Can и can't на англиски: можам, знам, смеам – објаснување и вежби
Can and Can't
На оваа страница
Цел
По оваа лекција ќе знаете со can и can't да кажете што знаете или можете да правите, да побарате дозвола, да замолите некого за нешто и да кажете што е општо можно. Ќе знаете и да го изговорите can и can't така што соговорникот ќе ги разликува.
Главна идеја
Can има една голема идеја: нешто е можно. Замислете семафор. Can е зелено светло: патот е отворен. Can't е црвено светло: патот е затворен.
Светлото може да е зелено од различни причини. Затоа што имам вештина (I can swim). Затоа што некој дозволува (You can park here). Затоа што светот така функционира (You can buy tickets online). А Can you help me? всушност прашува: „Дали за тебе светлото е зелено?“
Can е модален глагол – посебен помошен глагол што му додава значење на главниот глагол. Модалните глаголи како can не се менуваат: нема -s, нема to, нема do. I can, she can, they can – и секогаш по нив доаѓа основната форма: can swim, can help, can see.
Одречно е can't (или cannot). Во прашањето can едноставно оди на почетокот: Can you drive?
Македонски и англиски
Кај нас оваа работа ја вршат неколку глаголи: „знам да“ (вештина: „знам да пливам“), „можам да“ (можност: „можам утре да дојдам“), „може ли“ и „смеам“ (дозвола: „Може ли да седнам?“). На англиски сето тоа го прави еден збор: can. Нашите глаголи се менуваат по лице („можам, може“), а can никогаш. По нашите глаголи доаѓа „да“ + глагол во лице („можам да пливам“), а по can доаѓа само основната форма, без to: нашето „да“ не е англиското to. Одречното „не можам“ на англиски е еден збор: can't, без don't. А нашето „може да се купи“, „се гледа“ на англиски бара подмет: You can buy…, You can see…
| Македонски | Англиски | Што е различно? |
|---|---|---|
| Знам да пливам. | I can swim. | вештина → can + основна форма, без to |
| Можам утре да дојдам. | I can come tomorrow. | можност → can; нашето „да“ не е to |
| Може ли да седнам тука? | Can I sit here? | дозвола → Can I…? |
| Таа знае да плива. | She can swim. | кај нас глаголот се менува; can останува ист, без -s |
| Не можам да дојдам. | I can't come. | „не можам“ → can't, без don't |
| Билети може да се купат онлајн. | You can buy tickets online. | кај нас „може да се“; на англиски подмет you |
| Каде можам да купам…? | Where can I buy…? | на англиски can пред подметот |
| Кои јазици ги знаеш? | What languages can you speak? | кај нас без втор глагол; на англиски can + глагол |
Накратко: „знам да“, „можам да“ и „може ли“ најчесто се едно исто can; тоа не се менува, по него доаѓа основната форма без to, а одречно е can't.
Форма
Потврдна и одречна реченица
| Подмет | can / can't | Основна форма | Остатокот |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | can | speak | two languages. |
| he / she / it | can | swim | very well. |
| I / you / we / they | can't (cannot) | come | tonight. |
| he / she / it | can't (cannot) | drive. |
- Иста форма за сите лица: she can, никогаш she cans.
- По can нема to: can go, никогаш can to go.
- Cannot обично се пишува заедно. Can't е вообичаениот облик во говорот и во неформалното пишување.
Прашања со да / не и кратки одговори
| Can | Подмет | Основна форма | Кратки одговори |
|---|---|---|---|
| Can | you | cook? | Yes, I can. / No, I can't. |
| Can | she | come to the party? | Yes, she can. / No, she can't. |
| Can | we | park here? | Yes, you can. / No, you can't. |
Прашања со прашален збор (Q-A-S-I, видете A1-16): can е помошниот глагол.
| Прашален збор | can | Подмет | Основна форма + остатокот |
|---|---|---|---|
| What languages | can | you | speak? |
| Where | can | I | buy a SIM card? |
Употреба
1Вештина
Користете can / can't за вештини и за она што можете да го направите. За вештина во минатото (I could swim when I was five) видете A2-24.
2Дозвола
Користете Can I / Can we…? за да прашате дали нешто е дозволено. You can / You can't дава или не дава дозвола или кажува правило.
3Молби
Користете Can you…? кога молите некого да направи нешто. Со please звучи пољубезно. Could you…? е малку поучтиво: видете A2-23. Кај нас често велиме „Може ли…?“ или „Би можел ли…?“; на англиски Can you…, please? е сосема учтиво.
4Општа можност
Користете can за да кажете што е општо можно – како функционираат работите, што нуди некое место. It can be… значи „знае да биде“, „понекогаш е“. Кај нас тука често велиме „може да се“ или „се гледа“, а на англиски подметот обично е you.
Чести грешки
Замки за говорителите на македонски
1. „Може сè уште да оди“ → can to. Кај нас по „можам“ и „знам“ вториот глагол доаѓа со „да“: „Баба ми може сè уште да оди пеш“, „Можеш ли да ми ги пратиш?“. Англискиот глагол често го учиме со to, па нашето „да“ лесно станува to. Но по can доаѓа само основната форма.
2. „Веќе знае да вози“ → knows to drive. За вештина кај нас најчесто велиме „знам да“: „Знае да вози“, „Знам да свирам гитара“. На англиски know to значи нешто друго („знае дека треба да…“). За вештина користете can или know how to.
3. „…и таму може да се најде…“ → can find без подмет. Кај нас за општа можност велиме „може да се“: „На пазарот во Битола може да се најде свежо сирење“. Англиската изјавна реченица бара подмет; за општа можност тоа обично е you (понекогаш people).
4. „До колку часот можам да се вратам?“ → What time I can…? Кај нас по прашалниот збор доаѓа глаголот во лице, без промена на редот: „До колку часот можам да се вратам?“, „Кого можеме да прашаме?“. На англиски can оди веднаш по прашалниот збор, пред подметот.
Не мешајте
can и can't во говорот – во брзиот говор t во can't често тешко се слуша. Слушајте ја самогласката и нагласокот (видете Правопис и изговор).
Can you…? и Do you…? – Can you…? прашува за вештина; Do you…? прашува за навика. Видете A1-13.
can и could – could е минато од can за општа вештина и поучтива форма за молби. Видете A2-24 и A2-23.
Правопис и изговор
- Во потврдната реченица can обично е слабо и ненагласено: /kən/. Нагласокот е на главниот глагол: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/. Ние немаме ваков слаб глас /ə/: изговорете го кратко и опуштено, не како јасно „а“ или „е“.
- Can't е силно и нагласено: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). I can't swim. Британското /ɑː/ е долго и длабоко, како долго „а“ со отворена уста.
- Во краткиот одговор и кога се нагласува, can е силно: Yes, I can /kæn/. /æ/ го немаме: отворете ја устата како за „а“, а јазикот турнете го напред како за „е“.
- На почетокот на прашањето can обично е слабо: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/.
- Во британскиот изговор разликата е главно во самогласката: слабо /ə/ наспроти долго /ɑː/. Во американскиот нагласеното can и can't имаат иста самогласка /æ/, па слушајте го нагласокот и кратката пауза на крајот од can't.
- Англиското /k/ на почетокот на зборот е со придув (аспирација): мал издишок воздух по к. Нашето „к“ е без придув, па на почетокот на can додајте малку воздух.
- Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US).
Златно правило
Can никогаш не се менува и по него доаѓа основната форма: I can go, she can go. Can you go? I can't go. Нема -s, нема to, нема do. „Знам да“, „можам да“ и „може ли“ најчесто се can, нашето „да“ не е to, а „може да се купи“ е you can buy.
Вежби
A. Форма
Изберете ја точната форма, составете прашање или одречна реченица или подредете ги зборовите.
-
She ___ … play the guitar.
-
I can ___ … a horse.
-
Составете прашање: you / can / swim
-
Составете одречна реченица: We can park here.
-
"Can your brother drive?" "No, he ."
-
Подредете ги зборовите: can / where / I / a taxi / get / ?
B. Значење
Дали реченицата изразува вештина (ability), дозвола (permission), молба (request) или можност (possibility)? Напишете го одговорот на англиски.
-
Ability, permission, request or possibility? "Can you close the door, please?"
-
Ability, permission, request or possibility? "You can see the mountains from my window."
-
Ability, permission, request or possibility? "Can I use your phone?"
-
Дали can во реченицата "Yes, I can." е слабо (weak) или силно (strong)?
C. Најдете ја грешката
Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.
-
He can plays chess.
-
Do you can help me?
-
I don't can come tomorrow.
-
Can you speak Italian?
D. Во контекст
Дополнете ги зборовите што недостасуваат во разговорот. Користете can и can't (секој збор може да се користи повеќе пати).
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.
E. Ваш ред е
Напишете на англиски за себе и за вашиот работен ден.
-
Напишете две работи што знаете да ги правите и една што не знаете.
-
Напишете една учтива молба и едно барање дозвола на работа или на училиште.
F. Мешано повторување
Повторете ги темите од претходните лекции.
-
A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does – одречни реченици и прашања на англиски you play the piano? (habit, not ability)
-
A1-15 Always, usually, never: прилози за честота на англиски – објаснување и вежби Подредете ги зборовите: never / find / I / my keys / can
-
A1-16 Прашални зборови на англиски: what, where, who, how и ред на зборовите languages do you speak?
Одговори
A. Форма
- can
- ride
- Can you swim?
- We can't park here. / We cannot park here.
- can't / cannot
- Where can I get a taxi?
B. Значење
- request
- possibility
- permission
- strong
C. Најдете ја грешката
- He can play chess.
- Can you help me?
- I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
- ✓ Can you speak Italian?
D. Во контекст
- can
- can
- Can
- can't / cannot
- can
- Can
E. Ваш ред е
- I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
- Can you help me with this, please? Can I leave at four today?
F. Мешано повторување
- Do
- I can never find my keys.
- What / How many / Which
