Цаг, гараг, огноо англиар: first, second, half past, the fifth of May
Time, Days and Dates
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та дэс тоо (first, second, third) хэрэглэж, гараг, сар, огноог британи ба америк хэлбэрээр хэлж, бичиж, оныг хэлж, цагийг хоёр янзаар хэлж, What time is it?, What's the date today?, When's your birthday? гэж асууж чадна.
Гол санаа
Нэг хананд өлгөсөн цаг ба хуанли-г төсөөлөөрэй. Цаг What time is it? гэсэн асуултад хариулна. Хуанли What's the date? гэсэн асуултад хариулна. Англиар тус бүр нь арай өөр системтэй.
Хуанли дээр огноо бол сар доторх байр: тавдугаар сарын тав дахь өдөр. Тиймээс огноонд дэс тоо (ordinal) хэрэглэнэ – юмыг дараалалд оруулдаг тоо: first, second, third, fourth… Тоолох тоог та A1-04-өөс мэднэ; дэс тоо түүнээс үүснэ.
Цагийг хоёр янзаар хэлдэг. Уламжлалт арга цагны нүүрийг хардаг: half past seven, (a) quarter to eight. Дижитал арга зүгээр тоог уншина: seven thirty, seven forty-five. Хоёулаа зөв, хоёулаа түгээмэл.
Оныг ихэвчлэн хоёр хэсэг-ээр хэлдэг: 19 | 99 → nineteen ninety-nine.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор сар нэргүй, дугаартай: «нэгдүгээр сар», «тавдугаар сар». Англиар сар бүр нэртэй, том үсгээр бичнэ: January, May. Монголоор өдрийг энгийн тоо + «-ны / -ний»-гээр хэлдэг («тавдугаар сарын тавны өдөр»), англиар дэс тоо: the fifth of May. Монголоор огноог том нэгжээс эхэлж хэлдэг (он, сар, өдөр); англиар британи хэлбэрт өдөр эхэнд, америк хэлбэрт сар эхэнд.
Бусад ялгаа. Нэгдүгээрт, монголоор оныг бүтэн тоогоор хэлдэг («мянга есөн зуун ерэн ес»), англиар ихэвчлэн хоёр хэсэг: nineteen ninety-nine. Хоёрдугаарт, «долоо хагас» гэж хагасыг тооны ард хэлдэг, англиар half past seven эсвэл seven thirty. «Найм болоход арван минут дутуу» → ten to eight. Гуравдугаарт, гараг, сарын нэрийг монголоор жижиг үсгээр бичдэг, англиар том үсгээр. Энд адилхан зүйл ч бий: дэс тоог монголоор ч тусгай хэлбэрээр хэлдэг («гуравдугаар давхар», «анх удаа»), англиар ч: the third floor, the first time.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Тавдугаар сарын тавны өдөр | the fifth of May / May fifth | монголоор өдөр энгийн тоогоор; англиар сарын нэр + дэс тоо |
| Гуравдугаар давхарт | on the third floor | энд адилхан: дэс тоо; англиар the нэмнэ |
| Мянга есөн зуун ерэн ес | nineteen ninety-nine | монголоор бүтэн тоо; англиар хоёр хэсэг |
| Долоо хагас болж байна. | It's half past seven. / It's seven thirty. | «хагас» тооны ард; англиар half past + цаг |
| Найм болоход арван минут дутуу байна. | It's ten to eight. | «… дутуу» → to + дараагийн цаг |
| Хэдэн цаг болж байна? | What time is it? | «хэдэн цаг» → What time; англиар өгүүлэгдэхүүн it |
| даваа гараг, нэгдүгээр сар | Monday, January | монголоор жижиг үсэг, сар дугаартай; англиар нэр + том үсэг |
Товчхондоо: огноонд дэс тоо (the fifth), сарын нэр, том үсэг; оныг хоёр хэсгээр; «хагас» → half past, «… дутуу» → to.
Бүтэц
Дэс тоо
| Тоо | Үг | Бичлэг | Тоо | Үг | Бичлэг |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | first | 1st | 11 | eleventh | 11th |
| 2 | second | 2nd | 12 | twelfth | 12th |
| 3 | third | 3rd | 13 | thirteenth | 13th |
| 4 | fourth | 4th | 20 | twentieth | 20th |
| 5 | fifth | 5th | 21 | twenty-first | 21st |
| 8 | eighth | 8th | 22 | twenty-second | 22nd |
| 9 | ninth | 9th | 30 | thirtieth | 30th |
Ихэнх дэс тоо = тоо + -th. Том тоонд зөвхөн сүүлийн хэсэг өөрчлөгдөнө: twenty-first, thirty-second, thirty-third.
Гараг, сар – үргэлж том үсгээр
| Гараг | Monday, Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday, Saturday, Sunday |
|---|---|
| Сар | January, February, March, April, May, June, July, August, September, October, November, December |
Улирал том үсэггүй: spring, summer, autumn (UK) / fall (US), winter.
Огноо
| Бичих | Хэлэх | |
|---|---|---|
| UK | 5 May 2026 / 5th May 2026 | the fifth of May / May the fifth |
| US | May 5, 2026 / May 5th | May fifth |
| Тоогоор, UK | 05/06/2026 | = 5 June |
| Тоогоор, US | 05/06/2026 | = May 6 |
Он
| Он | Хэлэх |
|---|---|
| 1999 | nineteen ninety-nine |
| 1905 | nineteen oh five |
| 1800 | eighteen hundred |
| 2000 | two thousand |
| 2005 | two thousand and five (UK) / two thousand five (US) |
| 2026 | twenty twenty-six; мөн two thousand and twenty-six (UK) / two thousand twenty-six (US) |
Цаг хэлэх
| Цаг | Уламжлалт | Дижитал |
|---|---|---|
| 7:00 | seven o'clock | seven o'clock / seven |
| 7:05 | five past seven (UK) / five after seven (US) | seven oh five |
| 7:15 | (a) quarter past seven (UK) / (a) quarter after seven (US) | seven fifteen |
| 7:30 | half past seven | seven thirty |
| 7:45 | (a) quarter to eight | seven forty-five |
| 7:50 | ten to eight | seven fifty |
- 1–30 минутад past, 31–59 минутад to: twenty-five to nine = 8:35. (Америк англид of, till ч сонсогддог: a quarter of eight.)
- 5, 10, 20, 25-аас бусад тоонд minutes нэмнэ: seven minutes past six.
- a.m. = үд дундаас өмнө; p.m. = үд дундаас хойш. Хуваарьт ихэвчлэн 24 цагийн систем: 18:30 = eighteen thirty.
- Албан бус британи англид half seven = 7:30.
Асуулт
| Асуулт | Хариулт |
|---|---|
| What time is it? / What's the time? (UK) | It's ten past four. |
| What day is it today? | It's Thursday. |
| What's the date today? | It's the third of June. / It's June third. |
| When's your birthday? | It's the twelfth of October. / It's October twelfth. |
Хэрэглээ
1Дэс тоо
Дараалал, байрлалд дэс тоо хэрэглэнэ: давхар, уралдаан, төрсөн өдөр, анх удаа.
2Гараг, сар
Гараг, сар бол нэр тул үргэлж том үсгээр эхэлнэ.
3Огноо
Британи англид ихэвчлэн өдөр эхэнд, америк англид сар эхэнд. Огноог дэс тоогоор хэлнэ. (Огноотой on-ийг A1-20-д үзнэ.)
4Он
Ихэнх оныг хоёр хэсгээр хэлнэ. 2000–2009-д two thousand (and)…; 2010-аас хойш twenty ten ч, two thousand (and) ten ч хэрэглэгдэнэ.
5Цаг хэлэх – уламжлалт арга
What time is it? гэж асуугаад It's… гэж хариулна. Цагийн эхний хагаст past, хоёр дахь хагаст to.
6Цаг хэлэх – дижитал арга
Цагаа хэлээд дараа нь минутаа хэлнэ. Хуваарь, цаг товлолт, утсанд их түгээмэл.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «Долдугаар сарын арван нэгэнд» → энгийн тоо. Монголоор өдрийг энгийн тоогоор хэлдэг: «Наадам жил бүр долдугаар сарын арван нэгэнд эхэлдэг». Тиймээс англиар eleven гэж тоолох тоо хэрэглэх нь элбэг. Англиар огноонд дэс тоо.
2. «Ес хагас» → nine and half. Монголоор хагасыг цагийн ард хэлдэг: «Өвөөгийн Чойроос ирэх галт тэрэг өнөө орой ес хагаст ирнэ». Англиар half past + цаг, эсвэл дижитал хэлбэр.
3. Оныг бүтэн тоогоор. Монголоор «Эмээ маань мянга есөн зуун жаран есөн оны анхны оёдлын машинаа одоо ч хэрэглэдэг» гэж оныг бүтэн хэлдэг. Англиар энэ нь ойлгогдох ч хачин, удаан сонсогдоно. 2000 оноос өмнөх оныг хоёр хэсгээр хэлнэ.
4. «Гурав дахь буудал дээр» → the-гүй дэс тоо. Монголоор артикль байхгүй тул «Төв шуудангаас хойшхи гурав дахь буудал дээр буугаарай» гэдгийг орчуулахад дэс тооны өмнө the мартагддаг. Давхар, гудамж, буудал, удаа зэрэгт дэс тоо ихэвчлэн the-тэй.
5. Гараг, сар жижиг үсгээр. Монголоор «пүрэв гараг», «аравдугаар сар» гэж жижиг үсгээр бичдэг. Англиар гараг, сарын нэр үргэлж том үсгээр.
Бүү андуураарай
UK ба US огноо – 04/07 нь Их Британид 4 July, АНУ-д April 7. Өөр улсын хүнд бичихдээ сарыг үгээр бичээрэй.
half past seven эсвэл half seven – Британи англид хоёулаа 7:30; half seven албан бус. Америк англид seven thirty эсвэл half past seven гэнэ.
What time is it? эсвэл What's the date? – Time бол цаг; date бол хуанли.
Зөв бичих ба дуудлага
- Дүрмийн бус бичлэг: five → fifth, nine → ninth (e-гүй), twelve → twelfth, eight → eighth (нэг t), twenty → twentieth, thirty → thirtieth.
- twenty-first-ээс ninety-ninth хүртэл зураастай бичнэ.
- Төгсгөлийн th бол /θ/: fourth /fɔːθ/ (UK), /fɔːrθ/ (US); fifth /fɪfθ/; sixth /sɪksθ/. /θ/ монгол хэлэнд байхгүй: хэлний үзүүрийг шүдний хооронд хөнгөн хавчуулаад агаар үлээгээрэй. «с» эсвэл «т» болгож болохгүй. Fifth, sixth хэцүү – эхлээд удаан хэлээрэй, гийгүүлэгчдийн хооронд эгшиг бүү нэмээрэй.
- third /θɜːd/ (UK), /θɝːd/ (US). /ɜː/ монгол хэлэнд байхгүй: уруулаа тэгш, сул байлгаад «ө»-тэй ойролцоо, гэхдээ уруулаа дугуйлахгүй урт эгшиг гаргаарай.
- o'clock /əˈklɒk/ (UK), /əˈklɑːk/ (US) – өргөлт clock дээр, эхний үе дээр биш.
- Цаг, онд 0-ийг O үсэг шиг oh гэж уншина: nineteen oh five, ten oh five.
- Wednesday /ˈwenzdeɪ/ – эхний d дуудагдахгүй. February-г ихэвчлэн /ˈfebruəri/ эсвэл /ˈfebjuəri/ гэж хэлдэг.
- thirteen ↔ thirty: тоолохдоо thir-TEEN сүүлийн үе дээр, THIR-ty эхний үе дээр өргөлттэй. Цагийг сонсохдоо анхааралтай байгаарай.
Алтан дүрэм
Энгийн тоо-гоор тоолно (five, thirty); дараалал, огноог дэс тоо-гоор хэлнэ (the fifth, the thirtieth). Гараг, сар том үсгээр. Цагт 30 минут хүртэл past, 30-аас хойш to – эсвэл зүгээр тоогоор уншина: seven forty-five. Монголоор «тавны өдөр», «долоо хагас» гэдэг ч англиар the fifth, half past seven.
Дасгал
A. Бүтэц
Дэс тоо, он, цагийг англиар бичнэ үү.
-
Дэс тоогоор бичнэ үү: 2
-
Дэс тоогоор бичнэ үү: 12
-
Дэс тоогоор бичнэ үү: 22
-
Оныг үгээр бичнэ үү: 1984
-
Цагийг уламжлалт аргаар бичнэ үү: 6:15
-
Цагийг уламжлалт аргаар бичнэ үү: 9:40
-
Цагийг дижитал аргаар бичнэ үү: 4:30
B. Утга
Зөв хариултыг сонгоно уу.
-
US хэлбэрээр 03/04 гэдэг нь: …
-
UK хэлбэрээр 03/04 гэдэг нь: …
-
"It's a quarter to five." Дижитал аргаар бол…
-
Асуултыг сонгоно уу: "___?" "It's the ninth of July."
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
the nineth of May
-
It's forty past eight.
-
My birthday is the 3 of June.
-
Our holiday starts on the first of August.holiday (UK); vacation (US)
D. Нөхцөл байдалд
Харилцан яриаг уншаад дутуу үгийг нөхөөрэй.
Kate: When's your birthday, Tom?
Tom: It's the 16 (31) of August.
Kate: Oh, that's a Saturday this year. What time 17 your party?
Tom: At half 18 seven.
Kate: Great. My train gets in at seven 19 (7:15) — perfect!
Tom: And what's the date today?
Kate: It's the 20 (2) of August. So, about four weeks!
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Төрсөн өдрөө хоёр янзаар (UK ба US хэлбэрээр) бичнэ үү.
-
Та хэдэн цагт босож, хэдэн цагт унтдаг вэ? Цаг бүрийг хоёр янзаар бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A1-04 Англи тоо (Numbers): нас, үнэ, утасны дугаар монголоор Үгээр бичнэ үү: 350 (UK)
-
A1-16 Асуух үгс монголоор: what, where, when, who, why, how ба үгийн дараалал " is your birthday?" "In March."
-
A1-15 Always, usually, never монголоор: давтамжийн дайвар үг ба байрлал Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: is / never / my brother / on time
Хариулт
A. Бүтэц
- second
- twelfth
- twenty-second
- nineteen eighty-four
- a quarter past six / quarter past six / a quarter after six / quarter after six
- twenty to ten
- four thirty
B. Утга
- March 4
- 3 April
- four forty-five
- What's the date
C. Алдааг олоорой
- the ninth of May
- It's twenty to nine. / It's eight forty.
- My birthday is the 3rd of June. / My birthday is the third of June.
- ✓ Our holiday starts on the first of August.
D. Нөхцөл байдалд
- thirty-first / 31st
- is
- past
- fifteen
- second / 2nd
E. Таны ээлж
- the twelfth of October / October twelfth
- I get up at a quarter past seven — seven fifteen. I go to bed at half past eleven — eleven thirty.
F. Холимог давталт
- three hundred and fifty
- When
- My brother is never on time.
