Can နှင့် Can't — စွမ်းရည်၊ ခွင့်တောင်းခြင်း၊ အကူအညီ တောင်းခြင်းကို မြန်မာလို ရှင်းပြချက်
Can and Can't
ဤစာမျက်နှာတွင်
ရည်မှန်းချက်
ဒီသင်ခန်းစာ ပြီးရင် ကိုယ် ဘာ လုပ်နိုင်လဲ (can)၊ ဘာ မလုပ်နိုင်ဘူးလဲ (can't) ပြောတတ်၊ ခွင့် တောင်းတတ် (Can I…?)၊ တခြားသူကို တစ်ခုခု လုပ်ပေးဖို့ တောင်းဆိုတတ် (Can you…?)၊ ဘာတွေ ဖြစ်နိုင်လဲ ပြောတတ်လာပါလိမ့်မယ်။ နားထောင်သူ ကွာခြားချက် ကြားရအောင် can နဲ့ can't ကို အသံထွက်တတ်လာပါလိမ့်မယ်။
အဓိကအယူအဆ
Can မှာ အဓိက အယူအဆ တစ်ခု ရှိပါတယ်: တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်တယ်။ မီးပွိုင့် တစ်ခုကို မြင်ကြည့်ပါ။ Can က မီးစိမ်းပါ: လမ်း ပွင့်နေပါတယ်။ Can't က မီးနီပါ: လမ်း ပိတ်နေပါတယ်။
မီးစိမ်း ဖြစ်ရတဲ့ အကြောင်း မတူတာတွေ ရှိနိုင်ပါတယ်။ ကျွမ်းကျင်မှု ရှိလို့ (I can swim)။ တစ်ယောက်ယောက်က ခွင့်ပြုလို့ (You can park here)။ ကမ္ဘာကြီးက ဒီလို အလုပ်လုပ်လို့ (You can buy tickets online)။ Can you help me? ကတော့ "မင်းအတွက် မီးစိမ်း ဖြစ်နေလား" လို့ မေးတာပါ။
Can က modal verb ပါ — အဓိက ကြိယာ ကို အဓိပ္ပာယ် ထပ်ပေါင်းပေးတဲ့ အထူး အကူကြိယာ တစ်မျိုးပါ။ can လို modal verb တွေက ပုံစံ မပြောင်းပါဘူး: -s မထည့်၊ to မထည့်၊ do မသုံးပါ။ I can, she can, they can — နောက်မှာ ကြိယာ မူလပုံစံ (base form) အမြဲ လိုက်ပါတယ်: can swim, can help, can see။
အငြင်းက can't (ဒါမှမဟုတ် cannot) ပါ။ မေးခွန်း ဖွဲ့ဖို့ can ကို ရှေ့ဆုံးကို ရွှေ့ရုံပါပဲ: Can you drive?
မြန်မာလိုမှာ can တစ်လုံးတည်းရဲ့ အလုပ်ကို စကားလုံး အများကြီးက ခွဲလုပ်ပါတယ်: ရေကူးတတ်တယ် (သင်ယူထားတဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု)၊ မနိုင်ဘူး (အင်အား၊ အခြေအနေ)၊ ထိုင်လို့ ရလား (ခွင့်ပြုချက်၊ ဖြစ်နိုင်ခြေ)။ English မှာတော့ ဒါ အားလုံးက can ပါ။ ဒါပေမဲ့ ပြောင်းပြန် အမှားကိုလည်း သတိထားပါ: "-တတ်" က အလေ့အထ ကိုလည်း ပြနိုင်ပြီး "-နိုင်" က "might" ကိုလည်း ပြနိုင်ပါတယ်၊ အဲဒီ နေရာတွေမှာ can မဟုတ်ပါဘူး။
မြန်မာနှင့် အင်္ဂလိပ်
မြန်မာ ကြိယာ နောက်ဆက် -တတ်၊ -နိုင်၊ -လို့ ရ သုံးမျိုးလုံးကို English မှာ can နဲ့ ပြောနိုင်ပါတယ်။ မြန်မာလို ခွင့်တောင်းတဲ့အခါ ကတ္တား (subject) ကို ချန်ထားလေ့ ရှိပေမဲ့ English မှာ Can I…? / Can we…? လို ကတ္တား အမြဲ လိုပါတယ်။
| မြန်မာ | English | ကွာခြားချက် |
|---|---|---|
| ရေကူးတတ်တယ် | I can swim. | သင်ယူထားတဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု: "-တတ်" → can |
| ဒီသေတ္တာကို မမနိုင်ဘူး | I can't lift this box. | အင်အား၊ အခြေအနေ: "မ…နိုင်ဘူး" → can't |
| ဒီမှာ ထိုင်လို့ ရလား | Can I sit here? | ခွင့်တောင်းခြင်း: မြန်မာလို ကတ္တား မပါပေမဲ့ English မှာ I လိုပါတယ် |
| ဒီမှာ ကား ရပ်လို့ မရဘူး | You can't park here. | စည်းကမ်း၊ ခွင့်မပြုခြင်း: can't |
| ဆား လှမ်းပေးလို့ ရမလား | Can you pass the salt, please? | တောင်းဆိုခြင်း: Can you…? + please |
| အွန်လိုင်းမှာ လက်မှတ် ဝယ်လို့ ရတယ် | You can buy tickets online. | ယေဘုယျ ဖြစ်နိုင်ခြေ: ကတ္တား you (လူတိုင်း) |
| မနက်တိုင်း ဂျော့ဂင် ပြေးတတ်တယ် | I go jogging every morning. | "-တတ်" က အလေ့အထ ဆိုရင် can မဟုတ်ပါ၊ Present Simple (ရိုးရိုး ပစ္စုပ္ပန်ကာလ) |
| ဒီနေ့ညနေ မိုး ရွာနိုင်တယ် | It might rain this afternoon. | တိကျတဲ့ အချိန် တစ်ခုရဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေ: can မဟုတ်ဘဲ might / may (A2-22) |
အတိုချုပ်ပြောရရင်: "-တတ် / -နိုင် / -လို့ ရ" က ကျွမ်းကျင်မှု၊ ခွင့်ပြုချက်၊ ယေဘုယျ ဖြစ်နိုင်ခြေ ဆိုရင် can ပါ။ ဒါပေမဲ့ "-တတ်" = အလေ့အထ နဲ့ "-နိုင်" = ဒီနေ့ / မနက်ဖြန် ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်မယ် ဆိုရင် can ကို မသုံးပါနဲ့။
ပုံစံ
အဆိုဝါကျနှင့် အငြင်းဝါကျ
| ကတ္တား | can / can't | မူလပုံစံ | ကျန်တာ |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | can | speak | two languages. |
| he / she / it | can | swim | very well. |
| I / you / we / they | can't (cannot) | come | tonight. |
| he / she / it | can't (cannot) | drive. |
- ကတ္တား အားလုံး အတွက် ပုံစံ တစ်ခုတည်း: she can၊ she cans ဘယ်တော့မှ မဟုတ်ပါ။
- can ရဲ့ နောက်မှာ to မပါ: can go၊ can to go ဘယ်တော့မှ မဟုတ်ပါ။
- Cannot ကို ပုံမှန်အားဖြင့် စကားလုံး တစ်လုံးတည်း အဖြစ် ရေးပါတယ်။ Can't က စကားပြော နဲ့ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ရေးတဲ့ စာမှာ ပုံမှန် ပုံစံပါ။
Yes / no မေးခွန်းနှင့် တိုတို ဖြေနည်း
| Can | ကတ္တား | မူလပုံစံ | တိုတို အဖြေ |
|---|---|---|---|
| Can | you | cook? | Yes, I can. / No, I can't. |
| Can | she | come to the party? | Yes, she can. / No, she can't. |
| Can | we | park here? | Yes, you can. / No, you can't. |
Wh- မေးခွန်း (Q-A-S-I၊ A1-16 ကို ကြည့်ပါ): can က အကူကြိယာ ပါ။
| Question word | can | ကတ္တား | မူလပုံစံ + ကျန်တာ |
|---|---|---|---|
| What languages | can | you | speak? |
| Where | can | I | buy a SIM card? |
အသုံးပြုပုံ
1စွမ်းရည်
ကျွမ်းကျင်မှု နဲ့ လုပ်နိုင်တဲ့ အရာတွေအတွက် can / can't ကို သုံးပါ။ အတိတ်က စွမ်းရည် (I could swim when I was five) အတွက် A2-24 ကို ကြည့်ပါ။
2ခွင့်ပြုချက်
တစ်ခုခု လုပ်ခွင့် ရှိလား မေးဖို့ Can I / Can we…? ကို သုံးပါ။ ခွင့်ပြုဖို့၊ ခွင့်မပြုဖို့ ဒါမှမဟုတ် စည်းကမ်း ပြောဖို့ You can / You can't ကို သုံးပါ။
3တောင်းဆိုခြင်း
တစ်ယောက်ယောက်ကို တစ်ခုခု လုပ်ပေးဖို့ Can you…? နဲ့ တောင်းဆိုပါ။ ဖော်ရွေတဲ့ အသံ ထွက်အောင် please ထည့်ပါ။ Could you…? က နည်းနည်း ပိုယဉ်ကျေးပါတယ်: A2-23 ကို ကြည့်ပါ။
4ယေဘုယျ ဖြစ်နိုင်ခြေ
တစ်ခုခု ယေဘုယျအားဖြင့် ဖြစ်နိုင်တယ် ဆိုတာ ပြောဖို့ can ကို သုံးပါ — အရာတွေ အလုပ်လုပ်ပုံ၊ နေရာ တစ်ခုမှာ ဘာတွေ ရနိုင်လဲ။ It can be… က "တစ်ခါတလေ ဖြစ်တတ်တယ်" ပါ။
အဖြစ်များသော အမှားများ
မြန်မာစကားပြောသူများအတွက် ထောင်ချောက်များ
1. ခွင့်တောင်းတဲ့အခါ ကတ္တား မပါခြင်း မြန်မာလို ဒီအင်္ကျီကို ဝတ်ကြည့်လို့ ရမလား၊ ဒီမှာ ဓာတ်ပုံ ရိုက်လို့ ရလား မှာ ကတ္တား မရှိပါဘူး။ English မှာတော့ Can I…? / Can we…? လို ကတ္တား အမြဲ လိုပါတယ်။
2. Wh- မေးခွန်းမှာ မြန်မာ အစီအစဉ် မြန်မာလို ဘယ်နှနာရီ check-in လုပ်လို့ ရလဲ မှာ အဆိုဝါကျ အစီအစဉ် အတိုင်းပဲ ကျန်ပါတယ်။ English မှာ can က ကတ္တား ရဲ့ ရှေ့ကို ရောက်ရပါတယ်။
3. အလေ့အထ ပြတဲ့ "-တတ်" ကို can လို့ ပြန်ခြင်း မြန်မာလို ကျွန်တော် မနက်တိုင်း ဂျော့ဂင် ပြေးတတ်တယ် မှာ "-တတ်" က "လုပ်လေ့ ရှိတယ်" (အလေ့အထ) ပါ။ can လို့ ပြန်ရင် "ပြေးနိုင်တယ်" (စွမ်းရည်) ဖြစ်သွားပါတယ်။ အလေ့အထ ဆိုရင် Present Simple ကို သုံးပါ (A1-12၊ A1-15)။
4. ဒီနေ့ / မနက်ဖြန် ဖြစ်နိုင်ခြေ အတွက် "-နိုင်တယ်" ကို can လို့ ပြန်ခြင်း မြန်မာလို ဒီနေ့ ညနေ မိုး ရွာနိုင်တယ် မှာ "-နိုင်" က "ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်မယ်" ပါ။ English မှာ ယေဘုယျ ဖြစ်နိုင်ခြေ (It can be very cold here in winter) အတွက် can ကို သုံးပေမဲ့ တိကျတဲ့ အချိန် တစ်ခုရဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေ အတွက် might / may ကို သုံးပါ (A2-22)။
မရောထွေးပါနှင့်
စကားပြောမှာ can နှင့် can't — မြန်မြန် ပြောရင် can't ရဲ့ t ကို ကြားရခဲပါတယ်။ အဲဒီအစား သရ အသံ နဲ့ ဖိသံ ကို နားထောင်ပါ (စာလုံးပေါင်းနှင့် အသံထွက် ကို ကြည့်ပါ)။
Can you…? နှင့် Do you…? — Can you…? က စွမ်းရည်ကို မေးပြီး Do you…? က အလေ့အထကို မေးပါတယ်။ မြန်မာလို "တီးတတ်လား" နဲ့ "တီးလား" လို ခွဲပါ။ A1-13 ကို ကြည့်ပါ။
can နှင့် could — Could က ယေဘုယျ စွမ်းရည် အတွက် can ရဲ့ အတိတ် ပုံစံ ဖြစ်ပြီး တောင်းဆိုရာမှာ ပိုယဉ်ကျေးတဲ့ ပုံစံလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ A2-24 နဲ့ A2-23 ကို ကြည့်ပါ။
စာလုံးပေါင်းနှင့် အသံထွက်
- အဆိုဝါကျမှာ can က များသောအားဖြင့် ပျော့ ပြီး ဖိသံ မရှိပါ: /kən/ — "kn" လို။ ဖိသံက အဓိက ကြိယာ ပေါ်မှာ ရှိပါတယ်: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/။ မြန်မာ ကျောင်းသားတွေက ဝဏ္ဏ (syllable) တိုင်းကို အသံ အပြည့် ထွက်လေ့ ရှိလို့ can ကို အားပါပါ ပြောမိရင် နားထောင်သူက can't လို့ ကြားသွားနိုင်ပါတယ်။
- Can't က အားပါ ပြီး ဖိပြောပါတယ်: /kɑːnt/ (UK) — "kaant" လို၊ /kænt/ (US) — "kant" လို။ I can't swim. မြန်မာ စကားပြောသူတွေက နောက်ဆုံး /t/ ကို အသံတိုး (glottal stop) နဲ့ ဖြတ်လေ့ ရှိပါတယ်၊ ဒါက native speaker တွေ ပြောပုံနဲ့လည်း နီးလို့ ပြဿနာ မဟုတ်ပါ၊ ဒါပေမဲ့ သရ ကို ရှည်ရှည် အားပါပါ ပြောဖို့ မမေ့ပါနဲ့။
- တိုတို အဖြေ မှာ နဲ့ အလေးပေး ပြောတဲ့အခါ can က အားပါပါတယ်: Yes, I can /kæn/။ /æ/ အတွက် ပါးစပ်ကို ကျယ်ကျယ် ဖွင့်ပါ။
- မေးခွန်း အစမှာ can က များသောအားဖြင့် ပျော့ပါတယ်: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/။
- UK English မှာ ကွာခြားချက်က အဓိကအားဖြင့် သရ ပါ: ပျော့တဲ့ /ə/ နဲ့ ရှည်တဲ့ /ɑː/။ US English မှာ (ဖိပြောတဲ့) can နဲ့ can't က သရ /æ/ အတူတူ ဖြစ်လို့ ဖိသံ နဲ့ can't ရဲ့ အဆုံးက ခဏ ရပ်သွားတာကို နားထောင်ပါ။
- Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US)။
ရွှေစည်းမျဉ်း
Can က ဘယ်တော့မှ ပုံစံ မပြောင်းဘဲ နောက်မှာ ကြိယာ မူလပုံစံ လိုက်ပါတယ်: I can go, she can go. Can you go? I can't go. -s မထည့်၊ to မထည့်၊ do မသုံးပါ။ "-တတ် / -နိုင် / -လို့ ရ" အများစုက can ပါ၊ ဒါပေမဲ့ အလေ့အထ နဲ့ ဒီနေ့ / မနက်ဖြန် ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်မယ့် အရာ မဟုတ်ပါ။
လေ့ကျင့်ခန်း
A. ပုံစံ
မှန်ကန်တဲ့ ပုံစံကို ရွေးပါ၊ ဖြည့်ပါ၊ ဒါမှမဟုတ် ဝါကျကို ပြောင်းပါ။
-
She ___ … play the guitar.
-
I can ___ … a horse.
-
မေးခွန်း ဖွဲ့ပါ: you / can / swim
-
အငြင်းဝါကျ ပြောင်းပါ: We can park here.
-
"Can your brother drive?" "No, he ."
-
စကားလုံးတွေကို အစီအစဉ်တကျ စီပါ: can / where / I / a taxi / get / ?
B. အဓိပ္ပာယ်
အဓိပ္ပာယ်နဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ အဖြေကို ရွေးပါ။
-
ability (စွမ်းရည်)၊ permission (ခွင့်ပြုချက်)၊ request (တောင်းဆိုမှု)၊ possibility (ဖြစ်နိုင်ခြေ) — ဘယ်ဟာလဲ။ "Can you close the door, please?"
-
ability (စွမ်းရည်)၊ permission (ခွင့်ပြုချက်)၊ request (တောင်းဆိုမှု)၊ possibility (ဖြစ်နိုင်ခြေ) — ဘယ်ဟာလဲ။ "You can see the mountains from my window."
-
ability (စွမ်းရည်)၊ permission (ခွင့်ပြုချက်)၊ request (တောင်းဆိုမှု)၊ possibility (ဖြစ်နိုင်ခြေ) — ဘယ်ဟာလဲ။ "Can I use your phone?"
-
"Yes, I can." မှာ can က ပျော့လား (weak)၊ အားပါလား (strong)။
C. အမှားရှာပါ
ဝါကျတိုင်းမှာ အမှားတစ်ခု ရှိပါတယ်၊ ဒါမှမဟုတ် ဝါကျက မှန်ပါတယ်။ ပြင်ထားတဲ့ ဝါကျကို ရေးပါ၊ ဒါမှမဟုတ် correct လို့ ရေးပါ။
-
He can plays chess.
-
Do you can help me?
-
I don't can come tomorrow.
-
Can you speak Italian?
D. အကြောင်းအရာထဲတွင်
စကားပြောထဲက ပျောက်နေတဲ့ စကားလုံးတွေကို ဖြည့်ပါ။ စကားလုံး သေတ္တာ: can, can't (လိုသလောက် အကြိမ်ကြိမ် သုံးပါ)
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.
E. သင့်အလှည့်
သင့်အကြောင်း နဲ့ အလုပ် / ကျောင်းက တစ်ရက်အကြောင်း English လို ရေးပါ။
-
သင် လုပ်နိုင်တဲ့ အရာ နှစ်ခု နဲ့ မလုပ်နိုင်တဲ့ အရာ တစ်ခု ရေးပါ။
-
အလုပ် ဒါမှမဟုတ် ကျောင်းမှာ တစ်ရက်အတွက် ယဉ်ကျေးတဲ့ တောင်းဆိုမှု တစ်ခု နဲ့ ခွင့်တောင်းတဲ့ မေးခွန်း တစ်ခု ရေးပါ။
F. ပေါင်းစပ် ပြန်လှန်လေ့ကျင့်ခန်း
အရင် သင်ခန်းစာတွေကို ပြန်လေ့ကျင့်ပါ။
-
A1-13 Present Simple အငြင်းနှင့် မေးခွန်း (don't, doesn't, do, does) — မြန်မာလို ရှင်းပြချက် you play the piano? (အလေ့အထ၊ စွမ်းရည် မဟုတ်ပါ)
-
A1-15 Always, usually, never — Adverbs of frequency နေရာချပုံကို မြန်မာလို ရှင်းပြချက် စကားလုံးတွေကို အစီအစဉ်တကျ စီပါ: never / find / I / my keys / can
-
A1-16 Question words (what, where, when, who, why, how) — English မေးခွန်း စကားလုံး အစီအစဉ်ကို မြန်မာလို ရှင်းပြချက် languages do you speak?
အဖြေများ
A. ပုံစံ
- can
- ride
- Can you swim?
- We can't park here. / We cannot park here.
- can't / cannot
- Where can I get a taxi?
B. အဓိပ္ပာယ်
- request
- possibility
- permission
- strong
C. အမှားရှာပါ
- He can play chess.
- Can you help me?
- I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
- ✓ Can you speak Italian?
D. အကြောင်းအရာထဲတွင်
- can
- can
- Can
- can't / cannot
- can
- Can
E. သင့်အလှည့်
- I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
- Can you help me with this, please? Can I leave at four today?
F. ပေါင်းစပ် ပြန်လှန်လေ့ကျင့်ခန်း
- Do
- I can never find my keys.
- What / How many / Which
