Can आणि Can't: इंग्रजीत “येतं”, “शकतो”, “करू का?” कसं म्हणायचं
Can and Can't
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही काय करू शकता (can) आणि काय नाही (can't) ते सांगू शकाल, परवानगी मागू शकाल (Can I…?), दुसऱ्यांना काहीतरी करायला सांगू शकाल (Can you…?), काय शक्य आहे ते सांगू शकाल आणि can व can't असे उच्चारू शकाल की ऐकणाऱ्याला फरक कळेल.
मुख्य कल्पना
can ची एकच मोठी कल्पना आहे: एखादी गोष्ट शक्य आहे. ट्रॅफिक सिग्नल आठवा. Can म्हणजे हिरवा दिवा: रस्ता मोकळा. Can't म्हणजे लाल दिवा: रस्ता बंद.
दिवा वेगवेगळ्या कारणांनी हिरवा असू शकतो. माझ्याकडे ते कौशल्य आहे म्हणून (I can swim). कोणीतरी परवानगी देतं म्हणून (You can park here). जग असंच चालतं म्हणून (You can buy tickets online). आणि Can you help me? खरं तर विचारतं: “तुझ्यासाठी दिवा हिरवा आहे का?”
Can हे modal verb (एक प्रकारचं सहायक क्रियापद) आहे: ते मुख्य क्रियापदाला अर्थ जोडतं. can सारखी modal verbs कधीच बदलत नाहीत: -s नाही, to नाही, do नाही. I can, she can, they can – आणि नंतर नेहमी मूळ रूप: can swim, can help, can see.
नकार म्हणजे can't (किंवा cannot). प्रश्नासाठी can फक्त वाक्याच्या सुरुवातीला न्या: Can you drive?
मराठी आणि इंग्रजी
मराठीत हे काम अनेक रचना करतात: कौशल्यासाठी “मला पोहायला येतं”, शक्यतेसाठी “मी उद्या येऊ शकतो”, परवानगीसाठी “मी इथे बसू का?”, विनंतीसाठी “मला मदत करशील का?”, आणि सर्वसाधारण शक्यतेसाठी “तिकिटं ऑनलाइन घेता येतात”. इंग्रजीत हे सगळं एकच शब्द करतो: can. मराठी “शकतो / शकते / शकतात” बदलतं; can कधीच बदलत नाही. मराठी “शकतो” आधीच “able” चा अर्थ देतो, म्हणून can बरोबर able to जोडलं जातं – इंग्रजीत can एकटं पुरे. आणि मराठीतल्या कर्ता नसलेल्या रचनांना (“घेता येतात”, “चार्ज करता येईल का?”) इंग्रजीत कर्ता लागतो, सहसा you किंवा I.
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| मला पोहायला येतं. | I can swim. | मराठीत “मला … येतं”; इंग्रजीत कर्ता I + can |
| मी उद्या येऊ शकतो. | I can come tomorrow. | “शकतो” = can; त्याबरोबर able to नको |
| ती पोहू शकते. | She can swim. | मराठीत “शकते” बदलतं; can तेच राहतं, -s नाही |
| मी येऊ शकत नाही. | I can't come. | मराठीत “शकत नाही”; इंग्रजीत can't, don't शिवाय |
| मी इथे बसू का? | Can I sit here? | परवानगी → Can I…? |
| मला मदत करशील का? | Can you help me? | विनंती → Can you…? |
| तिकिटं ऑनलाइन घेता येतात. | You can buy tickets online. | मराठीत कर्ता नाही; इंग्रजीत कर्ता you |
| मी फोन कुठे चार्ज करू? | Where can I charge my phone? | इंग्रजीत can कर्त्याच्या आधी |
थोडक्यात: “येतं”, “शकतो”, “… का?” बहुतेक वेळा एकच can; ते बदलत नाही, त्यानंतर to शिवाय मूळ रूप येतं, नकार can't, आणि able to जोडू नका.
रचना
होकारार्थी आणि नकारार्थी वाक्य
| कर्ता | can / can't | मूळ रूप | बाकी |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | can | speak | two languages. |
| he / she / it | can | swim | very well. |
| I / you / we / they | can't (cannot) | come | tonight. |
| he / she / it | can't (cannot) | drive. |
- सगळ्या कर्त्यांबरोबर एकच रूप: she can, she cans कधीच नाही.
- can नंतर to नाही: can go, can to go कधीच नाही.
- Cannot सहसा एका शब्दात लिहितात. बोलताना आणि अनौपचारिक लिखाणात can't नेहमीचं.
हो-नाही प्रश्न आणि लघु उत्तरं
| Can | कर्ता | मूळ रूप | लघु उत्तरं |
|---|---|---|---|
| Can | you | cook? | Yes, I can. / No, I can't. |
| Can | she | come to the party? | Yes, she can. / No, she can't. |
| Can | we | park here? | Yes, you can. / No, you can't. |
प्रश्नवाचक शब्दांचे प्रश्न (Q-A-S-I, पाहा A1-16): can हेच सहायक क्रियापद.
| प्रश्नवाचक शब्द | can | कर्ता | मूळ रूप + बाकी |
|---|---|---|---|
| What languages | can | you | speak? |
| Where | can | I | buy a SIM card? |
वापर
1क्षमता आणि कौशल्य
कौशल्य आणि तुम्ही काय करू शकता, यासाठी can / can't. भूतकाळातली क्षमता (I could swim when I was five): पाहा A2-24.
2परवानगी
काहीतरी करायची परवानगी आहे का, हे विचारायला Can I / Can we…?. You can / You can't परवानगी देतं किंवा नाकारतं, किंवा नियम सांगतं.
3विनंती
एखाद्याला काहीतरी करायला सांगायला Can you…?. please लावलं की जास्त मैत्रीपूर्ण वाटतं. Could you…? थोडं जास्त नम्र: पाहा A2-23. मराठीत आपण विनंती “करशील का?”, “द्याल का?” ने करतो; इंग्रजीत Can you…, please? पूर्णपणे नम्र आहे.
4सर्वसाधारण शक्यता
सर्वसाधारणपणे काय शक्य आहे – गोष्टी कशा चालतात, एखाद्या ठिकाणी काय मिळतं – हे सांगायला can. It can be… म्हणजे “कधी कधी असतं”. मराठीत आपण इथे अनेकदा कर्त्याशिवाय बोलतो (“घेता येतात”, “दिसतो”); इंग्रजीत कर्ता सहसा you असतो.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “मी येऊ शकेन” → I can able to come. मराठी “शकतो / शकेन” मध्ये आधीच “able” चा अर्थ आहे, आणि इंग्रजीत आपल्याला can आणि able to दोन्ही माहीत असतात. म्हणून दोन्ही एकत्र येतात: can able to. हे भारतीय इंग्रजीत खूप ऐकू येतं, पण ते चुकीचं आहे. एकतर can + मूळ रूप, किंवा am / is / are able to – दोन्ही एकत्र नाही.
2. “तुला सायकल चालवता येते का?” → Do you know cycling? मराठीत कौशल्य “येतं” ने सांगतो, आणि इंग्रजीत ते know सारखं वाटतं: I know swimming, Do you know cycling? भारतीय इंग्रजीत हे खूप ऐकू येतं, पण प्रमाण इंग्रजीत करता येणाऱ्या कौशल्यासाठी can + क्रियापद वापरतात. know माहिती आणि भाषांबद्दल चालतं, पण “करता येणं” साठी नाही.
3. “इथे फोन चार्ज करता येईल का?” → Can charge my phone here? मराठीत आपण कर्त्याशिवाय विचारतो: “इथे फोन चार्ज करता येईल का?”, “इथून कसबा पेठेत कसं जाता येईल?”. इंग्रजी प्रश्नाला कर्ता हवाच: स्वतःसाठी विचारत असाल तर Can I…?, सर्वसाधारणपणे Can you…? / Can we…?
गोंधळ करू नका
बोलताना can आणि can't – पटपट बोलताना can't च्या शेवटचा t अनेकदा ऐकू येत नाही. म्हणून स्वराकडे आणि जोराकडे लक्ष द्या (पाहा स्पेलिंग आणि उच्चार).
Can you…? आणि Do you…? – Can you…? कौशल्य विचारतं; Do you…? सवय विचारतं. पाहा A1-13. मराठीत: “तुला … येतं का?” आणि “तू … करतोस का?”.
can आणि could – Could हे सर्वसाधारण क्षमतेसाठी can चं भूतकाळी रूप, आणि विनंतीसाठी जास्त नम्र रूप. पाहा A2-24 आणि A2-23.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- होकारार्थी वाक्यात can सहसा हलकं, जोर नसलेलं असतं: /kən/. जोर मुख्य क्रियापदावर: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/. /ə/ हा स्वर आखूड आणि सैल आहे – मराठी “अ” च्या जवळचा, पण त्याहूनही हलका.
- Can't जोरदार असतं: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). I can't swim. ब्रिटिश /ɑː/ लांब आणि खोल आहे.
- लघु उत्तरात आणि जोर देताना can जोरदार: Yes, I can /kæn/. हा स्वर मराठीतल्या “बॅट” मधल्या “ॅ” सारखा आहे – हा तुमचा फायदा.
- प्रश्नाच्या सुरुवातीला can सहसा हलकं: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/.
- ब्रिटिश इंग्रजीत फरक मुख्यतः स्वरात असतो: हलका /ə/ विरुद्ध लांब /ɑː/. अमेरिकन इंग्रजीत जोर दिलेल्या can मध्ये आणि can't मध्ये एकच स्वर /æ/ असतो, म्हणून तिथे जोर आणि can't च्या शेवटचा छोटा थांबा ऐका.
- शब्दाच्या सुरुवातीचा इंग्रजी /k/ थोडा श्वासासह येतो, पण तो मराठी “ख” इतका जोरदार नाही: can चा उच्चार “खॅन” सारखा करू नका.
- Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US).
सुवर्णनियम
Can कधीच बदलत नाही आणि त्यानंतर मूळ रूप येतं: I can go, she can go. Can you go? I can't go. -s नाही, to नाही, do नाही – आणि able to पण नाही. “येतं”, “शकतो”, “… का?” बहुतेक वेळा can आहेत, आणि कर्ता नसलेलं मराठी “घेता येतात” इंग्रजीत you can buy.
सराव
A. रचना
योग्य रूप निवडा, प्रश्न किंवा नकार तयार करा, किंवा शब्द योग्य क्रमाने लावा.
-
She ___ … play the guitar.
-
I can ___ … a horse.
-
प्रश्न तयार करा: you / can / swim
-
नकारार्थी वाक्य तयार करा: We can park here.
-
"Can your brother drive?" "No, he ."
-
शब्द योग्य क्रमाने लावा: can / where / I / a taxi / get / ?
B. अर्थ
वाक्य क्षमता (ability), परवानगी (permission), विनंती (request) की शक्यता (possibility) दाखवतं? उत्तर इंग्रजीत लिहा.
-
Ability, permission, request or possibility? "Can you close the door, please?"
-
Ability, permission, request or possibility? "You can see the mountains from my window."
-
Ability, permission, request or possibility? "Can I use your phone?"
-
"Yes, I can." या वाक्यात can हलकं (weak) आहे की जोरदार (strong)?
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
He can plays chess.
-
Do you can help me?
-
I don't can come tomorrow.
-
Can you speak Italian?
D. संदर्भात
can आणि can't वापरून संवादातील रिकाम्या जागा भरा (प्रत्येक शब्द एकापेक्षा जास्त वेळा येऊ शकतो).
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
स्वतःबद्दल आणि तुमच्या कामाच्या दिवसाबद्दल इंग्रजीत लिहा.
-
तुम्हाला करता येणाऱ्या दोन गोष्टी आणि करता न येणारी एक गोष्ट लिहा.
-
ऑफिसमध्ये किंवा कॉलेजमध्ये एक नम्र विनंती आणि एक परवानगी मागणारा प्रश्न लिहा.
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
A1-13 Present Simple नकार आणि प्रश्न: don't, doesn't, do, does – मराठीत सोपं स्पष्टीकरण you play the piano? (habit, not ability)
-
A1-15 Always, Usually, Never: इंग्रजीत “किती वेळा” कसं सांगायचं – मराठीत स्पष्टीकरण शब्द योग्य क्रमाने लावा: never / find / I / my keys / can
-
A1-16 Question Words: what, where, who, how… इंग्रजीत प्रश्न कसे विचारायचे languages do you speak?
उत्तरे
A. रचना
- can
- ride
- Can you swim?
- We can't park here. / We cannot park here.
- can't / cannot
- Where can I get a taxi?
B. अर्थ
- request
- possibility
- permission
- strong
C. चूक शोधा
- He can play chess.
- Can you help me?
- I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
- ✓ Can you speak Italian?
D. संदर्भात
- can
- can
- Can
- can't / cannot
- can
- Can
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
- Can you help me with this, please? Can I leave at four today?
F. मिश्र उजळणी
- Do
- I can never find my keys.
- What / How many / Which
