Be Going To қазақша: жоспар мен көзге көрінген белгі
Be Going To: Plans and Evidence
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз am/is/are going to + етістіктің негізгі түрі арқылы жоспарларыңыз бен ниеттеріңіз туралы айта аласыз және қазір көріп тұрған белгіге қарап болжам жасай аласыз.
Негізгі идея
Going to — келешек туралы айтудың бір жолы, бірақ оның аяғы осы шақта тұр. Грамматикасына қараңыз: I am going to… — be етістігі осы шақта. Бұл бір маңызды нәрсені айтады: келешектегі әрекет қазірмен әлдеқашан байланысты.
Келешектің «жолға шығып қойғанының» екі түрі бар. Біріншісі — ол сіздің басыңызда: сіз әлдеқашан шешіп қойдыңыз, яғни жоспар қазір бар: I'm going to learn to drive. Екіншісі — ол көз алдыңызда: сіз белгісін қазір көріп тұрсыз, мысалы, қара бұлттар немесе үстелдің шетінде тұрған стақан: It's going to rain. That glass is going to fall.
Қақпаға қарай домалап бара жатқан допты елестетіңіз. Біреу оны тепті; енді ол қозғалып келеді, қай жерге жететінін көріп тұрсыз. Going to — сол жолдағы доп.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде де осыған жақын формалар бар. Ниет пен жоспарды -мақ / -мек / -бақ / -бек / -пақ / -пек («үйренбекпін», «сатпақ емес») немесе «-у ойым бар», «-айын деп жүрмін» білдіреді. Көзге көрініп тұрған жақын келешекті -ғалы тұр («жаңбыр жауғалы тұр») немесе -айын деп тұр («стақан құлайын деп тұр») білдіреді. Бұлар going to сөзіне өте жақын. Бірақ күнделікті сөйлеуде жоспарды көбіне жай осы-келер шақпен айтамыз: «Ертең банкке қоңырау шаламын». Бұл -а / -е / -й түрі әдетті де («күнде қоңырау шаламын»), келешекті де білдіреді. Ағылшыншада бұрын шешілген жоспар үшін going to керек, I call немесе I'll call емес. Тағы бір айырмашылық: қазақша «үйренбекпін» бір сөз, ал ағылшыншада үш бөлік бар: am/is/are + going to + етістіктің негізгі түрі. Be етістігін тастамаңыз.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Биыл көлік жүргізуді үйренбекпін. | ниет, жоспар | I'm going to learn to drive this year. |
| Олар үйді сатпақ емес. | болымсыз жоспар | They aren't going to sell the house. |
| Ертең банкке қоңырау шаламын. | жоспар (бірақ әдетті де білдіре алады) | I'm going to call the bank tomorrow. |
| Жаңбыр жауғалы тұр. | көзге көрінген белгі | It's going to rain. |
| Берлинде қайда тоқтамақсыз? | жоспар туралы сұрақ | Where are you going to stay in Berlin? |
| Саған қоңырау шалмақ едім, бірақ ұмытып кетіппін. | өткендегі жоспар | I was going to call you, but I forgot. |
Құрылым
Хабарлы сөйлем (affirmative)
| Бастауыш | be | going to | етістіктің негізгі түрі |
|---|---|---|---|
| I | am ('m) | going to | call her. |
| he / she / it | is ('s) | going to | rain. |
| you / we / they | are ('re) | going to | move house. |
Болымсыз сөйлем (negative)
| Бастауыш | be + not | going to | етістіктің негізгі түрі |
|---|---|---|---|
| I | 'm not | going to | buy it. |
| she | isn't / 's not | going to | come. |
| we | aren't / 're not | going to | stay long. |
Сұрақтар және қысқа жауаптар
| Сұрақ | Қысқа жауаптар |
|---|---|
| Are you going to apply? | Yes, I am. / No, I'm not. |
| Is it going to snow? | Yes, it is. / No, it isn't. |
| What are you going to do? | I'm going to take a break. |
| When is she going to start? | Next Monday. |
Going to сөзінен кейін етістіктің негізгі түрі (base form) келеді: -s те, -ing те, -ed те жоқ.
Қолданылуы
1Сөйлемей тұрып шешілген жоспар мен ниет
Әлдеқашан шешіп қойған ісіңіз туралы going to қолданыңыз. Шешім сөйлеп тұрған сәттен бұрын қабылданған.
2Қазіргі белгіге сүйенген болжам
Не болатынын көрсететін бір нәрсені қазір көріп, естіп немесе сезіп тұрсаңыз, going to қолданыңыз.
3Басқалардың жоспары туралы сұрақтар
Біреудің ниетін сұрау үшін going to арқылы сұрақ қойыңыз.
4Was going to: өткендегі жоспар (алдын ала шолу)
Was/were going to өткенде жоспарыңыз болғанын білдіреді. Көбіне ол жоспар орындалмаған. Қазақшадағы «-мақ едім» дәл осы мағынада. Толығырақ B2-18 сабағында.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. Be түсіп қалады. Қазақша «Айгерім келесі жылы Сеулде оқымақ» дейміз: бір етістік, ешқандай көмекші сөз жоқ. Ағылшыншада am / is / are міндетті.
2. «-а / -е» осы-келер шақ → present simple немесе will. «Сенбіде пәтерімді тазалаймын» сөйлемін сөзбе-сөз аударсақ, I clean шығады. Бірақ ағылшыншада present simple әдетті білдіреді, ал will жаңа ғана қабылданған шешімге ұқсайды. Бұрыннан шешілген жоспар үшін going to қолданыңыз.
3. Сұрақта сөз тәртібі өзгермейді. Қазақша «Ата-әжеңе қашан бармақсың?» деп сөз тәртібін сақтаймыз. Ағылшыншада сұрау сөзінен кейін алдымен am / is / are, содан соң бастауыш келеді.
Шатастырмаңыз
going to + етістік және going to + орын — Going to + етістік келешек туралы айтады. Going to + орын — go етістігінің Present Continuous түрі (қазіргі қозғалыс). Екеуі де дұрыс, мағынасы әртүрлі.
going to және will — Going to = сөйлемей тұрып шешілген нәрсе немесе көзге көрінген белгіге сүйенген болжам. Will сөйлеп тұрған сәтте қабылданған шешімге, ұсынысқа, уәдеге және пікірге негізделген болжамға қолданылады: A2-04 қараңыз. Толық салыстыру A2-05 сабағында.
Жазылуы мен айтылуы
- Бейресми сөйлеуде етістіктің алдындағы going to көбіне gonna болып естіледі: /ˈɡʌnə/ (UK және US), сондай-ақ /ˈɡɒnə/ (UK). I'm gonna call her. Gonna тек сөйлеуде немесе өте бейресми хабарламаларда қолданылады, әдеттегі жазуда ешқашан қолданылмайды. T-01 қараңыз.
- Gonna тек келешек мағынасында айтылады, қозғалыс мағынасында емес: I'm going to the shop (gonna the shop емес).
- Дауыссыздың алдында to әлсіз айтылады: /tə/. going to rain тіркесінде to өте қысқа естіледі.
- going /ˈɡəʊɪŋ/ (UK), /ˈɡoʊɪŋ/ (US): басындағы /ɡ/ — тілдің арты таңдайға толық тиіп, жабылатын дыбыс. Оны жуан дауыстының алдында қазақтың «ғ» дыбысы сияқты сырғытып айтпаңыз. Соңындағы /ŋ/ — қазақтың «ң» дыбысы; одан кейін /g/ қоспаңыз.
- Сөйлеуде қысқарған түрлер әдеттегідей: I'm, she's, we're, isn't, aren't.
Алтын ереже
be + going to + етістіктің негізгі түрі. Келешек әлдеқашан «жолға шыққанда» қолданыңыз: сөйлемей тұрып шештіңіз немесе белгісін қазір көріп тұрсыз. «-мақпын», «-ғалы тұр» және бұрыннан шешілген жоспар туралы «барамын» → going to.
Жаттығулар
A. Құрылым
be going to түрін қолданыңыз.
-
I (start) a new course in May.
-
Look at the sky! It (snow).
-
They (not / move) to the city.
-
you (watch) the match tonight?
-
What she (wear) to the wedding?
-
Сұрақ құраңыз: you / tell / your boss
B. Мағына
Мағынаға қарай жауап беріңіз.
-
Жоспар ма, белгі ме? (plan / evidence) "I'm going to visit my grandma on Sunday."
-
Жоспар ма, белгі ме? (plan / evidence) "Look at that man on the ladder! He's going to fall."
-
Қысқа жауап беріңіз: Is he going to apply for the job? (Yes)
-
Келешектегі жоспар ма, әлде қазіргі қозғалыс па? (future plan / movement now) "I'm going to the station."
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
We going to have a party.
-
She's going to travelling to Peru.
-
Do you going to help me?
-
I was going to call you, but I forgot.
D. Мәтін ішінде
Бос жерлерге be going to тіркесінің керек бөлігін қойыңыз; жақшада етістік берілсе, соны қолданыңыз.
Kim: So, what 15 you going to do this year?
Raj: I'm 16 to learn Spanish. I bought a book yesterday!
Kim: Great! I'm 17 (not / buy) any new clothes. I want to save money.
Raj: Really? Look at all those bags! You 18 (need) a bigger cupboard.
Kim: Ha! 19 your sister going to visit you this summer?
Raj: Yes, she 20. She's going to stay for two weeks.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Келесі демалыс күндеріне арналған үш жоспарыңызды жазыңыз.
-
Айналаңызға қараңыз. Қазір көріп немесе сезіп тұрған нәрсеге сүйеніп, бір болжам жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A1-22 Present Continuous қазақша: I'm working, қазір не болып жатыр? Дұрыс жауапты таңдаңыз: Listen! The baby ….
-
A2-01 Past Continuous қазақша: I was working, яғни «істеп жатыр едім» Толықтырыңыз: At 9 pm yesterday I (watch) TV, so I didn't hear the phone.
-
A1-25 Like, want, would like қазақша: ұнату, қалау және сыпайы өтініш Дұрыс жауапты таңдаңыз: I'd like … to the cinema tonight.
Жауаптар
A. Құрылым
- am going to start / 'm going to start
- is going to snow / 's going to snow
- aren't going to move / 're not going to move / are not going to move
- Are … going to watch
- is … going to wear
- Are you going to tell your boss?
B. Мағына
- plan
- evidence
- Yes, he is.
- movement now
C. Қатені табыңыз
- We're going to have a party. / We are going to have a party.
- She's going to travel to Peru.
- Are you going to help me?
- ✓ I was going to call you, but I forgot.
D. Мәтін ішінде
- are
- going
- not going to buy
- 're going to need / are going to need
- Is
- is
E. Сіздің кезегіңіз
- I'm going to visit my parents. I'm going to clean my car. I'm not going to work.
- I'm tired. I'm going to fall asleep soon.
F. Аралас қайталау
- is crying
- was watching
- to go
