Can i can't po angielsku: umiejętności, pozwolenie i prośby
Can and Can't
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji powiesz, co umiesz i czego nie umiesz robić, poprosisz o pozwolenie (Can I…?), poprosisz kogoś o coś (Can you…?), powiesz, co jest możliwe, i wymówisz can i can't tak, żeby słuchacz usłyszał różnicę.
Główna idea
Can ma jedną wielką myśl: coś jest możliwe. Pomyśl o sygnalizacji świetlnej. Can to zielone światło: droga jest otwarta. Can't to czerwone światło: droga jest zamknięta.
Światło może być zielone z różnych powodów. Bo mam umiejętność (I can swim). Bo ktoś pozwala (You can park here). Bo tak działa świat (You can buy tickets online). A Can you help me? tak naprawdę pyta: „Czy masz zielone światło?”.
Po polsku na te sytuacje mamy kilka słów: „umiem pływać”, „możesz tu parkować”, „można kupić bilety w internecie”. Po angielsku wszystkie trzy to jedno can.
Can to czasownik modalny (modal verb) — specjalny czasownik posiłkowy, który dodaje znaczenie głównemu czasownikowi. Czasowniki modalne takie jak can się nie zmieniają: bez -s, bez to, bez do. I can, she can, they can — zawsze z formą podstawową: can swim, can help, can see.
Przeczenie to can't (albo cannot). Żeby zadać pytanie, po prostu przesuwasz can na początek: Can you drive?
Polski a angielski
Polski rozróżnia „umieć” (umiejętność), „móc” (pozwolenie, możliwość) i bezosobowe „można”. Angielski ma na to wszystko jedno can. Do tego bezosobowe „można” nie ma podmiotu, a angielskie zdanie z can potrzebuje go zawsze — zwykle jest to you albo I / we. I jeszcze jedna różnica: po polsku mówimy „Słyszysz mnie?”, „Widzę morze”, a po angielsku przy see i hear bardzo często dodajemy can.
| Polski | Angielski | Co się zmienia |
|---|---|---|
| Umiem pływać. | I can swim. | umiejętność → can |
| Mogę tu usiąść? | Can I sit here? | pozwolenie → Can I…? |
| Możesz mi pomóc? | Can you help me? | prośba → Can you…? |
| Bilety można kupić w internecie. | You can buy tickets online. | bezosobowe „można” → you can |
| Nie umiem nurkować. / Nie mogę przyjść. | I can't dive. / I can't come. | „nie” → can't, bez don't |
| Słyszysz mnie? / Z pokoju widać morze. | Can you hear me? / You can see the sea from the room. | zmysły: zwykle can + see / hear |
Budowa
Zdania twierdzące i przeczące
| Podmiot | can / can't | Forma podstawowa | Reszta |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | can | speak | two languages. |
| he / she / it | can | swim | very well. |
| I / you / we / they | can't (cannot) | come | tonight. |
| he / she / it | can't (cannot) | drive. |
- Ta sama forma dla wszystkich osób: she can, nigdy she cans.
- Bez to po can: can go, nigdy can to go.
- Cannot zwykle piszesz łącznie, jako jedno słowo. Can't to normalna forma w mowie i w nieformalnym piśmie.
Pytania tak/nie i krótkie odpowiedzi
| Can | Podmiot | Forma podstawowa | Krótkie odpowiedzi |
|---|---|---|---|
| Can | you | cook? | Yes, I can. / No, I can't. |
| Can | she | come to the party? | Yes, she can. / No, she can't. |
| Can | we | park here? | Yes, you can. / No, you can't. |
Pytania ze słowem pytającym (Q-A-S-I, zob. A1-16): can jest czasownikiem posiłkowym.
| Słowo pytające | can | Podmiot | Forma podstawowa + reszta |
|---|---|---|---|
| What languages | can | you | speak? |
| Where | can | I | buy a SIM card? |
Użycie
1Umiejętności
Can / can't mówią o umiejętnościach i o tym, co potrafisz zrobić. Umiejętności w przeszłości (I could swim when I was five) — zob. A2-24.
2Pozwolenie
Can I / Can we…? pytają, czy coś wolno. You can / You can't dają albo odmawiają pozwolenia albo mówią o zasadach.
3Prośby
Can you…? prosi kogoś o zrobienie czegoś. Dodaj please, żeby brzmiało życzliwie. Could you…? jest trochę grzeczniejsze: zob. A2-23.
4Ogólna możliwość
Can mówi też, że coś jest ogólnie możliwe — jak coś działa albo co oferuje jakieś miejsce. Tu po polsku często mówimy „można” albo „da się”. It can be… znaczy „bywa”.
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. „Można” bez podmiotu. Polskie „można” i „da się” nie mają podmiotu. Po angielsku zdanie z can potrzebuje go zawsze. W zdaniu ogólnym podmiotem jest zwykle you; w pytaniu o pozwolenie — I albo we.
2. „Umiem” to nie I know. Polskie „umiem” kojarzy się z „wiedzieć” (know). Ale umiejętność to po angielsku can (albo know how to).
3. „Widzę”, „słyszysz?” bez can. Po polsku nie mówimy „Mogę widzieć”. Po angielsku z see i hear bardzo często dodajemy can, zwłaszcza gdy chodzi o to, czy w ogóle coś widać lub słychać.
Nie myl
can i can't w mowie — w szybkiej mowie t w can't często prawie nie słychać. Słuchaj raczej samogłoski i akcentu (zob. Pisownia i wymowa).
Can you…? i Do you…? — Can you…? pyta o umiejętność; Do you…? pyta o nawyk. Zob. A1-13. Po polsku to też dwa różne pytania: „Umiesz…?” i „Czy (regularnie)…?”.
can i could — could to przeszła forma can dla ogólnych umiejętności i grzeczniejsza forma próśb. Zob. A2-24 i A2-23.
Pisownia i wymowa
- W zdaniach twierdzących can jest zwykle słabe i nieakcentowane: /kən/, z samogłoską środkową /ə/ (schwa) — krótką i niewyraźną. Akcent pada na główny czasownik: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/. Polski nie redukuje samogłosek, więc Polacy często mówią pełne „kan” za każdym razem — a wtedy słuchacz może pomyśleć, że chodzi o can't.
- Can't jest mocne i akcentowane: /kɑːnt/ (UK) — długie, otwarte /ɑː/, wymawiane z tyłu jamy ustnej; /kænt/ (US). I can't swim.
- W krótkich odpowiedziach i przy podkreślaniu can jest mocne: Yes, I can /kæn/. /æ/ to otwarte „e”: opuść żuchwę jak przy „a”, a język ustaw jak przy „e”.
- Na początku pytania can jest zwykle słabe: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/.
- W brytyjskim angielskim różnicę słychać głównie w samogłosce: słabe /ə/ i długie /ɑː/. W amerykańskim can (akcentowane) i can't mają tę samą samogłoskę /æ/, więc słuchaj akcentu i krótkiego zatrzymania na końcu can't.
- Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US).
Złota zasada
Can nigdy się nie zmienia, a po nim stoi forma podstawowa: I can go, she can go. Can you go? I can't go. Bez -s, bez to, bez do. Polskie „umiem”, „mogę” i „można” to zwykle właśnie can — i zawsze z podmiotem.
Ćwiczenia
A. Forma
Wybierz poprawną formę, zbuduj pytanie lub przeczenie albo ułóż wyrazy.
-
She ___ … play the guitar.
-
I can ___ … a horse.
-
Zbuduj pytanie: you / can / swim
-
Zamień na przeczenie: We can park here.
-
"Can your brother drive?" "No, he ."
-
Ułóż wyrazy we właściwej kolejności: can / where / I / a taxi / get / ?
B. Znaczenie
Co wyraża can w tym zdaniu? Odpowiedz po angielsku: ability, permission, request albo possibility.
-
Ability, permission, request or possibility? "Can you close the door, please?"
-
Ability, permission, request or possibility? "You can see the mountains from my window."
-
Ability, permission, request or possibility? "Can I use your phone?"
-
Czy can jest słabe (weak), czy mocne (strong) w zdaniu "Yes, I can."?
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
He can plays chess.
-
Do you can help me?
-
I don't can come tomorrow.
-
Can you speak Italian?
D. W kontekście
Uzupełnij dialog słowami z ramki: can, can't (każdego możesz użyć kilka razy).
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.
E. Twoja kolej
Napisz po angielsku kilka zdań o sobie.
-
Napisz dwie rzeczy, które umiesz robić, i jedną, której nie umiesz.
-
Napisz uprzejmą prośbę i pytanie o pozwolenie, które możesz zadać w pracy albo w szkole.
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
A1-13 Present simple: przeczenia i pytania z don't, doesn't, do, does you play the piano? (nawyk, nie umiejętność)
-
A1-15 Przysłówki częstotliwości: always, usually, never — jak często? Ułóż wyrazy we właściwej kolejności: never / find / I / my keys / can
-
A1-16 Zaimki pytające po angielsku: what, where, who, how — szyk pytania languages do you speak?
Odpowiedzi
A. Forma
- can
- ride
- Can you swim?
- We can't park here. / We cannot park here.
- can't / cannot
- Where can I get a taxi?
B. Znaczenie
- request
- possibility
- permission
- strong
C. Znajdź błąd
- He can play chess.
- Can you help me?
- I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
- ✓ Can you speak Italian?
D. W kontekście
- can
- can
- Can
- can't / cannot
- can
- Can
E. Twoja kolej
- I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
- Can you help me with this, please? Can I leave at four today?
F. Powtórka mieszana
- Do
- I can never find my keys.
- What / How many / Which
