SlowingoDilbilgisi
A1 18 / 32

İngilizce Can ve Can't Kullanımı: Yetenek, İzin ve Rica (-ebilmek)

Can and Can't

Bu sayfada
  1. Hedef
  2. Temel Fikir
  3. Türkçe ve İngilizce Yan Yana
  4. Yapı
  5. Kullanımlar
  6. Sık Yapılan Hatalar
  7. Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
  8. Karıştırılmasın
  9. Yazım ve Telaffuz
  10. Altın Kural
  11. Alıştırmalar

Hedef

Bu dersin sonunda neyi yapabildiğinizi (can) ve yapamadığınızı (can't) söyleyebilecek, izin isteyebilecek (Can I…?), birinden bir şey rica edebilecek (Can you…?), neyin mümkün olduğunu söyleyebilecek ve can ile can't'i karşınızdakinin farkı duyacağı şekilde telaffuz edebileceksiniz.

Temel Fikir

Can'in tek bir büyük fikri vardır: bir şey mümkündür. Bir trafik ışığı düşünün. Can yeşil ışıktır: yol açık. Can't kırmızı ışıktır: yol kapalı.

Işık farklı sebeplerle yeşil olabilir. Çünkü o beceriye sahibimdir (I can swim). Çünkü biri izin veriyordur (You can park here). Çünkü dünya öyle işliyordur (You can buy tickets online). Can you help me? sorusu da aslında şunu sorar: "Senin için ışık yeşil mi?"

Can bir modal verb'dür (kip bildiren yardımcı fiil): ana fiile anlam katan özel bir yardımcı fiil. Can gibi modal fiiller değişmez: -s yok, to yok, do yok. I can, she can, they can — arkasından her zaman base form (fiilin yalın hali) gelir: can swim, can help, can see.

Olumsuzu can't'tir (ya da cannot). Soru için can'i başa almanız yeter: Can you drive?

Türkçe ve İngilizce Yan Yana

Türkçede "yapabilmek" anlamını fiile eklenen -ebil / -abil eki verir; olumsuzda bu ek -eme / -ama olur. İngilizcede ise ayrı bir kelime gelir: can. Fiilin kendisi hiç değişmez.

Türkçeİngilizce
Yüz-ebil-ir-im.I can swim.
Araba kullan-ama-z.She can't drive.
Buraya otur-abil-ir mi-yim?Can I sit here?
Bana yardım ed-ebil-ir mi-sin?Can you help me?
Bileti internetten al-abil-ir-sin.You can buy tickets online.

Türkçede bütün ekler fiile yapışır. İngilizcede can fiilden ayrı durur, soruda öznenin önüne geçer ve olumsuzlukta not'ı kendisi alır: do gerekmez.

Yapı

Olumlu ve olumsuz

Öznecan / can'tBase formDevamı
I / you / we / theycanspeaktwo languages.
he / she / itcanswimvery well.
I / you / we / theycan't (cannot)cometonight.
he / she / itcan't (cannot)drive.
  • Bütün kişiler için aynı biçim: she can, asla she cans değil.
  • Can'den sonra to yok: can go, asla can to go değil.
  • Cannot normalde bitişik yazılır. Konuşmada ve günlük yazıda normal biçim can't'tir.

Evet/hayır soruları ve kısa cevaplar

CanÖzneBase formKısa cevaplar
Canyoucook?Yes, I can. / No, I can't.
Canshecome to the party?Yes, she can. / No, she can't.
Canwepark here?Yes, you can. / No, you can't.

Soru kelimeli sorular (Q-A-S-I, bkz. A1-16): yardımcı fiil can'dir.

Soru kelimesicanÖzneBase form + devamı
What languagescanyouspeak?
WherecanIbuy a SIM card?

Kullanımlar

1Yetenek

Beceriler ve yapabildiğiniz şeyler için can / can't kullanın. Geçmişteki yetenek için (I could swim when I was five) bkz. A2-24.

I can swim, but I can't dive.
Yüzebilirim ama dalamam.
"yüzme bilirim" de denir, ama İngilizcede "I know swim" değil; but: bkz. A1-29
She can speak three languages.
Üç dil konuşabiliyor.
My son can't ride a bike yet.
Oğlum henüz bisiklete binemiyor.
Can you cook?
Yemek yapabilir misin? / Yemek yapmayı bilir misin?
Yes, I can. My pasta is great.
Evet, yapabilirim. Makarnam harikadır.
Our dog can open the door with its nose.
Köpeğimiz kapıyı burnuyla açabiliyor.
What languages can you speak?
Hangi dilleri konuşabiliyorsun?

2İzin

Bir şeyin serbest olup olmadığını sormak için Can I / Can we…? kullanın. İzin vermek ya da vermemek, ya da kurallardan söz etmek için You can / You can't kullanın.

Can I sit here?
Buraya oturabilir miyim?
"Can I pay by card?" "Yes, of course."
"Kartla ödeyebilir miyim?" "Tabii ki."
You can use my laptop this afternoon.
Bu öğleden sonra dizüstü bilgisayarımı kullanabilirsin.
You can't park here. It's for taxis.
Buraya park edemezsiniz. Burası taksiler için.
"Can we leave early today?" "Yes, you can."
"Bugün erken çıkabilir miyiz?" "Evet, çıkabilirsiniz."

3Rica

Birinden bir şey yapmasını istemek için Can you…? kullanın. Samimi duyulmak için please ekleyin. Could you…? biraz daha kibardır: bkz. A2-23.

Can you help me with this box?
Bu kutuyu taşımama yardım edebilir misin?
Can you pass the salt, please?
Tuzu uzatabilir misin, lütfen?
Can you call me back in ten minutes?
Beni on dakika sonra tekrar arayabilir misin?
Can you open the window, please?
Pencereyi açabilir misin, lütfen?

4Genel olasılık

Bir şeyin genel olarak mümkün olduğunu söylemek için can kullanın: işlerin nasıl yürüdüğü, bir yerin neler sunduğu. It can be… "bazen … olur" demektir.

You can buy tickets online.
Biletleri internetten alabilirsiniz.
You can see the sea from our hotel room.
Otel odamızdan deniz görünüyor.
kelimesi kelimesine: "denizi görebilirsiniz"
You can get a taxi outside the station.
İstasyonun önünde taksi bulabilirsiniz.
It can be very cold here in winter.
Burada kışın bazen çok soğuk olur.
genel olarak; "yarın soğuk olabilir" için can kullanılmaz
Where can I charge my phone?
Telefonumu nerede şarj edebilirim?
Can you hear me? The line is very bad.
Beni duyabiliyor musun? Hat çok kötü.
telefonda

Sık Yapılan Hatalar

❌She cans swim.
✅She can swim.
Modal fiiller asla -s almaz.
❌I can to drive.
✅I can drive.
Can'den sonra to gelmez.
❌He can speaks English.
✅He can speak English.
Can + base form: ana fiil -s almaz.
❌Do you can help me?
✅Can you help me?
Can sorusunu kendisi kurar — do yok.
❌I don't can come.
✅I can't come.
Can olumsuzunu kendisi kurar — don't yok.
❌"Can you swim?" "Yes, I do."
✅"Yes, I can."
Sorudaki yardımcı fiille cevap verin.
❌I can speaking English.
✅I can speak English.
-ing değil, base form.
❌Where I can buy a ticket?
✅Where can I buy a ticket?
Soruda can öznenin önüne gelir.

Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar

1. Beceriler için "know" kullanmak. Türkçede "Kayak yapmayı bilirim", "Dans etmeyi biliyorum" deriz. Bu yüzden know kullanmak doğal gelir. İngilizcede beceriler için normal yol can'dir. (I know English ise doğrudur: bir dili "bilmek" mümkündür.)

❌I know ski.
✅I can ski.
❌I know to dance.
✅I can dance.

2. "-ebilir" ekini her olasılık için "can" ile çevirmek. "Yarın yağmur yağabilir" cümlesindeki "-abilir", belirli bir olayın belki olacağını söyler. İngilizcede bu anlam için can değil, might ya da may kullanılır (bkz. A2-22). Can genel olasılık içindir: It can be very cold here in winter.

⚠️It can rain tomorrow.
✅It might rain tomorrow.
Belirli bir gün için doğal değil: "yarın belki yağar" anlamında might / may kullanılır.

3. Olumsuzu "don't" ile kurmak. "Gelemem" kelimesindeki olumsuzluk eki akla A1-13'teki don't kalıbını getirir. Ama can olumsuzunu kendisi kurar.

❌She doesn't can come to the party.
✅She can't come to the party.
❌Does your sister can sing?
✅Can your sister sing?

4. "Can" ile "can't"i aynı telaffuz etmek. Türkçe yazıldığı gibi okunduğu için can'i hep güçlü "ken" diye okumak çok yaygındır. Ama olumlu cümlede can zayıftır ("kın"), can't ise güçlü ve uzundur ("kaant"). Sondaki t çoğu zaman duyulmaz; bu yüzden ikisini aynı söylerseniz karşınızdaki tam ters anlamı duyabilir.

⚠️I CAN sing. (normal bir cümlede vurgulu "ken")
✅I can sing. (zayıf "kın", vurgu sing'de)
Yanlış değil, ama dinleyen "can't" anlayabilir.

Karıştırılmasın

Konuşmada can ve can't — Hızlı konuşmada can't kelimesindeki t çoğu zaman zor duyulur. Bunun yerine ünlüye ve vurguya kulak verin (bkz. Yazım ve Telaffuz).

I can swim.
Yüzebilirim.
kısa, zayıf "can"; vurgu swim'de
I can't swim.
Yüzemem.
güçlü, vurgulu "can't"

Can you…? ve Do you…? — Can you…? yeteneği sorar; Do you…? alışkanlığı sorar. Bkz. A1-13.

Can you play the piano?
Piyano çalmayı bilir misin?
bu beceri sende var mı?
Do you play the piano?
Piyano çalar mısın?
yaptığın şeylerden biri mi?

can ve could — Could, genel yetenek için can'in geçmiş halidir; ricalarda ise daha kibar bir biçimdir. Bkz. A2-24 ve A2-23.

Can you open the door?
Kapıyı açabilir misin?
normal rica
Could you open the door, please?
Kapıyı açabilir misiniz, lütfen?
daha kibar

Yazım ve Telaffuz

  • Olumlu cümlelerde can genellikle zayıf ve vurgusuzdur: /kən/ — "kın" gibi. Vurguyu ana fiil alır: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/ — "ay kın SWİM".
  • Can't güçlü ve vurguludur: /kɑːnt/ (UK) — "kaant" gibi; /kænt/ (US) — "kent" gibi, ama uzun ve vurgulu. I can't swim.
  • Kısa cevaplarda ve vurgu yaparken can güçlüdür: Yes, I can /kæn/ — "ken".
  • Soruların başında can genellikle zayıftır: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/ — "kın yı HELP mi".
  • İngiliz İngilizcesinde fark daha çok ünlüdedir: zayıf /ə/ ("ı") ile uzun /ɑː/ ("aa"). Amerikan İngilizcesinde vurgulu can ile can't aynı ünlüyle (/æ/, "e") okunur; bu yüzden vurguya ve can't'in sonundaki kısa duraklamaya kulak verin.
  • Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US) — "kenot" / "kenaat".

Altın Kural

Can asla değişmez ve arkasından base form gelir: I can go, she can go. Can you go? I can't go. -s yok, to yok, do yok.

Alıştırmalar

A. Yapı

Doğru biçimi yazın ya da cümleyi istenen biçime çevirin.

  1. She ___ … play the guitar.
  2. I can ___ … a horse.
  3. Soru yapın: you / can / swim
  4. Olumsuz yapın: We can park here.
  5. "Can your brother drive?" "No, he ."
  6. Kelimeleri sıraya koyun: can / where / I / a taxi / get / ?

B. Anlam

Cümledeki can hangi anlamda? İngilizce cevap verin: ability (yetenek), permission (izin), request (rica) ya da possibility (olasılık).

  1. "Can you close the door, please?"
  2. "You can see the mountains from my window."
  3. "Can I use your phone?"
  4. "Yes, I can." cümlesinde can zayıf mı (weak), güçlü mü (strong)?

C. Hatayı Bul

Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.

  1. He can plays chess.
  2. Do you can help me?
  3. I don't can come tomorrow.
  4. Can you speak Italian?

D. Bağlam İçinde

Kelime kutusu: can, can't (istediğiniz kadar kullanabilirsiniz)

İş görüşmesi
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.

E. Sıra Sende

  1. Yapabildiğiniz iki şeyi ve yapamadığınız bir şeyi yazın.
  2. İşte ya da okulda bir gün için kibar bir rica ve bir izin sorusu yazın.

F. Karışık Tekrar

  1. A1-13 İngilizce Present Simple Olumsuz ve Soru Cümleleri: Don't, Doesn't, Do, Does
    you play the piano? (yetenek değil, alışkanlık)
  2. A1-15 İngilizce Sıklık Zarfları (Adverbs of Frequency): Always, Usually, Never
    Kelimeleri sıraya koyun: never / find / I / my keys / can
  3. A1-16 İngilizce Soru Kelimeleri (Question Words): What, Where, When, Who, Why, How
    languages do you speak?
Cevap anahtarı

A. Yapı

  1. can
  2. ride
  3. Can you swim?
  4. We can't park here. / We cannot park here.
  5. can't / cannot
  6. Where can I get a taxi?

B. Anlam

  1. request
  2. possibility
  3. permission
  4. strong

C. Hatayı Bul

  1. He can play chess.
  2. Can you help me?
  3. I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
  4. ✓ Can you speak Italian?

D. Bağlam İçinde

  1. can
  2. can
  3. Can
  4. can't / cannot
  5. can
  6. Can

E. Sıra Sende

  1. I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
  2. Can you help me with this, please? Can I leave at four today?

F. Karışık Tekrar

  1. Do
  2. I can never find my keys.
  3. What / How many / Which
Android UygulamaHareket Halinde Öğren Google Play