SlowingoGramatyka
A1 18 / 32

Can i can't po angielsku: umiejętności, pozwolenie i prośby

Can and Can't

Na tej stronie
  1. Cel lekcji
  2. Główna idea
  3. Polski a angielski
  4. Budowa
  5. Użycie
  6. Częste błędy
  7. Pułapki dla Polaków
  8. Nie myl
  9. Pisownia i wymowa
  10. Złota zasada
  11. Ćwiczenia

Cel lekcji

Po tej lekcji powiesz, co umiesz i czego nie umiesz robić, poprosisz o pozwolenie (Can I…?), poprosisz kogoś o coś (Can you…?), powiesz, co jest możliwe, i wymówisz can i can't tak, żeby słuchacz usłyszał różnicę.

Główna idea

Can ma jedną wielką myśl: coś jest możliwe. Pomyśl o sygnalizacji świetlnej. Can to zielone światło: droga jest otwarta. Can't to czerwone światło: droga jest zamknięta.

Światło może być zielone z różnych powodów. Bo mam umiejętność (I can swim). Bo ktoś pozwala (You can park here). Bo tak działa świat (You can buy tickets online). A Can you help me? tak naprawdę pyta: „Czy masz zielone światło?”.

Po polsku na te sytuacje mamy kilka słów: „umiem pływać”, „możesz tu parkować”, „można kupić bilety w internecie”. Po angielsku wszystkie trzy to jedno can.

Can to czasownik modalny (modal verb) — specjalny czasownik posiłkowy, który dodaje znaczenie głównemu czasownikowi. Czasowniki modalne takie jak can się nie zmieniają: bez -s, bez to, bez do. I can, she can, they can — zawsze z formą podstawową: can swim, can help, can see.

Przeczenie to can't (albo cannot). Żeby zadać pytanie, po prostu przesuwasz can na początek: Can you drive?

Polski a angielski

Polski rozróżnia „umieć” (umiejętność), „móc” (pozwolenie, możliwość) i bezosobowe „można”. Angielski ma na to wszystko jedno can. Do tego bezosobowe „można” nie ma podmiotu, a angielskie zdanie z can potrzebuje go zawsze — zwykle jest to you albo I / we. I jeszcze jedna różnica: po polsku mówimy „Słyszysz mnie?”, „Widzę morze”, a po angielsku przy see i hear bardzo często dodajemy can.

PolskiAngielskiCo się zmienia
Umiem pływać.I can swim.umiejętność → can
Mogę tu usiąść?Can I sit here?pozwolenie → Can I…?
Możesz mi pomóc?Can you help me?prośba → Can you…?
Bilety można kupić w internecie.You can buy tickets online.bezosobowe „można” → you can
Nie umiem nurkować. / Nie mogę przyjść.I can't dive. / I can't come.„nie” → can't, bez don't
Słyszysz mnie? / Z pokoju widać morze.Can you hear me? / You can see the sea from the room.zmysły: zwykle can + see / hear

Budowa

Zdania twierdzące i przeczące

Podmiotcan / can'tForma podstawowaReszta
I / you / we / theycanspeaktwo languages.
he / she / itcanswimvery well.
I / you / we / theycan't (cannot)cometonight.
he / she / itcan't (cannot)drive.
  • Ta sama forma dla wszystkich osób: she can, nigdy she cans.
  • Bez to po can: can go, nigdy can to go.
  • Cannot zwykle piszesz łącznie, jako jedno słowo. Can't to normalna forma w mowie i w nieformalnym piśmie.

Pytania tak/nie i krótkie odpowiedzi

CanPodmiotForma podstawowaKrótkie odpowiedzi
Canyoucook?Yes, I can. / No, I can't.
Canshecome to the party?Yes, she can. / No, she can't.
Canwepark here?Yes, you can. / No, you can't.

Pytania ze słowem pytającym (Q-A-S-I, zob. A1-16): can jest czasownikiem posiłkowym.

Słowo pytającecanPodmiotForma podstawowa + reszta
What languagescanyouspeak?
WherecanIbuy a SIM card?

Użycie

1Umiejętności

Can / can't mówią o umiejętnościach i o tym, co potrafisz zrobić. Umiejętności w przeszłości (I could swim when I was five) — zob. A2-24.

I can swim, but I can't dive.
Umiem pływać, ale nie umiem nurkować.
but: zob. A1-29
She can speak three languages.
Ona mówi w trzech językach. / Zna trzy języki.
My son can't ride a bike yet.
Mój syn jeszcze nie umie jeździć na rowerze.
Can you cook?
Umiesz gotować?
Yes, I can. My pasta is great.
Tak, umiem. Robię świetny makaron.
krótka odpowiedź: can, nie do
Our dog can open the door with its nose.
Nasz pies potrafi otworzyć drzwi nosem.
its: pies jako „it”
What languages can you speak?
Jakie języki znasz? / W jakich językach mówisz?

2Pozwolenie

Can I / Can we…? pytają, czy coś wolno. You can / You can't dają albo odmawiają pozwolenia albo mówią o zasadach.

Can I sit here?
Mogę tu usiąść?
"Can I pay by card?" "Yes, of course."
„Mogę zapłacić kartą?” „Tak, oczywiście.”
You can use my laptop this afternoon.
Po południu możesz korzystać z mojego laptopa.
You can't park here. It's for taxis.
Tu nie wolno parkować. To miejsce dla taksówek.
„nie wolno” → you can't
"Can we leave early today?" "Yes, you can."
„Możemy dziś wyjść wcześniej?” „Tak, możecie.”

3Prośby

Can you…? prosi kogoś o zrobienie czegoś. Dodaj please, żeby brzmiało życzliwie. Could you…? jest trochę grzeczniejsze: zob. A2-23.

Can you help me with this box?
Możesz mi pomóc z tym pudłem?
Can you pass the salt, please?
Podasz mi sól? / Możesz podać sól?
Can you call me back in ten minutes?
Możesz do mnie oddzwonić za dziesięć minut?
Can you open the window, please?
Możesz otworzyć okno?

4Ogólna możliwość

Can mówi też, że coś jest ogólnie możliwe — jak coś działa albo co oferuje jakieś miejsce. Tu po polsku często mówimy „można” albo „da się”. It can be… znaczy „bywa”.

You can buy tickets online.
Bilety można kupić w internecie.
„można” → you can
You can see the sea from our hotel room.
Z naszego pokoju hotelowego widać morze.
„widać” → you can see
You can get a taxi outside the station.
Taksówkę można złapać przed dworcem.
It can be very cold here in winter.
Zimą bywa tu bardzo zimno.
it can be = bywa
Where can I charge my phone?
Gdzie mogę naładować telefon?
Can you hear me? The line is very bad.
Słyszysz mnie? Bardzo źle cię słychać.
przez telefon; po polsku bez „możesz”, po angielsku can

Częste błędy

❌She cans swim.
✅She can swim.
Czasowniki modalne nigdy nie dostają -s.
❌I can to drive.
✅I can drive.
Po can nie ma to.
❌He can speaks English.
✅He can speak English.
Can + forma podstawowa: główny czasownik bez -s.
❌Do you can help me?
✅Can you help me?
Can samo tworzy pytania — bez do.
❌I don't can come.
✅I can't come.
Can samo tworzy przeczenie — bez don't.
❌"Can you swim?" "Yes, I do."
✅"Yes, I can."
Odpowiadasz czasownikiem posiłkowym z pytania.
❌I can speaking English.
✅I can speak English.
Forma podstawowa, nie -ing.
❌Where I can buy a ticket?
✅Where can I buy a ticket?
W pytaniu can stoi przed podmiotem.

Pułapki dla Polaków

1. „Można” bez podmiotu. Polskie „można” i „da się” nie mają podmiotu. Po angielsku zdanie z can potrzebuje go zawsze. W zdaniu ogólnym podmiotem jest zwykle you; w pytaniu o pozwolenie — I albo we.

❌Here is possible to rent a bike.
✅You can rent a bike here.
❌Can pay by card here?
✅Can I pay by card here?
albo: Can we…?

2. „Umiem” to nie I know. Polskie „umiem” kojarzy się z „wiedzieć” (know). Ale umiejętność to po angielsku can (albo know how to).

❌I know to play chess.
✅I can play chess.
albo: I know how to play chess.
❌My grandma knows to use a smartphone.
✅My grandma can use a smartphone.
albo: knows how to use

3. „Widzę”, „słyszysz?” bez can. Po polsku nie mówimy „Mogę widzieć”. Po angielsku z see i hear bardzo często dodajemy can, zwłaszcza gdy chodzi o to, czy w ogóle coś widać lub słychać.

⚠️I don't see anything without my glasses.
✅I can't see anything without my glasses.
Zdanie jest gramatyczne, ale przy (nie)możności widzenia naturalniejsze jest can't see.
⚠️Do you hear that strange noise?
✅Can you hear that strange noise?
Do you hear…? jest możliwe, ale w codziennej mowie zwykle pytamy Can you hear…?

Nie myl

can i can't w mowie — w szybkiej mowie t w can't często prawie nie słychać. Słuchaj raczej samogłoski i akcentu (zob. Pisownia i wymowa).

I can swim.
Umiem pływać.
krótkie, słabe „can”; akcent na swim
I can't swim.
Nie umiem pływać.
mocne, akcentowane „can't”

Can you…? i Do you…? — Can you…? pyta o umiejętność; Do you…? pyta o nawyk. Zob. A1-13. Po polsku to też dwa różne pytania: „Umiesz…?” i „Czy (regularnie)…?”.

Can you play the piano?
Umiesz grać na pianinie?
masz tę umiejętność?
Do you play the piano?
Grasz na pianinie?
czy to jedno z twoich zajęć?

can i could — could to przeszła forma can dla ogólnych umiejętności i grzeczniejsza forma próśb. Zob. A2-24 i A2-23.

Can you open the door?
Możesz otworzyć drzwi?
zwykła prośba
Could you open the door, please?
Czy mógłbyś otworzyć drzwi? / Czy mogłabyś…?
grzeczniej

Pisownia i wymowa

  • W zdaniach twierdzących can jest zwykle słabe i nieakcentowane: /kən/, z samogłoską środkową /ə/ (schwa) — krótką i niewyraźną. Akcent pada na główny czasownik: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/. Polski nie redukuje samogłosek, więc Polacy często mówią pełne „kan” za każdym razem — a wtedy słuchacz może pomyśleć, że chodzi o can't.
  • Can't jest mocne i akcentowane: /kɑːnt/ (UK) — długie, otwarte /ɑː/, wymawiane z tyłu jamy ustnej; /kænt/ (US). I can't swim.
  • W krótkich odpowiedziach i przy podkreślaniu can jest mocne: Yes, I can /kæn/. /æ/ to otwarte „e”: opuść żuchwę jak przy „a”, a język ustaw jak przy „e”.
  • Na początku pytania can jest zwykle słabe: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/.
  • W brytyjskim angielskim różnicę słychać głównie w samogłosce: słabe /ə/ i długie /ɑː/. W amerykańskim can (akcentowane) i can't mają tę samą samogłoskę /æ/, więc słuchaj akcentu i krótkiego zatrzymania na końcu can't.
  • Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US).

Złota zasada

Can nigdy się nie zmienia, a po nim stoi forma podstawowa: I can go, she can go. Can you go? I can't go. Bez -s, bez to, bez do. Polskie „umiem”, „mogę” i „można” to zwykle właśnie can — i zawsze z podmiotem.

Ćwiczenia

A. Forma

Wybierz poprawną formę, zbuduj pytanie lub przeczenie albo ułóż wyrazy.

  1. She ___ … play the guitar.
  2. I can ___ … a horse.
  3. Zbuduj pytanie: you / can / swim
  4. Zamień na przeczenie: We can park here.
  5. "Can your brother drive?" "No, he ."
  6. Ułóż wyrazy we właściwej kolejności: can / where / I / a taxi / get / ?

B. Znaczenie

Co wyraża can w tym zdaniu? Odpowiedz po angielsku: ability, permission, request albo possibility.

  1. Ability, permission, request or possibility? "Can you close the door, please?"
  2. Ability, permission, request or possibility? "You can see the mountains from my window."
  3. Ability, permission, request or possibility? "Can I use your phone?"
  4. Czy can jest słabe (weak), czy mocne (strong) w zdaniu "Yes, I can."?

C. Znajdź błąd

Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.

  1. He can plays chess.
  2. Do you can help me?
  3. I don't can come tomorrow.
  4. Can you speak Italian?

D. W kontekście

Uzupełnij dialog słowami z ramki: can, can't (każdego możesz użyć kilka razy).

A job interview
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.

E. Twoja kolej

Napisz po angielsku kilka zdań o sobie.

  1. Napisz dwie rzeczy, które umiesz robić, i jedną, której nie umiesz.
  2. Napisz uprzejmą prośbę i pytanie o pozwolenie, które możesz zadać w pracy albo w szkole.

F. Powtórka mieszana

Powtórz materiał z poprzednich lekcji.

  1. A1-13 Present simple: przeczenia i pytania z don't, doesn't, do, does
    you play the piano? (nawyk, nie umiejętność)
  2. A1-15 Przysłówki częstotliwości: always, usually, never — jak często?
    Ułóż wyrazy we właściwej kolejności: never / find / I / my keys / can
  3. A1-16 Zaimki pytające po angielsku: what, where, who, how — szyk pytania
    languages do you speak?
Odpowiedzi

A. Forma

  1. can
  2. ride
  3. Can you swim?
  4. We can't park here. / We cannot park here.
  5. can't / cannot
  6. Where can I get a taxi?

B. Znaczenie

  1. request
  2. possibility
  3. permission
  4. strong

C. Znajdź błąd

  1. He can play chess.
  2. Can you help me?
  3. I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
  4. ✓ Can you speak Italian?

D. W kontekście

  1. can
  2. can
  3. Can
  4. can't / cannot
  5. can
  6. Can

E. Twoja kolej

  1. I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
  2. Can you help me with this, please? Can I leave at four today?

F. Powtórka mieszana

  1. Do
  2. I can never find my keys.
  3. What / How many / Which
Aplikacja AndroidUcz się w drodze Google Play