Bored же Boring? -ed жана -ing сын атоочтору кыргызча
Bored or Boring? -ed and -ing Adjectives
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз bored / boring, interested / interesting сыяктуу жуптардын ичинен туурасын тандай аласыз: адамдар эмнени сезип жатканын жана ал сезимди эмне пайда кылганын туура айта аласыз.
Негизги ой
Көп сезимдер бир эле этиштен жасалган жуп сын атооч менен айтылат: bore → bored / boring, interest → interested / interesting. Алар окшош көрүнөт, бирок карама-каршы тарапты көрсөтөт.
Сезимди жөнөтүүчүдөн кабыл алуучуга бара жаткан кат катары элестетиңиз. Узун, жай кино сезимди жөнөтөт. Кинотеатрда эстеп отурган сиз аны кабыл аласыз. Кино – boring: ал сезимди жөнөтөт. Сиз – bored: сиз сезимди кабыл аласыз.
Демек, -ing сезимди пайда кылган нерсени (же адамды) сүрөттөйт. -ed ошол сезимди сезген адамды сүрөттөйт. Өзүңүздөн сураңыз: бул жөнөтүүчүбү же кабыл алуучубу?
Бул маанилүү, анткени бир кичинекей мүчө бүт маанини өзгөртөт. I'm bored – кадимки сүйлөм. I'm boring да грамматикалык жактан туура, бирок ал «мен менен башкаларга кызыксыз» дегенди билдирет – муну айткыңыз келбесе керек!
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча сезимди көбүнчө этиш менен айтабыз: «зериктим», «чарчадым», «таң калдым», «уялдым». Бул этиштер -ды формасында турса да, азыркы абалды билдирет: «Чарчадым» = I'm tired. Англисчеде мунун ордуна be + -ed сын атооч келет. Сезимди пайда кылган нерсени кыргызча көбүнчө аркылуу мамиле (-дыр / -т) же -туу менен айтабыз: «зериктирген кино», «чарчаткан жумуш», «кызыктуу макала». Бул – англисчедеги -ing формасы. Бир тузак бар: «зериктирген» деген -ган атоочтук өткөн чакка окшош болгону менен, англисче -ed эмес, -ing болот.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Абдан зериктим. | I'm so bored. | кыргызча этиш (-ды формасы), мааниси азыркы абал → be + -ed |
| Лекция ушунчалык зериктирди. | The lecture was so boring. | аркылуу мамиле (-дыр) = сезимди жөнөтүүчү → -ing |
| Жаңы жумушум абдан чарчатат. | My new job is very tiring. | -т = себеп → -ing |
| Учуп келип, чарчадык. | We were tired when we arrived. | сезген адам → -ed |
| Фотографияга кызыгасызбы? | Are you interested in photography? | кыргызча этиш + барыш жөндөмө (-га); англисче interested in |
| Бул абдан кызыктуу макала. | This is a really interesting article. | Бул жерде да ушундай: -туу нерсени сүрөттөйт → -ing |
| Ал баасын көрүп, таң калды. | She was surprised when she saw the price. | этиш → was + -ed |
| Атам тынчсызданат. | My dad gets worried. | кыргызча этиш; англисче get / be + -ed сын атооч, worry этиши эмес |
Кыскасы: сезимди сезген адам → -ed («зериктим», «чарчадым», «таң калдым»). Сезимди пайда кылган нерсе же адам → -ing («зериктирген», «чарчаткан», «кызыктуу»). Кыргызча -ган атоочтукка алданбаңыз: «чарчаткан жол» = a tiring journey.
Түзүлүшү
| Этиш | -ed (адам эмнени сезет) | -ing (сезимди эмне пайда кылат) |
|---|---|---|
| bore | bored | boring |
| interest | interested | interesting |
| tire | tired | tiring |
| excite | excited | exciting |
| confuse | confused | confusing |
| embarrass | embarrassed | embarrassing |
| surprise | surprised | surprising |
| worry | worried | worrying |
Сүйлөм үлгүлөрү
| Үлгү | Мисал |
|---|---|
| адам + be / feel / look + -ed сын атооч | I'm tired. / She looks worried. |
| -ed сын атооч + предлог | She's interested in art. / We're excited about the trip. |
| нерсе + be + -ing сын атооч | The journey was tiring. |
| -ing сын атооч + зат атооч | It was a confusing email. |
-ed сын атоочторунан кийинки көп кездешкен предлогдор (A2-31 караңыз): interested in, bored with / of, tired of, excited about, worried about, surprised by / at, embarrassed about, confused about.
Башка көп жуптар да ушул эреже менен иштейт: amazed / amazing, annoyed / annoying, relaxed / relaxing, frightened / frightening, disappointed / disappointing, exhausted / exhausting.
Колдонулушу
1-ed сын атоочтору: адам эмнени сезет
Адамдын (же жаныбардын) сезимин сүрөттөө үчүн -ed формасын колдонуңуз. Кыргызча бул жерде көбүнчө этиш турат.
2-ing сын атоочтору: сезимди эмне пайда кылат
Сезимди пайда кылган нерсени, кырдаалды же адамды сүрөттөө үчүн -ing формасын колдонуңуз.
3Бир кырдаалда эки форма тең
Көп учурда бир сүйлөм себепти, экинчиси адамдын сезимин сүрөттөйт. Айырманы көрүүнүн эң жакшы жолу – ушул.
4Адамдар үчүн -ing сын атоочтору
Адам да -ing менен сүрөттөлө алат, эгер ал башкаларда сезим пайда кылса. Бул анын мүнөзүн же башкаларга тийгизген таасирин сүрөттөйт – ал өзү эмнени сезип жатканын эмес.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Чарчадым» → I tired. Кыргызча сезим этиш менен айтылат, анын үстүнө азыркы абал -ды формасында: «чарчадым», «зериктим». Ошондуктан англисчеде да tired, bored дегенди этиш катары колдонуп, be этишин түшүрүп калтыруу оңой. Tired – сын атооч, ага am / is / are / was керек.
2. «Мага кызык» → I'm interesting. Кыргызча «Кызык!» нерсени да («кызыктуу»), адамдын кызыгуусун да («Мага кызык») билдирет. Ошондуктан «Мага абдан кызык» дегенди I'm very interesting деп которуп коюу оңой. Бул сүйлөм туура, бирок «мен кызыктуу адаммын» деп мактанганыңыздай угулат. Өз кызыгууңуз жөнүндө I'm interested деңиз.
3. «Чарчаткан жол» → exhausted. «Чарчаткан», «зериктирген», «тынчсыздандырган» деген -ган атоочтуктар өткөн чакка окшош, ошондуктан аларды англисче -ed формасы менен которуп коюу оңой. Бирок бул сөздөр сезимди пайда кылган нерсени сүрөттөйт, демек -ing керек.
4. «Кабатыр болбо» → Don't be worry. Кыргызча «кабатыр болбо», «тынчсызданба» дейбиз, ошондуктан англисчеде be менен worry этишин бирге колдонуп коюу оңой. Буйрукта же этишти колдонуңуз – Don't worry, же сын атоочту – Don't be worried.
Чаташтырбаңыз
бир эле көрүнүш жөнүндө -ed жана -ing – Бир көрүнүш, сезимдин эки багыты.
-ing сын атоочтору жана Present Continuous – This game is boring (сын атооч) жана Am I boring you? (bore этишинин Present Continuous (созулма учур чак) формасы) бир эмес. Сын атооч сапатты сүрөттөйт, азыр болуп жаткан аракетти эмес. A1-22 караңыз.
-ed сын атоочтору жана өткөн чактагы этиштер – Bored сын атооч да (I was bored), bore этишинин өткөн чак формасы да (The film bored me) боло алат. Экөө тең бир сезимди эки тараптан сүрөттөйт. Бүтүн сүйлөмдү кыскарткан атоочтуктар (the man standing there) B2-09 сабагында.
Жазылышы жана айтылышы
- -e менен бүткөн этиштер: -d кошулат, ал эми -ing алдында -e түшүп калат: excite → excited / exciting, confuse → confused / confusing, tire → tired / tiring.
- worry → worried (y → i), бирок worrying (-ing алдында y сакталат).
- embarrass сөзүндө rr жана ss: embarrassed, embarrassing.
- -ed мүчөсү үч түрдүү айтылат: үндүүлөрдөн жана жумшак (уяң) үнсүздөрдөн кийин /d/ (bored, tired, worried, surprised, confused); /s/, /k/, /ʃ/ сыяктуу каткалаң үнсүздөрдөн кийин /t/ (embarrassed, shocked, relaxed); t же d тамгасынан кийин /ɪd/ – кошумча муун (interested, excited). /d/ тыбышын т деп катуулатпаңыз: bored /bɔːd/.
- interesting көбүнчө үч муундан турат: /ˈɪntrəstɪŋ/. Биринчи e көп учурда айтылбайт. Басым биринчи муунда: кыргызча адатка салып басымды акыркы муунга жылдырбаңыз.
- -ing аягындагы /ŋ/ – кыргыздын ң тыбышы. Бул сизге жеңил: аягына г кошпоңуз.
- embarrassed /ɪmˈbærəst/ жана surprised /səˈpraɪzd/ – басым экинчи муунда.
Алтын эреже
-ed = сезимди сезген адам (кабыл алуучу). -ing = сезимди пайда кылган нерсе же адам (жөнөтүүчү). I'm bored because the film is boring. Эсиңизде болсун: «зериктим», «чарчадым» → -ed; «зериктирген», «чарчаткан», «кызыктуу» → -ing.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы же тапшырмадагы этиштин туура формасын жазыңыз: -ed же -ing.
-
Confuse этишинин туура формасы менен толуктаңыз: The map was , so we got lost.
-
Worry этишинин туура формасы менен толуктаңыз: My parents were because I came home late.
-
Excite этишинин туура формасы менен толуктаңыз: The children are really about the trip.
-
Tire этишинин туура формасы менен толуктаңыз: A twelve-hour shift at the hospital is very .
-
Embarrass этишинин туура формасы менен толуктаңыз: I felt so when I called my teacher "Mum".Mum (UK); Mom (US)
-
-ing формасындагы сын атоочту жазыңыз: surprise
B. Мааниси
Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: I'm … after work.
-
Туура жоопту тандаңыз: Are you … in history?
-
Туура жоопту тандаңыз: The ending of the film was very ….
-
Бул эмнени билдирет? «Tom is boring.»
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
I was so embarrassing when I fell over.
-
This book is really bored.
-
I'm interesting in modern art.
-
The results were worrying, so we called a doctor.
D. Текстте
Диалогду толуктаңыз. Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз: -ed же -ing.
Ana: How was the conference?
Ben: Honestly? The first talk was really 15 (bore). I nearly fell asleep. But the second one was very 16 (interest).
Ana: And how do you feel now?
Ben: 17 (tire)! It was a 18 (tire) day. And I'm a bit 19 (worry) about my presentation tomorrow.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Бир кино же китеп жөнүндө жазыңыз: ал кандай болду жана сиз эмнени сездиңиз.
-
Сизди чарчаткан бир нерсе жөнүндө бир сүйлөм жана сизди кызыктырган бир нерсе жөнүндө бир сүйлөм жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A2-29 Who, Which, That жана Where кыргызча: аныктооч багыныңкы сүйлөм (relative clauses) I watched a documentary was really interesting.
-
A1-10 Англисче сын атоочтор (adjectives): very, too, quite кыргызча түшүндүрмө Туура жоопту тандаңыз: It was ….
-
A2-06 Салыштырма даража кыргызча: bigger, more beautiful, better жана than The second film was (boring) than the first one.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- confusing
- worried
- excited
- tiring
- embarrassed
- surprising
B. Мааниси
- tired
- interested
- surprising
- Other people find Tom dull.
C. Катаны табыңыз
- I was so embarrassed when I fell over.
- This book is really boring.
- I'm interested in modern art.
- ✓ The results were worrying, so we called a doctor.
D. Текстте
- boring
- interesting
- Tired
- tiring
- worried
E. Сиздин кезегиңиз
- The film was really exciting. I was surprised by the ending.
- Long meetings are tiring. I'm interested in old cars.
F. Аралаш кайталоо
- that / which
- an exciting game
- more boring
