Good at, afraid of, listen to: lýsingarorð og sagnir með föstum forsetningum (dependent prepositions)
Good At, Afraid Of, Listen To: Words + Prepositions
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu notað rétta forsetningu á eftir algengum lýsingarorðum og sögnum: good at, afraid of, interested in, listen to, wait for, depend on. Þú veist líka hvaða sagnir taka andlag án forsetningar: discuss, enter, marry, call, phone, reach.
Aðalatriðið
Sum lýsingarorð og sagnir eiga sér fastan félaga – forsetningu. Við segjum good at maths, afraid of spiders, listen to music. Forsetningin ræðst af orðinu á undan, ekki af merkingu setningarinnar. Á ensku heita slík pör dependent prepositions.
Hugsaðu þér þau sem pör sem koma alltaf saman. Þegar andlag fylgir er ekki hægt að skilja listen og to að: I listen to podcasts, ekki I listen podcasts.
Stundum er rökrétt ástæða fyrir félaganum: wait for a bus (strætó er það sem þú bíður eftir). Oft er þó engin skýr regla, svo lærðu orðið og forsetninguna sem eina heild: ekki afraid, heldur afraid of.
Til er líka öfug gildra. Sumar sagnir taka andlag beint, án forsetningar: discuss the problem, enter the room, marry someone.
Íslenska og enska
Íslenskan hefur líka fastar forsetningar: við erum „stolt af“, „góð í“, höfum „áhuga á“ og erum „hrædd við“. Vandinn er sá að íslenska forsetningin er sjaldan sú sama og sú enska. „Á“ er oftast on í orðabókinni, „í“ er in, „við“ er with og „eftir“ er after – en á eftir interested kemur in, á eftir good kemur at og á eftir afraid kemur of. Ef þú þýðir íslensku forsetninguna orð fyrir orð lendirðu oft á rangri forsetningu.
Góðu fréttirnar: stundum er þetta eins. „Stolt af“ er proud of, „borga fyrir“ er pay for, „fræg fyrir“ er famous for. Og „ræða fjárhagsáætlunina“ tekur andlag beint, eins og discuss the budget. Hins vegar standa „líkur“, „ólíkur“ og „giftur“ með þágufalli án forsetningar („líkur mínum“, „gift slökkviliðsmanni“), en á ensku þarf forsetningu: similar to, different from, married to.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Dóttir mín er mjög góð í stærðfræði. | My daughter is really good at maths. | „góð í“ → good at, ekki in |
| Hefurðu áhuga á stjórnmálum? | Are you interested in politics? | „áhuga á“ → interested in, ekki on |
| Ég hlusta á hlaðvörp á leiðinni í vinnuna. | I listen to podcasts on the way to work. | „hlusta á“ → listen to |
| Það fer eftir verðinu. | It depends on the price. | „fara eftir“ → depend on, ekki go after |
| Við erum svo stolt af þér! | We're so proud of you! | „stolt af“ → proud of – hér er þetta eins |
| Hún er gift slökkviliðsmanni. | She's married to a firefighter. | þágufall án forsetningar → married to |
| Við þurfum að ræða fjárhagsáætlunina. | We need to discuss the budget. | andlag beint → hér er þetta eins: engin forsetning |
Í stuttu máli: ekki þýða íslensku forsetninguna – lærðu enska orðið með sínum félaga (good at, depend on, married to). Og á eftir discuss, enter, marry, call, phone og reach kemur andlagið beint.
Form
Lýsingarorð + forsetning
| Forsetning | Lýsingarorð | Dæmi |
|---|---|---|
| at | good at, bad at, surprised at | She's good at chess. |
| in | interested in | I'm interested in history. |
| of | afraid of, scared of, proud of, tired of, fond of, bored of | He's afraid of dogs. |
| on | keen on | I'm not keen on horror films. |
| about | worried about, excited about, angry about (um hlut), embarrassed about, confused about | We're excited about the trip. |
| with | angry with (um manneskju), bored with | She's angry with her brother. |
| from | different from | My job is different from yours. |
| to | similar to, married to | His car is similar to mine. |
| for | famous for | Italy is famous for its food. |
| by | surprised by (líka surprised at) | We were surprised by the news. |
Sögn + forsetning + andlag
| Forsetning | Sagnir | Dæmi |
|---|---|---|
| to | listen to, belong to, talk to | Who does this bag belong to? |
| for | wait for, pay for, ask for | I'm waiting for a call. |
| at | look at | Look at this photo! |
| on | depend on | It depends on the weather. |
| about / of | think about, think of, talk about | What do you think of my new haircut? |
| with | agree with | I agree with you. |
Sagnir án forsetningar á undan andlaginu
| Rétt | Rangt |
|---|---|
| discuss the plan | discuss about the plan |
| enter the building | enter into the building |
| marry someone | marry with someone |
| call / phone your mum | phone to your mum |
| reach the hotel | reach to the hotel |
Forsetning + -ing mynd – á eftir forsetningu stendur sögnin í -ing mynd: good at swimming, interested in learning. Nánar í B1-19.
Notkun
1Lýsingarorð + forsetning – færni og áhugi
Um færni notarðu good / bad at, um það sem þér líkar interested in, keen on og fond of.
2Lýsingarorð + forsetning – tilfinningar
Á eftir tilfinningum kemur oft of eða about. Á eftir angry notarðu with um manneskju og about um hlut eða aðstæður. (Angry at um manneskju er líka algengt, sérstaklega í bandarískri ensku.)
3Lýsingarorð + forsetning – samanburður og lýsingar
Notaðu different from, similar to, married to og famous for. Í breskri ensku heyrist líka different to og í bandarískri different than, en different from er alls staðar rétt.
4Sögn + forsetning
Þessar sagnir þurfa forsetningu á undan andlagi. Ef ekkert andlag er, er engin forsetning: Listen! Wait!
5Think about og think of
Think about = hugsa um eitthvað, velta fyrir sér. Think of = detta eitthvað í hug. Þegar þú spyrð um skoðun passa bæði: What do you think of / about it?
6Sagnir án forsetningar
Sumar sagnir taka andlag beint. Að bæta við forsetningu er mjög algeng villa.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „góð í handbolta“ → good in. Á íslensku erum við „góð í“ einhverju: „góð í handbolta“, „lélegur í stafsetningu“. „Í“ verður auðveldlega in. Á ensku er færni alltaf good at og bad at.
2. „Horfðu á norðurljósin!“ → look on. Á íslensku „horfum við á“ eitthvað, og „á“ er oft on. Á ensku er það look at. (Look on er til, en þýðir að standa hjá og fylgjast með án þess að gera neitt.)
3. „Það fer eftir veginum“ → It goes after. Á íslensku segjum við „Það fer eftir…“, og bein þýðing verður it goes after. Á ensku er það alltaf depend on: It depends on…
4. „biðja um hjólastól“ → ask about. Á íslensku „biðjum við um“ það sem við viljum fá, og „um“ er oft about. En ask about þýðir að spyrja út í eitthvað, leita upplýsinga. Þegar þú vilt fá eitthvað segirðu ask for.
Ekki rugla saman
listen to og hear – Listen to = hlusta með athygli (to á undan andlagi). Hear = hljóðið berst til eyrnanna (án forsetningar). Á íslensku: „hlusta á“ og „heyra“.
pay for og pay – Pay for = borga fyrir það sem þú kaupir; pay = borga manneskju eða reikning (án forsetningar).
discuss og talk about – Sama merking, ólík málfræði: discuss er án forsetningar, talk þarf about.
angry with og angry about – manneskja eða hlutur.
Stafsetning og framburður
- Inni í setningu eru þessar forsetningar yfirleitt veikar (óáherslu): afraid of → /əˈfreɪd əv/, good at → /ˈɡʊd ət/, wait for → /ˈweɪt fə/ (UK), /ˈweɪt fər/ (US). Veika sérhljóðið /ə/ er stutt og slakt, ekki skýrt o eða a.
- afraid hefur áherslu á öðru atkvæði: a-FRAID. Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, svo hún vill fara á rangan stað.
- Aftast í spurningu er forsetningin sterk: Who are you waiting for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US)? What are you looking at /æt/? Sérhljóðið /æ/ er ekki íslenska æ: opnaðu munninn vel, eins og fyrir a, en dragðu tunguna fram.
- Tengdu orðin saman: look at hljómar eins og eitt orð, líka proud of og think of. Í of er raddað /v/ í lokin, ekki f. think byrjar á /θ/ – sama hljóð og íslenskt þ, svo hér hefurðu forskot.
Gullna reglan
Lærðu orðið með forsetningunni, sem eina heild: good at, afraid of, listen to, wait for. Ekki þýða íslensku forsetninguna. Og ekki setja forsetningu á undan andlagi sagnanna discuss, enter, marry, call, phone, reach.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með réttri forsetningu.
-
My brother is very good tennis.
-
Are you interested cooking?
-
I'm scared flying.
-
This book belongs my teacher.
-
It all depends the price.
-
Italy is famous its food.
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: I'm waiting … my friend.
-
Veldu rétta svarið: Your idea is similar … mine.
-
Veldu rétta svarið: He wants to marry ….
-
Veldu rétta svarið: I'm angry … my sister. She took my car without asking.
-
Veldu rétta svarið: I can't … her name. It's on the tip of my tongue!
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
We discussed about the holiday.
-
Please listen me carefully.
-
She's famous of her songs.
-
I'll phone you when I get home.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í skilaboðunum. Í eyðu 20 velurðu réttan kost.
Hi Jo! Sorry I didn't answer — I was waiting 16 a call from the bank. Are you still interested 17 coming to the concert? My sister can't come. She's really afraid 18 big crowds! We can talk 19 it later. I'll call 20 tonight.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um þig.
-
Skrifaðu tvær setningar um þig með good at og interested in.
-
Skrifaðu eina setningu um eitthvað sem þú hefur áhyggjur af eða hlakkar til.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A2-30 Bored eða boring? Lýsingarorð með -ed og -ing á ensku I'm really (interest) in your story. Tell me more!
-
A2-29 Who, which, that og where: tilvísunarsetningar (relative clauses) á ensku The woman lives next door is my boss.
-
A1-21 Forsetningar um stað og hreyfingu á ensku: in, on, at, into, across The keys are the table, next to your phone.
Svör
A. Form
- at
- in
- of
- to
- on
- for
B. Merking
- for
- to
- her
- with
- think of
C. Finndu villuna
- We discussed the holiday. / We talked about the holiday.
- Please listen to me carefully.
- She's famous for her songs.
- ✓ I'll phone you when I get home.
D. Í samhengi
- for
- in
- of
- about
- you
E. Spreyttu þig
- I'm good at drawing. I'm interested in old films.
- I'm excited about my holiday in June.
F. Blönduð upprifjun
- interested
- who / that
- on
