SlowingoMálfræði
B2 9 / 30

Reduced relative clauses: styttar tilvísunarsetningar á ensku

Reduced Relative Clauses: The Man Standing There

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu stytt tilvísunarsetningar – the people living next door, the car stolen last night, the first person to arrive – og þekkt hvenær ekki er hægt að stytta þær.

Aðalatriðið

Góðir ræðumenn og pennar vilja engin óþörf orð. Í the woman who is standing by the door bæta orðin who is engu nýju við. Hlustandinn skilur setninguna án þeirra. Þess vegna leyfir enskan okkur að klippa þau burt: the woman standing by the door.

Hugsaðu þér garðyrkjumann með klippur. Þú klippir burt það sem plantan þarf ekki – hér tilvísunarorðið og hjálparsögnina – og skilur eftir þann hluta sem ber merkinguna. Það sem eftir stendur sýnir tengslin:

  • -ing mynd → nafnorðið gerir eitthvað: the people living next door (þau búa þar).
  • lýsingarháttur þátíðar → eitthvað er gert við nafnorðið: the car stolen last night (einhver stal honum).
  • to + nafnháttur → á eftir the first / the last / the only / the next eða efsta stigi: the first person to arrive (fyrsta manneskjan sem kom).

Útkoman er styttri og liprari. Þetta er mjög algengt í fréttum, tilkynningum, leiðbeiningum og fræðitexta.

Íslenska og enska

Á íslensku höldum við yfirleitt allri tilvísunarsetningunni með „sem“: „konan sem stendur við dyrnar“, „bíllinn sem var stolið í nótt“, „farþegar sem eru á leið til Manchester“. Það er alltaf rétt líka á ensku – en enskan styttir oft þar sem við gerum það ekki, og þá þarftu að velja á milli -ing og lýsingarháttar þátíðar.

Þar leynist gildra. Margar íslenskar sagnir með -st hafa þolmyndarmerkingu, þótt þær séu ekki myndaðar með „vera“ eða „verða“ + lýsingarhætti: „fiskurinn sem veiðist við landið“ (= er veiddur), „umsóknir sem berast eftir 30. júní“ (= eru mótteknar), „sveppir sem finnast í hrauninu“ (= eru fundnir). Á ensku verður þetta lýsingarháttur þátíðar: the fish caught, applications received, mushrooms found.

Í öðru lagi „Það er hundur að elta kött í garðinum“: þar byrjar setningin á „það“, en á ensku byrjar hún á there: There's a dog chasing a cat. Og „var að“ getur þýtt að eitthvað hafi gerst rétt áðan („konan sem var að hringja“); um einn lokinn atburð í fortíðinni má hins vegar ekki stytta með -ing.

Góðu fréttirnar: „fyrstur til að“ er nákvæmlega eins og the first to: „Hún var fyrst í fjölskyldunni til að fara í háskóla“ = the first woman in her family to go to university.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
konan sem stendur við dyrnarthe woman standing by the door-ing í stað „sem stendur“
farþegar sem eru á leið til Manchesterpassengers travelling to Manchester-ing, nafnorðið gerir
grænmetið sem selt er á markaðnumthe vegetables sold at the marketlýsingarháttur þátíðar, nafnorðið verður fyrir
fiskurinn sem veiðist við landiðthe fish caught off the coast-st sögn → lýsingarháttur þátíðar, ekki -ing
Það er hundur að elta kött.There's a dog chasing a cat.„það er“ → there's
maðurinn sem hringdi í gærthe man who called yesterdayeinn lokinn atburður → öll setningin
fyrsta konan til að fara í háskólathe first woman to go to university„til að“ → to – hér er þetta eins

Í stuttu máli: nafnorðið gerir → -ing; eitthvað er gert við það (líka „veiðist“, „berst“, „finnst“) → lýsingarháttur þátíðar; „fyrstur til að“ → the first to; og „það er … að …“ verður there is … -ing.

Form

Úr fullri setningu í stytta

TegundFull tilvísunarsetningStytt
Germyndthe people who live next doorthe people living next door
Germynd (framvinda)the man who is sitting therethe man sitting there
Þolmyndthe car which was stolen last nightthe car stolen last night
Þolmynd (framvinda)the issues that are being discussedthe issues being discussed
á eftir first / last / only / next / efsta stigithe first person who arrivedthe first person to arrive
Sama, þolmyndthe last person who was toldthe last person to be told

Hvernig á að stytta

SkrefHvað gerirðu?
1Athugaðu: tilvísunarorðið verður að vera frumlag setningarinnar.
2Germynd → slepptu tilvísunarorðinu (og be ef það er til staðar) → notaðu -ing mynd.
3Þolmynd → slepptu tilvísunarorðinu + be → haltu lýsingarhætti þátíðar.
4Á eftir first / last / only / next eða efsta stigi → notaðu to + nafnhátt.

Hvenær ekki er hægt að stytta

Aðstæður✅ Full setning❌ Stytt
Einn lokinn atburður í fortíð (germynd)the man who called yesterdaythe man calling yesterday
Tilvísunarorðið er andlagthe film that I watchedthe film watching
Sögnin hefur háttarsögn eða Present Perfectpeople who can drive / the man who has lived here for yearspeople driving (önnur merking) / the man having lived here for years

Notkun

1Germyndarmerking: -ing mynd

Notaðu -ing mynd þegar nafnorðið sjálft gerir eitthvað. Hún getur komið í stað framvinduforms (who is talking) og líka einfaldrar myndar um almenna staðreynd eða ástand (who live, which contains). Hér má nota -ing mynd af ástandssögnum, þótt þær séu annars yfirleitt ekki í framvinduformi. Á íslensku er oftast „sem“ + sögn.

Who's the woman talking to your dad?
Hver er konan sem er að tala við pabba þinn?
= who is talking
Passengers travelling to Manchester should change at Crewe.
Farþegar á leið til Manchester eiga að skipta um lest í Crewe.
= who are travelling
I've found a website selling second-hand textbooks.
Ég fann vefsíðu sem selur notaðar kennslubækur.
= which sells
The man sitting next to me on the plane snored all night.
Maðurinn sem sat við hliðina á mér í flugvélinni hraut alla nóttina.
= who was sitting
We need a box containing all the cables.
Við þurfum kassa sem allar snúrurnar eru í.
= which contains: ástandssögn
Anyone wishing to leave early should speak to the organiser.
Þeir sem vilja fara snemma ættu að tala við skipuleggjandann.

2Þolmyndarmerking: lýsingarháttur þátíðar

Notaðu lýsingarhátt þátíðar þegar eitthvað er gert við nafnorðið. Hann kemur í stað who / which / that + be + lýsingarháttar þátíðar í öllum tíðum, líka um einn atburð í fortíðinni. Á íslensku er oft „sem var / er“ + lýsingarháttur, eða -st sögn.

The car stolen from outside our house was found in a car park.
Bíllinn sem stolið var fyrir utan húsið okkar fannst á bílastæði.
= which was stolen; car park (UK) = parking lot (US)
Most of the vegetables sold at the market are grown locally.
Mest af grænmetinu sem selt er á markaðnum er ræktað í héraðinu.
„sem selt er“ → sold
Is this the photo taken at Grandma's 80th birthday?
Er þetta myndin sem var tekin í áttræðisafmæli ömmu?
Applications received after 30 June will not be accepted.
Umsóknir sem berast eftir 30. júní verða ekki teknar gildar.
„sem berast“ (-st sögn) → received, ekki receiving
The issues being discussed today affect everyone.
Málin sem verið er að ræða í dag snerta alla.
„verið er að ræða“ → being discussed

3To + nafnháttur á eftir first, last, only, next og efsta stigi

Á eftir the first, the second, the last, the next, the only og efsta stigi (the youngest, the best) notarðu to + nafnhátt í stað tilvísunarsetningar. Hann getur verið í germynd eða þolmynd, og to have + lýsingarháttur þátíðar sýnir fyrri atburð. Á íslensku segjum við „fyrstur til að…“ eða „sá síðasti sem…“.

She was the first woman in her family to go to university.
Hún var fyrsta konan í fjölskyldunni til að fara í háskóla.
„fyrsta … til að“ → the first … to: hér er þetta eins
The last person to leave the office should switch off the lights.
Sá sem fer síðastur af skrifstofunni á að slökkva ljósin.
„sá sem fer síðastur“ → the last person to leave
At 19, she became the youngest player to win the title.
Nítján ára varð hún yngsti leikmaðurinn til að vinna titilinn.
I was the last to be told about the changes.
Ég var sá síðasti sem fékk að vita af breytingunum.
þolmynd: to be + lýsingarháttur þátíðar
He's the only one to have read the whole report.
Hann er sá eini sem hefur lesið alla skýrsluna.
to have + lýsingarháttur þátíðar: hann hefur lesið hana

4Hvenær ekki er hægt að stytta

Aðeins er hægt að stytta þegar tilvísunarorðið er frumlag setningarinnar. Í germynd notarðu ekki -ing mynd um einn lokinn atburð í fortíðinni – haltu allri setningunni. Öll setningin heldur sér líka þegar sögnin hefur háttarsögn (can, should, will) eða er í Present Perfect (enska núliðin tíð, has lived): -ing myndin myndi glata þeirri merkingu. Ef tilvísunarorðið er andlag geturðu aðeins sleppt því (B1-20).

The man who called yesterday left a message.
Maðurinn sem hringdi í gær skildi eftir skilaboð.
einn lokinn atburður → who called, ekki calling
The student who won the prize last year is giving a speech.
Neminn sem vann verðlaunin í fyrra heldur ræðu.
einn atburður í fortíð
The burglar who broke into our flat has been caught.
Innbrotsþjófurinn sem braust inn í íbúðina okkar hefur verið handtekinn.
flat (UK) = apartment (US)
We need someone who can drive.
Okkur vantar einhvern sem kann að keyra.
háttarsögn: someone driving þýddi annað
The man who has lived next door for thirty years is moving out.
Maðurinn sem hefur búið í næsta húsi í þrjátíu ár er að flytja.
Present Perfect → who has lived
The cake that I made for the party was a disaster.
Kakan sem ég bakaði fyrir veisluna misheppnaðist algjörlega.
andlag: the cake I made, en ekki -ing

Algengar villur

❌The man calling you yesterday was my uncle.
✅The man who called you yesterday was my uncle.
Einn lokinn atburður í fortíð: notaðu alla setninguna.
❌The book writing by my aunt is a bestseller.
✅The book written by my aunt is a bestseller.
Þolmyndarmerking → lýsingarháttur þátíðar.
❌The people lived next door are very noisy.
✅The people living next door are very noisy.
Stytt germynd → -ing, ekki Past Simple.
❌The documents sending yesterday have arrived.
✅The documents sent yesterday have arrived.
Skjölin senda ekkert; einhver sendir þau → sent.
❌The girl standing by the window she is my cousin.
✅The girl standing by the window is my cousin.
Endurtaktu ekki frumlagið.
❌The film I watching last night was boring.
✅The film I watched last night was boring.
Andlagssetning: slepptu bara tilvísunarorðinu (B1-20); notaðu ekki -ing.
⚠️She was the first person arriving at the party.
✅She was the first person to arrive at the party.
Á eftir the first / last / only er to + nafnháttur eðlilegra valið.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Fiskurinn sem veiðist…“ → -ing í stað lýsingarháttar þátíðar. Á íslensku hafa margar -st sagnir þolmyndarmerkingu án „vera“ eða „verða“: „veiðist“, „finnst“, „berst“. Sögnin virðist því lýsa því sem nafnorðið gerir sjálft, og þess vegna velja margir -ing þegar þeir stytta: the fish catching. En fiskurinn veiðir ekki – hann er veiddur. Þegar eitthvað er gert við nafnorðið kemur lýsingarháttur þátíðar.

❌We grilled the Arctic char catching that same morning in Lake Thingvallavatn, and it was the best fish I have ever tasted.
✅We grilled the Arctic char caught that same morning in Lake Thingvallavatn, and it was the best fish I have ever tasted.
„sem veiddist“ → caught
❌Did you read the article about the old silver coins finding under the floor of the farmhouse near Skalholt last spring?
✅Did you read the article about the old silver coins found under the floor of the farmhouse near Skalholt last spring?
„sem fundust“ → found

2. „Það er hundur að elta kött“ → It is a dog chasing. Á íslensku byrjum við á „það“ þegar við segjum frá einhverju sem er að gerast: „Það er köttur að klóra í hurðina“, „Það eru tveir menn að mála húsið.“ It er á ensku ekki notað svona. Þegar þú kynnir eitthvað nýtt kemur there is / there are + nafnorð + -ing.

❌Come and look out of the kitchen window – it is a raven sitting on the roof of Dad's car again!
✅Come and look out of the kitchen window – there is a raven sitting on the roof of Dad's car again!
„það er hrafn að sitja“ → there is a raven sitting
❌It are two men from the council painting the old wooden school by the harbour, so the road is closed today.
✅There are two men from the council painting the old wooden school by the harbour, so the road is closed today.
„það eru tveir menn að mála“ → there are two men painting

3. „Stelpan sem var að byrja…“ → the girl starting. Á íslensku segjum við „Nýja stelpan sem var að byrja í bekknum þínum…“ og meinum að hún hafi byrjað rétt í þessu. „Var að“ minnir á framvinduform, og þá virðist -ing mynd passa. En um einn lokinn atburð í fortíðinni er ekki hægt að stytta: haltu allri setningunni með who started (eða who has just started).

❌Have you met the new girl starting in your class yesterday? She has just moved here from Egilsstadir with her mum and two little brothers.
✅Have you met the new girl who started in your class yesterday? She has just moved here from Egilsstadir with her mum and two little brothers.
einn lokinn atburður → who started

Ekki rugla saman

-ing (germynd) og lýsingarháttur þátíðar (þolmynd) – Hver gerir? Þetta virkar eins og boring / bored í A2-30.

There's a dog chasing a cat in the garden.
Það er hundur að elta kött í garðinum.
hundurinn gerir; „það er“ → there's
The cat chased by the dog is safe now.
Kötturinn sem hundurinn elti er óhultur núna.
kötturinn verður fyrir athöfninni

stytt setning og andlagsfornafni sleppt – tvær ólíkar styttingar. Ef tilvísunarorðið er andlag geturðu einfaldlega sleppt því (B1-20); ef það er frumlag styttirðu með -ing eða lýsingarhætti.

The song she sang was beautiful.
Lagið sem hún söng var fallegt.
andlag: that er sleppt
The woman singing that song is my sister.
Konan sem syngur þetta lag er systir mín.
frumlag: who is singing → singing

stytt tilvísunarsetning og lýsingarháttarsetning – Stytt tilvísunarsetning kemur strax á eftir nafnorðinu og segir hvaða. Lýsingarháttarsetning í upphafi setningar lýsir því sem frumlagið gerði; hana lærirðu í B2-10.

The woman standing by the door is my aunt.
Konan sem stendur við dyrnar er frænka mín.
hvaða kona: stytt tilvísunarsetning
Standing by the door, my aunt waved goodbye.
Frænka mín stóð við dyrnar og veifaði bless.
hvað hún gerði: lýsingarháttarsetning

Stafsetning og framburður

  • Stytt afmarkandi setning hefur engar kommur og enga þögn: The man standing there is my boss. Stytt óafmarkandi setning heldur kommunum (B2-08): The bridge, built in 1890, is still in use.
  • Taktu eftir óreglulegum lýsingarháttum þátíðar: written, taken, built, stolen, chosen, held, sold, sent, caught.
  • Stafsetning -ing myndar: þögult e fellur burt (leave → leaving), samhljóð tvöfaldast á eftir stuttu áhersluatkvæði (sit → sitting), lie → lying.
  • -ing endingin /ŋ/ er eitt nefhljóð: aftasti hluti tungunnar snertir gómfillu og loftið fer út um nefið. Bættu ekki skýru g aftan við.
  • caught /kɔːt/ (UK), /kɑːt/ (US): gh heyrist ekki. bought og taught rímast við það.
  • Lýsingarhátturinn fær ekki meiri áherslu en nafnorðið: the people living next door er sagt lipurt í einni lotu, með aðaláherslu á door. Á íslensku er áherslan á fyrsta atkvæði hvers orðs; á ensku hefur orðasambandið eina sterka áherslu.

Gullna reglan

Klipptu burt tilvísunarorðið og hjálparsögnina: nafnorðið gerir → -ing; eitthvað er gert við það → lýsingarháttur þátíðar (líka þegar íslenskan notar „veiðist“, „berst“, „finnst“); á eftir first / last / only / next eða efsta stigi → to + nafnháttur. Styttu aðeins ef tilvísunarorðið er frumlag, og notaðu ekki -ing um einn lokinn atburð í fortíðinni, né í stað háttarsagnar eða Present Perfect.

Æfingar

A. Form

Styttu tilvísunarsetningarnar.

  1. Styttu: The girl who is playing the piano is only eight.
  2. Styttu: The bridge which was built in 1890 is still in use.
  3. Styttu: She was the first person in our town who drove an electric car.
  4. Styttu: Students who want to join the trip should sign up today.
  5. Styttu: The problems that are being discussed are serious.
  6. Styttu: He was the only player who was chosen for both teams.

B. Merking

Veldu rétta svarið.

  1. Veldu rétta svarið: The money … at the event went to charity.
  2. Veldu rétta svarið: Do you know the guy … the red jacket?
  3. Veldu rétta svarið: She was the only candidate … every question correctly.
  4. Er hægt að stytta þessa tilvísunarsetningu? "the dress that she bought last week" …
  5. Er hægt að stytta þessa tilvísunarsetningu? "the train that leaves at 9:15" …

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. The email sending by the bank was a scam.
  2. The woman phoning the office this morning didn't leave her name.
  3. The people waiting outside have been there for an hour.
  4. The house built by my grandfather it is still standing.

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í tilkynningunni með réttri mynd sagnanna í svigunum.

Notice at the station
Passengers 16 (travel) to the airport should use platform 2. Trains 17 (leave) after 11 p.m. will stop at all stations. Luggage 18 (leave) unattended will be removed. The last train 19 (stop) at Hill Park tonight departs at 23:40. Tickets 20 (buy) on the train cost 50% more.

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku.

  1. Lýstu tveimur manneskjum á mynd eða í herberginu þar sem þú ert, með -ing myndum.
  2. Skrifaðu um afrek einhvers með the first / the only / the youngest + to + nafnhætti.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. B2-08 Non-defining relative clauses: viðbótarupplýsingar innan komma á ensku
    My sister, ___ lives in Madrid, is a doctor. …
  2. A2-30 Bored eða boring? Lýsingarorð með -ed og -ing á ensku
    The film was really ….
  3. B1-11 Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku
    The new hospital (build) at the moment.
  4. B2-07 Need, needn't have og be supposed to: skylda og nauðsyn á ensku
    The bus (supposed to arrive) at eight, but it came at half past.
Svör

A. Form

  1. The girl playing the piano is only eight.
  2. The bridge built in 1890 is still in use.
  3. She was the first person in our town to drive an electric car.
  4. Students wanting to join the trip should sign up today.
  5. The problems being discussed are serious.
  6. He was the only player to be chosen for both teams. / He was the only player chosen for both teams.

B. Merking

  1. raised
  2. wearing
  3. to answer
  4. No
  5. Yes

C. Finndu villuna

  1. The email sent by the bank was a scam.
  2. The woman who phoned the office this morning didn't leave her name. / The woman who called the office this morning didn't leave her name.
  3. ✓ The people waiting outside have been there for an hour.
  4. The house built by my grandfather is still standing.

D. Í samhengi

  1. travelling
  2. leaving
  3. left
  4. to stop / stopping
  5. bought

E. Spreyttu þig

  1. The man sitting by the window is reading a newspaper. The woman wearing a red coat is my neighbour.
  2. My grandmother was the first person in her village to go to university.

F. Blönduð upprifjun

  1. who
  2. boring
  3. is being built
  4. was supposed to arrive
Android appLærðu á ferðinni Google Play