İngilizce Can ve Can't Kullanımı: Yetenek, İzin ve Rica (-ebilmek)
Can and Can't
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda neyi yapabildiğinizi (can) ve yapamadığınızı (can't) söyleyebilecek, izin isteyebilecek (Can I…?), birinden bir şey rica edebilecek (Can you…?), neyin mümkün olduğunu söyleyebilecek ve can ile can't'i karşınızdakinin farkı duyacağı şekilde telaffuz edebileceksiniz.
Temel Fikir
Can'in tek bir büyük fikri vardır: bir şey mümkündür. Bir trafik ışığı düşünün. Can yeşil ışıktır: yol açık. Can't kırmızı ışıktır: yol kapalı.
Işık farklı sebeplerle yeşil olabilir. Çünkü o beceriye sahibimdir (I can swim). Çünkü biri izin veriyordur (You can park here). Çünkü dünya öyle işliyordur (You can buy tickets online). Can you help me? sorusu da aslında şunu sorar: "Senin için ışık yeşil mi?"
Can bir modal verb'dür (kip bildiren yardımcı fiil): ana fiile anlam katan özel bir yardımcı fiil. Can gibi modal fiiller değişmez: -s yok, to yok, do yok. I can, she can, they can — arkasından her zaman base form (fiilin yalın hali) gelir: can swim, can help, can see.
Olumsuzu can't'tir (ya da cannot). Soru için can'i başa almanız yeter: Can you drive?
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Türkçede "yapabilmek" anlamını fiile eklenen -ebil / -abil eki verir; olumsuzda bu ek -eme / -ama olur. İngilizcede ise ayrı bir kelime gelir: can. Fiilin kendisi hiç değişmez.
| Türkçe | İngilizce |
|---|---|
| Yüz-ebil-ir-im. | I can swim. |
| Araba kullan-ama-z. | She can't drive. |
| Buraya otur-abil-ir mi-yim? | Can I sit here? |
| Bana yardım ed-ebil-ir mi-sin? | Can you help me? |
| Bileti internetten al-abil-ir-sin. | You can buy tickets online. |
Türkçede bütün ekler fiile yapışır. İngilizcede can fiilden ayrı durur, soruda öznenin önüne geçer ve olumsuzlukta not'ı kendisi alır: do gerekmez.
Yapı
Olumlu ve olumsuz
| Özne | can / can't | Base form | Devamı |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | can | speak | two languages. |
| he / she / it | can | swim | very well. |
| I / you / we / they | can't (cannot) | come | tonight. |
| he / she / it | can't (cannot) | drive. |
- Bütün kişiler için aynı biçim: she can, asla she cans değil.
- Can'den sonra to yok: can go, asla can to go değil.
- Cannot normalde bitişik yazılır. Konuşmada ve günlük yazıda normal biçim can't'tir.
Evet/hayır soruları ve kısa cevaplar
| Can | Özne | Base form | Kısa cevaplar |
|---|---|---|---|
| Can | you | cook? | Yes, I can. / No, I can't. |
| Can | she | come to the party? | Yes, she can. / No, she can't. |
| Can | we | park here? | Yes, you can. / No, you can't. |
Soru kelimeli sorular (Q-A-S-I, bkz. A1-16): yardımcı fiil can'dir.
| Soru kelimesi | can | Özne | Base form + devamı |
|---|---|---|---|
| What languages | can | you | speak? |
| Where | can | I | buy a SIM card? |
Kullanımlar
1Yetenek
Beceriler ve yapabildiğiniz şeyler için can / can't kullanın. Geçmişteki yetenek için (I could swim when I was five) bkz. A2-24.
2İzin
Bir şeyin serbest olup olmadığını sormak için Can I / Can we…? kullanın. İzin vermek ya da vermemek, ya da kurallardan söz etmek için You can / You can't kullanın.
3Rica
Birinden bir şey yapmasını istemek için Can you…? kullanın. Samimi duyulmak için please ekleyin. Could you…? biraz daha kibardır: bkz. A2-23.
4Genel olasılık
Bir şeyin genel olarak mümkün olduğunu söylemek için can kullanın: işlerin nasıl yürüdüğü, bir yerin neler sunduğu. It can be… "bazen … olur" demektir.
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. Beceriler için "know" kullanmak. Türkçede "Kayak yapmayı bilirim", "Dans etmeyi biliyorum" deriz. Bu yüzden know kullanmak doğal gelir. İngilizcede beceriler için normal yol can'dir. (I know English ise doğrudur: bir dili "bilmek" mümkündür.)
2. "-ebilir" ekini her olasılık için "can" ile çevirmek. "Yarın yağmur yağabilir" cümlesindeki "-abilir", belirli bir olayın belki olacağını söyler. İngilizcede bu anlam için can değil, might ya da may kullanılır (bkz. A2-22). Can genel olasılık içindir: It can be very cold here in winter.
3. Olumsuzu "don't" ile kurmak. "Gelemem" kelimesindeki olumsuzluk eki akla A1-13'teki don't kalıbını getirir. Ama can olumsuzunu kendisi kurar.
4. "Can" ile "can't"i aynı telaffuz etmek. Türkçe yazıldığı gibi okunduğu için can'i hep güçlü "ken" diye okumak çok yaygındır. Ama olumlu cümlede can zayıftır ("kın"), can't ise güçlü ve uzundur ("kaant"). Sondaki t çoğu zaman duyulmaz; bu yüzden ikisini aynı söylerseniz karşınızdaki tam ters anlamı duyabilir.
Karıştırılmasın
Konuşmada can ve can't — Hızlı konuşmada can't kelimesindeki t çoğu zaman zor duyulur. Bunun yerine ünlüye ve vurguya kulak verin (bkz. Yazım ve Telaffuz).
Can you…? ve Do you…? — Can you…? yeteneği sorar; Do you…? alışkanlığı sorar. Bkz. A1-13.
can ve could — Could, genel yetenek için can'in geçmiş halidir; ricalarda ise daha kibar bir biçimdir. Bkz. A2-24 ve A2-23.
Yazım ve Telaffuz
- Olumlu cümlelerde can genellikle zayıf ve vurgusuzdur: /kən/ — "kın" gibi. Vurguyu ana fiil alır: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/ — "ay kın SWİM".
- Can't güçlü ve vurguludur: /kɑːnt/ (UK) — "kaant" gibi; /kænt/ (US) — "kent" gibi, ama uzun ve vurgulu. I can't swim.
- Kısa cevaplarda ve vurgu yaparken can güçlüdür: Yes, I can /kæn/ — "ken".
- Soruların başında can genellikle zayıftır: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/ — "kın yı HELP mi".
- İngiliz İngilizcesinde fark daha çok ünlüdedir: zayıf /ə/ ("ı") ile uzun /ɑː/ ("aa"). Amerikan İngilizcesinde vurgulu can ile can't aynı ünlüyle (/æ/, "e") okunur; bu yüzden vurguya ve can't'in sonundaki kısa duraklamaya kulak verin.
- Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US) — "kenot" / "kenaat".
Altın Kural
Can asla değişmez ve arkasından base form gelir: I can go, she can go. Can you go? I can't go. -s yok, to yok, do yok.
Alıştırmalar
A. Yapı
Doğru biçimi yazın ya da cümleyi istenen biçime çevirin.
-
She ___ … play the guitar.
-
I can ___ … a horse.
-
Soru yapın: you / can / swim
-
Olumsuz yapın: We can park here.
-
"Can your brother drive?" "No, he ."
-
Kelimeleri sıraya koyun: can / where / I / a taxi / get / ?
B. Anlam
Cümledeki can hangi anlamda? İngilizce cevap verin: ability (yetenek), permission (izin), request (rica) ya da possibility (olasılık).
-
"Can you close the door, please?"
-
"You can see the mountains from my window."
-
"Can I use your phone?"
-
"Yes, I can." cümlesinde can zayıf mı (weak), güçlü mü (strong)?
C. Hatayı Bul
Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.
-
He can plays chess.
-
Do you can help me?
-
I don't can come tomorrow.
-
Can you speak Italian?
D. Bağlam İçinde
Kelime kutusu: can, can't (istediğiniz kadar kullanabilirsiniz)
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.
E. Sıra Sende
-
Yapabildiğiniz iki şeyi ve yapamadığınız bir şeyi yazın.
-
İşte ya da okulda bir gün için kibar bir rica ve bir izin sorusu yazın.
F. Karışık Tekrar
-
A1-13 İngilizce Present Simple Olumsuz ve Soru Cümleleri: Don't, Doesn't, Do, Does you play the piano? (yetenek değil, alışkanlık)
-
A1-15 İngilizce Sıklık Zarfları (Adverbs of Frequency): Always, Usually, Never Kelimeleri sıraya koyun: never / find / I / my keys / can
-
A1-16 İngilizce Soru Kelimeleri (Question Words): What, Where, When, Who, Why, How languages do you speak?
Cevap anahtarı
A. Yapı
- can
- ride
- Can you swim?
- We can't park here. / We cannot park here.
- can't / cannot
- Where can I get a taxi?
B. Anlam
- request
- possibility
- permission
- strong
C. Hatayı Bul
- He can play chess.
- Can you help me?
- I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
- ✓ Can you speak Italian?
D. Bağlam İçinde
- can
- can
- Can
- can't / cannot
- can
- Can
E. Sıra Sende
- I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
- Can you help me with this, please? Can I leave at four today?
F. Karışık Tekrar
- Do
- I can never find my keys.
- What / How many / Which
