SlowingoNgữ pháp
A1 18 / 32

Cách dùng can và can't trong tiếng Anh: khả năng, xin phép, nhờ vả

Can and Can't

Trong trang này
  1. Mục tiêu
  2. Ý chính
  3. Tiếng Việt và tiếng Anh
  4. Cấu trúc
  5. Cách dùng
  6. Lỗi thường gặp
  7. Bẫy dành cho người Việt
  8. Đừng nhầm lẫn
  9. Chính tả và phát âm
  10. Quy tắc vàng
  11. Luyện tập

Mục tiêu

Sau bài này, bạn có thể nói những việc bạn can (có thể, biết) và can't (không thể) làm, xin phép (Can I…?), nhờ người khác làm việc gì đó (Can you…?), nói điều gì là có thể, và phát âm can và can't sao cho người nghe phân biệt được.

Ý chính

Can có một ý lớn duy nhất: một việc là có thể. Hãy hình dung một cột đèn giao thông. Can là đèn xanh: đường đang mở. Can't là đèn đỏ: đường đã đóng.

Đèn có thể xanh vì nhiều lý do khác nhau. Vì tôi có kỹ năng (I can swim). Vì có người cho phép (You can park here). Vì thế giới vận hành như vậy (You can buy tickets online). Và Can you help me? thật ra đang hỏi: "Với bạn, đèn có đang xanh không?"

Can là một động từ khuyết thiếu (modal verb), một loại trợ động từ đặc biệt thêm ý nghĩa cho động từ chính. Động từ khuyết thiếu như can không bao giờ đổi: không -s, không to, không do. I can, she can, they can, và luôn theo sau là động từ nguyên mẫu: can swim, can help, can see.

Câu phủ định là can't (hoặc cannot). Muốn hỏi, chỉ cần đưa can lên đầu: Can you drive?

Tiếng Việt và tiếng Anh

Tiếng Việt nói ý "can" bằng nhiều cách: có thể, biết (cho kỹ năng: biết bơi), và được đặt ở cuối (bơi được, ngồi đây được không?). Tiếng Anh gom tất cả vào một từ can, luôn đứng trước động từ. Giống tiếng Việt, can không đổi theo người: tôi có thể, cô ấy có thể → I can, she can.

Tiếng ViệtTiếng AnhKhác nhau ở đâu
Tôi biết bơi. / Tôi bơi được.I can swim."biết" (kỹ năng) → can, không phải know
Cô ấy có thể nói ba thứ tiếng.She can speak three languages.can không thêm -s; speak không thêm -s
Con trai tôi chưa đi xe đạp được.My son can't ride a bike yet."không / chưa … được" → can't; "chưa" → yet ở cuối
Tôi ngồi đây được không?Can I sit here?"được không" ở cuối → Can ở đầu, trước chủ ngữ
Bạn đưa giúp tôi lọ muối được không?Can you pass the salt, please?nhờ vả → Can you…? + please
"Tôi trả bằng thẻ được không?" "Được.""Can I pay by card?" "Yes, you can."câu trả lời ngắn cần chủ ngữ + can
Ở đây không được đỗ xe.You can't park here.quy định: tiếng Anh dùng chủ ngữ you

Cấu trúc

Câu khẳng định và phủ định

Chủ ngữcan / can'tNguyên mẫuPhần còn lại
I / you / we / theycanspeaktwo languages.
he / she / itcanswimvery well.
I / you / we / theycan't (cannot)cometonight.
he / she / itcan't (cannot)drive.
  • Mọi chủ ngữ dùng cùng một dạng: she can, không bao giờ là she cans.
  • Không có to sau can: can go, không bao giờ là can to go.
  • Cannot thường viết liền thành một từ. Can't là dạng thông thường khi nói và trong văn viết thân mật.

Câu hỏi có/không và câu trả lời ngắn

CanChủ ngữNguyên mẫuCâu trả lời ngắn
Canyoucook?Yes, I can. / No, I can't.
Canshecome to the party?Yes, she can. / No, she can't.
Canwepark here?Yes, you can. / No, you can't.

Câu hỏi với từ để hỏi (Q-A-S-I, xem A1-16): can là trợ động từ.

Từ để hỏicanChủ ngữNguyên mẫu + phần còn lại
What languagescanyouspeak?
WherecanIbuy a SIM card?

Cách dùng

1Khả năng

Dùng can / can't cho kỹ năng và những việc bạn làm được. Khả năng trong quá khứ (I could swim when I was five): xem A2-24.

I can swim, but I can't dive.
Tôi biết bơi, nhưng không biết lặn.
"biết" → can; but: xem A1-29
She can speak three languages.
Cô ấy nói được ba thứ tiếng.
My son can't ride a bike yet.
Con trai tôi chưa biết đi xe đạp.
"chưa biết" → can't … yet
Can you cook?
Bạn có biết nấu ăn không?
Yes, I can. My pasta is great.
Có chứ. Món mì Ý của mình ngon lắm.
Our dog can open the door with its nose.
Con chó nhà tôi biết lấy mũi mở cửa.
What languages can you speak?
Bạn nói được những thứ tiếng nào?

2Xin phép và cho phép

Dùng Can I / Can we…? để hỏi xem một việc có được phép không. Dùng You can / You can't để cho phép, từ chối, hoặc nói về quy định.

Can I sit here?
Tôi ngồi đây được không?
"Can I pay by card?" "Yes, of course."
"Tôi trả bằng thẻ được không?" "Dĩ nhiên rồi."
You can use my laptop this afternoon.
Chiều nay bạn cứ dùng laptop của mình.
You can't park here. It's for taxis.
Anh không được đỗ xe ở đây. Chỗ này dành cho taxi.
"Can we leave early today?" "Yes, you can."
"Hôm nay bọn em về sớm được không ạ?" "Được."

3Nhờ vả

Dùng Can you…? để nhờ ai đó làm việc gì. Thêm please để nghe thân thiện hơn. Could you…? lịch sự hơn một chút: xem A2-23.

Can you help me with this box?
Bạn giúp mình bê cái thùng này được không?
Can you pass the salt, please?
Bạn đưa giúp mình lọ muối nhé?
Can you call me back in ten minutes?
Mười phút nữa anh gọi lại cho tôi được không?
Can you open the window, please?
Bạn mở giúp mình cái cửa sổ nhé?

4Khả năng nói chung

Dùng can để nói một việc là có thể nói chung: mọi thứ vận hành thế nào, một nơi có gì. It can be… nghĩa là "đôi khi thì như vậy".

You can buy tickets online.
Bạn có thể mua vé trên mạng.
you ở đây = mọi người
You can see the sea from our hotel room.
Từ phòng khách sạn của chúng tôi có thể nhìn thấy biển.
You can get a taxi outside the station.
Ra ngoài ga là bắt được taxi.
It can be very cold here in winter.
Ở đây mùa đông có khi rất lạnh.
= đôi khi lạnh, không phải dự đoán
Where can I charge my phone?
Tôi có thể sạc điện thoại ở đâu?
Can you hear me? The line is very bad.
Bạn có nghe thấy tôi không? Sóng kém quá.
khi gọi điện

Lỗi thường gặp

❌She cans swim.
✅She can swim.
Động từ khuyết thiếu không bao giờ thêm -s.
❌I can to drive.
✅I can drive.
Không có to sau can.
❌He can speaks English.
✅He can speak English.
Can + nguyên mẫu: động từ chính không có -s.
❌Do you can help me?
✅Can you help me?
Can tự tạo câu hỏi — không dùng do.
❌I don't can come.
✅I can't come.
Can tự tạo câu phủ định — không dùng don't.
❌"Can you swim?" "Yes, I do."
✅"Yes, I can."
Trả lời bằng trợ động từ của câu hỏi.
❌I can speaking English.
✅I can speak English.
Dùng nguyên mẫu, không dùng -ing.
❌Where I can buy a ticket?
✅Where can I buy a ticket?
Trong câu hỏi, can đứng trước chủ ngữ.

Bẫy dành cho người Việt

1. "Biết" thành know. Tiếng Việt nói Tôi biết bơi, Em gái tôi biết chơi đàn. Dịch từng chữ, "biết" thành know. Với kỹ năng, hãy dùng can. (I know how to… cũng đúng, nhưng can tự nhiên hơn nhiều.)

❌My sister knows play the guitar.
✅My sister can play the guitar.

2. "Được không?" giữ ở cuối câu. Tiếng Việt hỏi xin phép bằng cách thêm "được không" vào cuối câu trần thuật. Tiếng Anh đưa Can lên đầu.

⚠️I can use the bathroom?
✅Can I use the bathroom?
Câu trần thuật lên giọng chỉ dùng để hỏi lại vì ngạc nhiên; xin phép bình thường phải là Can I…?

3. Trả lời "Được" thành Yes, can. Tiếng Việt trả lời gọn: "Được", "Không được". Tiếng Anh cần chủ ngữ: Yes, you can. / No, you can't.

❌"Can we take photos here?" "No, can't."
✅"No, you can't."

4. "Có thể" cho mọi khả năng. "Có thể" vừa là can vừa là "có lẽ". Can chỉ một việc có thể xảy ra nói chung hoặc một khả năng của ai đó. Muốn đoán một việc cụ thể trong tương lai (Ngày mai có thể mưa), tiếng Anh dùng might hoặc may: xem A2-22.

⚠️It can rain tomorrow.
✅It might rain tomorrow.
Đúng ngữ pháp nhưng sai ý: can không dùng để đoán một việc cụ thể sắp xảy ra.

Đừng nhầm lẫn

can và can't khi nói — Khi nói nhanh, âm t của can't thường rất khó nghe. Hãy nghe nguyên âm và trọng âm (xem phần Chính tả và phát âm).

I can swim.
Tôi biết bơi.
"can" ngắn, nhẹ; nhấn vào swim
I can't swim.
Tôi không biết bơi.
"can't" mạnh, được nhấn

Can you…? và Do you…? — Can you…? hỏi về khả năng; Do you…? hỏi về thói quen. Xem A1-13.

Can you play the piano?
Bạn có biết chơi piano không?
bạn có kỹ năng này không?
Do you play the piano?
Bạn có chơi piano không?
đây có phải là một hoạt động của bạn không?

can và could — Could là quá khứ của can khi nói về khả năng nói chung, và là dạng lịch sự hơn khi nhờ vả. Xem A2-24 và A2-23.

Can you open the door?
Bạn mở cửa giúp mình được không?
lời nhờ bình thường
Could you open the door, please?
Phiền bạn mở cửa giúp mình được không?
lịch sự hơn

Chính tả và phát âm

  • Trong câu khẳng định, can thường đọc nhẹ và không nhấn: /kən/, nguyên âm gần như biến mất. Động từ chính được nhấn: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/.
  • Can't đọc mạnh và được nhấn: /kɑːnt/ (UK), nguyên âm dài, miệng mở rộng, lưỡi hạ thấp ra phía sau; /kænt/ (US), nguyên âm /æ/ mở miệng rộng, hàm dưới hạ thấp.
  • Đây là bẫy lớn với người Việt: tiếng Việt không bật âm cuối, nên can't rất dễ nghe như can, và câu phủ định thành câu khẳng định! Vì vậy hãy làm hai việc: đọc can't thật mạnh và dài, rồi chặn hơi ở cuối bằng đầu lưỡi chạm lợi trên cho âm /t/. Còn can trong câu khẳng định thì đọc thật nhẹ, lướt qua.
  • Trong câu trả lời ngắn và khi muốn nhấn mạnh, can đọc mạnh: Yes, I can /kæn/.
  • Ở đầu câu hỏi, can thường đọc nhẹ: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/.
  • Trong tiếng Anh Anh, khác biệt chủ yếu nằm ở nguyên âm: /ə/ nhẹ và /ɑː/ dài. Trong tiếng Anh Mỹ, can (khi được nhấn) và can't có cùng nguyên âm /æ/, nên hãy nghe trọng âm và khoảng dừng ngắn ở cuối can't.
  • Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US).
  • Đừng thêm thanh điệu: can nhẹ là một âm rất ngắn, không lên giọng như dấu sắc.

Quy tắc vàng

Can không bao giờ đổi và luôn theo sau là động từ nguyên mẫu: I can go, she can go. Can you go? I can't go. Không -s, không to, không do. "Biết" (kỹ năng) và "… được không?" (xin phép, nhờ vả) đều là can.

Luyện tập

A. Hình thức

Chọn dạng đúng, viết câu hỏi, câu phủ định hoặc sắp xếp từ.

  1. She ___ … play the guitar.
  2. I can ___ … a horse.
  3. Viết câu hỏi: you / can / swim
  4. Viết câu phủ định: We can park here.
  5. "Can your brother drive?" "No, he ."
  6. Sắp xếp các từ thành câu: can / where / I / a taxi / get / ?

B. Ý nghĩa

Câu này nói về điều gì? Trả lời bằng tiếng Anh: ability (khả năng), permission (xin phép), request (nhờ vả) hay possibility (khả năng nói chung).

  1. Ability, permission, request or possibility? "Can you close the door, please?"
  2. Ability, permission, request or possibility? "You can see the mountains from my window."
  3. Ability, permission, request or possibility? "Can I use your phone?"
  4. Trong câu "Yes, I can.", can đọc nhẹ (weak) hay mạnh (strong)?

C. Tìm lỗi sai

Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.

  1. He can plays chess.
  2. Do you can help me?
  3. I don't can come tomorrow.
  4. Can you speak Italian?

D. Trong ngữ cảnh

Điền can hoặc can't (mỗi từ có thể dùng nhiều lần). Word box: can, can't (use them as often as you need)

A job interview
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.

E. Đến lượt bạn

Viết bằng tiếng Anh.

  1. Viết hai việc bạn biết làm và một việc bạn không biết làm.
  2. Viết một lời nhờ vả lịch sự và một câu xin phép ở chỗ làm hoặc ở trường.

F. Ôn tập tổng hợp

Ôn lại kiến thức của các bài trước.

  1. A1-13 Thì hiện tại đơn: câu phủ định và câu hỏi với do, does, don't, doesn't
    you play the piano? (thói quen, không phải khả năng)
  2. A1-15 Trạng từ chỉ tần suất (always, usually, never): vị trí và cách dùng
    Sắp xếp các từ thành câu: never / find / I / my keys / can
  3. A1-16 Từ để hỏi trong tiếng Anh (Question Words): what, where, who, how much, how many
    languages do you speak?
Đáp án

A. Hình thức

  1. can
  2. ride
  3. Can you swim?
  4. We can't park here. / We cannot park here.
  5. can't / cannot
  6. Where can I get a taxi?

B. Ý nghĩa

  1. request
  2. possibility
  3. permission
  4. strong

C. Tìm lỗi sai

  1. He can play chess.
  2. Can you help me?
  3. I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
  4. ✓ Can you speak Italian?

D. Trong ngữ cảnh

  1. can
  2. can
  3. Can
  4. can't / cannot
  5. can
  6. Can

E. Đến lượt bạn

  1. I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
  2. Can you help me with this, please? Can I leave at four today?

F. Ôn tập tổng hợp

  1. Do
  2. I can never find my keys.
  3. What / How many / Which
Ứng dụng AndroidHọc mọi lúc mọi nơi Google Play