Бид өнөөдөр эрт явж болох уу?» «Тийм, болно.»
«болно» → you can

3Хүсэлт

Хүнээс ямар нэг юм хийж өгөхийг Can you…?-ээр гуйна. Найрсаг сонсогдохын тулд please нэмээрэй. Could you…? арай илүү эелдэг: A2-23-ийг үзнэ үү.

Can you help me with this box?
Энэ хайрцгийг зөөхөд надад туслаад өгөөч.
«туслаад өгөөч» → Can you help me
Can you pass the salt, please?
Давс дамжуулаад өгөөч.
«-аад өгөөч» → Can you…, please?
Can you call me back in ten minutes?
Арван минутын дараа над руу эргээд залгаж өгөхгүй юу?
«арван минутын дараа» → in ten minutes
Can you open the window, please?
Цонх онгойлгоод өгөөч.
please нэмбэл найрсаг

4Ерөнхий боломж

Ямар нэг зүйл ерөнхийдөө боломжтой гэдгийг can-ээр хэлнэ – юм хэрхэн явагддаг, тухайн газар юу санал болгодог. It can be… = «заримдаа … байдаг».

You can buy tickets online.
Тасалбарыг онлайнаар авч болно.
монголоор өгүүлэгдэхүүнээ хэлдэггүй, англиар ерөнхий you
You can see the sea from our hotel room.
Манай зочид буудлын өрөөнөөс далай харагддаг.
монголоор «харагддаг», англиар you can see
You can get a taxi outside the station.
Буудлын гадаа такси барьж болно.
ерөнхий боломж: you can
It can be very cold here in winter.
Энд өвөл заримдаа их хүйтэн байдаг.
монголоор өгүүлэгдэхүүнгүй, англиар it; can be = заримдаа байдаг
Where can I charge my phone?
Би утсаа хаана цэнэглэж болох вэ?
асуух үг + can + I
Can you hear me? The line is very bad.
Чи намайг сонсож байна уу? Холболт их муу байна.
утсаар; монголоор «сонсож байна уу», англиар can you hear

Түгээмэл алдаа

❌She cans swim.
✅She can swim.
Модаль үйл үг хэзээ ч -s авдаггүй.
❌I can to drive.
✅I can drive.
Can-ий дараа to байхгүй.
❌He can speaks English.
✅He can speak English.
Can + үндсэн хэлбэр: гол үйл үгэнд -s байхгүй.
❌Do you can help me?
✅Can you help me?
Can асуултаа өөрөө бүтээнэ – do хэрэггүй.
❌I don't can come.
✅I can't come.
Can үгүйсгэлээ өөрөө бүтээнэ – don't хэрэггүй.
❌"Can you swim?" "Yes, I do."
✅"Yes, I can."
Асуултын туслах үйл үгээр хариулна.
❌I can speaking English.
✅I can speak English.
-ing биш, үндсэн хэлбэр.
❌Where I can buy a ticket?
✅Where can I buy a ticket?
Асуултад can өгүүлэгдэхүүний өмнө.

Монголчуудад тохиолддог урхи

1. «Чадна» → can to. Монголоор «Манай эмээ гэр бүлдээ хамгийн амттай бууз хийж чадна» гэхэд «чадна» нь үйл үгийн араас ирдэг. Англиар to make, to swim гэж цээжилсэн хэлбэрээ can-ий дараа тавих нь элбэг. Англиар can + to-гүй үндсэн хэлбэр.

❌Our grandmother can to make the best buuz in the family.
✅Our grandmother can make the best buuz in the family.
can + make, to байхгүй

2. «-ж чадахгүй» → not can. Монголоор үгүйсгэл «чадахгүй» гэж нэг үгэнд наалддаг. Англиар not-ийг can-ий өмнө тавьдаг алдаа гардаг. Англиар can't эсвэл cannot (нэг үг).

❌I grew up in Ulaanbaatar, so I not can milk a cow or a mare.
✅I grew up in Ulaanbaatar, so I can't milk a cow or a mare.
can't (= cannot)

3. «… хаана … -ж болох вэ?» → can-ий байр. Монголоор «Сүхбаатарын талбайн ойролцоо хаана доллар сольж болох вэ?» гэж асуух үгийг дунд нь хэлдэг. Англиар асуух үгийг эхэнд гаргасан ч can-ийг өгүүлэгдэхүүний өмнө тавихаа мартдаг.

❌Where I can exchange dollars near Sukhbaatar Square?
✅Where can I exchange dollars near Sukhbaatar Square?
асуух үг + can + I

4. «Надад тайлбарлаад өгөөч» → explain me. Монголоор «надад» гэж хүнийг үйл үгийн өмнө шууд тавьдаг: «Ану, эхлэхээс өмнө шагайн дүрмийг надад тайлбарлаад өгөөч». Англиар explain-ий дараа хүн шууд ирдэггүй: explain something to somebody.

❌Anu, can you explain me the rules of shagai before we start?
✅Anu, can you explain the rules of shagai to me before we start?
explain + юм + to me

Бүү андуураарай

Ярианд can эсвэл can't – Хурдан ярианд can't-ийн t ихэвчлэн бараг сонсогддоггүй. Тиймээс эгшиг ба өргөлтийг сонсоорой (Зөв бичих ба дуудлагыг үзнэ үү).

I can swim.
Би сэлж чадна.
богино, сул «can»; өргөлт swim дээр
I can't swim.
Би сэлж чадахгүй.
хүчтэй, өргөлттэй «can't»

Can you…? эсвэл Do you…? – Can you…? чадварыг асууна; Do you…? зуршлыг асууна. A1-13-ийг үзнэ үү.

Can you play the piano?
Та төгөлдөр хуур тоглож чадах уу?
чадвар бий юу?
Do you play the piano?
Та төгөлдөр хуур тоглодог уу?
таны хийдэг зүйлсийн нэг үү?

can эсвэл could – Could бол ерөнхий чадварын өнгөрсөн хэлбэр, мөн хүсэлтийн илүү эелдэг хэлбэр. A2-24, A2-23-ийг үзнэ үү.

Can you open the door?
Хаалгаа онгойлгоод өгөөч.
энгийн хүсэлт
Could you open the door, please?
Та хаалгаа онгойлгоод өгөхгүй юу?
илүү эелдэг

Зөв бичих ба дуудлага

  • Батлах өгүүлбэрт can ихэвчлэн сул, өргөлтгүй: /kən/. Өргөлт гол үйл үг дээр: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/.
  • Can't хүчтэй, өргөлттэй: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). I can't swim. Британи /ɑː/ урт эгшиг: монгол урт эгшиг энд танд тусална, гэхдээ ам арай илүү ангайж, хэл доошоо, хойшоо байна.
  • Богино хариулт-д болон онцлохдоо can хүчтэй: Yes, I can /kæn/. /æ/ монгол хэлэнд байхгүй: «а» хэлэх шиг амаа томоор ангайж, хэлээ «э» шиг урагш байлгаарай.
  • Асуултын эхэнд can ихэвчлэн сул: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/.
  • Британи англид ялгаа нь голдуу эгшиг: сул /ə/ ба урт /ɑː/. Америк англид өргөлттэй can, can't хоёр ижил /æ/ эгшигтэй, тиймээс өргөлт болон can't-ийн төгсгөлийн богино зогсолтыг сонсоорой.
  • Англи /k/ (can) үгийн эхэнд амьсгалтай гардаг – монгол «т», «ц», «ч»-ийг амьсгалтай хэлдэгтэй адил. Энэ танд давуу тал.
  • Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US); нэг үгээр бичнэ.

Алтан дүрэм

Can хэзээ ч өөрчлөгддөггүй, дараа нь үндсэн хэлбэр: I can go, she can go. Can you go? I can't go. -s байхгүй, to байхгүй, do байхгүй. Монгол «-ж чадна» ч, «-ж болно» ч англиар can.

Дасгал

A. Бүтэц

Зөв хэлбэрийг сонгож, өгүүлбэрийг өөрчилж, дутуу үгийг нөхөөрэй.

  1. She ___ … play the guitar.
  2. I can ___ … a horse.
  3. Асуулт болгоно уу: you / can / swim
  4. Үгүйсгэх өгүүлбэр болгоно уу: We can park here.
  5. "Can your brother drive?" "No, he ."
  6. Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: can / where / I / a taxi / get / ?

B. Утга

Өгүүлбэр бүрт can ямар утгатай байгааг сонгоно уу: ability (чадвар), permission (зөвшөөрөл), request (хүсэлт), possibility (боломж).

  1. Ability, permission, request or possibility? "Can you close the door, please?"
  2. Ability, permission, request or possibility? "You can see the mountains from my window."
  3. Ability, permission, request or possibility? "Can I use your phone?"
  4. "Yes, I can." гэдэгт can сул (weak) уу, хүчтэй (strong) юү?

C. Алдааг олоорой

Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.

  1. He can plays chess.
  2. Do you can help me?
  3. I don't can come tomorrow.
  4. Can you speak Italian?

D. Нөхцөл байдалд

Харилцан яриаг уншаад дутуу үгийг нөхөөрэй. Word box: can, can't (хэдэн ч удаа хэрэглэж болно).

A job interview
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.

E. Таны ээлж

Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.

  1. Хийж чаддаг хоёр зүйл, хийж чаддаггүй нэг зүйлээ бичнэ үү.
  2. Ажил эсвэл сургуулийн нэг өдөрт хэрэгтэй нэг эелдэг хүсэлт, нэг зөвшөөрлийн асуулт бичнэ үү.

F. Холимог давталт

Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.

  1. A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does – үгүйсгэл ба асуултыг монголоор
    you play the piano? (habit, not ability)
  2. A1-15 Always, usually, never монголоор: давтамжийн дайвар үг ба байрлал
    Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: never / find / I / my keys / can
  3. A1-16 Асуух үгс монголоор: what, where, when, who, why, how ба үгийн дараалал
    languages do you speak?
Хариулт

A. Бүтэц

  1. can
  2. ride
  3. Can you swim?
  4. We can't park here. / We cannot park here.
  5. can't / cannot
  6. Where can I get a taxi?

B. Утга

  1. request
  2. possibility
  3. permission
  4. strong

C. Алдааг олоорой

  1. He can play chess.
  2. Can you help me?
  3. I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
  4. ✓ Can you speak Italian?

D. Нөхцөл байдалд

  1. can
  2. can
  3. Can
  4. can't / cannot
  5. can
  6. Can

E. Таны ээлж

  1. I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
  2. Can you help me with this, please? Can I leave at four today?

F. Холимог давталт

  1. Do
  2. I can never find my keys.
  3. What / How many / Which
Android аппЯвж байхдаа суралц Google Play