Cách dùng can và can't trong tiếng Anh: khả năng, xin phép, nhờ vả
Can and Can't
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể nói những việc bạn can (có thể, biết) và can't (không thể) làm, xin phép (Can I…?), nhờ người khác làm việc gì đó (Can you…?), nói điều gì là có thể, và phát âm can và can't sao cho người nghe phân biệt được.
Ý chính
Can có một ý lớn duy nhất: một việc là có thể. Hãy hình dung một cột đèn giao thông. Can là đèn xanh: đường đang mở. Can't là đèn đỏ: đường đã đóng.
Đèn có thể xanh vì nhiều lý do khác nhau. Vì tôi có kỹ năng (I can swim). Vì có người cho phép (You can park here). Vì thế giới vận hành như vậy (You can buy tickets online). Và Can you help me? thật ra đang hỏi: "Với bạn, đèn có đang xanh không?"
Can là một động từ khuyết thiếu (modal verb), một loại trợ động từ đặc biệt thêm ý nghĩa cho động từ chính. Động từ khuyết thiếu như can không bao giờ đổi: không -s, không to, không do. I can, she can, they can, và luôn theo sau là động từ nguyên mẫu: can swim, can help, can see.
Câu phủ định là can't (hoặc cannot). Muốn hỏi, chỉ cần đưa can lên đầu: Can you drive?
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt nói ý "can" bằng nhiều cách: có thể, biết (cho kỹ năng: biết bơi), và được đặt ở cuối (bơi được, ngồi đây được không?). Tiếng Anh gom tất cả vào một từ can, luôn đứng trước động từ. Giống tiếng Việt, can không đổi theo người: tôi có thể, cô ấy có thể → I can, she can.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Khác nhau ở đâu |
|---|---|---|
| Tôi biết bơi. / Tôi bơi được. | I can swim. | "biết" (kỹ năng) → can, không phải know |
| Cô ấy có thể nói ba thứ tiếng. | She can speak three languages. | can không thêm -s; speak không thêm -s |
| Con trai tôi chưa đi xe đạp được. | My son can't ride a bike yet. | "không / chưa … được" → can't; "chưa" → yet ở cuối |
| Tôi ngồi đây được không? | Can I sit here? | "được không" ở cuối → Can ở đầu, trước chủ ngữ |
| Bạn đưa giúp tôi lọ muối được không? | Can you pass the salt, please? | nhờ vả → Can you…? + please |
| "Tôi trả bằng thẻ được không?" "Được." | "Can I pay by card?" "Yes, you can." | câu trả lời ngắn cần chủ ngữ + can |
| Ở đây không được đỗ xe. | You can't park here. | quy định: tiếng Anh dùng chủ ngữ you |
Cấu trúc
Câu khẳng định và phủ định
| Chủ ngữ | can / can't | Nguyên mẫu | Phần còn lại |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | can | speak | two languages. |
| he / she / it | can | swim | very well. |
| I / you / we / they | can't (cannot) | come | tonight. |
| he / she / it | can't (cannot) | drive. |
- Mọi chủ ngữ dùng cùng một dạng: she can, không bao giờ là she cans.
- Không có to sau can: can go, không bao giờ là can to go.
- Cannot thường viết liền thành một từ. Can't là dạng thông thường khi nói và trong văn viết thân mật.
Câu hỏi có/không và câu trả lời ngắn
| Can | Chủ ngữ | Nguyên mẫu | Câu trả lời ngắn |
|---|---|---|---|
| Can | you | cook? | Yes, I can. / No, I can't. |
| Can | she | come to the party? | Yes, she can. / No, she can't. |
| Can | we | park here? | Yes, you can. / No, you can't. |
Câu hỏi với từ để hỏi (Q-A-S-I, xem A1-16): can là trợ động từ.
| Từ để hỏi | can | Chủ ngữ | Nguyên mẫu + phần còn lại |
|---|---|---|---|
| What languages | can | you | speak? |
| Where | can | I | buy a SIM card? |
Cách dùng
1Khả năng
Dùng can / can't cho kỹ năng và những việc bạn làm được. Khả năng trong quá khứ (I could swim when I was five): xem A2-24.
2Xin phép và cho phép
Dùng Can I / Can we…? để hỏi xem một việc có được phép không. Dùng You can / You can't để cho phép, từ chối, hoặc nói về quy định.
3Nhờ vả
Dùng Can you…? để nhờ ai đó làm việc gì. Thêm please để nghe thân thiện hơn. Could you…? lịch sự hơn một chút: xem A2-23.
4Khả năng nói chung
Dùng can để nói một việc là có thể nói chung: mọi thứ vận hành thế nào, một nơi có gì. It can be… nghĩa là "đôi khi thì như vậy".
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. "Biết" thành know. Tiếng Việt nói Tôi biết bơi, Em gái tôi biết chơi đàn. Dịch từng chữ, "biết" thành know. Với kỹ năng, hãy dùng can. (I know how to… cũng đúng, nhưng can tự nhiên hơn nhiều.)
2. "Được không?" giữ ở cuối câu. Tiếng Việt hỏi xin phép bằng cách thêm "được không" vào cuối câu trần thuật. Tiếng Anh đưa Can lên đầu.
3. Trả lời "Được" thành Yes, can. Tiếng Việt trả lời gọn: "Được", "Không được". Tiếng Anh cần chủ ngữ: Yes, you can. / No, you can't.
4. "Có thể" cho mọi khả năng. "Có thể" vừa là can vừa là "có lẽ". Can chỉ một việc có thể xảy ra nói chung hoặc một khả năng của ai đó. Muốn đoán một việc cụ thể trong tương lai (Ngày mai có thể mưa), tiếng Anh dùng might hoặc may: xem A2-22.
Đừng nhầm lẫn
can và can't khi nói — Khi nói nhanh, âm t của can't thường rất khó nghe. Hãy nghe nguyên âm và trọng âm (xem phần Chính tả và phát âm).
Can you…? và Do you…? — Can you…? hỏi về khả năng; Do you…? hỏi về thói quen. Xem A1-13.
can và could — Could là quá khứ của can khi nói về khả năng nói chung, và là dạng lịch sự hơn khi nhờ vả. Xem A2-24 và A2-23.
Chính tả và phát âm
- Trong câu khẳng định, can thường đọc nhẹ và không nhấn: /kən/, nguyên âm gần như biến mất. Động từ chính được nhấn: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/.
- Can't đọc mạnh và được nhấn: /kɑːnt/ (UK), nguyên âm dài, miệng mở rộng, lưỡi hạ thấp ra phía sau; /kænt/ (US), nguyên âm /æ/ mở miệng rộng, hàm dưới hạ thấp.
- Đây là bẫy lớn với người Việt: tiếng Việt không bật âm cuối, nên can't rất dễ nghe như can, và câu phủ định thành câu khẳng định! Vì vậy hãy làm hai việc: đọc can't thật mạnh và dài, rồi chặn hơi ở cuối bằng đầu lưỡi chạm lợi trên cho âm /t/. Còn can trong câu khẳng định thì đọc thật nhẹ, lướt qua.
- Trong câu trả lời ngắn và khi muốn nhấn mạnh, can đọc mạnh: Yes, I can /kæn/.
- Ở đầu câu hỏi, can thường đọc nhẹ: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/.
- Trong tiếng Anh Anh, khác biệt chủ yếu nằm ở nguyên âm: /ə/ nhẹ và /ɑː/ dài. Trong tiếng Anh Mỹ, can (khi được nhấn) và can't có cùng nguyên âm /æ/, nên hãy nghe trọng âm và khoảng dừng ngắn ở cuối can't.
- Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US).
- Đừng thêm thanh điệu: can nhẹ là một âm rất ngắn, không lên giọng như dấu sắc.
Quy tắc vàng
Can không bao giờ đổi và luôn theo sau là động từ nguyên mẫu: I can go, she can go. Can you go? I can't go. Không -s, không to, không do. "Biết" (kỹ năng) và "… được không?" (xin phép, nhờ vả) đều là can.
Luyện tập
A. Hình thức
Chọn dạng đúng, viết câu hỏi, câu phủ định hoặc sắp xếp từ.
-
She ___ … play the guitar.
-
I can ___ … a horse.
-
Viết câu hỏi: you / can / swim
-
Viết câu phủ định: We can park here.
-
"Can your brother drive?" "No, he ."
-
Sắp xếp các từ thành câu: can / where / I / a taxi / get / ?
B. Ý nghĩa
Câu này nói về điều gì? Trả lời bằng tiếng Anh: ability (khả năng), permission (xin phép), request (nhờ vả) hay possibility (khả năng nói chung).
-
Ability, permission, request or possibility? "Can you close the door, please?"
-
Ability, permission, request or possibility? "You can see the mountains from my window."
-
Ability, permission, request or possibility? "Can I use your phone?"
-
Trong câu "Yes, I can.", can đọc nhẹ (weak) hay mạnh (strong)?
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
He can plays chess.
-
Do you can help me?
-
I don't can come tomorrow.
-
Can you speak Italian?
D. Trong ngữ cảnh
Điền can hoặc can't (mỗi từ có thể dùng nhiều lần). Word box: can, can't (use them as often as you need)
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh.
-
Viết hai việc bạn biết làm và một việc bạn không biết làm.
-
Viết một lời nhờ vả lịch sự và một câu xin phép ở chỗ làm hoặc ở trường.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
A1-13 Thì hiện tại đơn: câu phủ định và câu hỏi với do, does, don't, doesn't you play the piano? (thói quen, không phải khả năng)
-
A1-15 Trạng từ chỉ tần suất (always, usually, never): vị trí và cách dùng Sắp xếp các từ thành câu: never / find / I / my keys / can
-
A1-16 Từ để hỏi trong tiếng Anh (Question Words): what, where, who, how much, how many languages do you speak?
Đáp án
A. Hình thức
- can
- ride
- Can you swim?
- We can't park here. / We cannot park here.
- can't / cannot
- Where can I get a taxi?
B. Ý nghĩa
- request
- possibility
- permission
- strong
C. Tìm lỗi sai
- He can play chess.
- Can you help me?
- I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
- ✓ Can you speak Italian?
D. Trong ngữ cảnh
- can
- can
- Can
- can't / cannot
- can
- Can
E. Đến lượt bạn
- I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
- Can you help me with this, please? Can I leave at four today?
F. Ôn tập tổng hợp
- Do
- I can never find my keys.
- What / How many / Which
