Reduced relative clauses: styttar tilvísunarsetningar á ensku
Reduced Relative Clauses: The Man Standing There
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu stytt tilvísunarsetningar – the people living next door, the car stolen last night, the first person to arrive – og þekkt hvenær ekki er hægt að stytta þær.
Aðalatriðið
Góðir ræðumenn og pennar vilja engin óþörf orð. Í the woman who is standing by the door bæta orðin who is engu nýju við. Hlustandinn skilur setninguna án þeirra. Þess vegna leyfir enskan okkur að klippa þau burt: the woman standing by the door.
Hugsaðu þér garðyrkjumann með klippur. Þú klippir burt það sem plantan þarf ekki – hér tilvísunarorðið og hjálparsögnina – og skilur eftir þann hluta sem ber merkinguna. Það sem eftir stendur sýnir tengslin:
- -ing mynd → nafnorðið gerir eitthvað: the people living next door (þau búa þar).
- lýsingarháttur þátíðar → eitthvað er gert við nafnorðið: the car stolen last night (einhver stal honum).
- to + nafnháttur → á eftir the first / the last / the only / the next eða efsta stigi: the first person to arrive (fyrsta manneskjan sem kom).
Útkoman er styttri og liprari. Þetta er mjög algengt í fréttum, tilkynningum, leiðbeiningum og fræðitexta.
Íslenska og enska
Á íslensku höldum við yfirleitt allri tilvísunarsetningunni með „sem“: „konan sem stendur við dyrnar“, „bíllinn sem var stolið í nótt“, „farþegar sem eru á leið til Manchester“. Það er alltaf rétt líka á ensku – en enskan styttir oft þar sem við gerum það ekki, og þá þarftu að velja á milli -ing og lýsingarháttar þátíðar.
Þar leynist gildra. Margar íslenskar sagnir með -st hafa þolmyndarmerkingu, þótt þær séu ekki myndaðar með „vera“ eða „verða“ + lýsingarhætti: „fiskurinn sem veiðist við landið“ (= er veiddur), „umsóknir sem berast eftir 30. júní“ (= eru mótteknar), „sveppir sem finnast í hrauninu“ (= eru fundnir). Á ensku verður þetta lýsingarháttur þátíðar: the fish caught, applications received, mushrooms found.
Í öðru lagi „Það er hundur að elta kött í garðinum“: þar byrjar setningin á „það“, en á ensku byrjar hún á there: There's a dog chasing a cat. Og „var að“ getur þýtt að eitthvað hafi gerst rétt áðan („konan sem var að hringja“); um einn lokinn atburð í fortíðinni má hins vegar ekki stytta með -ing.
Góðu fréttirnar: „fyrstur til að“ er nákvæmlega eins og the first to: „Hún var fyrst í fjölskyldunni til að fara í háskóla“ = the first woman in her family to go to university.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| konan sem stendur við dyrnar | the woman standing by the door | -ing í stað „sem stendur“ |
| farþegar sem eru á leið til Manchester | passengers travelling to Manchester | -ing, nafnorðið gerir |
| grænmetið sem selt er á markaðnum | the vegetables sold at the market | lýsingarháttur þátíðar, nafnorðið verður fyrir |
| fiskurinn sem veiðist við landið | the fish caught off the coast | -st sögn → lýsingarháttur þátíðar, ekki -ing |
| Það er hundur að elta kött. | There's a dog chasing a cat. | „það er“ → there's |
| maðurinn sem hringdi í gær | the man who called yesterday | einn lokinn atburður → öll setningin |
| fyrsta konan til að fara í háskóla | the first woman to go to university | „til að“ → to – hér er þetta eins |
Í stuttu máli: nafnorðið gerir → -ing; eitthvað er gert við það (líka „veiðist“, „berst“, „finnst“) → lýsingarháttur þátíðar; „fyrstur til að“ → the first to; og „það er … að …“ verður there is … -ing.
Form
Úr fullri setningu í stytta
| Tegund | Full tilvísunarsetning | Stytt |
|---|---|---|
| Germynd | the people who live next door | the people living next door |
| Germynd (framvinda) | the man who is sitting there | the man sitting there |
| Þolmynd | the car which was stolen last night | the car stolen last night |
| Þolmynd (framvinda) | the issues that are being discussed | the issues being discussed |
| á eftir first / last / only / next / efsta stigi | the first person who arrived | the first person to arrive |
| Sama, þolmynd | the last person who was told | the last person to be told |
Hvernig á að stytta
| Skref | Hvað gerirðu? |
|---|---|
| 1 | Athugaðu: tilvísunarorðið verður að vera frumlag setningarinnar. |
| 2 | Germynd → slepptu tilvísunarorðinu (og be ef það er til staðar) → notaðu -ing mynd. |
| 3 | Þolmynd → slepptu tilvísunarorðinu + be → haltu lýsingarhætti þátíðar. |
| 4 | Á eftir first / last / only / next eða efsta stigi → notaðu to + nafnhátt. |
Hvenær ekki er hægt að stytta
| Aðstæður | ✅ Full setning | ❌ Stytt |
|---|---|---|
| Einn lokinn atburður í fortíð (germynd) | the man who called yesterday | the man calling yesterday |
| Tilvísunarorðið er andlag | the film that I watched | the film watching |
| Sögnin hefur háttarsögn eða Present Perfect | people who can drive / the man who has lived here for years | people driving (önnur merking) / the man having lived here for years |
Notkun
1Germyndarmerking: -ing mynd
Notaðu -ing mynd þegar nafnorðið sjálft gerir eitthvað. Hún getur komið í stað framvinduforms (who is talking) og líka einfaldrar myndar um almenna staðreynd eða ástand (who live, which contains). Hér má nota -ing mynd af ástandssögnum, þótt þær séu annars yfirleitt ekki í framvinduformi. Á íslensku er oftast „sem“ + sögn.
2Þolmyndarmerking: lýsingarháttur þátíðar
Notaðu lýsingarhátt þátíðar þegar eitthvað er gert við nafnorðið. Hann kemur í stað who / which / that + be + lýsingarháttar þátíðar í öllum tíðum, líka um einn atburð í fortíðinni. Á íslensku er oft „sem var / er“ + lýsingarháttur, eða -st sögn.
3To + nafnháttur á eftir first, last, only, next og efsta stigi
Á eftir the first, the second, the last, the next, the only og efsta stigi (the youngest, the best) notarðu to + nafnhátt í stað tilvísunarsetningar. Hann getur verið í germynd eða þolmynd, og to have + lýsingarháttur þátíðar sýnir fyrri atburð. Á íslensku segjum við „fyrstur til að…“ eða „sá síðasti sem…“.
4Hvenær ekki er hægt að stytta
Aðeins er hægt að stytta þegar tilvísunarorðið er frumlag setningarinnar. Í germynd notarðu ekki -ing mynd um einn lokinn atburð í fortíðinni – haltu allri setningunni. Öll setningin heldur sér líka þegar sögnin hefur háttarsögn (can, should, will) eða er í Present Perfect (enska núliðin tíð, has lived): -ing myndin myndi glata þeirri merkingu. Ef tilvísunarorðið er andlag geturðu aðeins sleppt því (B1-20).
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Fiskurinn sem veiðist…“ → -ing í stað lýsingarháttar þátíðar. Á íslensku hafa margar -st sagnir þolmyndarmerkingu án „vera“ eða „verða“: „veiðist“, „finnst“, „berst“. Sögnin virðist því lýsa því sem nafnorðið gerir sjálft, og þess vegna velja margir -ing þegar þeir stytta: the fish catching. En fiskurinn veiðir ekki – hann er veiddur. Þegar eitthvað er gert við nafnorðið kemur lýsingarháttur þátíðar.
2. „Það er hundur að elta kött“ → It is a dog chasing. Á íslensku byrjum við á „það“ þegar við segjum frá einhverju sem er að gerast: „Það er köttur að klóra í hurðina“, „Það eru tveir menn að mála húsið.“ It er á ensku ekki notað svona. Þegar þú kynnir eitthvað nýtt kemur there is / there are + nafnorð + -ing.
3. „Stelpan sem var að byrja…“ → the girl starting. Á íslensku segjum við „Nýja stelpan sem var að byrja í bekknum þínum…“ og meinum að hún hafi byrjað rétt í þessu. „Var að“ minnir á framvinduform, og þá virðist -ing mynd passa. En um einn lokinn atburð í fortíðinni er ekki hægt að stytta: haltu allri setningunni með who started (eða who has just started).
Ekki rugla saman
-ing (germynd) og lýsingarháttur þátíðar (þolmynd) – Hver gerir? Þetta virkar eins og boring / bored í A2-30.
stytt setning og andlagsfornafni sleppt – tvær ólíkar styttingar. Ef tilvísunarorðið er andlag geturðu einfaldlega sleppt því (B1-20); ef það er frumlag styttirðu með -ing eða lýsingarhætti.
stytt tilvísunarsetning og lýsingarháttarsetning – Stytt tilvísunarsetning kemur strax á eftir nafnorðinu og segir hvaða. Lýsingarháttarsetning í upphafi setningar lýsir því sem frumlagið gerði; hana lærirðu í B2-10.
Stafsetning og framburður
- Stytt afmarkandi setning hefur engar kommur og enga þögn: The man standing there is my boss. Stytt óafmarkandi setning heldur kommunum (B2-08): The bridge, built in 1890, is still in use.
- Taktu eftir óreglulegum lýsingarháttum þátíðar: written, taken, built, stolen, chosen, held, sold, sent, caught.
- Stafsetning -ing myndar: þögult e fellur burt (leave → leaving), samhljóð tvöfaldast á eftir stuttu áhersluatkvæði (sit → sitting), lie → lying.
- -ing endingin /ŋ/ er eitt nefhljóð: aftasti hluti tungunnar snertir gómfillu og loftið fer út um nefið. Bættu ekki skýru g aftan við.
- caught /kɔːt/ (UK), /kɑːt/ (US): gh heyrist ekki. bought og taught rímast við það.
- Lýsingarhátturinn fær ekki meiri áherslu en nafnorðið: the people living next door er sagt lipurt í einni lotu, með aðaláherslu á door. Á íslensku er áherslan á fyrsta atkvæði hvers orðs; á ensku hefur orðasambandið eina sterka áherslu.
Gullna reglan
Klipptu burt tilvísunarorðið og hjálparsögnina: nafnorðið gerir → -ing; eitthvað er gert við það → lýsingarháttur þátíðar (líka þegar íslenskan notar „veiðist“, „berst“, „finnst“); á eftir first / last / only / next eða efsta stigi → to + nafnháttur. Styttu aðeins ef tilvísunarorðið er frumlag, og notaðu ekki -ing um einn lokinn atburð í fortíðinni, né í stað háttarsagnar eða Present Perfect.
Æfingar
A. Form
Styttu tilvísunarsetningarnar.
-
Styttu: The girl who is playing the piano is only eight.
-
Styttu: The bridge which was built in 1890 is still in use.
-
Styttu: She was the first person in our town who drove an electric car.
-
Styttu: Students who want to join the trip should sign up today.
-
Styttu: The problems that are being discussed are serious.
-
Styttu: He was the only player who was chosen for both teams.
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: The money … at the event went to charity.
-
Veldu rétta svarið: Do you know the guy … the red jacket?
-
Veldu rétta svarið: She was the only candidate … every question correctly.
-
Er hægt að stytta þessa tilvísunarsetningu? "the dress that she bought last week" …the relative word is the object
-
Er hægt að stytta þessa tilvísunarsetningu? "the train that leaves at 9:15" …the train leaving at 9:15
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
The email sending by the bank was a scam.
-
The woman phoning the office this morning didn't leave her name.
-
The people waiting outside have been there for an hour.
-
The house built by my grandfather it is still standing.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í tilkynningunni með réttri mynd sagnanna í svigunum.
Passengers 16 (travel) to the airport should use platform 2. Trains 17 (leave) after 11 p.m. will stop at all stations. Luggage 18 (leave) unattended will be removed. The last train 19 (stop) at Hill Park tonight departs at 23:40. Tickets 20 (buy) on the train cost 50% more.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Lýstu tveimur manneskjum á mynd eða í herberginu þar sem þú ert, með -ing myndum.
-
Skrifaðu um afrek einhvers með the first / the only / the youngest + to + nafnhætti.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B2-08 Non-defining relative clauses: viðbótarupplýsingar innan komma á ensku My sister, ___ lives in Madrid, is a doctor. …
-
A2-30 Bored eða boring? Lýsingarorð með -ed og -ing á ensku The film was really ….
-
B1-11 Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku The new hospital (build) at the moment.
-
B2-07 Need, needn't have og be supposed to: skylda og nauðsyn á ensku The bus (supposed to arrive) at eight, but it came at half past.
Svör
A. Form
- The girl playing the piano is only eight.
- The bridge built in 1890 is still in use.
- She was the first person in our town to drive an electric car.
- Students wanting to join the trip should sign up today.
- The problems being discussed are serious.
- He was the only player to be chosen for both teams. / He was the only player chosen for both teams.
B. Merking
- raised
- wearing
- to answer
- No
- Yes
C. Finndu villuna
- The email sent by the bank was a scam.
- The woman who phoned the office this morning didn't leave her name. / The woman who called the office this morning didn't leave her name.
- ✓ The people waiting outside have been there for an hour.
- The house built by my grandfather is still standing.
D. Í samhengi
- travelling
- leaving
- left
- to stop / stopping
- bought
E. Spreyttu þig
- The man sitting by the window is reading a newspaper. The woman wearing a red coat is my neighbour.
- My grandmother was the first person in her village to go to university.
F. Blönduð upprifjun
- who
- boring
- is being built
- was supposed to arrive
