SlowingoMálfræði
B1 33 / 39

By eða until, during eða for? On time, in time og at the end útskýrt á íslensku

By, Until, During, For; In Time, On Time, At the End

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu talað nákvæmlega um fresti og tímabil: valið á milli by og until, á milli for, during og while, notað within og by the time, gert greinarmun á on time og in time og á at the end og in the end, og notað as þegar tvennt gerist á sama tíma.

Aðalatriðið

Hugsaðu þér hlaupabraut með fána. Fáninn er tímapunktur: Friday, six o'clock, the end of the month.

By fánanum merkir „við fánann eða á undan honum, en ekki seinna“. Þetta er frestur: eitthvað eitt á að gerast einhvers staðar á brautinni áður en þú kemur að fánanum. Send it by Friday.

Until fánanum merkir að þú heldur áfram alla leið að fánanum og stoppar svo. Þetta er lína, ekki punktur: I'll wait until Friday.

Mörg önnur tímaorð virka á svipaðan hátt. Sum segja hvenær eitthvað gerist (during the night), sum mæla hve lengi (for two hours), og sum segja hvort þú komst að fánanum á réttu augnabliki (on time) eða nógu snemma til að ná einhverju öðru (in time). Hvert orð svarar örlítið annarri spurningu. Lærðu spurninguna og þá verður valið auðvelt.

Íslenska og enska

Góðu fréttirnar: íslenskan gerir líka greinarmun á fresti og tímalengd. „Fyrir föstudag“ eða „í síðasta lagi á föstudag“ er by: frestur, ekki seinna. „Til föstudags“, „fram að miðnætti“ og „þangað til“ eru until: ástandið varir fram að þeim tíma. „Ekki fyrr en“ er á ensku not … until: „Safnið opnar ekki fyrr en klukkan tíu“ – The museum doesn't open until ten. „Innan þriggja daga“ er within three days – hér er þetta eins.

Erfiðleikarnir eru annars staðar. Tímalengd segjum við með „í“ („í þrjú ár“), en á ensku er það for (sjá A2-18). „Á meðan“ er samtenging og á eftir henni kemur setning – það er while. During er hins vegar forsetning: á eftir henni kemur aðeins nafnorð („í storminum“, „meðan á prófinu stendur“). Íslenska „eftir tvær vikur“ um framtíðina er á ensku in two weeks, ekki after two weeks.

Lokin eru líka vandasöm. „Í lok mánaðarins“ og „við enda götunnar“ eru at the end of – forsetningin er at, þótt við segjum „í“. „Á endanum“ og „að lokum“ (= eftir allt saman) eru in the end, án of. Og „á réttum tíma“ notum við í tali bæði um stundvísi og um að ná einhverju nógu snemma. Á ensku eru það tvö orðasambönd: on time (samkvæmt áætlun, ekki of seint) og in time (nógu snemma, „í tæka tíð“).

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Sendu mér skýrsluna fyrir föstudag.Please send me the report by Friday.frestur → by – hér er þetta eins
Ég bíð hér þangað til þú kemur aftur.I'll wait here until you come back.„þangað til“, „til“ → until; nútíð á eftir, eins og á íslensku
Safnið opnar ekki fyrr en klukkan tíu.The museum doesn't open until ten.„ekki fyrr en“ → not … until
Ég bjó í Dublin í þrjú ár.I lived in Dublin for three years.tímalengd: „í“ → for, ekki in
Rafmagnið fór af í storminum.The power went off during the storm.atburður (nafnorð) → during
Hjólinu mínu var stolið á meðan ég var á bókasafninu.Someone stole my bike while I was in the library.„á meðan“ + setning → while, ekki during
Pöntunin berst innan þriggja virkra daga.Your order will arrive within three working days.„innan“ → within – hér er þetta eins
Flugvélin lenti á réttum tíma.The flight landed on time.samkvæmt áætlun → on time
Við komum rétt í tæka tíð til að ná síðasta strætó.We arrived just in time to catch the last bus.nógu snemma → in time
Það er bakarí við enda götunnar.There's a bakery at the end of the street.síðasti hlutinn → at the end of, ekki in
Á endanum skírðum við hundinn Max.In the end, we called the dog Max.„á endanum“ = að lokum → in the end, ekki on

Í stuttu máli: „fyrir“ sem frestur er by, „til / þangað til“ er until; tímalengd er for, atburður er during, „á meðan“ + setning er while; „innan“ er within; „í lok“ er at the end of, „á endanum“ er in the end.

Form

Frestir og tímabil

OrðÁ eftir kemurHvaða spurningu svarar það?Dæmi
byklukka / dagsetningekki seinna en hvenær?Please reply by Monday.
by the timesetningekki seinna en hvaða atburður?By the time we arrived, the shop was closed.
until / tillklukka / dagsetning eða setningfram að hverju (varir það)?I'll be here until six. / Wait until I call.
withintímabilinnan hvaða tíma?We'll answer within 24 hours.
from… to / untiltveir tímapunktarfrá hvaða tíma til hvaða tíma?The shop is open from 9 to 5.
fortímabilhve lengi?I lived there for three years.
duringnafnorð (atburður eða tímabil)hvenær?I fell asleep during the film.
whilesetninghvenær?I fell asleep while I was watching the film.
assetninghvenær? (á sama augnabliki)As I was leaving, the phone rang.

Föst orðasambönd

OrðasambandMerkingDæmi
on timeá áætluðum tíma, ekki of seintThe train left on time.
in time (for… / to…)nógu snemma, í tæka tíðWe got there in time for the start.
at the end (of…)í síðasta hluta einhversat the end of the film / the street / May
in the endá endanum, eftir nokkurn tíma, breytingar eða vandræðiIn the end, we took a taxi.

Till merkir það sama og until og er óformlegra. Í bandarískri ensku merkir Monday through Friday það sama og from Monday to Friday, föstudagurinn meðtalinn.

Notkun

1By = ekki seinna en (frestur)

Notaðu by + tíma þegar eitthvað á að gerast á þeim tíma eða fyrr. Það skiptir bara máli hvenær fresturinn er, ekki hve lengi verkið tekur. By then = fyrir þann tíma. Á íslensku segjum við „fyrir“ eða „í síðasta lagi“.

Please send me the report by Friday.
Viltu senda mér skýrsluna fyrir föstudag.
„fyrir föstudag“ sem frestur → by Friday
I need to be home by ten.
Ég þarf að vera kominn heim fyrir klukkan tíu.
í síðasta lagi klukkan tíu
The tickets must be paid for by the end of the month.
Það þarf að greiða miðana fyrir lok mánaðarins.
„fyrir lok mánaðarins“ → by the end of the month
The guests are coming at eight, so dinner must be ready by then.
Gestirnir koma klukkan átta, svo maturinn verður að vera tilbúinn fyrir þann tíma.
„fyrir þann tíma“ → by then

2Until = þangað til

Notaðu until (eða till) þegar ástand varir fram að einhverjum tíma og hættir svo. Í neitun merkir not… until „ekki fyrr en“: verkið byrjar fyrst á þeim tíma. Á íslensku segjum við „til“, „fram að“, „þangað til“ eða „ekki fyrr en“.

I'll wait here until you come back.
Ég bíð hér þangað til þú kemur aftur.
nútíð á eftir until, eins og á íslensku
We stayed at the party until midnight.
Við vorum í partíinu til miðnættis.
„til miðnættis“ → until midnight
The shop is open until 8 p.m. on Thursdays.
Á fimmtudögum er búðin opin til klukkan átta á kvöldin.
varir fram að átta
The museum doesn't open until ten.
Safnið opnar ekki fyrr en klukkan tíu.
„ekki fyrr en“ → not … until
I didn't learn to swim until I was twenty.
Ég lærði ekki að synda fyrr en ég var tvítugur.
ekki fyrir þann tíma

3By the time, within, from… to

By the time + setning virkar eins og by, en fresturinn er atburður („þegar…“, „áður en…“). Á eftir by the time + Past Simple (einföld þátíð) er fyrri atburðurinn oft í Past Perfect (þáliðin tíð), sjá B1-03. Within + tímabil = innan þess tíma, í síðasta lagi í lok þess. From… to / until gefur upphaf og endi.

By the time we got to the cinema, the film had already started.
Þegar við komum í bíóið var myndin þegar byrjuð.
„var byrjuð“ → had started
By the time you get there, the shop will be closed.
Þegar þú kemur þangað verður búðin búin að loka.
nútíð á eftir by the time, eins og á eftir „þegar“
Your order will arrive within three working days.
Pöntunin þín berst innan þriggja virkra daga.
„innan“ → within
You must use the voucher within a month.
Þú verður að nota gjafabréfið innan mánaðar.
ekki seinna en eftir mánuð
I work from nine to five, Monday to Friday.
Ég vinn frá níu til fimm, mánudaga til föstudaga.
„frá … til“ → from … to; í Bandaríkjunum líka Monday through Friday

4For, during, while

For + tímabil svarar spurningunni hve lengi? During + nafnorð svarar spurningunni hvenær? – einhvern tíma innan atburðarins eða tímabilsins, eða allan tímann. While gerir það sama og during, en á eftir því kemur setning (frumlag + sögn). Um while í frásögnum, sjá A2-02.

I lived in Dublin for three years.
Ég bjó í Dublin í þrjú ár.
„í þrjú ár“ → for, ekki in
The power went off during the storm.
Rafmagnið fór af í storminum.
atburður (nafnorð) → during
Please don't use your phone during the exam.
Vinsamlegast notið ekki símann meðan á prófinu stendur.
during the exam
She worked in a café during the summer holidays.
Hún vann á kaffihúsi í sumarfríinu.
allt tímabilið; breska holidays, bandaríska vacation
Someone stole my bike while I was in the library.
Hjólinu mínu var stolið á meðan ég var á bókasafninu.
„á meðan“ + setning → while
I was in hospital for a week during the holidays.
Ég lá á spítala í viku um hátíðarnar.
for = hve lengi, during = hvenær; í Bandaríkjunum in the hospital

5On time og in time

On time = nákvæmlega á áætluðum tíma, ekki of seint – um tímaáætlanir, fundi og bókaða tíma. In time = nógu snemma til að gera eitthvað eða vera tilbúinn fyrir eitthvað; just in time = á síðustu stundu; not in time = of seint.

The flight landed on time.
Flugvélin lenti á réttum tíma.
samkvæmt áætlun → on time
Our meetings never start on time.
Fundirnir okkar byrja aldrei á réttum tíma.
á auglýstum tíma
We arrived just in time to catch the last bus.
Við komum rétt í tæka tíð til að ná síðasta strætó.
just in time = á síðustu stundu
Will the dress be ready in time for the wedding?
Verður kjóllinn tilbúinn fyrir brúðkaupið?
nógu snemma → in time for
The ambulance didn't get there in time.
Sjúkrabíllinn komst ekki á staðinn í tæka tíð.
of seint; í tali líka „á réttum tíma“, en á ensku in time

6At the end (of) og in the end

At the end (of) er punktur: síðasti hlutinn af einhverju – kvikmynd, götu, mánuði. In the end merkir „á endanum“, eftir nokkurn tíma, breytingar, umræður eða vandræði. Það stendur oftast fremst í setningunni. Íslenskan gerir sama greinarmun: „í lok“ og „á endanum“.

Pay at the end of the meal.
Borgaðu í lok máltíðarinnar.
„í lok“ → at the end of, ekki in
There's a bakery at the end of the street.
Það er bakarí við enda götunnar.
síðasti hluti staðar
We argued about the name for weeks. In the end, we called the dog Max.
Við rifumst um nafnið vikum saman. Á endanum skírðum við hundinn Max.
„á endanum“ → in the end
In the end, the problem was quite simple.
Þegar allt kom til alls var vandamálið frekar einfalt.
eftir allt saman

7As = while / when (tvennt á sama tíma)

As + setning getur merkt það sama og while eða when: tvennt gerist á sama tíma, eða eitt gerist á meðan annað er í gangi. Þetta er algengt í frásögnum og örlítið formlegra en while. Just as = einmitt á því augnabliki. (As hefur líka aðrar merkingar, til dæmis ástæðu – sjá B1-27.) Á íslensku segjum við oft „þegar“, „um leið og“ eða „á meðan“.

As I was leaving, the phone rang.
Þegar ég var að fara hringdi síminn.
athöfn í gangi + atburður
She listened to a podcast as she walked home.
Hún hlustaði á hlaðvarp á meðan hún gekk heim.
tvennt á sama tíma
The phone rang just as I was getting into the shower.
Síminn hringdi einmitt þegar ég var að fara í sturtu.
just as = á sama augnabliki
As we were talking, it started to snow.
Á meðan við vorum að spjalla byrjaði að snjóa.
á ensku þarf it sem frumlag; „byrjaði að snjóa“ hefur ekkert frumlag

Algengar villur

❌I'll finish the report until Friday.
✅I'll finish the report by Friday.
Frestur (eitt verk) kallar á by.
❌I'll wait for you by six.
✅I'll wait for you until six.
Biðin varir fram að ákveðnum tíma: until.
❌I was in Rome during three days.
✅I was in Rome for three days.
Hve lengi: for + tímabil.
❌I fell asleep during the film was on.
✅I fell asleep while the film was on.
during + nafnorð; while + setning. Rétt er líka during the film.
❌In the end of the film, they get married.
✅At the end of the film, they get married.
at the end of + nafnorð; in the end = á endanum.
❌Please be here until nine at the latest.
✅Please be here by nine at the latest.
at the latest = frestur: by.
❌I'll call you until tomorrow.
✅I'll call you by tomorrow.
Eitt verk fyrir frest: by. Rétt er líka I'll call you tomorrow.
❌I fell asleep while the film.
✅I fell asleep during the film.
while og as + setning; during + nafnorð.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „í lok vertíðarinnar“, „á endanum“ → in the end of, on the end. Á íslensku segjum við „í lok mánaðarins“, „í lok vertíðar“, og „í“ verður auðveldlega in. Síðasti hlutinn af einhverju er á ensku alltaf at the end of. Og „á endanum“ (= eftir allt saman) er in the end, án of – ekki on the end.

❌My uncle in Grindavik always gives his crew a big dinner in the end of the fishing season, with lamb and too many speeches.
✅My uncle in Grindavik always gives his crew a big dinner at the end of the fishing season, with lamb and too many speeches.
„í lok vertíðarinnar“ → at the end of
❌We drove around Selfoss looking for a hotel with free rooms for two hours, and on the end we slept in the car.
✅We drove around Selfoss looking for a hotel with free rooms for two hours, and in the end we slept in the car.
„á endanum“ → in the end

2. „á meðan við biðum“ → during + setning. Á íslensku er „á meðan“ samtenging: „á meðan við biðum eftir rútunni“. Í orðabókum stendur oft during við „meðan“, en during er forsetning og á eftir henni kemur aðeins nafnorð. Á undan setningu með frumlagi og sögn þarf while (eða as).

❌During we were waiting for the bus to Landmannalaugar, a group of hikers from Canada asked Kristin for directions in perfect Icelandic.
✅While we were waiting for the bus to Landmannalaugar, a group of hikers from Canada asked Kristin for directions in perfect Icelandic.
„á meðan“ + setning → while
❌The dog barked the whole time during Gunnar was mowing the lawn in front of the summer house.
✅The dog barked the whole time while Gunnar was mowing the lawn in front of the summer house.
during + nafnorð, while + setning

3. „eftir tvær vikur“ → after two weeks. Á íslensku segjum við „eftir tvær vikur“ um tíma sem er fram undan, talið frá deginum í dag. Á ensku er það in two weeks. After two weeks merkir „þegar tvær vikur voru liðnar“ frá einhverju öðru, oftast í frásögn um fortíðina.

⚠️The new swimming pool in Hveragerdi is almost finished, and the town hopes to open it after a month, just before the summer holidays begin.
✅The new swimming pool in Hveragerdi is almost finished, and the town hopes to open it in a month, just before the summer holidays begin.
Málfræðilega rétt, en „eftir mánuð“ talið frá deginum í dag er in a month.

4. „náðum á réttum tíma til að…“ → on time í merkingunni „í tæka tíð“. Í töluðu máli segjum við „á réttum tíma“ líka þegar við náum einhverju nógu snemma. Enska on time merkir aðeins „samkvæmt áætlun, ekki of seint“. Þegar þú átt við „nógu snemma til að ná einhverju“ er það in time (+ to + sögn eða for + nafnorð).

⚠️We left Hofn at five in the morning and were at the glacier lagoon at Jokulsarlon on time to watch the sun rise over the icebergs.
✅We left Hofn at five in the morning and were at the glacier lagoon at Jokulsarlon in time to watch the sun rise over the icebergs.
Málfræðilega rétt, en on time merkir „samkvæmt áætlun“. Nógu snemma til að ná einhverju → in time.

Ekki rugla saman

by og until – By = eitt verk fyrir frest. Until = ástand sem varir fram að ákveðnum tíma. Á íslensku: „fyrir mánudag“ og „til mánudags“.

Can you return the book by Monday?
Geturðu skilað bókinni fyrir mánudag?
einu sinni, hvenær sem er fyrir mánudag
You can keep the book until Monday.
Þú mátt hafa bókina til mánudags.
þú hefur hana allan tímann fram að mánudegi

in + tímabil og within + tímabil – In two days merkir venjulega „eftir tvo daga“ (talið frá núna). Within two days merkir „innan tveggja daga, ekki seinna“.

The results will be online in two weeks.
Niðurstöðurnar verða komnar á netið eftir tvær vikur.
„eftir tvær vikur“ → in two weeks
The results will be online within two weeks.
Niðurstöðurnar verða komnar á netið innan tveggja vikna.
í síðasta lagi eftir tvær vikur

in the end og at last – In the end = á endanum, eftir breytingar eða vandræði. At last = loksins, eftir langa bið, með létti.

At last! The bus is here.
Loksins! Strætó er kominn.
léttir eftir bið

Stafsetning og framburður

  • until er skrifað með einu l, till með tveimur. Hvort tveggja er rétt, till er óformlegra. Forðastu untill og 'til í formlegum texta.
  • until /ʌnˈtɪl/ og within /wɪˈðɪn/: áherslan er á seinna atkvæðinu – un-TIL, wi-THIN. Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, svo hér þarftu að hugsa þig um.
  • within: /w/ byrjar með kringdum vörum og tennurnar snerta ekki vörina – þetta er ekki íslenskt v. /ð/ þekkirðu úr íslensku („með“, „góður“), en á íslensku kemur ð aldrei fremst í orði; hér stendur það inni í orðinu og er raddað.
  • during /ˈdjʊərɪŋ/ (UK), /ˈdʊrɪŋ/ (US): áherslan er á fyrsta atkvæðinu. Í lokin er /ŋ/ – sama nefhljóð og í „langur“, en ekkert g eða k heyrist á eftir því.
  • Í on time og in time er áherslan á time. Enskt /t/ fremst í orði er fráblásið, eins og íslenskt t í „tími“ – hér hjálpar íslenskan.
  • in the end: áherslan er á end. Á undan sérhljóði er the oft borið fram /ði/: at the end of.

Gullna reglan

By = ekki seinna en (frestur fyrir eitt verk, „fyrir föstudag“); until = allan tímann fram að ákveðnum tíma („til föstudags“, „þangað til“). For = hve lengi; during + nafnorð / while + setning = hvenær. On time = ekki of seint; in time = nógu snemma. At the end of eitthvað = síðasti hlutinn („í lok“); in the end = á endanum.

Æfingar

A. Form

Veldu rétta orðið úr svigunum eða fylltu í eyðurnar.

  1. I fell asleep ___ the film. …
  2. I fell asleep ___ I was watching the film. …
  3. She has lived in Lisbon ___ ten years. …
  4. You must return the form ___ 30 days. …
  5. The bank is open 9 a.m. 4 p.m.
  6. The essay must be handed in ___ Friday. …

B. Merking

Veldu rétta svarið.

  1. Veldu rétta svarið: I'll stay in bed … ten.
  2. Veldu rétta svarið: The plane took off …, at 7.30 exactly.
  3. Veldu rétta svarið: We got to the station … to buy a coffee before the train left.
  4. Veldu rétta svarið: … we decided not to go.
  5. Veldu rétta svarið: The shop doesn't open … ten.
  6. Veldu rétta svarið: … I was getting off the bus, I saw my old teacher.

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. I have to finish this essay until Monday.
  2. We stayed in Paris during a week.
  3. My office is at the end of the corridor.
  4. In the end of the year, we have a big party.

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í skilaboðunum.

A message to a friend
Hi Ana! Sorry I didn't reply — my phone was off 17 the whole flight. We landed 18, at 6.10 exactly, but then we waited for our bags 19 almost an hour! 20 the time we got to the hotel, it was nearly nine. We were tired, but we went out anyway and got to the restaurant just 21 before the kitchen closed. We're staying here 22 Sunday. Can you send me your address 23 Friday? I want to send you a postcard!

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku.

  1. Skrifaðu um eitt sem þú þarft að gera fyrir ákveðinn tíma í þessari viku og eitt sem þú ætlar að gera fram að ákveðnum tíma.
  2. Skrifaðu um ákvörðun sem tók langan tíma. Notaðu in the end.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. A1-20 At, on, in á ensku: forsetningar með tíma – útskýringar og æfingar
    I usually go swimming ___ Monday mornings. …
  2. A2-27 Zero og first conditional: skilyrðissetningar með if á ensku
    I'll call you as soon as I (arrive).
  3. B1-03 Past Perfect (þáliðin tíð) á ensku: had + lýsingarháttur þátíðar
    When we got to the cinema, the film already (start).
Svör

A. Form

  1. during
  2. while
  3. for
  4. within
  5. from … to / from … until / from … till / between … and
  6. by

B. Merking

  1. until
  2. on time
  3. in time
  4. In the end
  5. until
  6. As

C. Finndu villuna

  1. I have to finish this essay by Monday. / I have to finish this essay before Monday.
  2. We stayed in Paris for a week.
  3. ✓ My office is at the end of the corridor.
  4. At the end of the year, we have a big party.

D. Í samhengi

  1. during / for
  2. on time
  3. for
  4. By
  5. in time
  6. until / till / through
  7. by / before

E. Spreyttu þig

  1. I have to pay my phone bill by Thursday. On Saturday I'm going to stay at home until lunchtime.
  2. We looked at ten flats. In the end, we chose the small one near the park.

F. Blönduð upprifjun

  1. on
  2. arrive / have arrived
  3. had … started
Android appLærðu á ferðinni Google Play