SlowingoГрамматика
B1 33 / 39

By, Until, During, For кыргызча: on time, in time жана in the end айырмасы

By, Until, During, For; In Time, On Time, At the End

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз мөөнөттөр жана убакыт аралыктары жөнүндө так айта аласыз: by жана until, for, during жана while, within жана by the time, on time жана in time, at the end жана in the end, ошондой эле бир убакта болуп жаткан эки иш үчүн as.

Негизги ой

Чуркоо жолун жана анын бир жеринде турган желекчени элестетиңиз. Желекче – убакыттын бир чекити: Friday, six o'clock, the end of the month.

Желекчеге чейин by – «желекченин жанында же андан мурун, бирок кечиктирбей» дегенди билдирет. Бул – мөөнөт: бир иш желекчеге жеткенге чейин жолдун кайсы бир жеринде аткарылышы керек. Send it by Friday.

Желекчеге чейин until – сиз желекчеге чейин токтобой уланта бересиз, анан токтойсуз. Бул чекит эмес, сызык: I'll wait until Friday.

Убакытты билдирген башка сөздөр да ушундай иштейт. Кээ бирлери иш качан болгонун көрсөтөт (during the night), кээ бирлери канча убакыт уланганын өлчөйт (for two hours), кээ бирлери желекчеге так белгиленген убакта (on time) же башка бир нерсеге үлгүргүдөй эрте (in time) жеткениңизди айтат. Ар бир сөз бир аз башкача суроого жооп берет: суроону үйрөнүп алсаңыз, сөздү тандоо жеңил болот.

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргызча -га чейин бир эле форма менен эки башка ойду айтабыз: «жумага чейин жибер» (мөөнөт, бир иш) жана «жумага чейин күтөм» (уланган абал). Англисчеде бул эки башка сөз: мөөнөт үчүн by, уланган абал үчүн until. -генче / -ганга чейин да ушундай: «сен келгенче күтөм» – until, ал эми «биз жеткенче кино башталып калган экен» – by the time. Узактыкты кыргызча көбүнчө жөн эле айтабыз («үч жыл жашадым») же бою кошобуз («үч жыл бою»), англисчеде for керек; ал эми учурунда («сынак учурунда») англисче during. Кыргызча акыры эки маанини тең берет: «акыры макул болдук» (in the end) жана «Акыры! Автобус келди» (at last). Ал эми аягында («көчөнүн аягында») – at the end of.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Баяндаманы жумага чейин жиберип коюңуз.Send me the report by Friday.бир иш, мөөнөт → by
Сен кайтып келгенче ушул жерде күтөм.I'll wait here until you come back.токтобой уланат → until
Биз жеткенче кино башталып калган экен.By the time we got there, the film had started.«-генче» бул жерде мөөнөт → by the time
Үч жыл (бою) Дублинде жашадым.I lived in Dublin for three years.канча убакыт? → for + мөөнөт
Бороон учурунда жарык өчтү.The power went off during the storm.качан? → during + зат атооч
Мен китепканада отурганда…while I was in the library…качан? → while + ээ + этиш
Учак өз убагында конду.The flight landed on time.кечикпей, так убагында → on time
Акыркы автобуска үлгүрдүк.We arrived in time to catch the last bus.«үлгүрүү» → in time
Көчөнүн аягында наабайкана бар.There's a bakery at the end of the street.бир нерсенин акыркы бөлүгү → at the end of
Акыры итке Макс деп ат койдук.In the end, we called the dog Max.көп талаштан кийин → in the end
Акыры! Автобус келди.At last! The bus is here.көпкө күткөндөн кийин → at last

Кыскасы: «-га чейин» мөөнөт болсо → by, уланган абал болсо → until; «бою» же жөн эле мөөнөт → for; «учурунда» → during, «-ганда» → while; «өз убагында» → on time, «үлгүрүү» → in time; «аягында» → at the end of, «акыры» → in the end же at last.

Түзүлүшү

Мөөнөттөр жана убакыт аралыктары

СөзАндан кийин эмне келетКайсы суроого жооп беретМисал
byубакыт / датакачандан кечиктирбей?Please reply by Monday.
by the timeбагыныңкы сүйлөмкайсы окуядан кечиктирбей?By the time we arrived, the shop was closed.
until / tillубакыт / дата же багыныңкы сүйлөмкачанга чейин (уланат)?I'll be here until six. / Wait until I call.
withinубакыт аралыгыкайсы аралыктын ичинде?We'll answer within 24 hours.
from… to / untilэки убакыткачан башталып, качан бүтөт?The shop is open from 9 to 5.
forубакыт аралыгыканча убакыт?I lived there for three years.
duringзат атооч (окуя же мезгил)качан?I fell asleep during the film.
whileбагыныңкы сүйлөмкачан?I fell asleep while I was watching the film.
asбагыныңкы сүйлөмкачан? (ошол эле учурда)As I was leaving, the phone rang.

Туруктуу тизмектер

ТизмекМаанисиМисал
on timeпландалган убакта, кечикпейThe train left on time.
in time (for… / to…)үлгүргүдөй эртеWe got there in time for the start.
at the end (of…)бир нерсенин акыркы чекитиндеat the end of the film / the street / May
in the endакыры, бир аз убакыттан, өзгөрүүлөрдөн же кыйынчылыктардан кийинIn the end, we took a taxi.

Till – until менен бирдей, бирок бейрасмийирээк. Америка англисчесинде Monday through Friday = дүйшөмбүдөн жумага чейин, жуманы кошо алганда.

Колдонулушу

1by = кечиктирбей (мөөнөт)

Бир иш ошол убакта же андан мурун аткарылышы керек болгондо by + убакыт колдонуңуз. Мөөнөт гана маанилүү, иштин канча убакыт созулары эмес. By then = ошол убакыттан кечиктирбей. Кыргызча бул жерде «-га чейин» же «-дан кечиктирбей» дейбиз.

Please send me the report by Friday.
Баяндаманы мага жумага чейин жиберип коюңузчу.
«-га чейин» бул жерде мөөнөт → by
I need to be home by ten.
Саат онго чейин үйгө жетишим керек.
ондон кечиктирбей
The tickets must be paid for by the end of the month.
Билеттердин акысы айдын аягына чейин төлөнүшү керек.
мөөнөт: айдын аягынан кечиктирбей
The guests are coming at eight, so dinner must be ready by then.
Коноктор саат сегизде келишет, ошондуктан кечки тамак ага чейин даяр болушу керек.
by then = ошол убакытка чейин, кечиктирбей

2until = белгилүү бир убакытка чейин уланат

Бир абал белгилүү бир чекитке чейин уланып, анан токтосо, until (же till) колдонуңуз. Тануу сүйлөмдө not… until «андан мурун эмес» дегенди билдирет: иш ошол чекитте гана башталат. Кыргызча мындай сүйлөмдү көбүнчө «… гана» менен айтабыз: «саат ондо гана ачылат».

I'll wait here until you come back.
Сен кайтып келгенче ушул жерде күтөм.
until сөзүнөн кийин келечек маанисинде да учур чак (come back)
We stayed at the party until midnight.
Кечеде түн ортосуна чейин болдук.
түн ортосуна чейин уланды
The shop is open until 8 p.m. on Thursdays.
Бейшемби күндөрү дүкөн кечки саат сегизге чейин иштейт.
The museum doesn't open until ten.
Музей саат ондо гана ачылат.
ондо ачылат, андан эрте эмес
I didn't learn to swim until I was twenty.
Сүзгөндү жыйырма жашымда гана үйрөндүм.
not… until ≈ «… гана»

3by the time, within, from… to

By the time + багыныңкы сүйлөм by сыяктуу иштейт, бирок мөөнөт – бир окуя. By the time + Past Simple (жөнөкөй өткөн чак) келгенде, андан мурун болгон иш көбүнчө Past Perfect (өткөн чактын аткарылган түрү) менен айтылат (B1-03 караңыз). Within + убакыт аралыгы = ошол аралыктын ичинде, анын аягынан кечиктирбей. From… to / until башталышын жана аягын көрсөтөт.

By the time we got to the cinema, the film had already started.
Биз кинотеатрга жеткенче кино башталып калган экен.
«-генче» бул жерде until эмес, by the time
By the time you get there, the shop will be closed.
Сен ал жакка жеткенче дүкөн жабылып калат.
by the time сөзүнөн кийин келечек маанисинде да учур чак (get)
Your order will arrive within three working days.
Буйрутмаңыз үч иш күнүнүн ичинде келет.
within = «ичинде», кечиктирбей
You must use the voucher within a month.
Ваучерди бир айдын ичинде колдонушуңуз керек.
I work from nine to five, Monday to Friday.
Дүйшөмбүдөн жумага чейин тогуздан бешке чейин иштейм.
«-дан … -га чейин» = from… to; АКШда Monday through Friday деп да айтылат

4for, during, while

For + убакыт аралыгы канча убакыт? деген суроого жооп берет. During + зат атооч качан? деген суроого жооп берет: ошол окуянын же мезгилдин ичинде бир убакта же анын бою. While да during сыяктуу эле иштейт, бирок андан кийин багыныңкы сүйлөм (ээ + этиш) келет. Окуялардагы while үчүн A2-02 караңыз. Кыргызча узактык көбүнчө предлогсуз айтылат («үч жыл жашадым»), ал эми «учурунда» during сөзүнө, «-ганда» while сөзүнө туура келет.

I lived in Dublin for three years.
Дублинде үч жыл жашадым.
канча убакыт? → for; кыргызча эч нерсе кошулбайт
The power went off during the storm.
Бороон учурунда жарык өчүп калды.
«учурунда» → during + зат атооч
Please don't use your phone during the exam.
Сынак учурунда телефонуңузду колдонбоңуз.
She worked in a café during the summer holidays.
Ал жайкы каникул учурунда кафеде иштеди.
holidays (UK); vacation (US)
Someone stole my bike while I was in the library.
Мен китепканада отурганда бирөө велосипедимди уурдап кетиптир.
«-ганда» → while + ээ + этиш
I was in hospital for a week during the holidays.
Каникул учурунда бир жума ооруканада жаттым.
for = канча убакыт, during = качан; UK; АКШда in the hospital

5on time жана in time

On time = так пландалган убакта, кечикпей: график, жолугушуу, кабыл алуу үчүн. Кыргызча «өз убагында». In time = бир нерсени жасаганга же бир нерсеге даяр болгонго үлгүргүдөй эрте; кыргызча көбүнчө «үлгүрүү». Just in time = араң үлгүрүү; not in time = кечигип калуу.

The flight landed on time.
Учак өз убагында конду.
«өз убагында» = on time
Our meetings never start on time.
Биздин жыйналыштар эч качан өз убагында башталбайт.
We arrived just in time to catch the last bus.
Акыркы автобуска араң үлгүрүп калдык.
just in time = араң үлгүрүү
Will the dress be ready in time for the wedding?
Көйнөк тойго чейин даяр болуп үлгүрөбү?
in time for = «-га үлгүрүп»
The ambulance didn't get there in time.
Тез жардам ал жерге үлгүрүп жеткен жок.
not in time = кечигип калды

6at the end (of) жана in the end

At the end (of) – чекит: бир нерсенин акыркы бөлүгү (кино, көчө, ай). Кыргызча «аягында». In the end – «акыры»: бир аз убакыттан, өзгөрүүлөрдөн, талкуудан же кыйынчылыктардан кийин. Ал көбүнчө сүйлөмдүн башында турат.

Pay at the end of the meal.
Акысын тамактын аягында төлөйсүз.
«аягында» = at the end of
There's a bakery at the end of the street.
Көчөнүн аягында наабайкана бар.
орун: көчөнүн акыркы бөлүгү
We argued about the name for weeks. In the end, we called the dog Max.
Ат жөнүндө бир нече жума талаштык. Акыры итке Макс деп ат койдук.
«акыры» = in the end
In the end, the problem was quite simple.
Көрсө, көйгөй акыры абдан жөнөкөй экен.

7as = while / when (бир убакта эки иш)

As + багыныңкы сүйлөм while же when маанисинде келет: эки иш бир убакта болот же бир иш уланып жатканда экинчиси болот. Ал окуяларда көп колдонулат жана while сөзүнө караганда бир аз жазма тилге мүнөздүү. Just as = так ошол учурда. (As сөзүнүн башка маанилери да бар, мисалы, себеп: B1-27 караңыз.) Кыргызча бул жерде «-ып жатканда», «-ып баратканда» же «-ып баратып» дейбиз.

As I was leaving, the phone rang.
Мен чыгып баратканда телефон шыңгырады.
as = while / when
She listened to a podcast as she walked home.
Ал үйүнө басып баратып подкаст укту.
эки иш бир убакта
The phone rang just as I was getting into the shower.
Так душка кирип жатканымда телефон шыңгырап калды.
just as = так ошол учурда
As we were talking, it started to snow.
Биз сүйлөшүп жатканда кар жаай баштады.

Көп кездешкен каталар

❌I'll finish the report until Friday.
✅I'll finish the report by Friday.
Мөөнөт (бир иш) үчүн by керек.
❌I'll wait for you by six.
✅I'll wait for you until six.
Күтүү бир чекитке чейин уланат: until.
❌I was in Rome during three days.
✅I was in Rome for three days.
Канча убакыт: for + убакыт аралыгы.
❌I fell asleep during the film was on.
✅I fell asleep while the film was on.
during + зат атооч; while + багыныңкы сүйлөм. During the film деп айтсаңыз да туура.
❌In the end of the film, they get married.
✅At the end of the film, they get married.
at the end of + зат атооч; in the end = акыры.
❌Please be here until nine at the latest.
✅Please be here by nine at the latest.
at the latest = мөөнөт: by.
❌I'll call you until tomorrow.
✅I'll call you by tomorrow.
Мөөнөткө чейин бир иш: by. I'll call you tomorrow деп айтсаңыз да туура.
❌I fell asleep while the film.
✅I fell asleep during the film.
while жана as + багыныңкы сүйлөм; during + зат атооч.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «-га чейин» (мөөнөт) → until. Кыргызча «шаршембиге чейин алып кел» жана «шаршембиге чейин күт» бирдей угулат. Ошондуктан мөөнөт жөнүндө айтканда да оюңузга биринчи until келет. Бирок бир иш белгилүү бир убакыттан кечиктирбей аткарылышы керек болсо, англисчеде by керек. Өзүңүздөн сураңыз: «иш ушул убакытка чейин токтобой уланабы, же ага чейин бир жолу аткарылышы керекпи?»

❌Our teacher in Talas told us to bring the signed permission forms until Wednesday, or we can't go on the school trip to Ala-Archa.
✅Our teacher in Talas told us to bring the signed permission forms by Wednesday, or we can't go on the school trip to Ala-Archa.
кол коюлган кагазды бир жолу алып келүү – мөөнөт: by
❌The bank in Karakol says my new card will be ready until the fifteenth, so I can collect it any day after that.
✅The bank in Karakol says my new card will be ready by the fifteenth, so I can collect it any day after that.
даяр болуу – бир окуя, мөөнөт: by

2. «… бою» же жөн эле мөөнөт → during. Кыргызча «үч ай бою», «эки жума бою» деп узактыкты айтабыз, ал эми during «учурунда, бою» деп которулгандыктан, аны мөөнөт менен колдонуп коюу оңой. Англисчеде during сөзүнөн кийин окуя же мезгил (the summer, the trip) келет; канча убакыт экенин айтсаңыз, for колдонуңуз.

❌My cousin worked as a waiter at a guest house in Cholpon-Ata during three months last summer to save money for university.
✅My cousin worked as a waiter at a guest house in Cholpon-Ata for three months last summer to save money for university.
канча убакыт: for + three months
❌Last winter an avalanche near the Too-Ashuu tunnel stopped all traffic, and my uncle had to sleep in his lorry during almost two days.
✅Last winter an avalanche near the Too-Ashuu tunnel stopped all traffic, and my uncle had to sleep in his lorry for almost two days.
узактык: for

3. «-генче» (мөөнөт окуя) → until. «Сен келгенче күтөм» дегенде «-генче» – until. Бирок «биз жеткенче поезд кетип калыптыр» дегенде мааниси башка: «биз жеткен убакытта иш бүтүп калган экен». Мындай учурда англисчеде by the time керек.

❌Until we finally found a parking place near Osh Bazaar, my grandmother had already bought all the vegetables.
✅By the time we finally found a parking place near Osh Bazaar, my grandmother had already bought all the vegetables.
биз келгенде иш бүтүп калган: by the time

4. «Өз убагында» жана «үлгүрүү» → on time / in time. Кыргызча «убагында жеттик» деп эки маанини тең айта беребиз. Англисчеде on time – график боюнча, кечикпей; in time – бир нерсеге үлгүргүдөй эрте.

⚠️(Маршрутка кечикти, бирок аэропортко эрте жеттиңиз.) Our marshrutka was late, but we still reached Manas Airport on time to check in our bags and buy some kurut for the plane.
✅Our marshrutka was late, but we still reached Manas Airport in time to check in our bags and buy some kurut for the plane.
Грамматикалык жактан туура, бирок бул жерде «үлгүрдүк» деген маани: in time to…

Чаташтырбаңыз

by жана until – By = мөөнөткө чейин же так ошондо бир иш. Until = белгилүү бир чекитке чейин уланган абал. Кыргызча экөө тең «-га чейин», ошондуктан этишке караңыз: бир жолку иш (кайтаруу) же уланган абал (кармап туруу).

Can you return the book by Monday?
Китепти дүйшөмбүгө чейин кайтарып бере аласызбы?
дүйшөмбүгө чейин каалаган убакта, бир жолу
You can keep the book until Monday.
Китепти дүйшөмбүгө чейин өзүңүздө кармап турсаңыз болот.
дүйшөмбүгө чейин дайыма өзүңүздө

in + убакыт аралыгы жана within + убакыт аралыгы – In two days көбүнчө «эки күндөн кийин» дегенди билдирет. Within two days – «эки күндүн ичинде, кечиктирбей».

The results will be online in two weeks.
Жыйынтыктар эки жумадан кийин сайтка чыгат.
in = «-дан кийин»
The results will be online within two weeks.
Жыйынтыктар эки жуманын ичинде сайтка чыгат.
эң кечи эки жумадан кийин

in the end жана at last – In the end = акыры, өзгөрүүлөрдөн же кыйынчылыктардан кийин. At last = акыры, көпкө күткөндөн кийин, жеңилдеп. Кыргызча экөө тең «акыры», ошондуктан кырдаалга караңыз.

At last! The bus is here.
Акыры! Автобус келди.
көпкө күткөндөн кийинки жеңилдик

Жазылышы жана айтылышы

  • until аягында бир l менен жазылат; till эки l менен. Экөө тең туура; till бейрасмийирээк. Расмий жазууда untill жана 'til жазбаңыз.
  • during /ˈdjʊərɪŋ/ (UK), /ˈdʊrɪŋ/ (US): басым биринчи муунда. Кыргызча адат боюнча басымды акыркы муунга көчүрбөңүз. Аягындагы /ŋ/ – кыргыздын ң тыбышы; андан кийин г кошпоңуз.
  • within /wɪˈðɪn/: басым экинчи муунда. Кыргызча /w/ да, /ð/ да жок. /w/ үчүн эриндерди томолоктоп, тиштерди эринге тийгизбеңиз (в эмес). /ð/ үчүн тилдин учун тиштердин ортосуна коюп, үн чыгарыңыз (з же д эмес).
  • on time жана in time тизмектеринде басым time сөзүнө түшөт. In the end тизмегинде басым end сөзүндө. Үндүү тыбыштын алдында the /ðiː/ же /ði/ болуп айтылат: at the end of /ət ði ˈend əv/. at жана of алсыз айтылат, аларды толук «эт», «оф» деп айтпаңыз.

Алтын эреже

By = кечиктирбей (бир иш үчүн мөөнөт); until = белгилүү бир чекитке чейин токтобой. For = канча убакыт; during + зат атооч / while + багыныңкы сүйлөм = качан. On time = кечикпей; in time = үлгүргүдөй эрте. Бир нерсенин at the end of = анын акыркы бөлүгү; in the end = акыры. Эсиңизде болсун: «-га чейин» мөөнөт болсо – by, уланган абал болсо – until.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Кашаадагы сөздөрдөн туурасын тандаңыз же жетишпеген сөздү жазыңыз.

  1. I fell asleep ___ the film. …
  2. I fell asleep ___ I was watching the film. …
  3. She has lived in Lisbon ___ ten years. …
  4. You must return the form ___ 30 days. …
  5. The bank is open 9 a.m. 4 p.m.
  6. The essay must be handed in ___ Friday. …

B. Мааниси

Маанисине ылайык жоопту тандаңыз.

  1. Туура жоопту тандаңыз: I'll stay in bed … ten.
  2. Туура жоопту тандаңыз: The plane took off …, at 7.30 exactly.
  3. Туура жоопту тандаңыз: We got to the station … to buy a coffee before the train left.
  4. Туура жоопту тандаңыз: … we decided not to go.
  5. Туура жоопту тандаңыз: The shop doesn't open … ten.
  6. Туура жоопту тандаңыз: … I was getting off the bus, I saw my old teacher.

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. I have to finish this essay until Monday.
  2. We stayed in Paris during a week.
  3. My office is at the end of the corridor.
  4. In the end of the year, we have a big party.

D. Текстте

Билдирүүнү толуктаңыз.

A message to a friend
Hi Ana! Sorry I didn't reply — my phone was off 17 the whole flight. We landed 18, at 6.10 exactly, but then we waited for our bags 19 almost an hour! 20 the time we got to the hotel, it was nearly nine. We were tired, but we went out anyway and got to the restaurant just 21 before the kitchen closed. We're staying here 22 Sunday. Can you send me your address 23 Friday? I want to send you a postcard!

E. Сиздин кезегиңиз

Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.

  1. Ушул жумада белгилүү бир убакытка чейин сөзсүз жасашыңыз керек болгон бир иш жана белгилүү бир убакытка чейин уланта турган бир иш жөнүндө жазыңыз.
  2. Көпкө ойлонуп кабыл алган бир чечимиңиз жөнүндө жазыңыз. In the end колдонуңуз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. A1-20 At, on, in кыргызча: убакыт предлогдору – at six, on Monday, in June
    I usually go swimming ___ Monday mornings. …
  2. A2-27 Zero жана First Conditional кыргызча: «-са» англисче, if, unless жана when
    I'll call you as soon as I (arrive).
  3. B1-03 Past Perfect кыргызча: «кетип калган экен» англисче кантип айтылат? (had + үчүнчү форма)
    When we got to the cinema, the film already (start).
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. during
  2. while
  3. for
  4. within
  5. from … to / from … until / from … till / between … and
  6. by

B. Мааниси

  1. until
  2. on time
  3. in time
  4. In the end
  5. until
  6. As

C. Катаны табыңыз

  1. I have to finish this essay by Monday. / I have to finish this essay before Monday.
  2. We stayed in Paris for a week.
  3. ✓ My office is at the end of the corridor.
  4. At the end of the year, we have a big party.

D. Текстте

  1. during / for
  2. on time
  3. for
  4. By
  5. in time
  6. until / till / through
  7. by / before

E. Сиздин кезегиңиз

  1. I have to pay my phone bill by Thursday. On Saturday I'm going to stay at home until lunchtime.
  2. We looked at ten flats. In the end, we chose the small one near the park.

F. Аралаш кайталоо

  1. on
  2. arrive / have arrived
  3. had … started
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play