Bored yoki Boring? -ed va -ing sifatlar oʻzbekcha: «zerikdim» va «zerikarli»
Bored or Boring? -ed and -ing Adjectives
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz bored / boring, interested / interesting kabi juftliklar orasidan toʻgʻrisini tanlab, odamlar oʻzini qanday his qilayotganini va bu tuygʻuni nima uygʻotayotganini tasvirlay olasiz.
Asosiy gʻoya
Koʻp tuygʻular bitta feʼldan yasalgan juft sifatlar bilan aytiladi: bore → bored / boring, interest → interested / interesting. Ular bir-biriga oʻxshaydi, lekin qarama-qarshi tomonlarni koʻrsatadi.
Tuygʻuni joʻnatuvchidan qabul qiluvchiga boradigan xabar deb tasavvur qiling. Uzun, sust film tuygʻuni joʻnatadi. Kinozalda esnab oʻtirgan siz uni qabul qilasiz. Film — boring: u tuygʻuni joʻnatadi. Siz — bored: siz tuygʻuni qabul qilasiz.
Demak, -ing tuygʻuni uygʻotadigan narsa (yoki odam)ni tasvirlaydi. -ed esa tuygʻuni his qilayotgan odamni tasvirlaydi. Oʻzingizdan soʻrang: bu joʻnatuvchimi yoki qabul qiluvchimi?
Bu muhim, chunki kichkina qoʻshimcha butun maʼnoni oʻzgartiradi. I'm bored — oddiy gap: «zerikdim». I'm boring ham toʻgʻri gap, lekin u «men zerikarli odamman» degani. Buni odamlarga aytmoqchi boʻlmasangiz kerak!
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida bu farq bor, faqat boshqa yoʻl bilan beriladi. Odamning tuygʻusini koʻpincha feʼl bilan aytamiz: «zerikdim», «charchadim», «hayron qoldim» yoki «xavotirdaman». Tuygʻuni uygʻotadigan narsani esa -arli / -li qoʻshimchali sifat bilan aytamiz: «zerikarli», «qiziqarli», «xavotirli». Demak mantiq bir xil: «zerikarli» = boring, «zerikdim» = I'm bored. Ammo eʼtibor bering: «zerikdim», «charchadim» oʻtgan zamon shakliga oʻxshasa ham, hozirgi holatni bildiradi. Inglizchada bu be + -ed sifat: I'm bored, I'm tired (I bored emas).
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Maʼruza juda zerikarli edi. | sababchi: joʻnatuvchi | The lecture was so boring… |
| Juda zerikdim. Qiladigan ish yoʻq. | his qilayotgan odam: hozir | I'm so bored. There's nothing to do. |
| Bu juda qiziqarli maqola. | sababchi | This is a really interesting article. |
| Fotografiyaga qiziqasizmi? | his qilayotgan odam | Are you interested in photography? |
| Yangiliklar xavotirli edi. Hamma xavotirga tushdi. | ikkalasi bitta vaziyatda | The news was worrying. Everyone was worried. |
| Yangi ishim juda charchatadigan ish. | sababchi | My new job is very tiring. |
Tuzilish
| Feʼl | -ed (odam oʻzini qanday his qiladi) | -ing (tuygʻuni nima uygʻotadi) |
|---|---|---|
| bore | bored | boring |
| interest | interested | interesting |
| tire | tired | tiring |
| excite | excited | exciting |
| confuse | confused | confusing |
| embarrass | embarrassed | embarrassing |
| surprise | surprised | surprising |
| worry | worried | worrying |
Gap andozalari
| Andoza | Misol |
|---|---|
| odam + be / feel / look + -ed sifat | I'm tired. / She looks worried. |
| -ed sifat + predlog | She's interested in art. / We're excited about the trip. |
| narsa + be + -ing sifat | The journey was tiring. |
| -ing sifat + ot | It was a confusing email. |
-ed sifatlardan keyin keladigan predloglar (A2-31 ga qarang): interested in, bored with / of, tired of, excited about, worried about, surprised by / at, embarrassed about, confused about.
Boshqa koʻp juftliklar ham shu qoidaga boʻysunadi: amazed / amazing, annoyed / annoying, relaxed / relaxing, frightened / frightening, disappointed / disappointing, exhausted / exhausting.
Qoʻllanish
1-ed sifatlar: odam oʻzini qanday his qiladi
Odamning (yoki hayvonning) tuygʻularini tasvirlash uchun -ed shaklini ishlating.
2-ing sifatlar: tuygʻuni nima uygʻotadi
Tuygʻuni uygʻotadigan narsa, vaziyat yoki odamni tasvirlash uchun -ing shaklini ishlating.
3Bitta vaziyatda ikkala shakl
Koʻpincha bir gap sababni, boshqa gap esa odamning tuygʻusini tasvirlaydi. Farqni koʻrishning eng yaxshi yoʻli shu.
4Odamlar uchun -ing sifatlar
Odam ham -ing boʻlishi mumkin: agar u boshqalarda tuygʻu uygʻotsa. Bu uning feʼl-atvorini yoki boshqalarga taʼsirini tasvirlaydi, uning oʻzi nimani his qilayotganini emas.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Zerikdim», «charchadim» → I bored, I tired. Oʻzbekchada hozirgi holatni oʻtgan zamon feʼli bilan aytamiz: «Charchadim», «Zerikdim». Shuning uchun inglizchada ham -ed ni oʻtgan zamon feʼli deb oʻylab, be ni tushirib qoldiramiz. Hozirgi holat uchun am / is / are + -ed sifat kerak.
2. «-ga qiziqaman» → interested to. Oʻzbekchada «futbolga qiziqaman» deymiz: joʻnalish kelishigi «-ga». «-ga = to» deb oʻylab, interested to deb yuboramiz. Interested dan keyin in keladi. Xuddi shunday, «imtihondan xavotirdaman» → worried from emas, worried about.
3. Lugʻatdagi birinchi soʻz: boring. Koʻpchilik avval boring soʻzini oʻrganadi va uni «zerikdim» maʼnosida ham ishlatadi. Lekin I'm boring — «men zerikarli odamman». Xuddi shunday, I'm interesting — «men qiziqarli odamman», «qiziqyapman» emas.
4. «Uyaldim» → I was shy. Oʻzbekcha «uyalmoq» ham «tortinchoq boʻlmoq», ham «noqulay ahvolga tushmoq» maʼnosini beradi. Inglizchada shy — xarakter (tortinchoq), embarrassed esa bir lahzalik noqulaylik.
Adashtirmang
Bitta vaziyat haqida -ed va -ing — bitta manzara, tuygʻuning ikki yoʻnalishi.
-ing sifatlar va Present Continuous (hozirgi davomiy zamon) — This game is boring (sifat) va Am I boring you? (bore feʼlining Present Continuous shakli) bir xil emas. Sifat hozir boʻlayotgan harakatni emas, xususiyatni tasvirlaydi. A1-22 ga qarang.
-ed sifatlar va oʻtgan zamon feʼllari — Bored sifat ham (I was bored), bore feʼlining oʻtgan zamon shakli ham (The film bored me) boʻlishi mumkin. Ikkalasi bir tuygʻuni ikki tomondan tasvirlaydi. Butun ergash gapni qisqartiradigan sifatdoshlar (the man standing there) B2-09 da oʻrgatiladi.
Imlo va talaffuz
- -e bilan tugaydigan feʼllar: -d qoʻshing, -ing dan oldin esa -e ni tushiring: excite → excited / exciting, confuse → confused / confusing, tire → tired / tiring.
- worry → worried (y → i), lekin worrying (-ing dan oldin y saqlanadi).
- embarrass da rr ham, ss ham bor: embarrassed, embarrassing.
- -ed qoʻshimchasi uch xil aytiladi: jarangli tovushlardan keyin /d/ (bored, tired, worried, surprised, confused); /s/, /k/, /ʃ/ kabi jarangsiz tovushlardan keyin /t/ (embarrassed, shocked, relaxed); t yoki d dan keyin /ɪd/, yaʼni qoʻshimcha «id» boʻgʻini (interested, excited). Yozilganidek «bor-ed», «tir-ed» deb oʻqimang: bored va tired — bir boʻgʻinli soʻzlar.
- Soʻz oxiridagi /d/ jarangli. Koʻp oʻzbekzabonlar soʻz oxiridagi jarangli undoshni jarangsiz aytadi (kitob [kitop] kabi); shunda bored «bort» ga oʻxshab qoladi. Oxirida ovozni saqlang.
- interesting odatda uch boʻgʻinli: /ˈɪntrəstɪŋ/. Birinchi e koʻpincha aytilmaydi. Urgʻu birinchi boʻgʻinda: IN-. Oʻzbek tilidagi kabi urgʻuni oxirgi boʻgʻinga koʻchirmang.
Oltin qoida
-ed = tuygʻuni his qiladigan odam (qabul qiluvchi). -ing = tuygʻuni uygʻotadigan narsa yoki odam (joʻnatuvchi). I'm bored because the film is boring. «Zerikdim» = I'm bored, «zerikarli» = boring.
Mashqlar
A. Tuzilish
Feʼlning toʻgʻri shaklini qoʻying.
-
confuse ning toʻgʻri shakli bilan toʻldiring: The map was , so we got lost.
-
worry ning toʻgʻri shakli bilan toʻldiring: My parents were because I came home late.
-
excite ning toʻgʻri shakli bilan toʻldiring: The children are really about the trip.
-
tire ning toʻgʻri shakli bilan toʻldiring: A twelve-hour shift at the hospital is very .
-
embarrass ning toʻgʻri shakli bilan toʻldiring: I felt so when I called my teacher "Mum".Mum (UK); Mom (US)
-
-ing sifatni yozing: surprise
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I'm … after work.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: Are you … in history?
-
Toʻgʻri javobni tanlang: The ending of the film was very ….
-
Bu nimani anglatadi? "Tom is boring."
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
I was so embarrassing when I fell over.
-
This book is really bored.
-
I'm interesting in modern art.
-
The results were worrying, so we called a doctor.
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼlning toʻgʻri shaklini ishlating.
Ana: How was the conference?
Ben: Honestly? The first talk was really 15 (bore). I nearly fell asleep. But the second one was very 16 (interest).
Ana: And how do you feel now?
Ben: 17 (tire)! It was a 18 (tire) day. And I'm a bit 19 (worry) about my presentation tomorrow.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Bir film yoki kitob haqida yozing: u qanday edi va siz oʻzingizni qanday his qildingiz.
-
Sizni charchatadigan bir narsa haqida bitta gap va sizni qiziqtiradigan bir narsa haqida bitta gap yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A2-29 Who, Which, That va Where oʻzbekcha: relative clause (nisbiy ergash gap) oddiy tilda I watched a documentary was really interesting.
-
A1-10 Ingliz tilida sifatlar (adjectives): oʻrni, very, really, quite va too farqi oʻzbekcha Toʻgʻri javobni tanlang: It was ….
-
A2-06 Comparatives oʻzbekcha: sifatlarning qiyosiy darajasi (bigger, more beautiful) The second film was (boring) than the first one.
Javoblar
A. Tuzilish
- confusing
- worried
- excited
- tiring
- embarrassed
- surprising
B. Maʼno
- tired
- interested
- surprising
- Other people find Tom dull.
C. Xatoni toping
- I was so embarrassed when I fell over.
- This book is really boring.
- I'm interested in modern art.
- ✓ The results were worrying, so we called a doctor.
D. Kontekstda
- boring
- interesting
- Tired
- tiring
- worried
E. Sizning navbatingiz
- The film was really exciting. I was surprised by the ending.
- Long meetings are tiring. I'm interested in old cars.
F. Aralash takrorlash
- that / which
- an exciting game
- more boring
