Can και Can't: ικανότητα, άδεια, παράκληση — εξήγηση και ασκήσεις
Can and Can't
Σε αυτή τη σελίδα
Στόχος
Μετά από αυτό το μάθημα θα μπορείτε να λέτε τι μπορείτε (can) και τι δεν μπορείτε (can't) να κάνετε, να ζητάτε άδεια (Can I…?), να ζητάτε από άλλους να κάνουν κάτι (Can you…?), να λέτε τι είναι δυνατό, και να προφέρετε τα can και can't έτσι ώστε οι άλλοι να ακούνε τη διαφορά.
Η βασική ιδέα
Το can έχει μία μεγάλη ιδέα: κάτι είναι δυνατό. Σκεφτείτε ένα φανάρι. Το can είναι το πράσινο: ο δρόμος είναι ανοιχτός. Το can't είναι το κόκκινο: ο δρόμος είναι κλειστός.
Το φανάρι μπορεί να είναι πράσινο για διάφορους λόγους. Επειδή έχω την ικανότητα (I can swim). Επειδή κάποιος το επιτρέπει (You can park here). Επειδή έτσι λειτουργεί ο κόσμος (You can buy tickets online). Και το Can you help me? στην ουσία ρωτάει: «Είναι πράσινο το φανάρι για εσάς;»
Το can είναι modal, δηλαδή τροπικό ρήμα: ένα ειδικό βοηθητικό ρήμα που προσθέτει νόημα στο κύριο ρήμα. Τα τροπικά ρήματα όπως το can δεν αλλάζουν: χωρίς -s, χωρίς to, χωρίς do. I can, she can, they can, και μετά πάντα η βασική μορφή: can swim, can help, can see.
Η άρνηση είναι can't (ή cannot). Για ερώτηση, απλώς φέρτε το can μπροστά: Can you drive?
Ελληνικά και αγγλικά
Το ελληνικό «μπορώ» αντιστοιχεί σε μεγάλο βαθμό στο can, και κάνει κι αυτό ερωτήσεις και αρνήσεις χωρίς βοηθό: «Μπορείτε;», «Δεν μπορώ». Η μεγάλη διαφορά είναι το να. Στα ελληνικά λέμε «μπορώ να έρθω», γιατί τα νέα ελληνικά δεν έχουν απαρέμφατο. Στα αγγλικά μετά το can έρχεται κατευθείαν η βασική μορφή, χωρίς to. Δεύτερον, για ικανότητα τα ελληνικά λένε συχνά «ξέρω να»: «Ξέρω να κολυμπάω» → I can swim. Τρίτον, το «μπορεί να» με τη σημασία «ίσως» δεν είναι can.
| Ελληνικά | Αγγλικά | Τι αλλάζει |
|---|---|---|
| Μπορώ να έρθω αύριο. | I can come tomorrow. | το «να» δεν μεταφράζεται: can + βασική μορφή |
| Ξέρω να κολυμπάω. | I can swim. | ικανότητα: «ξέρω να» → can, όχι know to |
| Δεν μπορώ να έρθω. | I can't come. | άρνηση χωρίς don't |
| Μπορείτε να με βοηθήσετε; | Can you help me? | ερώτηση χωρίς do· το can μπροστά |
| Να καθίσω εδώ; | Can I sit here? | στα ελληνικά αρκεί το «να»· στα αγγλικά Can I…? |
| Μου δίνετε το αλάτι; | Can you pass the salt? | στα ελληνικά παράκληση με ενεστώτα· στα αγγλικά Can you…? |
| Μπορεί να βρέξει αύριο. | It might rain tomorrow. | «μπορεί να» = ίσως → might, όχι can (A2-22) |
Με λίγα λόγια: εκεί που στα ελληνικά λέτε «μπορώ να…» ή «ξέρω να…», στα αγγλικά λέτε can και αμέσως το ρήμα. Το «να» μένει πίσω.
Δομή
Κατάφαση και άρνηση
| Υποκείμενο | can / can't | Βασική μορφή | Υπόλοιπο |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | can | speak | two languages. |
| he / she / it | can | swim | very well. |
| I / you / we / they | can't (cannot) | come | tonight. |
| he / she / it | can't (cannot) | drive. |
- Η ίδια μορφή για όλα τα πρόσωπα: she can, ποτέ she cans.
- Χωρίς to μετά το can: can go, ποτέ can to go.
- Το cannot κανονικά γράφεται μία λέξη. Το can't είναι η κανονική μορφή στον προφορικό λόγο και στο ανεπίσημο γράψιμο.
Ερωτήσεις «ναι ή όχι» και σύντομες απαντήσεις
| Can | Υποκείμενο | Βασική μορφή | Σύντομες απαντήσεις |
|---|---|---|---|
| Can | you | cook? | Yes, I can. / No, I can't. |
| Can | she | come to the party? | Yes, she can. / No, she can't. |
| Can | we | park here? | Yes, you can. / No, you can't. |
Ερωτήσεις με ερωτηματική λέξη (Q-A-S-I, δείτε A1-16): το can είναι το βοηθητικό.
| Ερωτηματική λέξη | can | Υποκείμενο | Βασική μορφή + υπόλοιπο |
|---|---|---|---|
| What languages | can | you | speak? |
| Where | can | I | buy a SIM card? |
Χρήση
1Ικανότητα
Χρησιμοποιήστε can / can't για δεξιότητες και πράγματα που είστε ικανοί να κάνετε. Για ικανότητα στο παρελθόν (I could swim when I was five), δείτε A2-24.
2Άδεια
Χρησιμοποιήστε Can I / Can we…? για να ρωτήσετε αν κάτι επιτρέπεται. Χρησιμοποιήστε You can / You can't για να δώσετε ή να αρνηθείτε άδεια, ή για να μιλήσετε για κανόνες.
3Παράκληση
Χρησιμοποιήστε Can you…? για να ζητήσετε από κάποιον να κάνει κάτι. Προσθέστε please για να ακουστείτε φιλικοί. Το Could you…? είναι λίγο πιο ευγενικό: δείτε A2-23.
4Γενική δυνατότητα
Χρησιμοποιήστε το can για να πείτε ότι κάτι είναι δυνατό γενικά: πώς λειτουργούν τα πράγματα, τι προσφέρει ένα μέρος. Το It can be… σημαίνει «είναι μερικές φορές».
Συχνά λάθη
Παγίδες για όσους μιλούν ελληνικά
1. Μπορώ να → can to. Τα νέα ελληνικά δεν έχουν απαρέμφατο, γι' αυτό μετά το «μπορώ» βάζουμε «να» + ρήμα. Πολλοί μεταφράζουν το «να» με to. Μετά το can όμως δεν μπαίνει ποτέ to.
2. Ξέρω να → I know to. Για δεξιότητες τα ελληνικά λένε «Ξέρω να οδηγώ», «Ξέρει να παίζει κιθάρα». Το know to δεν υπάρχει στα αγγλικά με αυτή τη σημασία. Πείτε can, ή know how to.
3. «Μπορεί να» = ίσως. Το ελληνικό «μπορεί να έρθει» σημαίνει συχνά «ίσως έρθει». Το αγγλικό can για ένα πρόσωπο σημαίνει ότι έχει την ικανότητα ή την άδεια. Για «ίσως» σε μια συγκεκριμένη περίσταση τα αγγλικά λένε might (δείτε A2-22).
4. Παράκληση ή άδεια με ενεστώτα ή με «να». Στα ελληνικά λέμε «Μου δίνετε το στυλό σας;», «Να ανοίξω το παράθυρο;». Λέξη προς λέξη βγαίνει Do you give me…? ή σκέτο I open…? Στα αγγλικά η παράκληση και η άδεια θέλουν Can you…? / Can I…?
Μην τα μπερδεύετε
can και can't στον προφορικό λόγο — Στον γρήγορο λόγο το t του can't συχνά δεν ακούγεται καθαρά. Ακούστε το φωνήεν και τον τόνο (δείτε Ορθογραφία και προφορά).
Can you…? και Do you…? — Το Can you…? ρωτάει για ικανότητα· το Do you…? ρωτάει για συνήθεια. Δείτε A1-13. Στα ελληνικά η διαφορά φαίνεται με το «ξέρετε να».
can και could — Το could είναι το παρελθόν του can για γενική ικανότητα, και πιο ευγενική μορφή για παράκληση. Δείτε A2-24 και A2-23.
Ορθογραφία και προφορά
- Στις καταφατικές προτάσεις το can είναι συνήθως αδύναμο και άτονο: /kən/, με ένα πολύ σύντομο, ουδέτερο φωνήεν. Στα ελληνικά προφέρουμε κάθε φωνήεν καθαρά· εδώ μην πείτε καθαρό α. Ο τόνος πέφτει στο κύριο ρήμα: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/.
- Το can't είναι δυνατό και τονισμένο: /kɑːnt/ (UK), με μακρύ, ανοιχτό α από το πίσω μέρος του στόματος· /kænt/ (US), με το /æ/ ανάμεσα στο ελληνικό α και ε. I can't swim.
- Στις σύντομες απαντήσεις και όταν θέλουμε έμφαση, το can είναι δυνατό: Yes, I can /kæn/.
- Στην αρχή της ερώτησης το can είναι συνήθως αδύναμο: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/.
- Το αγγλικό /k/ στην αρχή μιας τονισμένης συλλαβής έχει μια μικρή ανάσα μετά (can't, cook)· το ελληνικό κ δεν έχει. Βάλτε ένα χαρτάκι μπροστά στο στόμα: με το αγγλικό /k/ πρέπει να κουνηθεί.
- Στα βρετανικά η διαφορά είναι κυρίως το φωνήεν: αδύναμο /ə/ ή μακρύ /ɑː/. Στα αμερικανικά το can (όταν τονίζεται) και το can't έχουν το ίδιο φωνήεν /æ/, γι' αυτό ακούστε τον τόνο και το μικρό σταμάτημα στο τέλος του can't.
- Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US).
Χρυσός κανόνας
Το can δεν αλλάζει ποτέ και ακολουθείται από τη βασική μορφή: I can go, she can go. Can you go? I can't go. Χωρίς -s, χωρίς to, χωρίς do. Το ελληνικό «να» στο «μπορώ να» δεν μεταφράζεται.
Ασκήσεις
A. Δομή
Διαλέξτε, συμπληρώστε ή αλλάξτε τις προτάσεις.
-
She ___ … play the guitar.
-
I can ___ … a horse.
-
Κάντε ερώτηση: you / can / swim
-
Κάντε την πρόταση αρνητική: We can park here.
-
"Can your brother drive?" "No, he ."
-
Βάλτε στη σωστή σειρά: can / where / I / a taxi / get / ?
B. Σημασία
Γράψτε τι δείχνει κάθε πρόταση: ability (ικανότητα), permission (άδεια), request (παράκληση) ή possibility (δυνατότητα).
-
Ability, permission, request ή possibility; "Can you close the door, please?"
-
Ability, permission, request ή possibility; "You can see the mountains from my window."
-
Ability, permission, request ή possibility; "Can I use your phone?"
-
Το can στο «Yes, I can.» είναι weak (αδύναμο) ή strong (δυνατό);
C. Βρείτε το λάθος
Κάθε πρόταση έχει ένα λάθος ή είναι σωστή. Γράψτε τη διορθωμένη πρόταση ή γράψτε correct.
-
He can plays chess.
-
Do you can help me?
-
I don't can come tomorrow.
-
Can you speak Italian?
D. Μέσα σε κείμενο
Λέξεις: can, can't (χρησιμοποιήστε τες όσες φορές χρειάζεται).
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.
E. Σειρά σας
Γράψτε στα αγγλικά.
-
Γράψτε δύο πράγματα που μπορείτε να κάνετε και ένα που δεν μπορείτε.
-
Γράψτε μια ευγενική παράκληση και μια ερώτηση για άδεια, για μια μέρα στη δουλειά ή στο σχολείο.
F. Μικτή επανάληψη
Επαναλάβετε προηγούμενα μαθήματα.
-
A1-13 Present Simple: άρνηση και ερώτηση με don't, doesn't, do, does — απλή εξήγηση you play the piano? (συνήθεια, όχι ικανότητα)
-
A1-15 Always, usually, never: επιρρήματα συχνότητας και πού μπαίνουν στην πρόταση Βάλτε στη σωστή σειρά: never / find / I / my keys / can
-
A1-16 Question Words (what, where, who, how…): ερωτηματικές λέξεις και σωστή σειρά languages do you speak?
Λύσεις
A. Δομή
- can
- ride
- Can you swim?
- We can't park here. / We cannot park here.
- can't / cannot
- Where can I get a taxi?
B. Σημασία
- request
- possibility
- permission
- strong
C. Βρείτε το λάθος
- He can play chess.
- Can you help me?
- I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
- ✓ Can you speak Italian?
D. Μέσα σε κείμενο
- can
- can
- Can
- can't / cannot
- can
- Can
E. Σειρά σας
- I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
- Can you help me with this, please? Can I leave at four today?
F. Μικτή επανάληψη
- Do
- I can never find my keys.
- What / How many / Which
