SlowingoSarufi
A2 33 / 38

Bored au Boring? Vivumishi vya -ed na -ing kwa Kiswahili

Bored or Boring? -ed and -ing Adjectives

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kuchagua kwa usahihi kati ya jozi kama bored / boring na interested / interesting, ili kueleza mtu anavyojisikia na kinachomfanya ajisikie hivyo.

Wazo Kuu

Hisia nyingi huja kwa jozi za vivumishi (adjectives) vinavyotoka kwenye kitenzi kimoja: bore → bored / boring, interest → interested / interesting. Vinafanana, lakini vinaelekea pande mbili tofauti.

Ifikirie hisia kama ujumbe unaosafiri kutoka kwa mtumaji kwenda kwa mpokeaji. Filamu ndefu na ya polepole inatuma hisia. Wewe, umekaa sinema ukipiga miayo, unaipokea. Filamu ni boring — inatuma hisia. Wewe ni bored — unaipokea.

Kwa hiyo: -ing inaeleza kitu (au mtu) kinachosababisha hisia. -ed inaeleza mtu mwenye hisia hiyo. Jiulize: Huyu ni mtumaji au mpokeaji?

Hili ni muhimu, kwa sababu herufi chache mwishoni hubadilisha ujumbe mzima. I'm bored ni jambo la kawaida kusema. I'm boring pia ni sentensi sahihi, lakini inamaanisha watu wengine wanakuona huvutii — pengine si hicho unachotaka kuwaambia!

Habari njema: Kiswahili kina tofauti hii hii. Tunasema nimechoka (mpokeaji) na kazi hii inachosha (mtumaji); nimeshangaa na habari inashangaza. Tumia ufahamu huo.

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili huonyesha hisia ya mtu kwa kitenzi chenye -me- (nimechoka, nimeshangaa, nimechanganyikiwa) — hali ya sasa, kwa hiyo Kiingereza husema I'm + -ed, si I have. Kinachosababisha hisia huonyeshwa kwa kitenzi cha kusababisha (-sha, -za, -ua): inachosha, inashangaza, inasisimua. Hiyo ndiyo -ing ya Kiingereza.

KiswahiliMaanaKiingereza
Nimechoka.mpokeaji: ninavyojisikiaI'm tired.
Safari ilichosha.mtumaji: kinachosababishaThe journey was tiring.
Nimeshangaa.mpokeajiI'm surprised.
Matokeo yanashangaza.mtumajiThe results are surprising.
Wanafunzi wamechanganyikiwa.mpokeajiThe students are confused.
Maelekezo yanachanganya.mtumajiThe instructions are confusing.
Ilikuwa mechi ya kusisimua.mtumaji, kabla ya nominoIt was an exciting match.

Angalia mambo mawili. Kwanza, nimechoka ina -me-, lakini ni hali ya sasa: I'm tired, si I have tired. Pili, Kiswahili mara nyingi hutumia neno moja kwa hisia mbili za Kiingereza: inachosha inaweza kumaanisha tiring (inachosha mwili) au boring (haivutii), na nimechoka na… mara nyingi ni I'm tired of… / I'm bored with… Kiingereza kinatenganisha tired na bored.

Muundo

Kitenzi-ed (mtu anavyojisikia)-ing (kinachosababisha hisia)
boreboredboring
interestinterestedinteresting
tiretiredtiring
exciteexcitedexciting
confuseconfusedconfusing
embarrassembarrassedembarrassing
surprisesurprisedsurprising
worryworriedworrying

Mifumo ya sentensi

MfumoMfano
mtu + be / feel / look + kivumishi cha -edI'm tired. / She looks worried.
kivumishi cha -ed + kihusishi (preposition)She's interested in art. / We're excited about the trip.
kitu + be + kivumishi cha -ingThe journey was tiring.
kivumishi cha -ing + nominoIt was a confusing email.

Vihusishi vya kawaida baada ya vivumishi vya -ed (tazama A2-31): interested in, bored with / of, tired of, excited about, worried about, surprised by / at, embarrassed about, confused about.

Jozi nyingine nyingi hufuata kanuni hiyo hiyo: amazed / amazing, annoyed / annoying, relaxed / relaxing, frightened / frightening, disappointed / disappointing, exhausted / exhausting.

Matumizi

1Vivumishi vya -ed — Mtu Anavyojisikia

Tumia umbo la -ed kueleza hisia za mtu (au mnyama).

I'm so bored. There's nothing to do.
Nimechoshwa kweli. Hakuna cha kufanya.
hisia yako → bored, si boring
She was really surprised when she saw the price.
Alishangaa sana alipoona bei.
alishangaa (-li-) → was surprised; yeye ni mwanamke → she
Are you interested in photography?
Unapenda upigaji picha? / Una hamu na upigaji picha?
interested + in
The kids are excited about the holiday.
Watoto wamesisimka kwa sababu ya likizo.
wamesisimka (-me-) = hali ya sasa → are excited; holiday (UK); vacation (US)
He looked confused, so I explained it again.
Alionekana amechanganyikiwa, kwa hiyo nikaeleza tena.
yeye ni mwanamume → he
My dad gets worried if I don't answer my phone.
Baba yangu huingiwa na wasiwasi nisipojibu simu yangu.
hu- = tabia → gets (present simple)

2Vivumishi vya -ing — Kinachosababisha Hisia

Tumia umbo la -ing kueleza kitu, hali au mtu anayesababisha hisia.

The lecture was so boring that I nearly fell asleep.
Mhadhara ulichosha sana hadi nikakaribia kulala usingizi.
ulichosha hapa = haukuvutia → boring
This is a really interesting article.
Hii ni makala inayovutia sana.
My new job is very tiring.
Kazi yangu mpya inachosha sana.
inachosha mwili → tiring
The instructions were confusing.
Maelekezo yalikuwa yanachanganya.
It was an exciting match, and the winning goal came in the last minute.
Ilikuwa mechi ya kusisimua, na bao la ushindi lilifungwa dakika ya mwisho.
There are some worrying changes in the weather this year.
Kuna mabadiliko ya hali ya hewa yanayotia wasiwasi mwaka huu.

3Maumbo Yote Mawili katika Hali Moja

Mara nyingi sentensi moja inaeleza chanzo, na nyingine inaeleza hisia ya mtu. Hii ndiyo njia bora ya kuona tofauti.

The news was worrying. Everyone was worried.
Habari ilitia wasiwasi. Kila mtu alikuwa na wasiwasi.
The test results were surprising. Even the teacher was surprised.
Matokeo ya mtihani yalishangaza. Hata mwalimu alishangaa.
yalishangaza (mtumaji) / alishangaa (mpokeaji)
I forgot his name. It was so embarrassing! I was really embarrassed.
Nilisahau jina lake. Ilikuwa aibu kubwa! Niliona aibu sana.
his = mwanamume
The flight was tiring, so we were tired when we arrived.
Safari ya ndege ilichosha, kwa hiyo tulikuwa tumechoka tulipofika.
The explanation was confusing, and the students looked confused.
Maelezo yalichanganya, na wanafunzi walionekana wamechanganyikiwa.

4Vivumishi vya -ing kwa Watu

Mtu pia anaweza kuwa -ing, anaposababisha hisia kwa watu wengine. Hii inaeleza tabia yake au athari yake kwa wengine — si anavyojisikia.

My history teacher is really interesting. Her lessons are never dull.
Mwalimu wangu wa historia anavutia sana. Masomo yake hayachoshi kamwe.
her = mwanamke
Our new neighbour is a bit boring. He only talks about his car.
Jirani yetu mpya havutii sana. Anazungumza kuhusu gari lake tu.
he = mwanamume
Little children can be exhausting, but they're fun!
Watoto wadogo wanaweza kuchosha sana, lakini wanafurahisha!
I'm bored.
Nimechoshwa. / Sina la kufanya.
ninajisikia hivyo
I'm boring.
Mimi sivutii. / Watu wananiona mchoshi.
watu wengine wananiona hivyo

Makosa ya Kawaida

⚠️I'm boring. Let's go out.
✅I'm bored. Let's go out.
Sarufi ni sahihi, lakini maana si sahihi: I'm boring inamaanisha watu wanakuona huvutii. Wewe unahisi hali hiyo: -ed.
❌The film was very bored.
✅The film was very boring.
Filamu inasababisha hisia: -ing.
❌I'm interesting in music.
✅I'm interested in music.
Hisia yako: -ed (+ in).
❌After the long walk, we were very tiring.
✅After the long walk, we were very tired.
Watu wenyewe ndio wanahisi uchovu: -ed.
❌That was a really embarrassed moment.
✅That was a really embarrassing moment.
Wakati huo unasababisha aibu: -ing.
❌I was very surprising when I heard the news.
✅I was very surprised when I heard the news.
Mshangao wako: -ed.
❌She's worry about her exam.
✅She's worried about her exam.
Baada ya be, tumia kivumishi, si kitenzi.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. "I'm boring" badala ya "I'm bored". Hili ni kosa maarufu sana Afrika Mashariki: watu husema I'm boring au I'm feeling boring wakimaanisha nimechoshwa, sina la kufanya. Sentensi hii ni sahihi kisarufi, lakini inasema watu wananiona sivutii. Unachohisi wewe ni bored.

⚠️It's Sunday afternoon and I'm boring at home.
✅It's Sunday afternoon and I'm bored at home.
Sarufi ni sahihi, lakini maana yake ni kwamba wewe ni mtu asiyevutia.
⚠️My phone is dead and I'm feeling so boring.
✅My phone is dead and I'm feeling so bored.
Hisia yako → -ed.

2. Nimechoka, nimechanganyikiwa → "I have tired, I have confused". Kiswahili huonyesha hali ya sasa kwa -me-, na tumefundishwa kwamba -me- = have. Lakini kwa hisia, Kiingereza husema be + -ed: I'm tired, I'm confused, I'm surprised.

❌I have tired. Let me sit down for a minute.
✅I'm tired. Let me sit down for a minute.
❌We have confused. Which bus goes to Mwenge?
✅We're confused. Which bus goes to Mwenge?
nimechanganyikiwa → I'm confused.

3. Inachosha = "tiring" au "boring"? Katika Kiswahili, inachosha inaweza kuwa uchovu wa mwili au kutovutia, na nimechoka na… inaweza kumaanisha tired au bored. Kiingereza kinatenganisha: tiring / tired = uchovu wa mwili au akili; boring / bored = hakuna kinachovutia.

⚠️(Mkutano ulikuwa mfupi lakini haukuvutia.) The meeting was very tiring. Nothing interesting happened.
✅The meeting was very boring. Nothing interesting happened.
Sarufi ni sahihi, lakini tiring inasema mkutano ulikuchosha mwili.

Usichanganye

-ed na -ing kuhusu tukio moja — Tukio moja, pande mbili za hisia.

The museum was interesting.
Jumba la makumbusho lilivutia.
jumba linatuma hisia
We were interested in the museum.
Tulivutiwa na jumba la makumbusho.
sisi tunapokea hisia; -w- (tulivutiwa) → -ed

Vivumishi vya -ing na Present Continuous — This game is boring (kivumishi) si sawa na Am I boring you? (Present Continuous ya kitenzi bore). Kivumishi kinaeleza sifa, si kitendo kinachotokea sasa. Tazama A1-22.

This game is boring.
Mchezo huu unachosha.
kivumishi: sifa
Sorry, am I boring you?
Samahani, ninakuchosha?
kitenzi: Present Continuous (-na- hapa = sasa hivi)

Vivumishi vya -ed na vitenzi vya wakati uliopita — Bored inaweza kuwa kivumishi (I was bored) au wakati uliopita wa kitenzi bore (The film bored me). Zote zinaeleza hisia moja kutoka pande mbili. Participles zinazofupisha vishazi vizima (the man standing there) zinafundishwa katika B2-09.

I was bored.
Nilichoshwa.
kivumishi
The film bored me.
Filamu ilinichosha.
kitenzi cha Past Simple

Tahajia na Matamshi

  • Vitenzi vinavyoishia na -e: ongeza -d, na uondoe -e kabla ya -ing: excite → excited / exciting, confuse → confused / confusing, tire → tired / tiring.
  • worry → worried (y → i) lakini worrying (baki na y kabla ya -ing).
  • embarrass ina rr na ss: embarrassed, embarrassing.
  • Mwisho wa -ed una sauti tatu: /d/ baada ya sauti zenye mtetemo (bored, tired, worried, surprised, confused); /t/ baada ya sauti zisizo na mtetemo kama /s/, /k/, /ʃ/ (embarrassed, shocked, relaxed); /ɪd/, silabi ya ziada "id", baada ya t au d tu (interested, excited). Usiongeze irabu kwa maneno mengine: bored ni silabi moja /bɔːd/, si "bo-redi"; surprised inaishia na /zd/ bila irabu.
  • -ing inaishia na sauti /ŋ/ — sauti ile ile ya ng' katika ng'ombe. Usitamke g kwa nguvu, na usiongeze irabu: si "boringi".
  • interesting kwa kawaida ina silabi tatu: /ˈɪntrəstɪŋ/. e ya kwanza mara nyingi haitamkwi, na msisitizo uko kwenye silabi ya kwanza, si ya pili kutoka mwisho kama katika Kiswahili.

Kanuni ya Dhahabu

-ed = mtu anayehisi (mpokeaji), kama nimechoka. -ing = kitu au mtu anayesababisha hisia (mtumaji), kama inachosha. I'm bored because the film is boring.

Mazoezi

A. Muundo

Kamilisha kwa umbo sahihi la kitenzi kilichotolewa.

  1. Kamilisha kwa umbo sahihi la confuse: The map was , so we got lost.
  2. Kamilisha kwa umbo sahihi la worry: My parents were because I came home late.
  3. Kamilisha kwa umbo sahihi la excite: The children are really about the trip.
  4. Kamilisha kwa umbo sahihi la tire: A twelve-hour shift at the hospital is very .
  5. Kamilisha kwa umbo sahihi la embarrass: I felt so when I called my teacher "Mum".
  6. Andika kivumishi cha -ing: surprise

B. Maana

Chagua jibu linalolingana na maana.

  1. Chagua jibu sahihi: I'm … after work.
  2. Chagua jibu sahihi: Are you … in history?
  3. Chagua jibu sahihi: The ending of the film was very ….
  4. Inamaanisha nini? "Tom is boring."

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. I was so embarrassing when I fell over.
  2. This book is really bored.
  3. I'm interesting in modern art.
  4. The results were worrying, so we called a doctor.

D. Katika Muktadha

Kamilisha mazungumzo kwa umbo sahihi la kitenzi kilicho kwenye mabano.

A long day
Ana: How was the conference?
Ben: Honestly? The first talk was really 15 (bore). I nearly fell asleep. But the second one was very 16 (interest).
Ana: And how do you feel now?
Ben: 17 (tire)! It was a 18 (tire) day. And I'm a bit 19 (worry) about my presentation tomorrow.

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza.

  1. Andika kuhusu filamu au kitabu: sema kilikuwa vipi na wewe ulijisikiaje.
  2. Andika sentensi moja kuhusu jambo linalokuchosha na moja kuhusu jambo linalokuvutia.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A2-29 Who, Which, That na Where kwa Kiswahili: Relative Clauses (Ambaye, Ambacho, Ambapo)
    I watched a documentary was really interesting.
  2. A1-10 Vivumishi (Adjectives) kwa Kiingereza: Mahali Pake, Very au Too, na Vinyume
    Chagua jibu sahihi: It was ….
  3. A2-06 Comparatives kwa Kiswahili: Bigger, More Beautiful — Kulinganisha Vitu Viwili
    The second film was (boring) than the first one.
Majibu

A. Muundo

  1. confusing
  2. worried
  3. excited
  4. tiring
  5. embarrassed
  6. surprising

B. Maana

  1. tired
  2. interested
  3. surprising
  4. Other people find Tom dull.

C. Tafuta Kosa

  1. I was so embarrassed when I fell over.
  2. This book is really boring.
  3. I'm interested in modern art.
  4. ✓ The results were worrying, so we called a doctor.

D. Katika Muktadha

  1. boring
  2. interesting
  3. Tired
  4. tiring
  5. worried

E. Zamu Yako

  1. The film was really exciting. I was surprised by the ending.
  2. Long meetings are tiring. I'm interested in old cars.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. that / which
  2. an exciting game
  3. more boring
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play