Be going to кыргызча: пландар жана көрүнүп турган белгилер
Be Going To: Plans and Evidence
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз пландарыңыз жана ниеттериңиз жөнүндө айта аласыз, ошондой эле азыр көрүп турган нерсеге таянып болжолдой аласыз. Буга am / is / are going to + этиштин негизги формасы жардам берет.
Негизги ой
Going to – келечек жөнүндө сүйлөөнүн бир жолу, бирок анын буту учур чакта турат. Грамматикасын караңыз: I am going to… – be этиши учур чакта. Бул бир нерсени айтып турат: келечектеги иш-аракет азыр менен мурунтан эле байланышкан.
Келечек «жолго чыгып калышынын» эки жолу бар. Биринчиси – ал сиздин башыңызда: сиз мурунтан чечип койгонсуз, план азыр эле бар – I'm going to learn to drive. Экинчиси – ал көз алдыңызда: сиз белгисин азыр көрүп турасыз – кара булуттар, столдун четиндеги стакан – It's going to rain. That glass is going to fall.
Дарбазаны көздөй тоголонуп бара жаткан топту элестетиңиз. Аны кимдир бирөө тээп жиберген; азыр ал кыймылда, кайда барып токтоорун көрүп турасыз. Going to – жолго чыгып калган ошол топ.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча ниетти көбүнчө -мак(чы) формасы менен айтабыз: «үйрөнмөкчүмүн», «сырдамакчыбыз». Мааниси going to менен абдан жакын, бирок кыргызча бул бир сөз, англисчеде болсо үч бөлүк керек: am / is / are + going to + негизги форма. Ошондой эле кыргызча пландарды учур-келер чак менен да айтабыз («Эртең банкка чалам»), ошондуктан англисчеде Present Simple же will чыгып калат. Көрүнүп турган белги боюнча болжолдоодо жакшы жаңылык бар: кыргызча -айын деп турат («жамгыр жаайын деп турат») так ушул маанини берет.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Быйыл машина айдаганды үйрөнмөкчүмүн. | I'm going to learn to drive this year. | «-мак(чы)» бир сөз; англисче am + going to + негизги форма |
| Эртең банкка чалам. | I'm going to call the bank tomorrow. | кыргызча учур-келер чак «-ам»; мурун чечилген план → going to |
| Тиги булуттарды караңыз, жамгыр жаайын деп турат. | Look at those clouds — it's going to rain. | Бул жерде да ушундай: көрүнүп турган белги → going to |
| Алар үйдү сатмак эмес. | They aren't going to sell the house. | тануу: be + not + going to |
| Берлинде кайда токтомокчусуз? | Where are you going to stay in Berlin? | кыргызча сөз тартиби өзгөрбөйт; англисче are ээнин алдында |
| Китепканага бара жатам. | I'm going to the library. | going to + орун = азыр бара жатам (кыймыл), келер чак эмес |
| Сага чалмак элем, бирок унутуп калыпмын. | I was going to call you, but I forgot. | Бул жерде да ушундай: «-мак элем» → was going to |
Кыскасы: «-мак(чы)мын» жана пландагы «-ам» → am / is / are going to + негизги форма; «-айын деп турат» → going to. Be этишин эч качан түшүрбөңүз.
Түзүлүшү
Ырастоо сүйлөм
| Ээ | be | going to | негизги форма |
|---|---|---|---|
| I | am ('m) | going to | call her. |
| he / she / it | is ('s) | going to | rain. |
| you / we / they | are ('re) | going to | move house. |
Тануу сүйлөм
| Ээ | be + not | going to | негизги форма |
|---|---|---|---|
| I | 'm not | going to | buy it. |
| she | isn't / 's not | going to | come. |
| we | aren't / 're not | going to | stay long. |
Суроолор жана кыска жооптор
| Суроо | Кыска жооптор |
|---|---|
| Are you going to apply? | Yes, I am. / No, I'm not. |
| Is it going to snow? | Yes, it is. / No, it isn't. |
| What are you going to do? | I'm going to take a break. |
| When is she going to start? | Next Monday. |
Going to кийин этиштин негизги формасы келет: -s да, -ing да, -ed да жок.
Колдонулушу
1Сүйлөөдөн мурун чечилген пландар жана ниеттер
Мурунтан чечип койгон ишиңиз үчүн going to колдонуңуз. Чечим сүйлөп жаткан учурга чейин кабыл алынган. Кыргызча бул жерде «-мак(чы)» же жөн эле «-ам» дейбиз.
2Азыр көрүнүп турган белгиге таянган болжолдоо
Азыр бир нерсени көрүп, угуп же сезип турсаңыз жана ал жакында эмне болорун көрсөтсө, going to колдонуңуз. Кыргызча бул жерде «-айын деп турат» же «-а турган окшойт» дейбиз.
3Башкалардын пландары жөнүндө суроолор
Бирөөнүн ниетин сураш үчүн going to суроолорун колдонуңуз. Кыргызча суроодо сөз тартиби өзгөрбөйт, англисчеде am / is / are ээнин алдына чыгат.
4Was going to – өткөндөгү план (алдын ала тааныштыруу)
Was / were going to сиздин өткөндө планыңыз болгонун билдирет. Көбүнчө ал план ишке ашкан эмес. Кыргызча бул «-мак элем», «-мак болгон». Толугу менен B2-18 сабагында.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Окумакчы» → going to study. Кыргызча «Бегимай Караколдо туризмге окумакчы» деп ниетти бир эле сөз менен айтабыз, көмөкчү сөз кошпойбуз. Ошондуктан англисчеде going to айтылат да, am / is / are түшүп калат. Узун сүйлөмдө ээден кийин be бар экенин текшериңиз.
2. «Жардам берем» → I help. Кыргызча мурун чечилген планды учур-келер чак менен эле айтабыз: «Жекшембиде таякеме чөп чаап жардам берем». Сөзмө-сөз которсок, англисчеде Present Simple чыгат, ал эми ал адатты же графикни билдирет. Кээде will да колдонулат, бирок ал чечим азыр гана кабыл алынгандай угулат. Мурун чечилген план үчүн going to колдонуңуз.
3. Суроодо сөз тартиби өзгөрбөйт. Кыргызча «Москвадан келген таежең Нооруз майрамында бизде канча күн болмокчу?», «Талант, атаң менен агаң эртең кой менен жайлоого саат канчада жөнөмөкчү?» деп сурайбыз, сөз тартиби ырастоо сүйлөмдөгүдөй. Англисчеде суроо сөзүнөн кийин адегенде am / is / are, андан кийин ээ келет.
Чаташтырбаңыз
going to + этиш жана going to + орун – Going to + этиш келечек жөнүндө айтат. Going to + орун – go этишинин Present Continuous формасы (азыр бара жатам). Экөө тең туура, мааниси ар башка. Кыргызча да айырма бар: «бармакчымын» жана «бара жатам».
going to жана will – Going to = сүйлөөдөн мурун чечилген, же көрүп турган белгиге таянган болжолдоо. Will – сүйлөп жаткан учурда кабыл алынган чечимдер, сунуштар, убадалар жана пикирге таянган болжолдоолор үчүн: A2-04 караңыз. Толук салыштыруу A2-05 сабагында.
Жазылышы жана айтылышы
- Оозеки кепте этиштин алдындагы going to көбүнчө gonna болуп угулат: /ˈɡʌnə/ (UK жана US), ошондой эле /ˈɡɒnə/ (UK). I'm gonna call her. /ʌ/ тыбышы кыргызчада жок: ооз орточо ачылат, тил ортодо жатат, эриндер бош жана томолоктолбойт: бул кыска, бош тыбыш. Gonna сөзүн оозеки кепте же абдан эркин жазышууда гана колдонуңуз, кадимки жазууда колдонбоңуз. T-01 караңыз.
- Gonna келер чак маанисинде гана колдонулат, кыймыл үчүн эмес: I'm going to the shop (gonna the shop эмес).
- Үнсүз тыбыштын алдында to алсыз айтылат: /tə/. going to rain дегенде to дээрлик угулбайт. Кыргызча адатка салып аны «ту» деп толук айтпаңыз.
- going сөзүнүн аягы /ŋ/ – кыргыздын ң тыбышы. Анын артынан [г] кошпоңуз.
- Кыскартылган формалар оозеки кепте кадимки нерсе: I'm, she's, we're, isn't, aren't.
Алтын эреже
be + going to + этиштин негизги формасы. Келечек мурунтан эле «жолго чыгып калганда» колдонуңуз: сиз сүйлөөдөн мурун чечкенсиз же азыр белгисин көрүп турасыз.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Be going to колдонуңуз.
-
I (start) a new course in May.
-
Look at the sky! It (snow).
-
They (not / move) to the city.
-
you (watch) the match tonight?
-
What she (wear) to the wedding?
-
Суроо түзүңүз: you / tell / your boss
B. Мааниси
Маанисин аныктаңыз же кыска жооп бериңиз.
-
Plan (план) же evidence (көрүнүп турган белги)? "I'm going to visit my grandma on Sunday."
-
Plan (план) же evidence (көрүнүп турган белги)? "Look at that man on the ladder! He's going to fall."
-
Кыска жооп: Is he going to apply for the job? (Yes)
-
Future plan (келечектеги план) же movement now (азыр бара жатат)? "I'm going to the station."
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
We going to have a party.
-
She's going to travelling to Peru.
-
Do you going to help me?
-
I was going to call you, but I forgot.
D. Текстте
Диалогду толуктаңыз. Кашаада этиш берилген жерлерде be going to колдонуңуз.
Kim: So, what 15 you going to do this year?
Raj: I'm 16 to learn Spanish. I bought a book yesterday!
Kim: Great! I'm 17 (not / buy) any new clothes. I want to save money.
Raj: Really? Look at all those bags! You 18 (need) a bigger cupboard.
Kim: Ha! 19 your sister going to visit you this summer?
Raj: Yes, she 20. She's going to stay for two weeks.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Кийинки дем алыш күндөргө үч планыңызды жазыңыз.
-
Айланаңызды караңыз. Азыр көрүп же сезип турган нерсеге таянып бир болжолдоо жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-22 Present Continuous кыргызча: I'm working – азыр эмне болуп жатат? Туура жоопту тандаңыз: Listen! The baby ….
-
A2-01 Past Continuous кыргызча: I was working – өткөндөгү уланып жаткан иш Толуктаңыз: At 9 pm yesterday I (watch) TV, so I didn't hear the phone.
-
A1-25 Like, want жана would like кыргызча: англисче кантип сыпайы суранабыз? Туура жоопту тандаңыз: I'd like … to the cinema tonight.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- am going to start / 'm going to start
- is going to snow / 's going to snow
- aren't going to move / 're not going to move / are not going to move
- Are … going to watch
- is … going to wear
- Are you going to tell your boss?
B. Мааниси
- plan
- evidence
- Yes, he is.
- movement now
C. Катаны табыңыз
- We're going to have a party. / We are going to have a party.
- She's going to travel to Peru.
- Are you going to help me?
- ✓ I was going to call you, but I forgot.
D. Текстте
- are
- going
- not going to buy
- 're going to need / are going to need
- Is
- is
E. Сиздин кезегиңиз
- I'm going to visit my parents. I'm going to clean my car. I'm not going to work.
- I'm tired. I'm going to fall asleep soon.
F. Аралаш кайталоо
- is crying
- was watching
- to go
