Bored eða boring? Lýsingarorð með -ed og -ing á ensku
Bored or Boring? -ed and -ing Adjectives
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu valið rétt á milli lýsingarorða sem enda á -ed og -ing: bored og boring, interested og interesting, tired og tiring. Þú getur sagt bæði hvernig þér líður og hvernig eitthvað er.
Aðalatriðið
Margar tilfinningar koma fyrir sem pör af lýsingarorðum sem eru mynduð af sömu sögninni: bore → bored / boring, interest → interested / interesting. Þau líta svipað út, en vísa í gagnstæðar áttir.
Hugsaðu þér tilfinninguna sem skilaboð sem fara frá sendanda til viðtakanda. Löng og hæg bíómynd sendir tilfinninguna. Þú situr í bíóinu og geispar – þú tekur við henni. Myndin er boring: hún sendir. Þú ert bored: þú tekur við.
Sem sagt: -ing lýsir hlutnum (eða manneskjunni) sem veldur tilfinningunni. -ed lýsir manneskjunni sem finnur hana. Spurðu: er þetta sendandinn eða viðtakandinn?
Þetta skiptir máli, því lítil ending breytir allri merkingunni. I'm bored er alveg venjuleg setning. I'm boring er líka málfræðilega rétt, en þýðir að öðrum finnist þú leiðinleg manneskja – og það viltu varla segja um þig!
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: mörg íslensk lýsingarorð gera sama greinarmun og enskan. Við segjum „Vinnan er þreytandi“ og „Ég er þreyttur“, „Leikurinn var spennandi“ og „Krakkarnir eru spenntir“, „Leiðbeiningarnar eru ruglingslegar“ og „Ég er ringlaður“. Endingin -andi í „þreytandi“ og „spennandi“ samsvarar oft vel ensku -ing – hér er þetta eins.
Erfiðleikarnir koma með orðum þar sem íslenskan fer aðra leið. Um leiðindi segjum við „Myndin er leiðinleg“, en um tilfinninguna „Mér leiðist“ – með sögn og þágufalli, ekki með lýsingarorði. Ef þú leitar að lýsingarorði fyrir „mér leiðist“ finnurðu „leiðinlegur“ og endar á I'm boring. Á ensku er manneskjan sjálf frumlag og lýsingarorðið fær -ed: I'm bored. Sama gildir um „Ég hef áhuga á…“ (I'm interested in…) og „Ég er hissa“ (I'm surprised). Og „vandræðalegur“ getur lýst bæði manneskju og aðstæðum („vandræðalegt augnablik“), en enskan skiptir: embarrassed um manneskjuna, embarrassing um aðstæðurnar.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Nýja vinnan mín er mjög þreytandi. | My new job is very tiring. | „þreytandi“ → -ing, „þreyttur“ → -ed – hér er þetta eins |
| Mér leiðist svo. | I'm so bored. | „mér leiðist“ → I'm bored, ekki I'm boring |
| Fyrirlesturinn var svo leiðinlegur að ég sofnaði næstum. | The lecture was so boring that I nearly fell asleep. | fyrirlesturinn veldur tilfinningunni → -ing |
| Hefurðu áhuga á ljósmyndun? | Are you interested in photography? | „hafa áhuga á“ → be interested in |
| Þetta var svo vandræðalegt! Ég skammaðist mín virkilega. | It was so embarrassing! I was really embarrassed. | aðstæðurnar → -ing, manneskjan → -ed |
| Krakkarnir eru spenntir fyrir fríinu. | The kids are excited about the holiday. | „spenntur“ → excited – hér er þetta eins |
Í stuttu máli: sá sem finnur fær -ed (I'm bored); það sem veldur fær -ing (the film is boring). „Mér leiðist“, „ég hef áhuga á“ og „ég er hissa“ verða að -ed-orðum.
Form
| Sögn | -ed (hvernig einhverjum líður) | -ing (hvað veldur tilfinningunni) |
|---|---|---|
| bore | bored | boring |
| interest | interested | interesting |
| tire | tired | tiring |
| excite | excited | exciting |
| confuse | confused | confusing |
| embarrass | embarrassed | embarrassing |
| surprise | surprised | surprising |
| worry | worried | worrying |
Setningamynstur
| Mynstur | Dæmi |
|---|---|
| manneskja + be / feel / look + lýsingarorð með -ed | I'm tired. / She looks worried. |
| lýsingarorð með -ed + forsetning | She's interested in art. / We're excited about the trip. |
| hlutur + be + lýsingarorð með -ing | The journey was tiring. |
| lýsingarorð með -ing + nafnorð | It was a confusing email. |
Algengar forsetningar á eftir lýsingarorðum með -ed (sjá A2-31): interested in, bored with / of, tired of, excited about, worried about, surprised by / at, embarrassed about, confused about.
Sama regla gildir um mörg önnur pör: amazed / amazing, annoyed / annoying, relaxed / relaxing, frightened / frightening, disappointed / disappointing, exhausted / exhausting.
Notkun
1Lýsingarorð með -ed – hvernig manneskjunni líður
Notaðu -ed-myndina þegar þú lýsir tilfinningum manneskju (eða dýrs).
2Lýsingarorð með -ing – hvað veldur tilfinningunni
Notaðu -ing-myndina þegar þú lýsir hlut, aðstæðum eða manneskju sem veldur tilfinningunni.
3Báðar myndirnar í sömu aðstæðum
Oft lýsir ein setning orsökinni og önnur tilfinningu manneskjunnar. Þannig sést munurinn best.
4Lýsingarorð með -ing um fólk
Líka manneskja getur verið -ing ef hún vekur einhverja tilfinningu hjá öðrum. Þá lýsir orðið persónuleika hennar eða áhrifum á aðra – ekki því hvernig henni sjálfri líður.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Mér leiðist“ → I'm boring. Á íslensku tjáum við leiðindi með sögn og þágufalli: „Mér leiðist“, „Leiddist þér?“. Lýsingarorðið sem við þekkjum er „leiðinlegur“, og það er boring. Þess vegna verður „mér leiðist“ oft að I'm boring. En I'm boring þýðir að þú sért leiðinlegur í augum annarra. Um þína tilfinningu segirðu I'm bored.
2. „Hann var svo vandræðalegur“ → he looked so embarrassing. Á íslensku getur „vandræðalegur“ lýst bæði manneskju („hann var vandræðalegur“) og aðstæðum („þetta var vandræðalegt“). Enskan skiptir þessu: manneskjan sem skammast sín er embarrassed, en aðstæðurnar eru embarrassing.
3. „Áhugi á“ → interested on. Á íslensku höfum við „áhuga á“ einhverju, og „á“ verður oft að on á ensku. En á eftir interested kemur alltaf in.
Ekki rugla saman
-ed og -ing um sömu aðstæður – Ein aðstæða, tvær áttir tilfinningarinnar.
Lýsingarorð með -ing og Present Continuous – This game is boring (lýsingarorð) er ekki það sama og Am I boring you? (sögnin bore í Present Continuous, nútíð í framvinduhorfi). Lýsingarorðið lýsir eiginleika, ekki athöfn sem er að gerast núna. Sjá A1-22.
Lýsingarorð með -ed og sögn í þátíð – Bored getur verið lýsingarorð (I was bored) eða sögnin bore í þátíð (The film bored me). Bæði lýsa sömu tilfinningu frá ólíkum hliðum. Lýsingarháttur sem styttir heilar setningar (the man standing there) er í B2-09.
Stafsetning og framburður
- Ef sögnin endar á -e bætirðu við -d; á undan -ing fellur -e brott: excite → excited / exciting, confuse → confused / confusing, tire → tired / tiring.
- worry → worried (y → i), en worrying (á undan -ing helst y).
- Í embarrass eru rr og ss: embarrassed, embarrassing.
- Endingin -ed hefur þrjá framburði: /d/ á eftir rödduðum hljóðum (bored, tired, worried, surprised, confused); /t/ á eftir órödduðum hljóðum eins og /s/, /k/, /ʃ/ (embarrassed, shocked, relaxed); /ɪd/, aukaatkvæði, á eftir t eða d (interested, excited). Íslenskt d er óraddað – í bored og tired skaltu láta raddböndin titra í lokin.
- Í surprised og confused er /z/ raddað. Það hljóð er ekki til í íslensku: hljóðið á að suða eins og býfluga, ekki hvæsa eins og s.
- interesting er yfirleitt þrjú atkvæði: /ˈɪntrəstɪŋ/. Fyrra e heyrist oft ekki. Áherslan er á fyrsta atkvæðinu, eins og við erum vön á íslensku.
- Í mörgum pörum er áherslan á öðru atkvæði: emBARrassed, exCIting, surPRISED, conFUSED. Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, svo hún vill fara þangað – leggðu meðvitað áherslu á annað atkvæðið.
- Í -ing er /ŋ/ í lokin, eins og nefhljóðið í „langur“, en án g-hljóðs á eftir.
Gullna reglan
-ed = manneskjan sem finnur tilfinninguna (viðtakandinn). -ing = hluturinn eða manneskjan sem veldur henni (sendandinn). I'm bored because the film is boring. „Mér leiðist“, „ég hef áhuga á“ og „ég er hissa“ verða að -ed-orðum.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með réttri mynd sagnarinnar sem gefin er.
-
Notaðu rétta mynd af confuse: The map was , so we got lost.
-
Notaðu rétta mynd af worry: My parents were because I came home late.
-
Notaðu rétta mynd af excite: The children are really about the trip.
-
Notaðu rétta mynd af tire: A twelve-hour shift at the hospital is very .
-
Notaðu rétta mynd af embarrass: I felt so when I called my teacher "Mum".Mum (UK); Mom (US)
-
Skrifaðu lýsingarorðið með -ing: surprise
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: I'm … after work.
-
Veldu rétta svarið: Are you … in history?
-
Veldu rétta svarið: The ending of the film was very ….
-
Hvað þýðir þetta? "Tom is boring."
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
I was so embarrassing when I fell over.
-
This book is really bored.
-
I'm interesting in modern art.
-
The results were worrying, so we called a doctor.
D. Í samhengi
Fylltu í samtalið með réttum myndum sagnanna í svigunum.
Ana: How was the conference?
Ben: Honestly? The first talk was really 15 (bore). I nearly fell asleep. But the second one was very 16 (interest).
Ana: And how do you feel now?
Ben: 17 (tire)! It was a 18 (tire) day. And I'm a bit 19 (worry) about my presentation tomorrow.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um eigin reynslu og áhugamál.
-
Skrifaðu um bíómynd eða bók: hvernig var hún og hvernig leið þér?
-
Skrifaðu eina setningu um eitthvað sem þér finnst þreytandi og eina um eitthvað sem þú hefur áhuga á.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A2-29 Who, which, that og where: tilvísunarsetningar (relative clauses) á ensku I watched a documentary was really interesting.
-
A1-10 Lýsingarorð á ensku: staðsetning, very, quite og too (adjectives) Veldu rétta svarið: It was ….
-
A2-06 Miðstig á ensku: bigger, more beautiful og than útskýrt á íslensku The second film was (boring) than the first one.
Svör
A. Form
- confusing
- worried
- excited
- tiring
- embarrassed
- surprising
B. Merking
- tired
- interested
- surprising
- Other people find Tom dull.
C. Finndu villuna
- I was so embarrassed when I fell over.
- This book is really boring.
- I'm interested in modern art.
- ✓ The results were worrying, so we called a doctor.
D. Í samhengi
- boring
- interesting
- Tired
- tiring
- worried
E. Spreyttu þig
- The film was really exciting. I was surprised by the ending.
- Long meetings are tiring. I'm interested in old cars.
F. Blönduð upprifjun
- that / which
- an exciting game
- more boring
