By თუ until? During, for, on time, in time – დროის წინდებულები ინგლისურად
By, Until, During, For; In Time, On Time, At the End
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ ზუსტად ილაპარაკებთ ვადებსა და დროის მონაკვეთებზე: by თუ until, for თუ during თუ while, within და by the time, on time თუ in time, at the end თუ in the end, და as – როცა ორი რამ ერთდროულად ხდება.
მთავარი იდეა
წარმოიდგინეთ სარბენი ბილიკი, რომელზეც დროშა დგას. დროშა დროის წერტილია: Friday, six o'clock, the end of the month.
By the flag ნიშნავს „დროშასთან ან მანამდე – ოღონდ არა მოგვიანებით“. ეს ვადაა (deadline): ერთი რამ უნდა მოხდეს სადღაც ბილიკზე, სანამ დროშამდე მიხვალთ. Send it by Friday.
Until the flag ნიშნავს, რომ მთელი გზა მიდიხართ დროშამდე და მერე ჩერდებით. ეს წერტილი კი არა, ხაზია: I'll wait until Friday.
ბევრი სხვა დროის სიტყვაც ასე მუშაობს. ზოგი ამბობს, როდის ხდება რამე (during the night), ზოგი ზომავს, რამდენ ხანს (for two hours), ზოგი კი ამბობს, დროშასთან ზუსტად დანიშნულ დროს მიხვედით (on time) თუ საკმარისად ადრე, რომ სხვა რამეც მოგესწროთ (in time). ყოველი სიტყვა ცოტა განსხვავებულ კითხვას პასუხობს – ისწავლეთ კითხვა და სიტყვაც ადვილი გახდება.
ქართული და ინგლისური
ქართულში ერთი პატარა დაბოლოება ორ ინგლისურ სიტყვას ფარავს: -მდე. „პარასკევამდე გამომიგზავნე“ ვადაა (by Friday), „პარასკევამდე დაგელოდები“ – გაგრძელება (until Friday). ქართულად ორივეს ერთნაირად ვამბობთ, ინგლისურად კი უნდა იკითხოთ: ერთი მოქმედებაა ვადამდე თუ რაღაც გრძელდება? ასევეა განმავლობაში: „სამი დღის განმავლობაში“ არის for three days, „გაკვეთილის განმავლობაში“ – during the lesson, „ერთი თვის განმავლობაში გამოიყენეთ“ კი – within a month.
მესამე წყვილი: „დროზე“ ქართულად on time-იც არის და in time-იც. ინგლისურად on time = განრიგის მიხედვით, in time = საკმარისად ადრე („მოვასწარით“). და ბოლოს „ბოლოს“: „ფილმის ბოლოს“ = at the end of the film, უბრალოდ „ბოლოს“ (= საბოლოოდ) = in the end. „ქუჩის ბოლოში“ კი, „-ში“-ს მიუხედავად, ინგლისურად at the end of the street-ია. „-დან… -მდე“ და „როცა“ ზუსტად ისე მუშაობს, როგორც from… to და as / while.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| ანგარიში პარასკევამდე გამომიგზავნეთ. | Send me the report by Friday. | „-მდე“ აქ ვადაა: ერთი მოქმედება → by |
| პარასკევამდე დაგელოდები. | I'll wait until Friday. | „-მდე“ აქ გაგრძელებაა → until |
| მუზეუმი ათამდე არ იხსნება. | The museum doesn't open until ten. | აქ ერთნაირია: უარყოფა + „-მდე“ = not… until |
| სამი დღის განმავლობაში ვიყავი რომში. | I was in Rome for three days. | რამდენ ხანს? → for, არა during |
| ქარიშხლის დროს შუქი ჩაქრა. | The power went off during the storm. | „-ის დროს“ + არსებითი სახელი → during |
| ერთი თვის განმავლობაში გამოიყენეთ. | Use it within a month. | არაუგვიანეს თვის ბოლოსი → within |
| თვითმფრინავი დროზე დაეშვა. | The flight landed on time. | განრიგის მიხედვით → on time |
| კონცერტის დაწყებას მოვასწარით. | We got there in time for the start. | საკმარისად ადრე → in time |
| ქუჩის ბოლოში საცხობია. | There's a bakery at the end of the street. | „-ში“, მაგრამ at the end of |
| ბოლოს ტაქსით წავედით. | In the end, we took a taxi. | „ბოლოს“ = საბოლოოდ → in the end |
| ცხრიდან ხუთამდე ვმუშაობ. | I work from nine to five. | აქ ერთნაირია |
მოკლედ: „-მდე“ ვადისთვის → by, გაგრძელებისთვის → until; „სამი დღის განმავლობაში“ → for three days; „დროზე“ → on time (განრიგი) ან in time (მოვასწარით); „-ის ბოლოს“ → at the end of, „ბოლოს“ = საბოლოოდ → in the end.
ფორმა
ვადები და დროის მონაკვეთები
| სიტყვა | რა მოსდევს | რა კითხვას პასუხობს | მაგალითი |
|---|---|---|---|
| by | დრო / თარიღი | არაუგვიანეს როდის? | Please reply by Monday. |
| by the time | დამოკიდებული წინადადება | არაუგვიანეს რა მოვლენისა? | By the time we arrived, the shop was closed. |
| until / till | დრო / თარიღი ან დამოკიდებული წინადადება | როდემდე (გრძელდება)? | I'll be here until six. / Wait until I call. |
| within | დროის მონაკვეთი | რა მონაკვეთის შიგნით? | We'll answer within 24 hours. |
| from… to / until | ორი დრო | საიდან სადამდე? | The shop is open from 9 to 5. |
| for | დროის მონაკვეთი | რამდენ ხანს? | I lived there for three years. |
| during | არსებითი სახელი (მოვლენა ან პერიოდი) | როდის? | I fell asleep during the film. |
| while | დამოკიდებული წინადადება | როდის? | I fell asleep while I was watching the film. |
| as | დამოკიდებული წინადადება | როდის? (იმავე მომენტში) | As I was leaving, the phone rang. |
მყარი გამოთქმები
| გამოთქმა | მნიშვნელობა | მაგალითი |
|---|---|---|
| on time | დანიშნულ დროს, დაგვიანების გარეშე | The train left on time. |
| in time (for… / to…) | საკმარისად ადრე | We got there in time for the start. |
| at the end (of…) | რაღაცის ბოლო წერტილში | at the end of the film / the street / May |
| in the end | საბოლოოდ, გარკვეული დროის, ცვლილებების ან პრობლემების შემდეგ | In the end, we took a taxi. |
Till იგივეა, რაც until, ოღონდ უფრო არაფორმალურია. ამერიკულ ინგლისურში Monday through Friday = ორშაბათიდან პარასკევის ჩათვლით.
გამოყენება
1by = არაუგვიანეს (ვადა)
by + დრო გამოიყენეთ, როცა რაღაც უნდა მოხდეს ამ დროს ან მანამდე. მნიშვნელობა მხოლოდ ვადას აქვს და არა იმას, რამდენ ხანს გრძელდება მოქმედება. By then = არაუგვიანეს იმ დროისა. ქართულად აქ ჩვეულებრივ „-მდე“ ან „…-ისთვის“ ითქმის.
2until = გაგრძელება გარკვეულ დრომდე
until (ან till) გამოიყენეთ, როცა სიტუაცია გრძელდება გარკვეულ წერტილამდე და მერე წყდება. უარყოფით წინადადებაში not… until ნიშნავს „არა მანამდე“: მოქმედება სწორედ ამ წერტილში იწყება.
3by the time, within, from… to
By the time + დამოკიდებული წინადადება by-ს მსგავსად მუშაობს, ოღონდ ვადა მოვლენაა. By the time + Past Simple (მარტივი წარსული) წინადადებაში უფრო ადრეული მოქმედება ხშირად Past Perfect-შია (წარსული სრული; იხ. B1-03). Within + მონაკვეთი = ამ მონაკვეთის შიგნით, არაუგვიანეს მისი ბოლოსი. From… to / until დასაწყისს და დასასრულს გვეუბნება.
4for, during, while
For + მონაკვეთი პასუხობს კითხვას რამდენ ხანს? During + არსებითი სახელი პასუხობს კითხვას როდის? – ამ მოვლენის ან პერიოდის რომელიღაც მომენტში ან მთელი მისი განმავლობაში. While იმავე საქმეს აკეთებს, რასაც during, მაგრამ მას დამოკიდებული წინადადება (ქვემდებარე + ზმნა) მოსდევს. while თხრობაში იხ. A2-02.
5on time თუ in time
On time = ზუსტად დანიშნულ დროს, დაგვიანების გარეშე – განრიგის, შეხვედრების, ვიზიტებისთვის. In time = საკმარისად ადრე, რომ რამე გააკეთოთ ან რაღაცისთვის მზად იყოთ; just in time = ბოლო წუთს; not in time = დაგვიანებით, ვერ მოასწრო. ქართულად ორივე ხშირად „დროზე“-ა, მაგრამ in time „მოსწრებას“ უფრო ჰგავს.
6at the end (of) თუ in the end
At the end (of) წერტილია: რაღაცის ბოლო ნაწილი – ფილმის, ქუჩის, თვის. In the end ნიშნავს „საბოლოოდ“ – გარკვეული დროის, ცვლილებების, კამათის ან პრობლემების შემდეგ. ის ჩვეულებრივ წინადადებას იწყებს.
7as = while / when (ორი რამ ერთდროულად)
As + დამოკიდებული წინადადება შეიძლება ნიშნავდეს while-ს ან when-ს: ორი რამ ერთდროულად ხდება, ან ერთი მოქმედება იმ მომენტში ხდება, როცა მეორე მიმდინარეობს. თხრობაში ხშირია და while-ზე ოდნავ უფრო წიგნურია. Just as = ზუსტად იმ მომენტში. (As-ს სხვა მნიშვნელობებიც აქვს, მაგალითად მიზეზი – იხ. B1-27.) ქართულად: „როცა“, „სანამ“ – აქ ერთნაირია.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „ივლისის ბოლომდე“ → until the end of July. ქართული „-მდე“ ვადასაც გამოხატავს და გაგრძელებასაც. ამიტომ ვადასთან ხშირად until გვისხლტება. თუ ერთი მოქმედება უნდა მოხდეს ამ დრომდე ან ამ დროს, საჭიროა by.
2. „სამი საათის განმავლობაში“ → during three hours. „განმავლობაში“ ქართულად რიცხვთანაც ბუნებრივია, during კი რიცხვიან მონაკვეთთან არ დგას. რამდენ ხანს? → for.
3. „სექტემბრის ბოლოში“ → in the end of September. ქართული „-ში“ in-ს გვკარნახობს, მაგრამ რაღაცის ბოლო ნაწილი ინგლისურად at the end of-ია. In the end მხოლოდ „საბოლოოდ“-ს ნიშნავს.
4. „დროზე დაიწყო“ → in time. „დროზე“ ქართულად ორივე ინგლისურ გამოთქმას ფარავს. განრიგსა და დანიშნულ საათზე ლაპარაკისას საჭიროა on time; in time = საკმარისად ადრე, რაღაცის მოსასწრებად.
5. „სანამ განახლება არ დასრულდება“ → until the update doesn't finish / will finish. ქართულად „სანამ“-ის შემდეგ ხშირად „არ“ ჩნდება და ზმნა მომავლის ფორმაშია („სანამ განახლება არ დასრულდება“, „სანამ სტუმრები მოვლენ“). ინგლისურად until და by the time-ის შემდეგ ზმნა დადებითია და Present Simple-შია.
არ აგერიოთ
by თუ until – By = ერთი მოქმედება ვადამდე ან ვადაზე. Until = სიტუაცია, რომელიც გარკვეულ წერტილამდე გრძელდება. ქართულად ორივე „-მდე“-ა, ამიტომ იკითხეთ: ერთი მოქმედებაა თუ გაგრძელება?
in + მონაკვეთი თუ within + მონაკვეთი – In two days ჩვეულებრივ ნიშნავს „ორი დღის შემდეგ“ (დღეიდან ითვლება). Within two days ნიშნავს „სადმე ამ ორი დღის შიგნით, არა მოგვიანებით“. ქართული „ორ დღეში“ ორივეს შეიძლება ნიშნავდეს.
in the end თუ at last – In the end = საბოლოოდ, ცვლილებების ან პრობლემების შემდეგ. At last = „როგორც იქნა“: დიდი ლოდინის შემდეგ, შვებით.
მართლწერა და გამოთქმა
- until /ənˈtɪl/ ბოლოს ერთი l-ით იწერება; till – ორით. ორივე სწორია, till უფრო არაფორმალურია. ფორმალურ წერაში ნუ დაწერთ untill-ს ან 'til-ს. until-ში მახვილი მეორე მარცვალზეა, პირველი ხმოვანი კი სუსტი /ə/-ა: ნუ წარმოთქვამთ სრულ „ა“-ს ან „უ“-ს.
- during /ˈdjʊərɪŋ/ (UK), /ˈdʊrɪŋ/ (US): მახვილი პირველ მარცვალზეა. ბოლოს /ŋ/ ისმის – ენის უკანა ნაწილი სასას ეხება და ჰაერი ცხვირით გადის; g ცალკე არ ისმის.
- within /wɪˈðɪn/: მახვილი მეორე მარცვალზეა. აქ ორი ბგერაა, რომელიც ქართულში არ არის. /w/ – ტუჩები მრგვალდება და წინ იწევს, ქვედა ტუჩი კბილებს არ ეხება (ნუ იტყვით „ვ“-ს). /ð/ – ენის წვერი ზედა და ქვედა კბილებს შორის, ხმით (ნუ იტყვით „დ“-ს ან „ზ“-ს).
- on time და in time-ში მახვილი time-ზე მოდის. t მახვილიანი მარცვლის დასაწყისში ჰაერის ნაკადით ითქმის, ქართული თ-ს მსგავსად – არა ტ-ით. in the end-ში მახვილი end-ზეა; the ხმოვნის წინ /ði/-ს ჰგავს: at the end of /ət ði ˈend əv/.
ოქროს წესი
By = არაუგვიანეს (ვადა ერთი მოქმედებისთვის); until = მთელი დრო გარკვეულ წერტილამდე. For = რამდენ ხანს; during + არსებითი სახელი / while + დამოკიდებული წინადადება = როდის. On time = დაგვიანების გარეშე; in time = საკმარისად ადრე. At the end of რაღაცის = მისი ბოლო ნაწილი; in the end = საბოლოოდ. დაიმახსოვრეთ: „-მდე“ ვადაში → by, გაგრძელებაში → until.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ჩასვით ფრჩხილებში მოცემული სწორი სიტყვა.
-
I fell asleep ___ the film. …
-
I fell asleep ___ I was watching the film. …
-
She has lived in Lisbon ___ ten years. …
-
You must return the form ___ 30 days. …
-
The bank is open 9 a.m. 4 p.m.
-
The essay must be handed in ___ Friday. …
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ ვარიანტი, რომელიც სიტუაციას შეესაბამება.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I'll stay in bed … ten.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: The plane took off …, at 7.30 exactly.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: We got to the station … to buy a coffee before the train left.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … we decided not to go.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: The shop doesn't open … ten.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … I was getting off the bus, I saw my old teacher.
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
I have to finish this essay until Monday.
-
We stayed in Paris during a week.
-
My office is at the end of the corridor.
-
In the end of the year, we have a big party.
D. კონტექსტში
შეავსეთ შეტყობინებაში გამოტოვებული სიტყვები.
Hi Ana! Sorry I didn't reply — my phone was off 17 the whole flight. We landed 18, at 6.10 exactly, but then we waited for our bags 19 almost an hour! 20 the time we got to the hotel, it was nearly nine. We were tired, but we went out anyway and got to the restaurant just 21 before the kitchen closed. We're staying here 22 Sunday. Can you send me your address 23 Friday? I want to send you a postcard!
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად თქვენზე.
-
დაწერეთ, რა უნდა გააკეთოთ ამ კვირაში გარკვეული ვადისთვის (by) და რას გააკეთებთ გარკვეულ დრომდე (until).
-
დაწერეთ გადაწყვეტილებაზე, რომლის მიღებასაც დიდი დრო დასჭირდა. გამოიყენეთ in the end.flat (UK) = apartment (US)
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A1-20 At, on, in დროსთან ქართულად: at six, on Monday, in June I usually go swimming ___ Monday mornings. …
-
A2-27 Zero და First Conditional: პირობითი წინადადებები ინგლისურად (0 და 1 ტიპი) I'll call you as soon as I (arrive).
-
B1-03 Past Perfect: „უკვე წასული ვიყავი“ ინგლისურად – had + V3 When we got to the cinema, the film already (start).
პასუხები
A. ფორმა
- during
- while
- for
- within
- from … to / from … until / from … till / between … and
- by
B. მნიშვნელობა
- until
- on time
- in time
- In the end
- until
- As
C. იპოვეთ შეცდომა
- I have to finish this essay by Monday. / I have to finish this essay before Monday.
- We stayed in Paris for a week.
- ✓ My office is at the end of the corridor.
- At the end of the year, we have a big party.
D. კონტექსტში
- during / for
- on time
- for
- By
- in time
- until / till / through
- by / before
E. თქვენი ჯერი
- I have to pay my phone bill by Thursday. On Saturday I'm going to stay at home until lunchtime.
- We looked at ten flats. In the end, we chose the small one near the park.
F. შერეული გამეორება
- on
- arrive / have arrived
- had … started
