Bored пе, boring пе? -ed және -ing сын есімдері қазақша
Bored or Boring? -ed and -ing Adjectives
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз bored / boring, interested / interesting сияқты жұптардың дұрысын таңдап, адамның не сезінетінін және бұл сезімді не тудыратынын сипаттай аласыз.
Негізгі идея
Көптеген сезімдер бір етістіктен жасалған сын есім жұптары болып келеді: bore → bored / boring, interest → interested / interesting. Олар бір-біріне ұқсас, бірақ қарама-қарсы бағытты көрсетеді.
Сезімді жіберушіден алушыға баратын хабар ретінде елестетіңіз. Ұзақ, баяу фильм сезімді жібереді. Кинотеатрда есінеп отырған сіз оны аласыз. Фильм boring: ол сезімді жібереді. Сіз bored: сіз сезімді аласыз.
Демек: -ing сезімді тудыратын затты (немесе адамды) сипаттайды. -ed сол сезімді сезінетін адамды сипаттайды. Өзіңізден сұраңыз: бұл жіберуші ме, әлде алушы ма?
Бұл маңызды, өйткені кішкентай жұрнақ бүкіл мағынаны өзгертеді. I'm bored күнделікті айтылатын қалыпты сөз. I'm boring те грамматикалық тұрғыдан дұрыс сөйлем, бірақ оның мағынасы «басқалар мені қызықсыз адам деп санайды». Сіз мұны айтқыңыз келмеген шығар!
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Жақсы жаңалық: қазақ тілінде де бұл екі бағыт әртүрлі айтылады. Сезінетін адам үшін көбіне етістік қолданамыз: «ішім пысты», «шаршадым», «таң қалдым», «қызығамын». Ал сезімді тудыратын нәрсе үшін өзгелік етіс (-тыр, -т) немесе -арлық / -ерлік жұрнағы келеді: «іш пыстырады», «шаршатады», «таң қаларлық», «алаңдатарлық». Ағылшын тілінде бұл айырмашылықты сын есімнің соңы көрсетеді: -ed және -ing. Екі тұзақ бар. Біріншісі: қазақша сезім етістікпен, көбіне өткен шақ түрінде айтылады («шаршадым» = қазір шаршап тұрмын), сондықтан ағылшыншада be түсіп қалады немесе was келеді. Ағылшын тілінде сезім be + -ed сын есім: I'm tired. Екіншісі: «қызық» сөзі «Маған қызық» тіркесінде «қызығып тұрмын» дегенді білдіреді, бұл I'm interested болады, I'm interesting емес.
| Қазақша | Ағылшынша | Кім / не? |
|---|---|---|
| Ішім пысты. | I'm bored. | сезінетін адам (өткен шақ түрі, мағынасы қазір) |
| Бұл фильм іш пыстырады. | This film is boring. | сезім тудыратын нәрсе |
| Шаршадым. | I'm tired. | сезінетін адам |
| Жаңа жұмысым адамды шаршатады. | My new job is tiring. | сезім тудыратын нәрсе |
| Таң қалдым. | I was surprised. | сезінетін адам |
| Таң қаларлық нәтиже | a surprising result | сезім тудыратын нәрсе |
| Маған бұл тақырып қызық. | I'm interested in this topic. | сезінетін адам → -ed |
Құрылым
| Етістік | -ed (адам не сезінеді) | -ing (сезімді не тудырады) |
|---|---|---|
| bore | bored | boring |
| interest | interested | interesting |
| tire | tired | tiring |
| excite | excited | exciting |
| confuse | confused | confusing |
| embarrass | embarrassed | embarrassing |
| surprise | surprised | surprising |
| worry | worried | worrying |
Сөйлем үлгілері
| Үлгі | Мысал |
|---|---|
| адам + be / feel / look + -ed сын есім | I'm tired. / She looks worried. |
| -ed сын есім + предлог | She's interested in art. / We're excited about the trip. |
| зат + be + -ing сын есім | The journey was tiring. |
| -ing сын есім + зат есім | It was a confusing email. |
-ed сын есімдерінен кейінгі жиі предлогтар (A2-31 қараңыз): interested in, bored with / of, tired of, excited about, worried about, surprised by / at, embarrassed about, confused about.
Басқа көптеген жұптар да осы ережеге бағынады: amazed / amazing, annoyed / annoying, relaxed / relaxing, frightened / frightening, disappointed / disappointing, exhausted / exhausting.
Қолданылуы
1-ed сын есімдері: адам не сезінеді
Адамның (немесе жануардың) сезімін сипаттау үшін -ed түрін қолданыңыз.
2-ing сын есімдері: сезімді не тудырады
Сезімді тудыратын затты, жағдайды немесе адамды сипаттау үшін -ing түрін қолданыңыз.
3Бір жағдайда екі түрі де
Көбіне бір сөйлем себепті, екіншісі адамның сезімін сипаттайды. Айырмашылықты көрудің ең жақсы жолы осы.
4Адамдарға арналған -ing сын есімдері
Адам да -ing бола алады: ол басқа адамдарда бір сезім тудырса. Бұл оның мінезін немесе басқаларға әсерін сипаттайды, оның не сезінетінін емес.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Маған қызық» → I'm interesting. Қазақша «Маған қызық», «Қызық екен» дегенде қызығып тұрған адам — біз. Бірақ ағылшын тілінде қызығатын адам interested, ал interesting басқаларды қызықтыратын адам немесе нәрсе. I'm interesting «мен қызықты адаммын» дегенді білдіреді.
2. Сезімді етістікпен айту: I tired, I surprised. Қазақша «шаршадым», «таң қалдым», «ішім пысты» етістік арқылы айтылады. Сондықтан ағылшыншада be етістігін түсіріп, сезімді етістік сияқты қолдану оңай. Ағылшыншада бұл сезімдер сын есім: be + -ed.
3. «Шаршадым» → I was tired. Қазақшада кейбір күйлер өткен шақ түрінде айтылса да, мағынасы қазір: «Шаршадым» = қазір шаршап тұрмын, «Ішім пысты» = қазір ішім пысып отыр. Оларды ағылшыншаға was арқылы аударсаңыз, ол өткен бір жағдай сияқты естіледі. Қазір болса, am / is / are қолданыңыз.
Шатастырмаңыз
Бір көріністегі -ed және -ing — Бір көрініс, сезімнің екі бағыты.
-ing сын есімдері және Present Continuous — This game is boring (сын есім) мен Am I boring you? (bore етістігінің Present Continuous түрі) бірдей емес. Сын есім қазір болып жатқан әрекетті емес, қасиетті сипаттайды. A1-22 қараңыз.
-ed сын есімдері және өткен шақтағы етістіктер — Bored сын есім де (I was bored), bore етістігінің өткен шақ түрі де (The film bored me) бола алады. Екеуі де бір сезімді әртүрлі бағыттан сипаттайды. Тұтас бағыныңқы сөйлемді қысқартатын есімшелер (the man standing there) B2-09 сабағында.
Жазылуы мен айтылуы
- -e әрпімен аяқталатын етістіктер: -d қосыңыз, ал -ing алдында -e түсіп қалады: excite → excited / exciting, confuse → confused / confusing, tire → tired / tiring.
- worry → worried (y → i), бірақ worrying (-ing алдында y сақталады).
- embarrass сөзінде rr және ss бар: embarrassed, embarrassing.
- -ed жұрнағының үш дыбысы бар: ұяң дыбыстардан кейін /d/ (bored, tired, worried, surprised, confused); /s/, /k/, /ʃ/ сияқты қатаң дыбыстардан кейін /t/ (embarrassed, shocked, relaxed); t немесе d әрпінен кейін /ɪd/, яғни қосымша буын (interested, excited). Жазылуы бойынша «-ед» деп оқымаңыз: bored бір буын.
- Соңғы /d/ ұяң. Сөз соңында оны т деп айтып жіберу оңай, бірақ bored сөзінің соңында дауыс сақталуы керек.
- -ing соңындағы /ŋ/ дыбысы қазақтың ң дыбысымен бірдей: boring, tiring сөздерінің соңына г қоспаңыз.
- interesting әдетте үш буыннан тұрады: /ˈɪntrəstɪŋ/. Бірінші e көбіне айтылмайды. Екпін бірінші буынға түседі: IN-. Қазақ тіліндегідей соңғы буынды екпінмен айтпаңыз.
Алтын ереже
-ed = сезінетін адам (алушы). -ing = сезімді тудыратын нәрсе немесе адам (жіберуші). I'm bored because the film is boring. Есте сақтаңыз: «Маған қызық» = I'm interested, ал «шаршадым» қазір болса = I'm tired.
Жаттығулар
A. Құрылым
Берілген етістіктен жасалған сын есімнің дұрыс түрін жазыңыз.
-
confuse сөзінің дұрыс түрімен толықтырыңыз: The map was , so we got lost.
-
worry сөзінің дұрыс түрімен толықтырыңыз: My parents were because I came home late.
-
excite сөзінің дұрыс түрімен толықтырыңыз: The children are really about the trip.
-
tire сөзінің дұрыс түрімен толықтырыңыз: A twelve-hour shift at the hospital is very .
-
embarrass сөзінің дұрыс түрімен толықтырыңыз: I felt so when I called my teacher "Mum".Mum (UK); Mom (US)
-
-ing сын есімін жазыңыз: surprise
B. Мағына
Мағынасына қарай жауап беріңіз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I'm … after work.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Are you … in history?
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: The ending of the film was very ….
-
Бұл нені білдіреді? "Tom is boring."
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
I was so embarrassing when I fell over.
-
This book is really bored.
-
I'm interesting in modern art.
-
The results were worrying, so we called a doctor.
D. Мәтін ішінде
Диалогты толықтырыңыз. Жақшадағы етістіктен жасалған -ed немесе -ing сын есімін жазыңыз.
Ana: How was the conference?
Ben: Honestly? The first talk was really 15 (bore). I nearly fell asleep. But the second one was very 16 (interest).
Ana: And how do you feel now?
Ben: 17 (tire)! It was a 18 (tire) day. And I'm a bit 19 (worry) about my presentation tomorrow.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Бір фильм немесе кітап туралы жазыңыз: ол қандай болды және сіз не сезіндіңіз?
-
Сізді шаршататын бір нәрсе туралы бір сөйлем және сізді қызықтыратын бір нәрсе туралы бір сөйлем жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-29 Who, Which, That, Where қазақша: анықтауыш бағыныңқы сөйлемдер (relative clauses) I watched a documentary was really interesting.
-
A1-10 Ағылшынша сын есімдер (adjectives) қазақша: орны, very, too және антонимдер Дұрыс жауапты таңдаңыз: It was ….
-
A2-06 Comparatives қазақша: bigger, more beautiful, яғни салыстырмалы шырай The second film was (boring) than the first one.
Жауаптар
A. Құрылым
- confusing
- worried
- excited
- tiring
- embarrassed
- surprising
B. Мағына
- tired
- interested
- surprising
- Other people find Tom dull.
C. Қатені табыңыз
- I was so embarrassed when I fell over.
- This book is really boring.
- I'm interested in modern art.
- ✓ The results were worrying, so we called a doctor.
D. Мәтін ішінде
- boring
- interesting
- Tired
- tiring
- worried
E. Сіздің кезегіңіз
- The film was really exciting. I was surprised by the ending.
- Long meetings are tiring. I'm interested in old cars.
F. Аралас қайталау
- that / which
- an exciting game
- more boring
