SlowingoДүрэм
A1 20 / 32

Цаг, гараг, огноо англиар: first, second, half past, the fifth of May

Time, Days and Dates

Энэ хуудсанд
  1. Зорилго
  2. Гол санаа
  3. Монгол хэл ба англи хэл
  4. Бүтэц
  5. Хэрэглээ
  6. Түгээмэл алдаа
  7. Монголчуудад тохиолддог урхи
  8. Бүү андуураарай
  9. Зөв бичих ба дуудлага
  10. Алтан дүрэм
  11. Дасгал

Зорилго

Энэ хичээлийн дараа та дэс тоо (first, second, third) хэрэглэж, гараг, сар, огноог британи ба америк хэлбэрээр хэлж, бичиж, оныг хэлж, цагийг хоёр янзаар хэлж, What time is it?, What's the date today?, When's your birthday? гэж асууж чадна.

Гол санаа

Нэг хананд өлгөсөн цаг ба хуанли-г төсөөлөөрэй. Цаг What time is it? гэсэн асуултад хариулна. Хуанли What's the date? гэсэн асуултад хариулна. Англиар тус бүр нь арай өөр системтэй.

Хуанли дээр огноо бол сар доторх байр: тавдугаар сарын тав дахь өдөр. Тиймээс огноонд дэс тоо (ordinal) хэрэглэнэ – юмыг дараалалд оруулдаг тоо: first, second, third, fourth… Тоолох тоог та A1-04-өөс мэднэ; дэс тоо түүнээс үүснэ.

Цагийг хоёр янзаар хэлдэг. Уламжлалт арга цагны нүүрийг хардаг: half past seven, (a) quarter to eight. Дижитал арга зүгээр тоог уншина: seven thirty, seven forty-five. Хоёулаа зөв, хоёулаа түгээмэл.

Оныг ихэвчлэн хоёр хэсэг-ээр хэлдэг: 19 | 99 → nineteen ninety-nine.

Монгол хэл ба англи хэл

Монголоор сар нэргүй, дугаартай: «нэгдүгээр сар», «тавдугаар сар». Англиар сар бүр нэртэй, том үсгээр бичнэ: January, May. Монголоор өдрийг энгийн тоо + «-ны / -ний»-гээр хэлдэг («тавдугаар сарын тавны өдөр»), англиар дэс тоо: the fifth of May. Монголоор огноог том нэгжээс эхэлж хэлдэг (он, сар, өдөр); англиар британи хэлбэрт өдөр эхэнд, америк хэлбэрт сар эхэнд.

Бусад ялгаа. Нэгдүгээрт, монголоор оныг бүтэн тоогоор хэлдэг («мянга есөн зуун ерэн ес»), англиар ихэвчлэн хоёр хэсэг: nineteen ninety-nine. Хоёрдугаарт, «долоо хагас» гэж хагасыг тооны ард хэлдэг, англиар half past seven эсвэл seven thirty. «Найм болоход арван минут дутуу» → ten to eight. Гуравдугаарт, гараг, сарын нэрийг монголоор жижиг үсгээр бичдэг, англиар том үсгээр. Энд адилхан зүйл ч бий: дэс тоог монголоор ч тусгай хэлбэрээр хэлдэг («гуравдугаар давхар», «анх удаа»), англиар ч: the third floor, the first time.

МонголоорАнглиарЮу өөр вэ
Тавдугаар сарын тавны өдөрthe fifth of May / May fifthмонголоор өдөр энгийн тоогоор; англиар сарын нэр + дэс тоо
Гуравдугаар давхартon the third floorэнд адилхан: дэс тоо; англиар the нэмнэ
Мянга есөн зуун ерэн есnineteen ninety-nineмонголоор бүтэн тоо; англиар хоёр хэсэг
Долоо хагас болж байна.It's half past seven. / It's seven thirty.«хагас» тооны ард; англиар half past + цаг
Найм болоход арван минут дутуу байна.It's ten to eight.«… дутуу» → to + дараагийн цаг
Хэдэн цаг болж байна?What time is it?«хэдэн цаг» → What time; англиар өгүүлэгдэхүүн it
даваа гараг, нэгдүгээр сарMonday, Januaryмонголоор жижиг үсэг, сар дугаартай; англиар нэр + том үсэг

Товчхондоо: огноонд дэс тоо (the fifth), сарын нэр, том үсэг; оныг хоёр хэсгээр; «хагас» → half past, «… дутуу» → to.

Бүтэц

Дэс тоо

ТооҮгБичлэгТооҮгБичлэг
1first1st11eleventh11th
2second2nd12twelfth12th
3third3rd13thirteenth13th
4fourth4th20twentieth20th
5fifth5th21twenty-first21st
8eighth8th22twenty-second22nd
9ninth9th30thirtieth30th

Ихэнх дэс тоо = тоо + -th. Том тоонд зөвхөн сүүлийн хэсэг өөрчлөгдөнө: twenty-first, thirty-second, thirty-third.

Гараг, сар – үргэлж том үсгээр

ГарагMonday, Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday, Saturday, Sunday
СарJanuary, February, March, April, May, June, July, August, September, October, November, December

Улирал том үсэггүй: spring, summer, autumn (UK) / fall (US), winter.

Огноо

БичихХэлэх
UK5 May 2026 / 5th May 2026the fifth of May / May the fifth
USMay 5, 2026 / May 5thMay fifth
Тоогоор, UK05/06/2026= 5 June
Тоогоор, US05/06/2026= May 6

Он

ОнХэлэх
1999nineteen ninety-nine
1905nineteen oh five
1800eighteen hundred
2000two thousand
2005two thousand and five (UK) / two thousand five (US)
2026twenty twenty-six; мөн two thousand and twenty-six (UK) / two thousand twenty-six (US)

Цаг хэлэх

ЦагУламжлалтДижитал
7:00seven o'clockseven o'clock / seven
7:05five past seven (UK) / five after seven (US)seven oh five
7:15(a) quarter past seven (UK) / (a) quarter after seven (US)seven fifteen
7:30half past sevenseven thirty
7:45(a) quarter to eightseven forty-five
7:50ten to eightseven fifty
  • 1–30 минутад past, 31–59 минутад to: twenty-five to nine = 8:35. (Америк англид of, till ч сонсогддог: a quarter of eight.)
  • 5, 10, 20, 25-аас бусад тоонд minutes нэмнэ: seven minutes past six.
  • a.m. = үд дундаас өмнө; p.m. = үд дундаас хойш. Хуваарьт ихэвчлэн 24 цагийн систем: 18:30 = eighteen thirty.
  • Албан бус британи англид half seven = 7:30.

Асуулт

АсуултХариулт
What time is it? / What's the time? (UK)It's ten past four.
What day is it today?It's Thursday.
What's the date today?It's the third of June. / It's June third.
When's your birthday?It's the twelfth of October. / It's October twelfth.

Хэрэглээ

1Дэс тоо

Дараалал, байрлалд дэс тоо хэрэглэнэ: давхар, уралдаан, төрсөн өдөр, анх удаа.

This is my first time in New York.
Би Нью-Йоркт анх удаа ирж байна.
«анх удаа … -ж байна» → This is my first time
Our flat is on the third floor.
Манай байр гуравдугаар давхарт байдаг.
on the third floor, the заавал; flat (UK), apartment (US)
It's my grandmother's ninetieth birthday on Sunday.
Ням гарагт эмээгийн маань ерэн насны ой.
«ерэн насны ой» → ninetieth birthday
She is always first in the queue.
Тэр үргэлж дарааллын хамгийн эхэнд байдаг.
queue (UK), line (US)
Take the second street on the left.
Зүүн гар талын хоёр дахь гудамжаар ороорой.
«хоёр дахь» → the second

2Гараг, сар

Гараг, сар бол нэр тул үргэлж том үсгээр эхэлнэ.

Today is Monday.
Өнөөдөр даваа гараг.
монголоор жижиг үсэг, англиар Monday
My favourite month is September.
Миний хамгийн дуртай сар бол есдүгээр сар.
«есдүгээр сар» → September
The new term starts in January.
Шинэ улирал нэгдүгээр сард эхэлнэ.
«нэгдүгээр сард» → in January
"What day is it today?" "It's Friday!"
«Өнөөдөр ямар гараг вэ?» «Баасан гараг!»
англиар хариултад It's

3Огноо

Британи англид ихэвчлэн өдөр эхэнд, америк англид сар эхэнд. Огноог дэс тоогоор хэлнэ. (Огноотой on-ийг A1-20-д үзнэ.)

"What's the date today?" "It's the fifth of May."
«Өнөөдөр хэдэн бэ?» «Тавдугаар сарын тав.»
UK ярианд; монголоор «тав», англиар the fifth
"What's the date today?" "It's May fifth."
«Өнөөдөр хэдэн бэ?» «Тавдугаар сарын тав.»
US ярианд
When's your birthday?
Таны төрсөн өдөр хэзээ вэ?
when's = when is
It's the twelfth of October.
Аравдугаар сарын арван хоёрны өдөр.
«арван хоёрны» → the twelfth
My birthday is March 3rd.
Миний төрсөн өдөр гуравдугаар сарын гуравны өдөр.
US хэлбэр; «March third» гэж уншина
Our anniversary is the twenty-first of June.
Манай гэрлэсэн ой зургадугаар сарын хорин нэгэнд.
twenty-first: зөвхөн сүүлийн хэсэг дэс тоо

4Он

Ихэнх оныг хоёр хэсгээр хэлнэ. 2000–2009-д two thousand (and)…; 2010-аас хойш twenty ten ч, two thousand (and) ten ч хэрэглэгдэнэ.

This song is from nineteen ninety-nine.
Энэ дуу 1999 оных.
монголоор «мянга есөн зуун ерэн ес», англиар хоёр хэсэг
The house is from nineteen oh five.
Энэ байшин 1905 онд баригдсан.
0-ийг oh гэж уншина
It's twenty twenty-six.
Одоо 2026 он.
монголоор «хоёр мянга хорин зургаан он»
My car is a two thousand and eight model.
Миний машин 2008 оны загвар.
UK; two thousand eight (US)
The bridge is from eighteen hundred.
Энэ гүүр 1800 оных.
eighteen hundred, «one thousand eight hundred» биш

5Цаг хэлэх – уламжлалт арга

What time is it? гэж асуугаад It's… гэж хариулна. Цагийн эхний хагаст past, хоёр дахь хагаст to.

What time is it?
Хэдэн цаг болж байна?
«хэдэн цаг» → What time; it заавал
It's half past three.
Гурав хагас болж байна.
«гурав хагас» → half past three
What's the time?
Цаг хэд болж байна?
голдуу UK
It's ten to six.
Зургаа болоход арван минут дутуу байна.
«… дутуу» → to; голдуу UK
It's exactly eight o'clock.
Яг найман цаг болж байна.
«яг» → exactly
It's a quarter past nine.
Есөн цаг арван таван минут болж байна.
15 минут = a quarter
It's twenty-five to eleven.
Арван нэг болоход хорин таван минут дутуу байна.
10:35

6Цаг хэлэх – дижитал арга

Цагаа хэлээд дараа нь минутаа хэлнэ. Хуваарь, цаг товлолт, утсанд их түгээмэл.

My train is at seven forty-five.
Миний галт тэрэг долоон цаг дөчин таван минутад хөдөлнө.
дижитал: seven forty-five
It's ten oh five.
Арван цаг таван минут болж байна.
0-ийг oh гэж уншина
The film starts at eight fifteen p.m.
Кино оройн найман цаг арван таван минутад эхэлнэ.
p.m. = үдээс хойш
The last bus is at twenty-three thirty.
Сүүлийн автобус хорин гурван цаг гучин минутад явна.
24 цагийн систем, хуваарь

Түгээмэл алдаа

❌It's the 5 of May.
✅It's the 5th of May.
Огноонд дэс тоо: fifth.
❌the twentyth
✅the twentieth
-ty → -tieth.
❌the fiveth / the nineth
✅the fifth / the ninth
Дүрмийн бус бичлэг.
❌It's forty past eight. (8:40)
✅It's twenty to nine. эсвэл It's eight forty.
30 минутаас хойш to.
❌It's half to eight. (= 7:30)
✅It's half past seven. эсвэл It's seven thirty.
Half-тай үргэлж past, хэзээ ч to биш.
❌My birthday is twelve May.
✅My birthday is the twelfth of May. эсвэл My birthday is May twelfth.
Ярианд огноог дэс тоогоор.
❌It's seven o'clock and half.
✅It's half past seven. эсвэл It's seven thirty.
half past эсвэл дижитал арга.
❌Today is monday.
✅Today is Monday.
Гараг, сар том үсгээр.

Монголчуудад тохиолддог урхи

1. «Долдугаар сарын арван нэгэнд» → энгийн тоо. Монголоор өдрийг энгийн тоогоор хэлдэг: «Наадам жил бүр долдугаар сарын арван нэгэнд эхэлдэг». Тиймээс англиар eleven гэж тоолох тоо хэрэглэх нь элбэг. Англиар огноонд дэс тоо.

❌Naadam starts on eleven July every year.
✅Naadam starts on the eleventh of July every year. эсвэл Naadam starts on July eleventh every year.
огноо: the eleventh

2. «Ес хагас» → nine and half. Монголоор хагасыг цагийн ард хэлдэг: «Өвөөгийн Чойроос ирэх галт тэрэг өнөө орой ес хагаст ирнэ». Англиар half past + цаг, эсвэл дижитал хэлбэр.

❌Grandpa's train from Choir arrives at nine and half tonight.
✅Grandpa's train from Choir arrives at half past nine tonight. эсвэл Grandpa's train from Choir arrives at nine thirty tonight.
half past nine = 9:30

3. Оныг бүтэн тоогоор. Монголоор «Эмээ маань мянга есөн зуун жаран есөн оны анхны оёдлын машинаа одоо ч хэрэглэдэг» гэж оныг бүтэн хэлдэг. Англиар энэ нь ойлгогдох ч хачин, удаан сонсогдоно. 2000 оноос өмнөх оныг хоёр хэсгээр хэлнэ.

⚠️My grandmother still has her first sewing machine from one thousand nine hundred sixty-nine, and it works perfectly.
✅My grandmother still has her first sewing machine from nineteen sixty-nine, and it works perfectly.
Дүрмийн хувьд зөв, гэхдээ англиар оныг ингэж хэлдэггүй; хоёр хэсгээр

4. «Гурав дахь буудал дээр» → the-гүй дэс тоо. Монголоор артикль байхгүй тул «Төв шуудангаас хойшхи гурав дахь буудал дээр буугаарай» гэдгийг орчуулахад дэс тооны өмнө the мартагддаг. Давхар, гудамж, буудал, удаа зэрэгт дэс тоо ихэвчлэн the-тэй.

❌Get off at third stop after the Central Post Office.
✅Get off at the third stop after the Central Post Office.
the third stop

5. Гараг, сар жижиг үсгээр. Монголоор «пүрэв гараг», «аравдугаар сар» гэж жижиг үсгээр бичдэг. Англиар гараг, сарын нэр үргэлж том үсгээр.

❌We fly to Seoul on thursday and come back in early october.
✅We fly to Seoul on Thursday and come back in early October.
Thursday, October – том үсэг

Бүү андуураарай

UK ба US огноо – 04/07 нь Их Британид 4 July, АНУ-д April 7. Өөр улсын хүнд бичихдээ сарыг үгээр бичээрэй.

The deadline is the fourth of July.
Эцсийн хугацаа долдугаар сарын дөрөвний өдөр.
«4 July» гэж бичвэл бүгдэд ойлгомжтой
The deadline is July fourth.
Эцсийн хугацаа долдугаар сарын дөрөв.
«July 4»: US хэлбэр, мөн ойлгомжтой

half past seven эсвэл half seven – Британи англид хоёулаа 7:30; half seven албан бус. Америк англид seven thirty эсвэл half past seven гэнэ.

The café opens at half past seven.
Кафе долоо хагаст нээгддэг.
half past seven = 7:30
See you at half seven!
Долоо хагаст уулзъя!
UK, албан бус

What time is it? эсвэл What's the date? – Time бол цаг; date бол хуанли.

"What time is it?" "It's four o'clock."
«Хэдэн цаг болж байна?» «Дөрвөн цаг.»
цаг
"What's the date?" "It's the first of April."
«Өнөөдөр хэдэн бэ?» «Дөрөвдүгээр сарын нэгэн.»
огноо

Зөв бичих ба дуудлага

  • Дүрмийн бус бичлэг: five → fifth, nine → ninth (e-гүй), twelve → twelfth, eight → eighth (нэг t), twenty → twentieth, thirty → thirtieth.
  • twenty-first-ээс ninety-ninth хүртэл зураастай бичнэ.
  • Төгсгөлийн th бол /θ/: fourth /fɔːθ/ (UK), /fɔːrθ/ (US); fifth /fɪfθ/; sixth /sɪksθ/. /θ/ монгол хэлэнд байхгүй: хэлний үзүүрийг шүдний хооронд хөнгөн хавчуулаад агаар үлээгээрэй. «с» эсвэл «т» болгож болохгүй. Fifth, sixth хэцүү – эхлээд удаан хэлээрэй, гийгүүлэгчдийн хооронд эгшиг бүү нэмээрэй.
  • third /θɜːd/ (UK), /θɝːd/ (US). /ɜː/ монгол хэлэнд байхгүй: уруулаа тэгш, сул байлгаад «ө»-тэй ойролцоо, гэхдээ уруулаа дугуйлахгүй урт эгшиг гаргаарай.
  • o'clock /əˈklɒk/ (UK), /əˈklɑːk/ (US) – өргөлт clock дээр, эхний үе дээр биш.
  • Цаг, онд 0-ийг O үсэг шиг oh гэж уншина: nineteen oh five, ten oh five.
  • Wednesday /ˈwenzdeɪ/ – эхний d дуудагдахгүй. February-г ихэвчлэн /ˈfebruəri/ эсвэл /ˈfebjuəri/ гэж хэлдэг.
  • thirteen ↔ thirty: тоолохдоо thir-TEEN сүүлийн үе дээр, THIR-ty эхний үе дээр өргөлттэй. Цагийг сонсохдоо анхааралтай байгаарай.

Алтан дүрэм

Энгийн тоо-гоор тоолно (five, thirty); дараалал, огноог дэс тоо-гоор хэлнэ (the fifth, the thirtieth). Гараг, сар том үсгээр. Цагт 30 минут хүртэл past, 30-аас хойш to – эсвэл зүгээр тоогоор уншина: seven forty-five. Монголоор «тавны өдөр», «долоо хагас» гэдэг ч англиар the fifth, half past seven.

Дасгал

A. Бүтэц

Дэс тоо, он, цагийг англиар бичнэ үү.

  1. Дэс тоогоор бичнэ үү: 2
  2. Дэс тоогоор бичнэ үү: 12
  3. Дэс тоогоор бичнэ үү: 22
  4. Оныг үгээр бичнэ үү: 1984
  5. Цагийг уламжлалт аргаар бичнэ үү: 6:15
  6. Цагийг уламжлалт аргаар бичнэ үү: 9:40
  7. Цагийг дижитал аргаар бичнэ үү: 4:30

B. Утга

Зөв хариултыг сонгоно уу.

  1. US хэлбэрээр 03/04 гэдэг нь: …
  2. UK хэлбэрээр 03/04 гэдэг нь: …
  3. "It's a quarter to five." Дижитал аргаар бол…
  4. Асуултыг сонгоно уу: "___?" "It's the ninth of July."

C. Алдааг олоорой

Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.

  1. the nineth of May
  2. It's forty past eight.
  3. My birthday is the 3 of June.
  4. Our holiday starts on the first of August.

D. Нөхцөл байдалд

Харилцан яриаг уншаад дутуу үгийг нөхөөрэй.

Planning a visit
Kate: When's your birthday, Tom?
Tom: It's the 16 (31) of August.
Kate: Oh, that's a Saturday this year. What time 17 your party?
Tom: At half 18 seven.
Kate: Great. My train gets in at seven 19 (7:15) — perfect!
Tom: And what's the date today?
Kate: It's the 20 (2) of August. So, about four weeks!

E. Таны ээлж

Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.

  1. Төрсөн өдрөө хоёр янзаар (UK ба US хэлбэрээр) бичнэ үү.
  2. Та хэдэн цагт босож, хэдэн цагт унтдаг вэ? Цаг бүрийг хоёр янзаар бичнэ үү.

F. Холимог давталт

Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.

  1. A1-04 Англи тоо (Numbers): нас, үнэ, утасны дугаар монголоор
    Үгээр бичнэ үү: 350 (UK)
  2. A1-16 Асуух үгс монголоор: what, where, when, who, why, how ба үгийн дараалал
    " is your birthday?" "In March."
  3. A1-15 Always, usually, never монголоор: давтамжийн дайвар үг ба байрлал
    Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: is / never / my brother / on time
Хариулт

A. Бүтэц

  1. second
  2. twelfth
  3. twenty-second
  4. nineteen eighty-four
  5. a quarter past six / quarter past six / a quarter after six / quarter after six
  6. twenty to ten
  7. four thirty

B. Утга

  1. March 4
  2. 3 April
  3. four forty-five
  4. What's the date

C. Алдааг олоорой

  1. the ninth of May
  2. It's twenty to nine. / It's eight forty.
  3. My birthday is the 3rd of June. / My birthday is the third of June.
  4. ✓ Our holiday starts on the first of August.

D. Нөхцөл байдалд

  1. thirty-first / 31st
  2. is
  3. past
  4. fifteen
  5. second / 2nd

E. Таны ээлж

  1. the twelfth of October / October twelfth
  2. I get up at a quarter past seven — seven fifteen. I go to bed at half past eleven — eleven thirty.

F. Холимог давталт

  1. three hundred and fifty
  2. When
  3. My brother is never on time.
Android аппЯвж байхдаа суралц Google Play