Bored au Boring? Vivumishi vya -ed na -ing kwa Kiswahili
Bored or Boring? -ed and -ing Adjectives
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuchagua kwa usahihi kati ya jozi kama bored / boring na interested / interesting, ili kueleza mtu anavyojisikia na kinachomfanya ajisikie hivyo.
Wazo Kuu
Hisia nyingi huja kwa jozi za vivumishi (adjectives) vinavyotoka kwenye kitenzi kimoja: bore → bored / boring, interest → interested / interesting. Vinafanana, lakini vinaelekea pande mbili tofauti.
Ifikirie hisia kama ujumbe unaosafiri kutoka kwa mtumaji kwenda kwa mpokeaji. Filamu ndefu na ya polepole inatuma hisia. Wewe, umekaa sinema ukipiga miayo, unaipokea. Filamu ni boring — inatuma hisia. Wewe ni bored — unaipokea.
Kwa hiyo: -ing inaeleza kitu (au mtu) kinachosababisha hisia. -ed inaeleza mtu mwenye hisia hiyo. Jiulize: Huyu ni mtumaji au mpokeaji?
Hili ni muhimu, kwa sababu herufi chache mwishoni hubadilisha ujumbe mzima. I'm bored ni jambo la kawaida kusema. I'm boring pia ni sentensi sahihi, lakini inamaanisha watu wengine wanakuona huvutii — pengine si hicho unachotaka kuwaambia!
Habari njema: Kiswahili kina tofauti hii hii. Tunasema nimechoka (mpokeaji) na kazi hii inachosha (mtumaji); nimeshangaa na habari inashangaza. Tumia ufahamu huo.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili huonyesha hisia ya mtu kwa kitenzi chenye -me- (nimechoka, nimeshangaa, nimechanganyikiwa) — hali ya sasa, kwa hiyo Kiingereza husema I'm + -ed, si I have. Kinachosababisha hisia huonyeshwa kwa kitenzi cha kusababisha (-sha, -za, -ua): inachosha, inashangaza, inasisimua. Hiyo ndiyo -ing ya Kiingereza.
| Kiswahili | Maana | Kiingereza |
|---|---|---|
| Nimechoka. | mpokeaji: ninavyojisikia | I'm tired. |
| Safari ilichosha. | mtumaji: kinachosababisha | The journey was tiring. |
| Nimeshangaa. | mpokeaji | I'm surprised. |
| Matokeo yanashangaza. | mtumaji | The results are surprising. |
| Wanafunzi wamechanganyikiwa. | mpokeaji | The students are confused. |
| Maelekezo yanachanganya. | mtumaji | The instructions are confusing. |
| Ilikuwa mechi ya kusisimua. | mtumaji, kabla ya nomino | It was an exciting match. |
Angalia mambo mawili. Kwanza, nimechoka ina -me-, lakini ni hali ya sasa: I'm tired, si I have tired. Pili, Kiswahili mara nyingi hutumia neno moja kwa hisia mbili za Kiingereza: inachosha inaweza kumaanisha tiring (inachosha mwili) au boring (haivutii), na nimechoka na… mara nyingi ni I'm tired of… / I'm bored with… Kiingereza kinatenganisha tired na bored.
Muundo
| Kitenzi | -ed (mtu anavyojisikia) | -ing (kinachosababisha hisia) |
|---|---|---|
| bore | bored | boring |
| interest | interested | interesting |
| tire | tired | tiring |
| excite | excited | exciting |
| confuse | confused | confusing |
| embarrass | embarrassed | embarrassing |
| surprise | surprised | surprising |
| worry | worried | worrying |
Mifumo ya sentensi
| Mfumo | Mfano |
|---|---|
| mtu + be / feel / look + kivumishi cha -ed | I'm tired. / She looks worried. |
| kivumishi cha -ed + kihusishi (preposition) | She's interested in art. / We're excited about the trip. |
| kitu + be + kivumishi cha -ing | The journey was tiring. |
| kivumishi cha -ing + nomino | It was a confusing email. |
Vihusishi vya kawaida baada ya vivumishi vya -ed (tazama A2-31): interested in, bored with / of, tired of, excited about, worried about, surprised by / at, embarrassed about, confused about.
Jozi nyingine nyingi hufuata kanuni hiyo hiyo: amazed / amazing, annoyed / annoying, relaxed / relaxing, frightened / frightening, disappointed / disappointing, exhausted / exhausting.
Matumizi
1Vivumishi vya -ed — Mtu Anavyojisikia
Tumia umbo la -ed kueleza hisia za mtu (au mnyama).
2Vivumishi vya -ing — Kinachosababisha Hisia
Tumia umbo la -ing kueleza kitu, hali au mtu anayesababisha hisia.
3Maumbo Yote Mawili katika Hali Moja
Mara nyingi sentensi moja inaeleza chanzo, na nyingine inaeleza hisia ya mtu. Hii ndiyo njia bora ya kuona tofauti.
4Vivumishi vya -ing kwa Watu
Mtu pia anaweza kuwa -ing, anaposababisha hisia kwa watu wengine. Hii inaeleza tabia yake au athari yake kwa wengine — si anavyojisikia.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. "I'm boring" badala ya "I'm bored". Hili ni kosa maarufu sana Afrika Mashariki: watu husema I'm boring au I'm feeling boring wakimaanisha nimechoshwa, sina la kufanya. Sentensi hii ni sahihi kisarufi, lakini inasema watu wananiona sivutii. Unachohisi wewe ni bored.
2. Nimechoka, nimechanganyikiwa → "I have tired, I have confused". Kiswahili huonyesha hali ya sasa kwa -me-, na tumefundishwa kwamba -me- = have. Lakini kwa hisia, Kiingereza husema be + -ed: I'm tired, I'm confused, I'm surprised.
3. Inachosha = "tiring" au "boring"? Katika Kiswahili, inachosha inaweza kuwa uchovu wa mwili au kutovutia, na nimechoka na… inaweza kumaanisha tired au bored. Kiingereza kinatenganisha: tiring / tired = uchovu wa mwili au akili; boring / bored = hakuna kinachovutia.
Usichanganye
-ed na -ing kuhusu tukio moja — Tukio moja, pande mbili za hisia.
Vivumishi vya -ing na Present Continuous — This game is boring (kivumishi) si sawa na Am I boring you? (Present Continuous ya kitenzi bore). Kivumishi kinaeleza sifa, si kitendo kinachotokea sasa. Tazama A1-22.
Vivumishi vya -ed na vitenzi vya wakati uliopita — Bored inaweza kuwa kivumishi (I was bored) au wakati uliopita wa kitenzi bore (The film bored me). Zote zinaeleza hisia moja kutoka pande mbili. Participles zinazofupisha vishazi vizima (the man standing there) zinafundishwa katika B2-09.
Tahajia na Matamshi
- Vitenzi vinavyoishia na -e: ongeza -d, na uondoe -e kabla ya -ing: excite → excited / exciting, confuse → confused / confusing, tire → tired / tiring.
- worry → worried (y → i) lakini worrying (baki na y kabla ya -ing).
- embarrass ina rr na ss: embarrassed, embarrassing.
- Mwisho wa -ed una sauti tatu: /d/ baada ya sauti zenye mtetemo (bored, tired, worried, surprised, confused); /t/ baada ya sauti zisizo na mtetemo kama /s/, /k/, /ʃ/ (embarrassed, shocked, relaxed); /ɪd/, silabi ya ziada "id", baada ya t au d tu (interested, excited). Usiongeze irabu kwa maneno mengine: bored ni silabi moja /bɔːd/, si "bo-redi"; surprised inaishia na /zd/ bila irabu.
- -ing inaishia na sauti /ŋ/ — sauti ile ile ya ng' katika ng'ombe. Usitamke g kwa nguvu, na usiongeze irabu: si "boringi".
- interesting kwa kawaida ina silabi tatu: /ˈɪntrəstɪŋ/. e ya kwanza mara nyingi haitamkwi, na msisitizo uko kwenye silabi ya kwanza, si ya pili kutoka mwisho kama katika Kiswahili.
Kanuni ya Dhahabu
-ed = mtu anayehisi (mpokeaji), kama nimechoka. -ing = kitu au mtu anayesababisha hisia (mtumaji), kama inachosha. I'm bored because the film is boring.
Mazoezi
A. Muundo
Kamilisha kwa umbo sahihi la kitenzi kilichotolewa.
-
Kamilisha kwa umbo sahihi la confuse: The map was , so we got lost.
-
Kamilisha kwa umbo sahihi la worry: My parents were because I came home late.
-
Kamilisha kwa umbo sahihi la excite: The children are really about the trip.
-
Kamilisha kwa umbo sahihi la tire: A twelve-hour shift at the hospital is very .
-
Kamilisha kwa umbo sahihi la embarrass: I felt so when I called my teacher "Mum".Mum (UK); Mom (US)
-
Andika kivumishi cha -ing: surprise
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
Chagua jibu sahihi: I'm … after work.
-
Chagua jibu sahihi: Are you … in history?
-
Chagua jibu sahihi: The ending of the film was very ….
-
Inamaanisha nini? "Tom is boring."
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
I was so embarrassing when I fell over.
-
This book is really bored.
-
I'm interesting in modern art.
-
The results were worrying, so we called a doctor.
D. Katika Muktadha
Kamilisha mazungumzo kwa umbo sahihi la kitenzi kilicho kwenye mabano.
Ana: How was the conference?
Ben: Honestly? The first talk was really 15 (bore). I nearly fell asleep. But the second one was very 16 (interest).
Ana: And how do you feel now?
Ben: 17 (tire)! It was a 18 (tire) day. And I'm a bit 19 (worry) about my presentation tomorrow.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
Andika kuhusu filamu au kitabu: sema kilikuwa vipi na wewe ulijisikiaje.
-
Andika sentensi moja kuhusu jambo linalokuchosha na moja kuhusu jambo linalokuvutia.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A2-29 Who, Which, That na Where kwa Kiswahili: Relative Clauses (Ambaye, Ambacho, Ambapo) I watched a documentary was really interesting.
-
A1-10 Vivumishi (Adjectives) kwa Kiingereza: Mahali Pake, Very au Too, na Vinyume Chagua jibu sahihi: It was ….
-
A2-06 Comparatives kwa Kiswahili: Bigger, More Beautiful — Kulinganisha Vitu Viwili The second film was (boring) than the first one.
Majibu
A. Muundo
- confusing
- worried
- excited
- tiring
- embarrassed
- surprising
B. Maana
- tired
- interested
- surprising
- Other people find Tom dull.
C. Tafuta Kosa
- I was so embarrassed when I fell over.
- This book is really boring.
- I'm interested in modern art.
- ✓ The results were worrying, so we called a doctor.
D. Katika Muktadha
- boring
- interesting
- Tired
- tiring
- worried
E. Zamu Yako
- The film was really exciting. I was surprised by the ending.
- Long meetings are tiring. I'm interested in old cars.
F. Marudio Mchanganyiko
- that / which
- an exciting game
- more boring
