SlowingoGramatika
A1 18 / 32

Can dhe Can't në shqip: aftësia, leja dhe kërkesat

Can and Can't

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do të dini të thoni çfarë mund dhe çfarë nuk mund të bëni, të kërkoni leje (Can I…?), t'u kërkoni të tjerëve të bëjnë diçka (Can you…?), të thoni çfarë është e mundur, dhe ta shqiptoni can dhe can't në mënyrë që dëgjuesi ta kapë dallimin.

Ideja kryesore

Can ka një ide të madhe: diçka është e mundur. Mendoni një semafor. Can është drita jeshile: rruga është e hapur. Can't është drita e kuqe: rruga është e mbyllur.

Drita mund të jetë jeshile për arsye të ndryshme. Sepse unë e kam aftësinë (I can swim). Sepse dikush më lejon (You can park here). Sepse bota funksionon kështu (You can buy tickets online). Dhe Can you help me? në të vërtetë pyet: «A është jeshile drita për ty?»

Can është folje modale, një folje ndihmëse e veçantë që i shton kuptim foljes kryesore. Foljet modale si can nuk ndryshojnë: pa -s, pa to, pa do. I can, she can, they can, gjithmonë me formën bazë pas tyre: can swim, can help, can see.

Mohorja është can't (ose cannot). Për pyetjen thjesht vendoseni can në fillim: Can you drive?

Shqipja dhe anglishtja

Në shqip can është kryesisht «mund të» dhe, për aftësitë, edhe «di të»: «Mund të notoj», «Di të notoj». Në të dyja rastet shqipja vë «të» para foljes tjetër. Anglishtja këtu nuk ka asgjë: pas can vjen direkt forma bazë, pa to. Ky është gabimi më i shpeshtë i shqipfolësve: I can to come.

Lajm i mirë: si «mund të» në shqip, can është e njëjtë për të gjithë vetat. Dhe pyetjen e bëni thjesht duke e çuar can përpara: «A mund të ulem këtu?» → Can I sit here? Pa do. Kujdes vetëm me dy gjëra: «di të» nuk është know to, dhe «mund» për një mundësi të veçantë në të ardhmen («Mund të bjerë shi sonte») nuk është can, por might ose could: shih A2-22.

ShqipAnglishtÇfarë ndryshon
Mund të notoj. / Di të notoj.I can swim.në shqip «të» para foljes, në anglisht forma bazë pa to
Nesër nuk mund të vij.I can't come tomorrow.«nuk mund të» → can't, pa don't dhe pa to
Ajo mund të flasë tri gjuhë.She can speak three languages.këtu është njësoj: si «mund të», can nuk ndryshon sipas vetës; pa -s
A mund të ulem këtu?Can I sit here?në shqip «a», në anglisht can para kryefjalës, pa do
Mund të ma japësh kripën?Can you pass the salt, please?kërkesë: Can you…? + please
Ku mund të gjej një farmaci?Where can I find a pharmacy?pas fjalës pyetëse can + kryefjala
Mund të bjerë shi sonte.It might rain tonight.mundësi e veçantë → might / could, jo can; shih A2-22

Shkurt: can = «mund të» ose «di të», por pa to, pa -s dhe pa do; për pyetjen can vjen përpara.

Forma

Pohorja dhe mohorja

Kryefjalacan / can'tForma bazëPjesa tjetër
I / you / we / theycanspeaktwo languages.
he / she / itcanswimvery well.
I / you / we / theycan't (cannot)cometonight.
he / she / itcan't (cannot)drive.
  • E njëjta formë për të gjitha vetat: she can, kurrë she cans.
  • Pa to pas can: can go, kurrë can to go.
  • Cannot zakonisht shkruhet si një fjalë. Can't është forma normale në të folur dhe në shkrimin jozyrtar.

Pyetjet po / jo dhe përgjigjet e shkurtra

CanKryefjalaForma bazëPërgjigje të shkurtra
Canyoucook?Yes, I can. / No, I can't.
Canshecome to the party?Yes, she can. / No, she can't.
Canwepark here?Yes, you can. / No, you can't.

Pyetjet me fjalë pyetëse (Q-A-S-I, shih A1-16): can është folja ndihmëse.

Fjala pyetësecanKryefjalaForma bazë + pjesa tjetër
What languagescanyouspeak?
WherecanIbuy a SIM card?

Përdorimi

1Aftësia

Përdorni can / can't për aftësitë dhe për gjërat që jeni në gjendje t'i bëni. Për aftësinë në të kaluarën (I could swim when I was five) shih A2-24.

I can swim, but I can't dive.
Di të notoj, por nuk di të zhytem.
«di të» → can, pa to; but: shih A1-29
She can speak three languages.
Ajo flet tri gjuhë.
në shqip mjafton «flet», në anglisht can speak
My son can't ride a bike yet.
Djali im ende nuk di të ngasë biçikletë.
Can you cook?
Di të gatuash?
«di të» → can, jo know to
Yes, I can. My pasta is great.
Po. Makaronat e mia janë të shkëlqyera.
në shqip mjafton «po», në anglisht Yes, I can
Our dog can open the door with its nose.
Qeni ynë e hap derën me hundë.
qeni është it → its
What languages can you speak?
Çfarë gjuhësh flisni?

2Leja

Përdorni Can I / Can we…? për të pyetur nëse diçka lejohet. Përdorni You can / You can't për të dhënë ose për të refuzuar lejen, ose për të folur për rregullat.

Can I sit here?
A mund të ulem këtu?
"Can I pay by card?" "Yes, of course."
«A mund të paguaj me kartë?» «Po, sigurisht.»
You can use my laptop this afternoon.
Mund ta përdorësh laptopin tim këtë pasdite.
You can't park here. It's for taxis.
Këtu nuk lejohet parkimi. Është për taksitë.
në shqip «nuk lejohet», në anglisht you can't
"Can we leave early today?" "Yes, you can."
«A mund të ikim më herët sot?» «Po, mundeni.»

3Kërkesat

Përdorni Can you…? për t'i kërkuar dikujt të bëjë diçka. Shtoni please që të tingëllojë miqësore. Could you…? është pak më e sjellshme: shih A2-23.

Can you help me with this box?
Mund të më ndihmosh me këtë kuti?
Can you pass the salt, please?
Mund të ma japësh kripën, të lutem?
Can you call me back in ten minutes?
Mund të më marrësh përsëri pas dhjetë minutash?
«pas dhjetë minutash» → in ten minutes
Can you open the window, please?
Mund ta hapësh dritaren, të lutem?

4Mundësia e përgjithshme

Përdorni can për të thënë se diçka është e mundur në përgjithësi: si funksionojnë gjërat, çfarë ofron një vend. It can be… do të thotë «ndonjëherë është».

You can buy tickets online.
Biletat mund t'i blini në internet.
you këtu do të thotë «kushdo»
You can see the sea from our hotel room.
Nga dhoma jonë e hotelit duket deti.
në shqip «duket», në anglisht you can see
You can get a taxi outside the station.
Jashtë stacionit mund të gjeni taksi.
It can be very cold here in winter.
Këtu në dimër ndonjëherë bën shumë ftohtë.
në shqip pa kryefjalë, në anglisht it
Where can I charge my phone?
Ku mund ta karikoj telefonin?
Can you hear me? The line is very bad.
Më dëgjon? Linja është shumë e keqe.
në telefon; në shqip pa «mund», në anglisht can you hear

Gabime të shpeshta

❌She cans swim.
✅She can swim.
Foljet modale nuk marrin kurrë -s.
❌I can to drive.
✅I can drive.
Pas can nuk vjen to.
❌He can speaks English.
✅He can speak English.
Can + forma bazë: folja kryesore pa -s.
❌Do you can help me?
✅Can you help me?
Can e bën vetë pyetjen, pa do.
❌I don't can come.
✅I can't come.
Can e bën vetë mohoren, pa don't.
❌"Can you swim?" "Yes, I do."
✅"Yes, I can."
Përgjigjuni me foljen ndihmëse të pyetjes.
❌I can speaking English.
✅I can speak English.
Forma bazë, jo -ing.
❌Where I can buy a ticket?
✅Where can I buy a ticket?
Në pyetje can vjen para kryefjalës.

Kurthe për shqipfolësit

1. «Mund të» → can to. Në shqip pas «mund» vjen gjithmonë «të»: «Pyet Dritanin, ai mund ta shpjegojë më mirë se unë». Fjalë për fjalë del can to. Në anglisht pas can vjen direkt forma bazë.

❌Ask Dritan, he can to explain it better than me.
✅Ask Dritan, he can explain it better than me. ose Ask Dritan, he can explain it better than I can.
pas can: pa to

2. «Di të» → know to. Për aftësitë shqipja thotë shpesh «di të»: «Papagalli ynë di të thotë hello në tri gjuhë». Fjalë për fjalë del know to. Në anglisht aftësia është can.

⚠️Our parrot knows to say hello in three languages.
✅Our parrot can say hello in three languages. ose Our parrot knows how to say hello in three languages.
Gramatikisht është e saktë, por know to do të thotë «e di që duhet»; për aftësinë: can ose know how to

3. Rendi në pyetje. «Ku mund ta ndryshoj fjalëkalimin në këtë aplikacion?» Në shqip kryefjala nuk duket fare, prandaj kur e shtojmë në anglisht, e vendosim lehtë para can, si në fjalinë pohore. Në pyetje rendi është: fjala pyetëse + can + kryefjala.

❌How I can change my password in this app?
✅How can I change my password in this app?
can para kryefjalës

4. «Mund» për një mundësi të veçantë. «Mos i lër këmishët jashtë, mund t'i marrë era sonte». Në shqip «mund» shërben edhe për mundësinë. Në anglisht can përdoret për mundësinë e përgjithshme; për diçka që ndoshta do të ndodhë, anglishtja thotë might ose could (shih A2-22).

⚠️Don't leave the shirts outside. The wind can blow them away tonight.
✅Don't leave the shirts outside. The wind might blow them away tonight. ose Don't leave the shirts outside. The wind could blow them away tonight.
Gramatikisht është e saktë, por can flet për mundësinë në përgjithësi; për sonte: might / could

Mos i ngatërroni

can apo can't në të folur – Në të folur të shpejtë t-ja e can't shpesh mezi dëgjohet. Dëgjoni më mirë zanoren dhe theksin (shih Drejtshkrimi dhe shqiptimi).

I can swim.
Di të notoj.
can e shkurtër dhe e dobët; theksi te swim
I can't swim.
Nuk di të notoj.
can't e fortë dhe e theksuar

Can you…? apo Do you…? – Can you…? pyet për aftësinë; Do you…? pyet për zakonet. Shih A1-13.

Can you play the piano?
Di t'i biesh pianos?
e ke aftësinë?
Do you play the piano?
I bie pianos?
a është një nga veprimtaritë e tua?

can apo could – Could është e kaluara e can për aftësinë e përgjithshme dhe një formë më e sjellshme për kërkesat. Shih A2-24 dhe A2-23.

Can you open the door?
Mund ta hapësh derën?
kërkesë normale
Could you open the door, please?
A mund ta hapni derën, ju lutem?
më e sjellshme

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • Në fjalitë pohore can zakonisht është e dobët dhe pa theks: /kən/. Zanorja /ə/ është shumë afër «ë»-së shqipe; thuajeni shumë shkurt dhe pa theks. Theksi bie te folja kryesore: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/.
  • Can't është e fortë dhe e theksuar: /kɑːnt/ (UK), me një «a» të gjatë; /kænt/ (US). I can't swim.
  • Në përgjigjet e shkurtra dhe kur e theksojmë, can është e fortë: Yes, I can /kæn/. Tingulli /æ/ nuk ekziston në shqip: hapni gojën si për «a», por gjuhën mbajeni përpara si për «e».
  • Në fillim të pyetjes can zakonisht është e dobët: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/.
  • Në anglishten britanike dallimi është kryesisht te zanorja: /ə/ e dobët kundrejt /ɑː/ të gjatë. Në anglishten amerikane can (kur theksohet) dhe can't kanë të njëjtën zanore /æ/, prandaj dëgjoni theksin dhe ndalesën e shkurtër në fund të can't.
  • k në fillim të can't shqiptohet me një frymë të lehtë ajri; k e shqipes nuk e ka këtë frymë.
  • Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US).

Rregulli i artë

Can nuk ndryshon kurrë dhe pas saj vjen forma bazë: I can go, she can go. Can you go? I can't go. Pa -s, pa to, pa do, edhe pse në shqip themi «mund të».

Ushtrime

A. Forma

Zgjidhni ose plotësoni formën e saktë.

  1. She ___ … play the guitar.
  2. I can ___ … a horse.
  3. Formoni një pyetje: you / can / swim
  4. Bëjeni mohore: We can park here.
  5. "Can your brother drive?" "No, he ."
  6. Vendosini fjalët në rendin e duhur: can / where / I / a taxi / get / ?

B. Kuptimi

Aftësi (ability), leje (permission), kërkesë (request) apo mundësi (possibility)? Shkruani përgjigjen në anglisht.

  1. Ability, permission, request or possibility? "Can you close the door, please?"
  2. Ability, permission, request or possibility? "You can see the mountains from my window."
  3. Ability, permission, request or possibility? "Can I use your phone?"
  4. A është can e dobët (weak) apo e fortë (strong) te "Yes, I can."?

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. He can plays chess.
  2. Do you can help me?
  3. I don't can come tomorrow.
  4. Can you speak Italian?

D. Në kontekst

Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Fjalët: can, can't (përdorini sa herë të nevojitet)

A job interview
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht.

  1. Shkruani dy gjëra që dini t'i bëni dhe një gjë që nuk dini ta bëni.
  2. Shkruani një kërkesë të sjellshme dhe një pyetje për leje për një ditë në punë ose në shkollë.

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does – mohorja dhe pyetjet në shqip
    you play the piano? (zakon, jo aftësi)
  2. A1-15 Always, usually, never: ndajfoljet e shpeshtësisë në anglisht
    Vendosini fjalët në rendin e duhur: never / find / I / my keys / can
  3. A1-16 Question words: fjalët pyetëse në anglisht (what, where, who, how…)
    languages do you speak?
Përgjigjet

A. Forma

  1. can
  2. ride
  3. Can you swim?
  4. We can't park here. / We cannot park here.
  5. can't / cannot
  6. Where can I get a taxi?

B. Kuptimi

  1. request
  2. possibility
  3. permission
  4. strong

C. Gjeni gabimin

  1. He can play chess.
  2. Can you help me?
  3. I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
  4. ✓ Can you speak Italian?

D. Në kontekst

  1. can
  2. can
  3. Can
  4. can't / cannot
  5. can
  6. Can

E. Radha juaj

  1. I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
  2. Can you help me with this, please? Can I leave at four today?

F. Përsëritje e përzier

  1. Do
  2. I can never find my keys.
  3. What / How many / Which
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play