SlowingoΓραμματική
A1 18 / 32

Can και Can't: ικανότητα, άδεια, παράκληση — εξήγηση και ασκήσεις

Can and Can't

Σε αυτή τη σελίδα
  1. Στόχος
  2. Η βασική ιδέα
  3. Ελληνικά και αγγλικά
  4. Δομή
  5. Χρήση
  6. Συχνά λάθη
  7. Παγίδες για όσους μιλούν ελληνικά
  8. Μην τα μπερδεύετε
  9. Ορθογραφία και προφορά
  10. Χρυσός κανόνας
  11. Ασκήσεις

Στόχος

Μετά από αυτό το μάθημα θα μπορείτε να λέτε τι μπορείτε (can) και τι δεν μπορείτε (can't) να κάνετε, να ζητάτε άδεια (Can I…?), να ζητάτε από άλλους να κάνουν κάτι (Can you…?), να λέτε τι είναι δυνατό, και να προφέρετε τα can και can't έτσι ώστε οι άλλοι να ακούνε τη διαφορά.

Η βασική ιδέα

Το can έχει μία μεγάλη ιδέα: κάτι είναι δυνατό. Σκεφτείτε ένα φανάρι. Το can είναι το πράσινο: ο δρόμος είναι ανοιχτός. Το can't είναι το κόκκινο: ο δρόμος είναι κλειστός.

Το φανάρι μπορεί να είναι πράσινο για διάφορους λόγους. Επειδή έχω την ικανότητα (I can swim). Επειδή κάποιος το επιτρέπει (You can park here). Επειδή έτσι λειτουργεί ο κόσμος (You can buy tickets online). Και το Can you help me? στην ουσία ρωτάει: «Είναι πράσινο το φανάρι για εσάς;»

Το can είναι modal, δηλαδή τροπικό ρήμα: ένα ειδικό βοηθητικό ρήμα που προσθέτει νόημα στο κύριο ρήμα. Τα τροπικά ρήματα όπως το can δεν αλλάζουν: χωρίς -s, χωρίς to, χωρίς do. I can, she can, they can, και μετά πάντα η βασική μορφή: can swim, can help, can see.

Η άρνηση είναι can't (ή cannot). Για ερώτηση, απλώς φέρτε το can μπροστά: Can you drive?

Ελληνικά και αγγλικά

Το ελληνικό «μπορώ» αντιστοιχεί σε μεγάλο βαθμό στο can, και κάνει κι αυτό ερωτήσεις και αρνήσεις χωρίς βοηθό: «Μπορείτε;», «Δεν μπορώ». Η μεγάλη διαφορά είναι το να. Στα ελληνικά λέμε «μπορώ να έρθω», γιατί τα νέα ελληνικά δεν έχουν απαρέμφατο. Στα αγγλικά μετά το can έρχεται κατευθείαν η βασική μορφή, χωρίς to. Δεύτερον, για ικανότητα τα ελληνικά λένε συχνά «ξέρω να»: «Ξέρω να κολυμπάω» → I can swim. Τρίτον, το «μπορεί να» με τη σημασία «ίσως» δεν είναι can.

ΕλληνικάΑγγλικάΤι αλλάζει
Μπορώ να έρθω αύριο.I can come tomorrow.το «να» δεν μεταφράζεται: can + βασική μορφή
Ξέρω να κολυμπάω.I can swim.ικανότητα: «ξέρω να» → can, όχι know to
Δεν μπορώ να έρθω.I can't come.άρνηση χωρίς don't
Μπορείτε να με βοηθήσετε;Can you help me?ερώτηση χωρίς do· το can μπροστά
Να καθίσω εδώ;Can I sit here?στα ελληνικά αρκεί το «να»· στα αγγλικά Can I…?
Μου δίνετε το αλάτι;Can you pass the salt?στα ελληνικά παράκληση με ενεστώτα· στα αγγλικά Can you…?
Μπορεί να βρέξει αύριο.It might rain tomorrow.«μπορεί να» = ίσως → might, όχι can (A2-22)

Με λίγα λόγια: εκεί που στα ελληνικά λέτε «μπορώ να…» ή «ξέρω να…», στα αγγλικά λέτε can και αμέσως το ρήμα. Το «να» μένει πίσω.

Δομή

Κατάφαση και άρνηση

Υποκείμενοcan / can'tΒασική μορφήΥπόλοιπο
I / you / we / theycanspeaktwo languages.
he / she / itcanswimvery well.
I / you / we / theycan't (cannot)cometonight.
he / she / itcan't (cannot)drive.
  • Η ίδια μορφή για όλα τα πρόσωπα: she can, ποτέ she cans.
  • Χωρίς to μετά το can: can go, ποτέ can to go.
  • Το cannot κανονικά γράφεται μία λέξη. Το can't είναι η κανονική μορφή στον προφορικό λόγο και στο ανεπίσημο γράψιμο.

Ερωτήσεις «ναι ή όχι» και σύντομες απαντήσεις

CanΥποκείμενοΒασική μορφήΣύντομες απαντήσεις
Canyoucook?Yes, I can. / No, I can't.
Canshecome to the party?Yes, she can. / No, she can't.
Canwepark here?Yes, you can. / No, you can't.

Ερωτήσεις με ερωτηματική λέξη (Q-A-S-I, δείτε A1-16): το can είναι το βοηθητικό.

Ερωτηματική λέξηcanΥποκείμενοΒασική μορφή + υπόλοιπο
What languagescanyouspeak?
WherecanIbuy a SIM card?

Χρήση

1Ικανότητα

Χρησιμοποιήστε can / can't για δεξιότητες και πράγματα που είστε ικανοί να κάνετε. Για ικανότητα στο παρελθόν (I could swim when I was five), δείτε A2-24.

I can swim, but I can't dive.
Ξέρω να κολυμπάω, αλλά δεν ξέρω να κάνω βουτιές.
«ξέρω να» → can· για το but δείτε A1-29
She can speak three languages.
Ξέρει τρεις γλώσσες.
στα ελληνικά απλώς «ξέρει»· στα αγγλικά can speak
My son can't ride a bike yet.
Ο γιος μου δεν ξέρει ακόμη να κάνει ποδήλατο.
«κάνω ποδήλατο» → ride a bike
Can you cook?
Ξέρετε να μαγειρεύετε;
Yes, I can. My pasta is great.
Ναι, ξέρω. Τα μακαρόνια μου είναι υπέροχα.
στα ελληνικά «ξέρω»· στα αγγλικά η σύντομη απάντηση με can· pasta ενικός → is
Our dog can open the door with its nose.
Ο σκύλος μας μπορεί να ανοίξει την πόρτα με τη μύτη του.
«μπορεί να ανοίξει» → can open, χωρίς to
What languages can you speak?
Ποιες γλώσσες ξέρετε;
«ξέρω» μια γλώσσα → can speak

2Άδεια

Χρησιμοποιήστε Can I / Can we…? για να ρωτήσετε αν κάτι επιτρέπεται. Χρησιμοποιήστε You can / You can't για να δώσετε ή να αρνηθείτε άδεια, ή για να μιλήσετε για κανόνες.

Can I sit here?
Να καθίσω εδώ;
στα ελληνικά αρκεί το «να»· στα αγγλικά Can I
"Can I pay by card?" "Yes, of course."
«Μπορώ να πληρώσω με κάρτα;» «Ναι, φυσικά.»
You can use my laptop this afternoon.
Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το λάπτοπ μου σήμερα το απόγευμα.
You can't park here. It's for taxis.
Δεν μπορείτε να παρκάρετε εδώ. Είναι για ταξί.
κανόνας
"Can we leave early today?" "Yes, you can."
«Μπορούμε να φύγουμε νωρίς σήμερα;» «Ναι, μπορείτε.»

3Παράκληση

Χρησιμοποιήστε Can you…? για να ζητήσετε από κάποιον να κάνει κάτι. Προσθέστε please για να ακουστείτε φιλικοί. Το Could you…? είναι λίγο πιο ευγενικό: δείτε A2-23.

Can you help me with this box?
Μπορείτε να με βοηθήσετε με αυτό το κουτί;
Can you pass the salt, please?
Μου δίνετε το αλάτι, παρακαλώ;
στα ελληνικά παράκληση με ενεστώτα· στα αγγλικά Can you…?, όχι «Do you give…?»
Can you call me back in ten minutes?
Μπορείτε να με πάρετε ξανά τηλέφωνο σε δέκα λεπτά;
Can you open the window, please?
Ανοίγετε λίγο το παράθυρο, παρακαλώ;
ελληνικός ενεστώτας· αγγλικά Can you open…?

4Γενική δυνατότητα

Χρησιμοποιήστε το can για να πείτε ότι κάτι είναι δυνατό γενικά: πώς λειτουργούν τα πράγματα, τι προσφέρει ένα μέρος. Το It can be… σημαίνει «είναι μερικές φορές».

You can buy tickets online.
Μπορείτε να βγάλετε εισιτήρια ηλεκτρονικά.
you = ο καθένας, γενικά
You can see the sea from our hotel room.
Από το δωμάτιό μας στο ξενοδοχείο φαίνεται η θάλασσα.
«φαίνεται» → you can see
You can get a taxi outside the station.
Μπορείτε να βρείτε ταξί έξω από τον σταθμό.
It can be very cold here in winter.
Εδώ τον χειμώνα κάνει μερικές φορές πολύ κρύο.
γενικά, μερικές φορές· «κάνει κρύο» → it is cold
Where can I charge my phone?
Πού μπορώ να φορτίσω το κινητό μου;
Can you hear me? The line is very bad.
Με ακούτε; Η γραμμή είναι πολύ κακή.
στο τηλέφωνο· στα ελληνικά χωρίς «μπορώ», στα αγγλικά Can you hear me?

Συχνά λάθη

❌She cans swim.
✅She can swim.
Τα τροπικά ρήματα δεν παίρνουν ποτέ -s.
❌I can to drive.
✅I can drive.
Χωρίς to μετά το can.
❌He can speaks English.
✅He can speak English.
Can + βασική μορφή: χωρίς -s στο κύριο ρήμα.
❌Do you can help me?
✅Can you help me?
Το can κάνει μόνο του ερώτηση· χωρίς do.
❌I don't can come.
✅I can't come.
Το can κάνει μόνο του άρνηση· χωρίς don't.
❌"Can you swim?" "Yes, I do."
✅"Yes, I can."
Απαντήστε με το βοηθητικό της ερώτησης.
❌I can speaking English.
✅I can speak English.
Βασική μορφή, όχι -ing.
❌Where I can buy a ticket?
✅Where can I buy a ticket?
Στις ερωτήσεις το can μπαίνει πριν από το υποκείμενο.

Παγίδες για όσους μιλούν ελληνικά

1. Μπορώ να → can to. Τα νέα ελληνικά δεν έχουν απαρέμφατο, γι' αυτό μετά το «μπορώ» βάζουμε «να» + ρήμα. Πολλοί μεταφράζουν το «να» με to. Μετά το can όμως δεν μπαίνει ποτέ to.

❌Can you to send me the photos?
✅Can you send me the photos?
❌My grandmother can to use a smartphone.
✅My grandmother can use a smartphone.

2. Ξέρω να → I know to. Για δεξιότητες τα ελληνικά λένε «Ξέρω να οδηγώ», «Ξέρει να παίζει κιθάρα». Το know to δεν υπάρχει στα αγγλικά με αυτή τη σημασία. Πείτε can, ή know how to.

❌I know to drive, but I don't have a car.
✅I can drive, but I don't have a car.
ή: I know how to drive…
❌Eleni knows to make great pizza.
✅Eleni can make great pizza.
ή: Eleni knows how to make…

3. «Μπορεί να» = ίσως. Το ελληνικό «μπορεί να έρθει» σημαίνει συχνά «ίσως έρθει». Το αγγλικό can για ένα πρόσωπο σημαίνει ότι έχει την ικανότητα ή την άδεια. Για «ίσως» σε μια συγκεκριμένη περίσταση τα αγγλικά λένε might (δείτε A2-22).

⚠️Take an umbrella. It can rain this afternoon.
✅Take an umbrella. It might rain this afternoon.
γραμματικά στέκει, αλλά για το συγκεκριμένο απόγευμα λέμε might· το can εδώ ακούγεται σαν γενική αλήθεια
⚠️I'm not sure about the party. Yannis can come later.
✅I'm not sure about the party. Yannis might come later.
γραμματικά στέκει, αλλά σημαίνει «έχει τη δυνατότητα ή την άδεια να έρθει», όχι «ίσως έρθει»

4. Παράκληση ή άδεια με ενεστώτα ή με «να». Στα ελληνικά λέμε «Μου δίνετε το στυλό σας;», «Να ανοίξω το παράθυρο;». Λέξη προς λέξη βγαίνει Do you give me…? ή σκέτο I open…? Στα αγγλικά η παράκληση και η άδεια θέλουν Can you…? / Can I…?

❌Do you give me your pen for a moment?
✅Can you give me your pen for a moment?
❌I close the door? It's very noisy.
✅Can I close the door? It's very noisy.

Μην τα μπερδεύετε

can και can't στον προφορικό λόγο — Στον γρήγορο λόγο το t του can't συχνά δεν ακούγεται καθαρά. Ακούστε το φωνήεν και τον τόνο (δείτε Ορθογραφία και προφορά).

I can swim.
Ξέρω να κολυμπάω.
σύντομο, αδύναμο can· ο τόνος στο swim
I can't swim.
Δεν ξέρω να κολυμπάω.
δυνατό, τονισμένο can't

Can you…? και Do you…? — Το Can you…? ρωτάει για ικανότητα· το Do you…? ρωτάει για συνήθεια. Δείτε A1-13. Στα ελληνικά η διαφορά φαίνεται με το «ξέρετε να».

Can you play the piano?
Ξέρετε να παίζετε πιάνο;
έχετε τη δεξιότητα;
Do you play the piano?
Παίζετε πιάνο;
είναι μία από τις δραστηριότητές σας;

can και could — Το could είναι το παρελθόν του can για γενική ικανότητα, και πιο ευγενική μορφή για παράκληση. Δείτε A2-24 και A2-23.

Can you open the door?
Μπορείτε να ανοίξετε την πόρτα;
κανονική παράκληση
Could you open the door, please?
Θα μπορούσατε να ανοίξετε την πόρτα, παρακαλώ;
πιο ευγενικό· «θα μπορούσατε» → could

Ορθογραφία και προφορά

  • Στις καταφατικές προτάσεις το can είναι συνήθως αδύναμο και άτονο: /kən/, με ένα πολύ σύντομο, ουδέτερο φωνήεν. Στα ελληνικά προφέρουμε κάθε φωνήεν καθαρά· εδώ μην πείτε καθαρό α. Ο τόνος πέφτει στο κύριο ρήμα: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/.
  • Το can't είναι δυνατό και τονισμένο: /kɑːnt/ (UK), με μακρύ, ανοιχτό α από το πίσω μέρος του στόματος· /kænt/ (US), με το /æ/ ανάμεσα στο ελληνικό α και ε. I can't swim.
  • Στις σύντομες απαντήσεις και όταν θέλουμε έμφαση, το can είναι δυνατό: Yes, I can /kæn/.
  • Στην αρχή της ερώτησης το can είναι συνήθως αδύναμο: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/.
  • Το αγγλικό /k/ στην αρχή μιας τονισμένης συλλαβής έχει μια μικρή ανάσα μετά (can't, cook)· το ελληνικό κ δεν έχει. Βάλτε ένα χαρτάκι μπροστά στο στόμα: με το αγγλικό /k/ πρέπει να κουνηθεί.
  • Στα βρετανικά η διαφορά είναι κυρίως το φωνήεν: αδύναμο /ə/ ή μακρύ /ɑː/. Στα αμερικανικά το can (όταν τονίζεται) και το can't έχουν το ίδιο φωνήεν /æ/, γι' αυτό ακούστε τον τόνο και το μικρό σταμάτημα στο τέλος του can't.
  • Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US).

Χρυσός κανόνας

Το can δεν αλλάζει ποτέ και ακολουθείται από τη βασική μορφή: I can go, she can go. Can you go? I can't go. Χωρίς -s, χωρίς to, χωρίς do. Το ελληνικό «να» στο «μπορώ να» δεν μεταφράζεται.

Ασκήσεις

A. Δομή

Διαλέξτε, συμπληρώστε ή αλλάξτε τις προτάσεις.

  1. She ___ … play the guitar.
  2. I can ___ … a horse.
  3. Κάντε ερώτηση: you / can / swim
  4. Κάντε την πρόταση αρνητική: We can park here.
  5. "Can your brother drive?" "No, he ."
  6. Βάλτε στη σωστή σειρά: can / where / I / a taxi / get / ?

B. Σημασία

Γράψτε τι δείχνει κάθε πρόταση: ability (ικανότητα), permission (άδεια), request (παράκληση) ή possibility (δυνατότητα).

  1. Ability, permission, request ή possibility; "Can you close the door, please?"
  2. Ability, permission, request ή possibility; "You can see the mountains from my window."
  3. Ability, permission, request ή possibility; "Can I use your phone?"
  4. Το can στο «Yes, I can.» είναι weak (αδύναμο) ή strong (δυνατό);

C. Βρείτε το λάθος

Κάθε πρόταση έχει ένα λάθος ή είναι σωστή. Γράψτε τη διορθωμένη πρόταση ή γράψτε correct.

  1. He can plays chess.
  2. Do you can help me?
  3. I don't can come tomorrow.
  4. Can you speak Italian?

D. Μέσα σε κείμενο

Λέξεις: can, can't (χρησιμοποιήστε τες όσες φορές χρειάζεται).

A job interview
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.

E. Σειρά σας

Γράψτε στα αγγλικά.

  1. Γράψτε δύο πράγματα που μπορείτε να κάνετε και ένα που δεν μπορείτε.
  2. Γράψτε μια ευγενική παράκληση και μια ερώτηση για άδεια, για μια μέρα στη δουλειά ή στο σχολείο.

F. Μικτή επανάληψη

Επαναλάβετε προηγούμενα μαθήματα.

  1. A1-13 Present Simple: άρνηση και ερώτηση με don't, doesn't, do, does — απλή εξήγηση
    you play the piano? (συνήθεια, όχι ικανότητα)
  2. A1-15 Always, usually, never: επιρρήματα συχνότητας και πού μπαίνουν στην πρόταση
    Βάλτε στη σωστή σειρά: never / find / I / my keys / can
  3. A1-16 Question Words (what, where, who, how…): ερωτηματικές λέξεις και σωστή σειρά
    languages do you speak?
Λύσεις

A. Δομή

  1. can
  2. ride
  3. Can you swim?
  4. We can't park here. / We cannot park here.
  5. can't / cannot
  6. Where can I get a taxi?

B. Σημασία

  1. request
  2. possibility
  3. permission
  4. strong

C. Βρείτε το λάθος

  1. He can play chess.
  2. Can you help me?
  3. I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
  4. ✓ Can you speak Italian?

D. Μέσα σε κείμενο

  1. can
  2. can
  3. Can
  4. can't / cannot
  5. can
  6. Can

E. Σειρά σας

  1. I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
  2. Can you help me with this, please? Can I leave at four today?

F. Μικτή επανάληψη

  1. Do
  2. I can never find my keys.
  3. What / How many / Which
Εφαρμογή AndroidΜάθετε εν κινήσει Google Play