Câu mệnh lệnh (Imperatives), Let's và cách đưa ra gợi ý trong tiếng Anh
Imperatives, Let's and Suggestions
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể đưa ra hướng dẫn, chỉ đường và cảnh báo (Turn left. Don't touch that!), mời người khác (Come in!), làm cho lời nói nhẹ nhàng hơn với please, và đưa ra gợi ý với Let's, How about…?, What about…? và Why don't we…?
Ý chính
Đôi khi bạn không muốn miêu tả thế giới, mà muốn thay đổi nó. Bạn muốn ai đó làm một việc gì: Sit down. Open the window. Be careful. Để làm điều này, tiếng Anh dùng câu mệnh lệnh (imperative): động từ nguyên mẫu đứng đầu câu, không có chủ ngữ.
Tại sao không có chủ ngữ? Vì quá rõ ràng: đó là you, người đang nghe. Hãy hình dung một nút bấm hành động: một cái nút có ghi một hành động — Stop. Wait. Go. Bạn bấm nút, và người nghe làm hành động đó.
Muốn nói "đừng làm", hãy đặt Don't phía trước: Don't go. Khi muốn tính cả bản thân mình, tức là bạn và tôi cùng làm, hãy dùng Let's: Let's go. Còn muốn gợi ý nhẹ nhàng hơn, hãy đặt một câu hỏi: How about a coffee? Why don't we go out?
Câu mệnh lệnh có thể nghe khá thẳng, nên chữ please, giọng nói thân thiện và hoàn cảnh rất quan trọng.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt cũng có câu mệnh lệnh, nhưng thường giữ lại người nghe (Con ngồi xuống đi, Anh vào đi) và làm câu mềm hơn bằng những từ như đi, nhé, nào, hãy. Tiếng Anh thường bỏ chủ ngữ, và để giọng nói cùng chữ please làm việc của "đi, nhé". Chữ đừng rất giống Don't, nhưng tiếng Việt nói đừng buồn, đừng muộn mà không cần "là", còn tiếng Anh cần Don't be trước tính từ.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Khác nhau ở đâu |
|---|---|---|
| (Con) ngồi xuống đi. | Sit down. / Sit down, please. | tiếng Anh không có chủ ngữ; "đi, nhé" ≈ giọng thân thiện + please |
| Hãy đọc kỹ câu hỏi. | Read the questions carefully. | "hãy" không cần dịch |
| Đừng chạm vào cái chảo đó. | Don't touch that pan. | "đừng" = Don't + nguyên mẫu |
| Đừng buồn. / Cẩn thận! | Don't be sad. / Be careful! | tính từ cần be |
| Mời anh vào. | Come in! | lời mời: câu mệnh lệnh với giọng ấm áp |
| Mình nghỉ một lát đi. / Chúng ta nghỉ một lát nhé. | Let's take a break. | "mình / chúng ta … đi" → Let's, không thêm we |
| Hay là mình đi dạo nhé? | How about a walk? | gợi ý nhẹ nhàng: How about + danh từ / -ing |
| Sao mình không hỏi Sara? | Why don't we ask Sara? | don't đứng trước we |
Cấu trúc
Câu mệnh lệnh
| Mẫu câu | Ví dụ | |
|---|---|---|
| Khẳng định | nguyên mẫu + … | Open the door. |
| Phủ định | Don't + nguyên mẫu + … | Don't open the door. |
| Với be | Be / Don't be + tính từ | Be quiet. Don't be late. |
| Nhẹ nhàng hơn | Please + câu mệnh lệnh / câu mệnh lệnh + please | Please sit down. / Sit down, please. |
| Always / never | Always / Never + nguyên mẫu | Always say thank you. Never tell anyone. |
- Dạng giống nhau dù nói với một người hay nhiều người: Sit down, Tom. / Sit down, everyone.
- Do not là dạng đầy đủ, dùng trên biển báo và trong các quy định trang trọng: Do not enter.
Let's (= let us)
| Mẫu câu | Ví dụ | |
|---|---|---|
| Gợi ý | Let's + nguyên mẫu | Let's eat out tonight. |
| Phủ định | Let's not + nguyên mẫu | Let's not wait. |
Những cách gợi ý khác
| Mẫu câu | Ví dụ |
|---|---|
| How about / What about + danh từ? | How about a coffee? |
| How about / What about + dạng -ing? | What about going to the beach? |
| Why don't we + nguyên mẫu? | Why don't we take a taxi? |
Dạng -ing (going, taking) sẽ học đầy đủ ở bài A1-22; ở đây bạn chỉ cần học nó sau How about / What about.
Đáp lại một lời gợi ý
| Đồng ý | Từ chối |
|---|---|
| Good idea! / OK. / Sure. / Yes, let's. / Why not? | Sorry, I can't. / I'm not sure. / Maybe another time. |
Cách dùng
1Hướng dẫn
Dùng câu mệnh lệnh cho hướng dẫn từng bước: công thức nấu ăn, ứng dụng, máy móc, bài thi, lớp học.
2Chỉ đường
Dùng câu mệnh lệnh để chỉ cho người khác cách đi đến một nơi.
3Cảnh báo và lời khuyên
Dùng câu mệnh lệnh, thường ngắn và to, để cảnh báo. Always / Never + câu mệnh lệnh là lời khuyên chung, mạnh mẽ.
4Mời người khác vào, ngồi, dùng đồ
Với giọng thân thiện, câu mệnh lệnh nghe ấm áp và hiếu khách, không hề bất lịch sự.
5Let's và Let's not
Dùng Let's để gợi ý cùng làm một việc (bạn + tôi). Let's not gợi ý không làm việc đó.
6How about…? What about…? Why don't we…?
Những câu hỏi này làm lời gợi ý nghe nhẹ nhàng và cởi mở hơn. Sau How about / What about, dùng danh từ hoặc dạng -ing. Sau Why don't we, dùng động từ nguyên mẫu.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. "Đừng" + tính từ thiếu be. Tiếng Việt nói Đừng buồn, Đừng ồn ào mà không cần động từ. Trong tiếng Anh, sad, noisy, shy là tính từ, nên sau Don't phải có be.
2. Giữ lại người nghe làm chủ ngữ. Tiếng Việt hay nói Anh cứ ngồi đi, Con rửa tay đi. Dịch từng chữ, câu tiếng Anh sẽ có you. Trong câu mệnh lệnh thông thường, you làm câu nghe như ra lệnh, thậm chí bực bội.
3. "Mình … đi" thành Let's we. Let's đã có nghĩa là "chúng ta", nên đừng thêm we.
4. "Sao mình không…?" giữ trật tự câu trần thuật. Tiếng Việt không đổi trật tự từ trong câu hỏi, nên Sao mình không đi bơi? dễ thành Why we don't…? Trong tiếng Anh, don't đứng trước we.
Đừng nhầm lẫn
Câu mệnh lệnh và Can you…? — Câu mệnh lệnh là bảo; Can you…? là hỏi. Với người lạ, trong cửa hàng hay ở chỗ làm, lời nhờ vả thường lịch sự hơn. Xem A1-17 và A2-23.
Let's và lets — Let's (có dấu nháy) = let us, một lời gợi ý. Lets (không có dấu nháy) là động từ let + -s = cho phép. Xem B1-18.
Don't và Doesn't — Câu mệnh lệnh phủ định luôn dùng Don't (hoặc Do not), kể cả khi nói với một người. Doesn't chỉ dùng cho he / she / it ở thì hiện tại đơn. Xem A1-13.
Chính tả và phát âm
- Let's = let us. Dấu nháy thay cho chữ u: /lets/. Đừng viết Lets go. Âm cuối là cụm /ts/: đừng bỏ /t/ hay /s/, nếu không Let's go sẽ nghe như Let go (buông ra).
- Don't chỉ có một âm tiết: /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US). Khi nói nhanh, âm t thường không nghe rõ: Don't worry. Nhưng âm /n/ và nguyên âm đôi /əʊ/ phải rõ, để không lẫn với do.
- Nhấn vào động từ chính, hoặc vào từ nhỏ trong những động từ như sit down: Sit down. Don't touch it. Khi cảnh báo, nhấn vào Don't: Don't touch it!
- Giọng nói thay đổi ý nghĩa. Giọng đều đều, hạ xuống có thể nghe như ra lệnh; giọng mềm hơn cùng please nghe thân thiện. Trong tiếng Anh, chính ngữ điệu làm việc của "đi, nhé, nha".
- Please ở cuối câu (Sit down, please) thường nghe thân thiện hơn một chữ please mạnh ở đầu câu, vì cách đó có thể nghe như mất kiên nhẫn.
- Khi nói nhấn mạnh hoặc bực bội, đôi khi có thêm chủ ngữ: You sit here! Đây là cách nói đặc biệt, không phải mẫu bình thường.
Quy tắc vàng
Bắt đầu bằng động từ nguyên mẫu, thường không có chủ ngữ: Sit down. Phủ định: Don't + nguyên mẫu (với tính từ: Don't be + tính từ). Muốn tính cả mình, dùng Let's / Let's not + nguyên mẫu. Muốn gợi ý nhẹ nhàng hơn, dùng How about / What about + danh từ hoặc dạng -ing, hoặc Why don't we + nguyên mẫu.
Luyện tập
A. Hình thức
Chọn dạng đúng, viết câu phủ định hoặc sắp xếp từ.
-
___ … your books, please.
-
Viết câu phủ định: Touch the screen.
-
Viết câu phủ định: Let's go out tonight.
-
late for the meeting! (câu mệnh lệnh phủ định của be)
-
How about (have) lunch in the park?
-
Sắp xếp các từ thành câu: forget / never / your password
B. Ý nghĩa
Câu này là gì? Trả lời bằng tiếng Anh: instruction (hướng dẫn), warning (cảnh báo) hay suggestion (gợi ý). Hoặc chọn đáp án đúng.
-
Instruction, warning or suggestion? "Watch out! The dog bites."
-
Instruction, warning or suggestion? "Why don't we take the train?"
-
"Let's go to the cinema." Chọn câu đáp lại phù hợp nhất: …
-
Chọn đáp án đúng: … take a taxi.
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
Not park here.
-
Let's to have lunch.
-
Please you wait here.
-
What about a pizza?
D. Trong ngữ cảnh
Điền từ thích hợp vào đoạn hội thoại; dùng động từ trong ngoặc nếu có.
Mia: I'm bored. 15 do something!
Ben: OK. How about 16 (go) to the lake?
Mia: Hmm, it's cold today. Why 17 we go to the cinema?
Ben: Good idea. 18 (not / forget) your student card — it's cheaper.
Mia: Thanks! 19 (meet) at the station at three.
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh.
-
Viết ba lời dặn cho một vị khách đến nhà bạn.
-
Bạn của bạn đang chán. Viết hai lời gợi ý theo hai cách khác nhau.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
A1-17 Cách dùng can và can't trong tiếng Anh: khả năng, xin phép, nhờ vả you help me with my bags, please?
-
A1-13 Thì hiện tại đơn: câu phủ định và câu hỏi với do, does, don't, doesn't My brother (not / eat) fish.
-
A1-15 Trạng từ chỉ tần suất (always, usually, never): vị trí và cách dùng Sắp xếp các từ thành câu: on Sundays / we / visit / always / our grandmother
Đáp án
A. Hình thức
- Open
- Don't touch the screen. / Do not touch the screen.
- Let's not go out tonight.
- Don't be / Do not be
- having
- Never forget your password.
B. Ý nghĩa
- warning
- suggestion
- Good idea!
- Let's
C. Tìm lỗi sai
- Don't park here. / Do not park here.
- Let's have lunch.
- Please wait here. / Wait here, please.
- ✓ What about a pizza?
D. Trong ngữ cảnh
- Let's
- going
- don't
- Don't forget / Do not forget
- Let's meet / Meet
E. Đến lượt bạn
- Take off your shoes, please. Don't sit on that chair — it's broken. Help yourself to tea.
- Let's go for a walk. Why don't we watch a film?
F. Ôn tập tổng hợp
- Can / Could / Will / Would
- doesn't eat / does not eat
- We always visit our grandmother on Sundays. / On Sundays we always visit our grandmother. / On Sundays, we always visit our grandmother.
