SlowingoГрамматика
A2 33 / 38

Bored пе, boring пе? -ed және -ing сын есімдері қазақша

Bored or Boring? -ed and -ing Adjectives

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз bored / boring, interested / interesting сияқты жұптардың дұрысын таңдап, адамның не сезінетінін және бұл сезімді не тудыратынын сипаттай аласыз.

Негізгі идея

Көптеген сезімдер бір етістіктен жасалған сын есім жұптары болып келеді: bore → bored / boring, interest → interested / interesting. Олар бір-біріне ұқсас, бірақ қарама-қарсы бағытты көрсетеді.

Сезімді жіберушіден алушыға баратын хабар ретінде елестетіңіз. Ұзақ, баяу фильм сезімді жібереді. Кинотеатрда есінеп отырған сіз оны аласыз. Фильм boring: ол сезімді жібереді. Сіз bored: сіз сезімді аласыз.

Демек: -ing сезімді тудыратын затты (немесе адамды) сипаттайды. -ed сол сезімді сезінетін адамды сипаттайды. Өзіңізден сұраңыз: бұл жіберуші ме, әлде алушы ма?

Бұл маңызды, өйткені кішкентай жұрнақ бүкіл мағынаны өзгертеді. I'm bored күнделікті айтылатын қалыпты сөз. I'm boring те грамматикалық тұрғыдан дұрыс сөйлем, бірақ оның мағынасы «басқалар мені қызықсыз адам деп санайды». Сіз мұны айтқыңыз келмеген шығар!

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Жақсы жаңалық: қазақ тілінде де бұл екі бағыт әртүрлі айтылады. Сезінетін адам үшін көбіне етістік қолданамыз: «ішім пысты», «шаршадым», «таң қалдым», «қызығамын». Ал сезімді тудыратын нәрсе үшін өзгелік етіс (-тыр, -т) немесе -арлық / -ерлік жұрнағы келеді: «іш пыстырады», «шаршатады», «таң қаларлық», «алаңдатарлық». Ағылшын тілінде бұл айырмашылықты сын есімнің соңы көрсетеді: -ed және -ing. Екі тұзақ бар. Біріншісі: қазақша сезім етістікпен, көбіне өткен шақ түрінде айтылады («шаршадым» = қазір шаршап тұрмын), сондықтан ағылшыншада be түсіп қалады немесе was келеді. Ағылшын тілінде сезім be + -ed сын есім: I'm tired. Екіншісі: «қызық» сөзі «Маған қызық» тіркесінде «қызығып тұрмын» дегенді білдіреді, бұл I'm interested болады, I'm interesting емес.

ҚазақшаАғылшыншаКім / не?
Ішім пысты.I'm bored.сезінетін адам (өткен шақ түрі, мағынасы қазір)
Бұл фильм іш пыстырады.This film is boring.сезім тудыратын нәрсе
Шаршадым.I'm tired.сезінетін адам
Жаңа жұмысым адамды шаршатады.My new job is tiring.сезім тудыратын нәрсе
Таң қалдым.I was surprised.сезінетін адам
Таң қаларлық нәтижеa surprising resultсезім тудыратын нәрсе
Маған бұл тақырып қызық.I'm interested in this topic.сезінетін адам → -ed

Құрылым

Етістік-ed (адам не сезінеді)-ing (сезімді не тудырады)
boreboredboring
interestinterestedinteresting
tiretiredtiring
exciteexcitedexciting
confuseconfusedconfusing
embarrassembarrassedembarrassing
surprisesurprisedsurprising
worryworriedworrying

Сөйлем үлгілері

ҮлгіМысал
адам + be / feel / look + -ed сын есімI'm tired. / She looks worried.
-ed сын есім + предлогShe's interested in art. / We're excited about the trip.
зат + be + -ing сын есімThe journey was tiring.
-ing сын есім + зат есімIt was a confusing email.

-ed сын есімдерінен кейінгі жиі предлогтар (A2-31 қараңыз): interested in, bored with / of, tired of, excited about, worried about, surprised by / at, embarrassed about, confused about.

Басқа көптеген жұптар да осы ережеге бағынады: amazed / amazing, annoyed / annoying, relaxed / relaxing, frightened / frightening, disappointed / disappointing, exhausted / exhausting.

Қолданылуы

1-ed сын есімдері: адам не сезінеді

Адамның (немесе жануардың) сезімін сипаттау үшін -ed түрін қолданыңыз.

I'm so bored. There's nothing to do.
Ішім пысып кетті. Істейтін ештеңе жоқ.
«ішім пысты» өткен шақ түрінде, бірақ мағынасы қазір → I'm bored
She was really surprised when she saw the price.
Бағасын көргенде, ол қатты таң қалды.
she → әйел
Are you interested in photography?
Фотографияға қызығасыз ба?
«қызығасыз» етістік, ағылшыншада be + interested in
The kids are excited about the holiday.
Балалар демалысты асыға күтіп жүр.
holiday (UK); vacation (US)
He looked confused, so I explained it again.
Ол түсінбей абдырап қалғандай көрінді, сондықтан қайта түсіндірдім.
he → ер адам
My dad gets worried if I don't answer my phone.
Телефонымды алмасам, әкем уайымдап қалады.

2-ing сын есімдері: сезімді не тудырады

Сезімді тудыратын затты, жағдайды немесе адамды сипаттау үшін -ing түрін қолданыңыз.

The lecture was so boring that I nearly fell asleep.
Дәріс соншалық іш пыстырарлық болды, ұйықтап кете жаздадым.
«іш пыстырарлық» себеп → boring
This is a really interesting article.
Бұл өте қызықты мақала.
My new job is very tiring.
Жаңа жұмысым адамды қатты шаршатады.
«шаршатады» себеп → tiring
The instructions were confusing.
Нұсқаулық түсініксіз жазылған екен.
адамды шатастырады → confusing
It was an exciting match, and the winning goal came in the last minute.
Матч өте қызықты өтті, шешуші гол соңғы минутта соғылды.
There are some worrying changes in the weather this year.
Биыл ауа райында алаңдатарлық өзгерістер бар.
«алаңдатарлық» → worrying

3Бір жағдайда екі түрі де

Көбіне бір сөйлем себепті, екіншісі адамның сезімін сипаттайды. Айырмашылықты көрудің ең жақсы жолы осы.

The news was worrying. Everyone was worried.
Жаңалық алаңдатарлық еді. Бәрі уайымдады.
себеп → -ing, адам → -ed
The test results were surprising. Even the teacher was surprised.
Тест нәтижелері таң қаларлық болды. Тіпті мұғалімнің өзі таң қалды.
I forgot his name. It was so embarrassing! I was really embarrassed.
Оның атын ұмытып қалдым. Қандай ұят! Қатты ұялдым.
«ұят» жағдай → embarrassing, «ұялдым» → embarrassed
The flight was tiring, so we were tired when we arrived.
Ұшу әбден қажытты, сондықтан жеткенде шаршап қалдық.
The explanation was confusing, and the students looked confused.
Түсіндірме түсініксіз болды, студенттер де абдырап қалғандай көрінді.

4Адамдарға арналған -ing сын есімдері

Адам да -ing бола алады: ол басқа адамдарда бір сезім тудырса. Бұл оның мінезін немесе басқаларға әсерін сипаттайды, оның не сезінетінін емес.

My history teacher is really interesting. Her lessons are never dull.
Тарих мұғалімім өте қызықты адам. Оның сабақтарында ешқашан іш пыспайды.
her → әйел мұғалім
Our new neighbour is a bit boring. He only talks about his car.
Жаңа көршіміз сәл іш пыстыратын адам. Тек көлігі туралы айтады.
he, his → ер адам
Little children can be exhausting, but they're fun!
Кішкентай балалар адамды әбден титықтатуы мүмкін, бірақ олармен көңілді!
I'm bored.
Ішім пысып тұр.
мен сезінемін
I'm boring.
Мен іш пыстыратын адаммын.
басқалар мені қызықсыз деп санайды

Жиі кездесетін қателер

⚠️I'm boring. Let's go out.
✅I'm bored. Let's go out.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ мағынасы қате: I'm boring «мен қызықсыз адаммын» дегенді білдіреді. Іш пысуды сіз сезінесіз: -ed.
❌The film was very bored.
✅The film was very boring.
Сезімді фильм тудырады: -ing.
❌I'm interesting in music.
✅I'm interested in music.
Сіздің сезіміңіз: -ed (+ in).
❌After the long walk, we were very tiring.
✅After the long walk, we were very tired.
Сіз сезінесіз: -ed.
❌That was a really embarrassed moment.
✅That was a really embarrassing moment.
Сезімді сол сәт тудырады: -ing.
❌I was very surprising when I heard the news.
✅I was very surprised when I heard the news.
Сіздің реакцияңыз: -ed.
❌She's worry about her exam.
✅She's worried about her exam.
be етістігінен кейін етістік емес, сын есім келеді.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Маған қызық» → I'm interesting. Қазақша «Маған қызық», «Қызық екен» дегенде қызығып тұрған адам — біз. Бірақ ағылшын тілінде қызығатын адам interested, ал interesting басқаларды қызықтыратын адам немесе нәрсе. I'm interesting «мен қызықты адаммын» дегенді білдіреді.

⚠️(Досыңыз саяхаты туралы айтып жатыр.) Tell me more, I'm really interesting!
✅Tell me more, I'm really interested!
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ мағынасы «мен өте қызықты адаммын» болып шығады.
⚠️(Сіз жаңа бір курсқа жазылғыңыз келеді.) I'm very interesting. Can you send me the details?
✅I'm very interested. Can you send me the details?
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ сіз өзіңізді мақтап тұрғандай естіледі.

2. Сезімді етістікпен айту: I tired, I surprised. Қазақша «шаршадым», «таң қалдым», «ішім пысты» етістік арқылы айтылады. Сондықтан ағылшыншада be етістігін түсіріп, сезімді етістік сияқты қолдану оңай. Ағылшыншада бұл сезімдер сын есім: be + -ed.

❌I surprised when Dauren called me after ten years.
✅I was surprised when Dauren called me after ten years.
❌Madina bored at the party and went home early.
✅Madina was bored at the party and went home early. немесе Madina got bored at the party and went home early.

3. «Шаршадым» → I was tired. Қазақшада кейбір күйлер өткен шақ түрінде айтылса да, мағынасы қазір: «Шаршадым» = қазір шаршап тұрмын, «Ішім пысты» = қазір ішім пысып отыр. Оларды ағылшыншаға was арқылы аударсаңыз, ол өткен бір жағдай сияқты естіледі. Қазір болса, am / is / are қолданыңыз.

⚠️(Жұмыстан жаңа ғана келдіңіз.) I was so tired. Can we order a pizza?
✅I'm so tired. Can we order a pizza?
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ was «бұрын шаршадым, қазір шаршаған жоқпын» дегендей естіледі.
⚠️(Сабақ әлі жүріп жатыр.) I was bored. When does it finish?
✅I'm bored. When does it finish?
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ сабақ әлі біткен жоқ, сондықтан қазіргі сезім: I'm bored.

Шатастырмаңыз

Бір көріністегі -ed және -ing — Бір көрініс, сезімнің екі бағыты.

The museum was interesting.
Мұражай қызықты болды.
сезімді мұражай жібереді
We were interested in the museum.
Біз мұражайға қызықтық.
сезімді біз аламыз

-ing сын есімдері және Present Continuous — This game is boring (сын есім) мен Am I boring you? (bore етістігінің Present Continuous түрі) бірдей емес. Сын есім қазір болып жатқан әрекетті емес, қасиетті сипаттайды. A1-22 қараңыз.

This game is boring.
Бұл ойын іш пыстырады.
сын есім: қасиет
Sorry, am I boring you?
Кешіріңіз, ішіңізді пыстырып тұрған жоқпын ба?
етістік: Present Continuous, «-ып тұр»

-ed сын есімдері және өткен шақтағы етістіктер — Bored сын есім де (I was bored), bore етістігінің өткен шақ түрі де (The film bored me) бола алады. Екеуі де бір сезімді әртүрлі бағыттан сипаттайды. Тұтас бағыныңқы сөйлемді қысқартатын есімшелер (the man standing there) B2-09 сабағында.

I was bored.
Ішім пысты.
сын есім
The film bored me.
Фильм ішімді пыстырды.
Past Simple етістік

Жазылуы мен айтылуы

  • -e әрпімен аяқталатын етістіктер: -d қосыңыз, ал -ing алдында -e түсіп қалады: excite → excited / exciting, confuse → confused / confusing, tire → tired / tiring.
  • worry → worried (y → i), бірақ worrying (-ing алдында y сақталады).
  • embarrass сөзінде rr және ss бар: embarrassed, embarrassing.
  • -ed жұрнағының үш дыбысы бар: ұяң дыбыстардан кейін /d/ (bored, tired, worried, surprised, confused); /s/, /k/, /ʃ/ сияқты қатаң дыбыстардан кейін /t/ (embarrassed, shocked, relaxed); t немесе d әрпінен кейін /ɪd/, яғни қосымша буын (interested, excited). Жазылуы бойынша «-ед» деп оқымаңыз: bored бір буын.
  • Соңғы /d/ ұяң. Сөз соңында оны т деп айтып жіберу оңай, бірақ bored сөзінің соңында дауыс сақталуы керек.
  • -ing соңындағы /ŋ/ дыбысы қазақтың ң дыбысымен бірдей: boring, tiring сөздерінің соңына г қоспаңыз.
  • interesting әдетте үш буыннан тұрады: /ˈɪntrəstɪŋ/. Бірінші e көбіне айтылмайды. Екпін бірінші буынға түседі: IN-. Қазақ тіліндегідей соңғы буынды екпінмен айтпаңыз.

Алтын ереже

-ed = сезінетін адам (алушы). -ing = сезімді тудыратын нәрсе немесе адам (жіберуші). I'm bored because the film is boring. Есте сақтаңыз: «Маған қызық» = I'm interested, ал «шаршадым» қазір болса = I'm tired.

Жаттығулар

A. Құрылым

Берілген етістіктен жасалған сын есімнің дұрыс түрін жазыңыз.

  1. confuse сөзінің дұрыс түрімен толықтырыңыз: The map was , so we got lost.
  2. worry сөзінің дұрыс түрімен толықтырыңыз: My parents were because I came home late.
  3. excite сөзінің дұрыс түрімен толықтырыңыз: The children are really about the trip.
  4. tire сөзінің дұрыс түрімен толықтырыңыз: A twelve-hour shift at the hospital is very .
  5. embarrass сөзінің дұрыс түрімен толықтырыңыз: I felt so when I called my teacher "Mum".
  6. -ing сын есімін жазыңыз: surprise

B. Мағына

Мағынасына қарай жауап беріңіз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I'm … after work.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Are you … in history?
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: The ending of the film was very ….
  4. Бұл нені білдіреді? "Tom is boring."

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. I was so embarrassing when I fell over.
  2. This book is really bored.
  3. I'm interesting in modern art.
  4. The results were worrying, so we called a doctor.

D. Мәтін ішінде

Диалогты толықтырыңыз. Жақшадағы етістіктен жасалған -ed немесе -ing сын есімін жазыңыз.

A long day
Ana: How was the conference?
Ben: Honestly? The first talk was really 15 (bore). I nearly fell asleep. But the second one was very 16 (interest).
Ana: And how do you feel now?
Ben: 17 (tire)! It was a 18 (tire) day. And I'm a bit 19 (worry) about my presentation tomorrow.

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Бір фильм немесе кітап туралы жазыңыз: ол қандай болды және сіз не сезіндіңіз?
  2. Сізді шаршататын бір нәрсе туралы бір сөйлем және сізді қызықтыратын бір нәрсе туралы бір сөйлем жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A2-29 Who, Which, That, Where қазақша: анықтауыш бағыныңқы сөйлемдер (relative clauses)
    I watched a documentary was really interesting.
  2. A1-10 Ағылшынша сын есімдер (adjectives) қазақша: орны, very, too және антонимдер
    Дұрыс жауапты таңдаңыз: It was ….
  3. A2-06 Comparatives қазақша: bigger, more beautiful, яғни салыстырмалы шырай
    The second film was (boring) than the first one.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. confusing
  2. worried
  3. excited
  4. tiring
  5. embarrassed
  6. surprising

B. Мағына

  1. tired
  2. interested
  3. surprising
  4. Other people find Tom dull.

C. Қатені табыңыз

  1. I was so embarrassed when I fell over.
  2. This book is really boring.
  3. I'm interested in modern art.
  4. ✓ The results were worrying, so we called a doctor.

D. Мәтін ішінде

  1. boring
  2. interesting
  3. Tired
  4. tiring
  5. worried

E. Сіздің кезегіңіз

  1. The film was really exciting. I was surprised by the ending.
  2. Long meetings are tiring. I'm interested in old cars.

F. Аралас қайталау

  1. that / which
  2. an exciting game
  3. more boring
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play