By или until, during или for? On time и in time, at the end и in the end објаснети на македонски
By, Until, During, For; In Time, On Time, At the End
На оваа страница
Цел
По оваа лекција ќе знаете прецизно да зборувате за рокови и периоди: да избирате меѓу by и until, меѓу for, during и while, да ги користите within и by the time, да ги разликувате on time и in time, at the end и in the end и да го користите as кога две работи се случуваат истовремено.
Главна идеја
Замислете тркачка патека со знаменце. Знаменцето е еден момент во времето: Friday, six o'clock, the end of the month.
By до знаменцето значи „кај знаменцето или пред него, но не подоцна“. Тоа е рок: една работа треба да се случи некаде на патеката пред да стигнете до знаменцето. Send it by Friday.
Until до знаменцето значи дека продолжувате цело време до знаменцето и таму застанувате. Тоа е линија, не точка: I'll wait until Friday.
Многу други зборови за време работат слично. Едни кажуваат кога се случува нешто (during the night), други мерат колку долго (for two hours), трети кажуваат дали сте стигнале до знаменцето точно во договореното време (on time) или доволно рано за да стигнете уште нешто (in time). Секој збор одговара на малку поинакво прашање – научете го прашањето и изборот станува лесен.
Македонски и англиски
Кај нас еден мал збор врши две работи: „до“. „Испратете го до петок“ е рок – една работа, најдоцна во петок. „Останавме до полноќ“ е траење – нешто трае цело време до тој момент. Англискиот тука има два збора: рокот е by, а траењето е until (или till). Затоа пред секое „до“ прашајте се: дали нешто трае до тогаш или треба да се заврши најдоцна тогаш? „Најдоцна до“ е секогаш by. Нашето „дури“ во одречна смисла („Музејот се отвора дури во десет“) на англиски е not … until: The museum doesn't open until ten.
Траењето кај нас најчесто го кажуваме без предлог („Живеев во Даблин три години“), а на англиски пред периодот стои for. „За време на“ + именка („за време на бурата“, „за време на испитот“) е during, а „додека“ + реченица со подмет и глагол е while или as. „Во рок од три дена“ е within. Внимавајте и на „кога ќе“: кај нас по „кога“ и „додека“ за иднина често стои „ќе“, а по by the time, until и when англискиот користи сегашно време.
И уште два наши збора покриваат по два англиски израза. „Навреме“ кажуваме и кога нешто е според распоредот (on time – не доцни) и кога сме стигнале доволно рано за нешто (in time – на време за нешто). „На крајот“ е и последниот дел од нешто („на крајот од улицата“ – at the end of) и „конечно, по сè“ („на крајот го купивме“ – in the end). Нашиот предлог „на“ лесно влече кон on, но последниот дел од нешто на англиски е секогаш at the end of.
| Македонски | Англиски | Што е различно? |
|---|---|---|
| Испратете ми го извештајот до петок. | Please send me the report by Friday. | „до“ како рок (најдоцна) → by |
| Останавме на забавата до полноќ. | We stayed at the party until midnight. | „до“ како траење → until |
| Музејот се отвора дури во десет. | The museum doesn't open until ten. | „дури“ → not … until |
| Живеев во Даблин три години. | I lived in Dublin for three years. | траење без предлог → for + период |
| За време на бурата снема струја. | The power went off during the storm. | „за време на“ + именка → during |
| Некој ми го украде велосипедот додека бев во библиотеката. | Someone stole my bike while I was in the library. | „додека“ + реченица → while |
| Нарачката ќе пристигне во рок од три работни дена. | Your order will arrive within three working days. | „во рок од“ → within |
| Летот слета навреме. | The flight landed on time. | според распоредот → on time |
| Стигнавме токму навреме за последниот автобус. | We arrived just in time to catch the last bus. | доволно рано за нешто → in time |
| На крајот од улицата има пекара. | There's a bakery at the end of the street. | последниот дел → at the end of, не on |
| На крајот кучето го крстивме Макс. | In the end, we called the dog Max. | „на крајот“ = конечно → in the end |
Накратко: „до“ како рок е by, „до“ како траење е until; траењето е for, „за време на“ + именка е during, „додека“ + реченица е while; „во рок од“ е within; „навреме“ е on time или in time, а „на крајот“ е at the end of или in the end – според значењето.
Форма
Рокови и периоди
| Збор | Што следува | На кое прашање одговара? | Пример |
|---|---|---|---|
| by | час / датум | најдоцна кога? | Please reply by Monday. |
| by the time | реченица | најдоцна до кој настан? | By the time we arrived, the shop was closed. |
| until / till | час / датум или реченица | до кога трае? | I'll be here until six. / Wait until I call. |
| within | период | во кој временски рок? | We'll answer within 24 hours. |
| from… to / until | два момента | од кога до кога? | The shop is open from 9 to 5. |
| for | период | колку долго? | I lived there for three years. |
| during | именка (настан или период) | кога? | I fell asleep during the film. |
| while | реченица | кога? | I fell asleep while I was watching the film. |
| as | реченица | кога? (во истиот миг) | As I was leaving, the phone rang. |
Готови изрази
| Израз | Значење | Пример |
|---|---|---|
| on time | во закажаното време, не доцна | The train left on time. |
| in time (for… / to…) | доволно рано, на време за нешто | We got there in time for the start. |
| at the end (of…) | во последниот дел од нешто | at the end of the film / the street / May |
| in the end | конечно, по некое време, промени или проблеми | In the end, we took a taxi. |
Till значи исто што и until и е понеформално. Во американскиот англиски Monday through Friday значи исто што и from Monday to Friday, вклучувајќи го и петокот.
Употреба
1By = најдоцна до (рок)
Користете by + време кога нешто треба да се случи во тоа време или пред него. Важен е само рокот, не колку трае дејството. By then = дотогаш, најдоцна тогаш. Кај нас тоа е „до“ или „најдоцна до“.
2Until = до (траење)
Користете until (или till) кога една состојба трае до некој момент и тогаш завршува. Во одречна реченица not… until значи „не пред“: дејството почнува дури во тој момент. Кај нас тука стојат „до“, „додека не“ или „дури“.
3By the time, within, from… to
By the time + реченица работи како by, но рокот е настан („додека да…“, „до моментот кога…“). По by the time + Past Simple (просто минато време) поранешното дејство често е во Past Perfect (минато предминато време), видете B1-03. Within + период = во тој рок, најдоцна до неговиот крај. From… to / until дава почеток и крај.
4For, during, while
For + период одговара на прашањето колку долго? During + именка одговара на прашањето кога? – во некој момент во тој настан или период, или цело време додека трае. While ја врши истата работа како during, но по него следува реченица (подмет + глагол). За while во раскажување видете A2-02.
5On time и in time
On time = точно во закажаното време, не доцна – за возни редови, состаноци и термини. In time = доволно рано за да се направи нешто или за да се биде подготвен за нешто; just in time = во последен момент; not in time = предоцна. Кај нас и двете често се „навреме“.
6At the end (of) и in the end
At the end (of) е точка: последниот дел од нешто – од филм, улица, месец. In the end значи „конечно“, по некое време, промени, расправии или проблеми. Обично стои на почетокот на реченицата. Кај нас и двете се „на крајот“, па одлучува значењето.
7As = while / when (две работи истовремено)
As + реченица може да значи исто што и while или when: две работи се случуваат истовремено или една се случува во мигот кога другата е во тек. Често е во раскажување и звучи малку покнижевно од while. Just as = токму во тој миг. (As има и други значења, на пример причина – видете B1-27.) Кај нас тука обично стои „додека“ или „токму кога“.
Чести грешки
Замки за говорителите на македонски
1. „Јавете ни до четврток“ → until за рок. Кај нас „до“ значи и рок и траење: „Јавете ни до четврток“ (најдоцна во четврток) и „Пријавите се примаат до четврток“ (цело време до четврток). Кога станува збор за едно дејство што треба да се заврши најдоцна до некој момент, англискиот бара by. Until би значело дека дејството трае цело време до тогаш.
2. „Додека ќе стигне…“ → By the time … will. Кај нас за иднината во такви реченици често стои „ќе“: „Додека ќе стигне таткото од Куманово, ручекот ќе е изладен.“ По by the time, исто како по when и until, англискиот за иднина користи сегашно време; will стои само во другиот дел од реченицата.
3. „На крајот од ходникот“ → on the end of. Нашиот предлог „на“ лесно станува on: „на крајот од ходникот“, „на крајот на сезоната“. Последниот дел од нешто на англиски е at the end of – ниту on, ниту in. А кога „на крајот“ значи „конечно, по сè“, англискиот вели in the end, без of.
4. „Ги купи таблетите навреме за да…“ → on time наместо in time. Нашето „навреме“ ги покрива двете значења. On time значи само „во закажаното време, не доцна“. Кога сакате да кажете дека сте стигнале доволно рано за уште нешто, англискиот вели in time (+ to + глагол или for + именка).
Не мешајте
by и until – By = едно дејство најдоцна до некој момент. Until = состојба што трае до некој момент. Кај нас и двете се „до понеделник“, па прашајте се: заврши или трае?
in + период и within + период – In two weeks обично значи „за две недели“, по две недели од сега. Within two weeks значи „во рок од две недели“, најдоцна тогаш, а можеби и порано. Нашето „за две недели“ не е for two weeks: for мери колку долго трае нешто.
in the end и at last – In the end = конечно, по промени или проблеми. At last = конечно, по долго чекање, со олеснување („Е, конечно!“).
Правопис и изговор
- until се пишува со едно l, till со две. И двата облика се точни; till е понеформален. Избегнувајте untill и 'til во формален текст.
- until /ənˈtɪl/ и within /wɪˈðɪn/ се нагласени на вториот слог: un-TIL, wi-THIN. Кај нас двосложните зборови се нагласуваат на првиот слог, па лесно се вели UN-til.
- within: /w/ почнува со заокружени усни, а забите не ја допираат долната усна – тоа не е нашето „в“. /ð/: врвот на јазикот е меѓу забите, со глас, не е „д“ ниту „з“.
- during /ˈdjʊərɪŋ/ (UK), /ˈdʊrɪŋ/ (US): нагласот е на првиот слог. На крајот е /ŋ/ без дополнително „г“. Англиското r не е трепетливо како нашето „р“.
- Кај нас звучните согласки на крајот од зборот обезвучуваат, па end лесно звучи како [ent]. Во the end, by the end, at the end of оставете го /d/ звучно.
- Во on time и in time нагласот е на time. Англиското /t/ на почетокот на нагласениот слог е придишано – со мал издув воздух.
Златно правило
By = најдоцна до (рок за едно дејство, нашето „до“ во смисла „најдоцна до“); until = цело време до некој момент (нашето „до“ како траење). For = колку долго; during + именка / while + реченица = кога. On time = не доцна; in time = доволно рано. At the end of нешто = неговиот последен дел; in the end = конечно.
Вежби
A. Форма
Изберете го точниот збор од заградата или дополнете ги речениците.
-
I fell asleep ___ the film. …
-
I fell asleep ___ I was watching the film. …
-
She has lived in Lisbon ___ ten years. …
-
You must return the form ___ 30 days. …
-
The bank is open 9 a.m. 4 p.m.
-
The essay must be handed in ___ Friday. …
B. Значење
Изберете го точниот одговор.
-
Изберете го точниот одговор: I'll stay in bed … ten.
-
Изберете го точниот одговор: The plane took off …, at 7.30 exactly.
-
Изберете го точниот одговор: We got to the station … to buy a coffee before the train left.
-
Изберете го точниот одговор: … we decided not to go.
-
Изберете го точниот одговор: The shop doesn't open … ten.
-
Изберете го точниот одговор: … I was getting off the bus, I saw my old teacher.
C. Најдете ја грешката
Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.
-
I have to finish this essay until Monday.
-
We stayed in Paris during a week.
-
My office is at the end of the corridor.
-
In the end of the year, we have a big party.
D. Во контекст
Дополнете ги зборовите што недостасуваат во пораката.
Hi Ana! Sorry I didn't reply — my phone was off 17 the whole flight. We landed 18, at 6.10 exactly, but then we waited for our bags 19 almost an hour! 20 the time we got to the hotel, it was nearly nine. We were tired, but we went out anyway and got to the restaurant just 21 before the kitchen closed. We're staying here 22 Sunday. Can you send me your address 23 Friday? I want to send you a postcard!
E. Ваш ред е
Напишете на англиски.
-
Напишете една работа што оваа недела мора да ја завршите до одреден рок и една работа што ќе ја правите до одреден момент.
-
Напишете за една одлука за која ви требаше многу време. Користете in the end.flat (UK) = apartment (US)
F. Мешано повторување
Повторете ги темите од претходните лекции.
-
A1-20 At, on, in за време на англиски: at seven, on Monday, in June I usually go swimming ___ Monday mornings. …
-
A2-27 Zero и first conditional: условни реченици со if, unless и when на англиски I'll call you as soon as I (arrive).
-
B1-03 Past Perfect на англиски: I had already left, објаснето на македонски When we got to the cinema, the film already (start).
Одговори
A. Форма
- during
- while
- for
- within
- from … to / from … until / from … till / between … and
- by
B. Значење
- until
- on time
- in time
- In the end
- until
- As
C. Најдете ја грешката
- I have to finish this essay by Monday. / I have to finish this essay before Monday.
- We stayed in Paris for a week.
- ✓ My office is at the end of the corridor.
- At the end of the year, we have a big party.
D. Во контекст
- during / for
- on time
- for
- By
- in time
- until / till / through
- by / before
E. Ваш ред е
- I have to pay my phone bill by Thursday. On Saturday I'm going to stay at home until lunchtime.
- We looked at ten flats. In the end, we chose the small one near the park.
F. Мешано повторување
- on
- arrive / have arrived
- had … started
