SlowingoГраматика
B1 33 / 39

By или until, during или for? On time и in time, at the end и in the end објаснети на македонски

By, Until, During, For; In Time, On Time, At the End

На оваа страница
  1. Цел
  2. Главна идеја
  3. Македонски и англиски
  4. Форма
  5. Употреба
  6. Чести грешки
  7. Замки за говорителите на македонски
  8. Не мешајте
  9. Правопис и изговор
  10. Златно правило
  11. Вежби

Цел

По оваа лекција ќе знаете прецизно да зборувате за рокови и периоди: да избирате меѓу by и until, меѓу for, during и while, да ги користите within и by the time, да ги разликувате on time и in time, at the end и in the end и да го користите as кога две работи се случуваат истовремено.

Главна идеја

Замислете тркачка патека со знаменце. Знаменцето е еден момент во времето: Friday, six o'clock, the end of the month.

By до знаменцето значи „кај знаменцето или пред него, но не подоцна“. Тоа е рок: една работа треба да се случи некаде на патеката пред да стигнете до знаменцето. Send it by Friday.

Until до знаменцето значи дека продолжувате цело време до знаменцето и таму застанувате. Тоа е линија, не точка: I'll wait until Friday.

Многу други зборови за време работат слично. Едни кажуваат кога се случува нешто (during the night), други мерат колку долго (for two hours), трети кажуваат дали сте стигнале до знаменцето точно во договореното време (on time) или доволно рано за да стигнете уште нешто (in time). Секој збор одговара на малку поинакво прашање – научете го прашањето и изборот станува лесен.

Македонски и англиски

Кај нас еден мал збор врши две работи: „до“. „Испратете го до петок“ е рок – една работа, најдоцна во петок. „Останавме до полноќ“ е траење – нешто трае цело време до тој момент. Англискиот тука има два збора: рокот е by, а траењето е until (или till). Затоа пред секое „до“ прашајте се: дали нешто трае до тогаш или треба да се заврши најдоцна тогаш? „Најдоцна до“ е секогаш by. Нашето „дури“ во одречна смисла („Музејот се отвора дури во десет“) на англиски е not … until: The museum doesn't open until ten.

Траењето кај нас најчесто го кажуваме без предлог („Живеев во Даблин три години“), а на англиски пред периодот стои for. „За време на“ + именка („за време на бурата“, „за време на испитот“) е during, а „додека“ + реченица со подмет и глагол е while или as. „Во рок од три дена“ е within. Внимавајте и на „кога ќе“: кај нас по „кога“ и „додека“ за иднина често стои „ќе“, а по by the time, until и when англискиот користи сегашно време.

И уште два наши збора покриваат по два англиски израза. „Навреме“ кажуваме и кога нешто е според распоредот (on time – не доцни) и кога сме стигнале доволно рано за нешто (in time – на време за нешто). „На крајот“ е и последниот дел од нешто („на крајот од улицата“ – at the end of) и „конечно, по сè“ („на крајот го купивме“ – in the end). Нашиот предлог „на“ лесно влече кон on, но последниот дел од нешто на англиски е секогаш at the end of.

МакедонскиАнглискиШто е различно?
Испратете ми го извештајот до петок.Please send me the report by Friday.„до“ како рок (најдоцна) → by
Останавме на забавата до полноќ.We stayed at the party until midnight.„до“ како траење → until
Музејот се отвора дури во десет.The museum doesn't open until ten.„дури“ → not … until
Живеев во Даблин три години.I lived in Dublin for three years.траење без предлог → for + период
За време на бурата снема струја.The power went off during the storm.„за време на“ + именка → during
Некој ми го украде велосипедот додека бев во библиотеката.Someone stole my bike while I was in the library.„додека“ + реченица → while
Нарачката ќе пристигне во рок од три работни дена.Your order will arrive within three working days.„во рок од“ → within
Летот слета навреме.The flight landed on time.според распоредот → on time
Стигнавме токму навреме за последниот автобус.We arrived just in time to catch the last bus.доволно рано за нешто → in time
На крајот од улицата има пекара.There's a bakery at the end of the street.последниот дел → at the end of, не on
На крајот кучето го крстивме Макс.In the end, we called the dog Max.„на крајот“ = конечно → in the end

Накратко: „до“ како рок е by, „до“ како траење е until; траењето е for, „за време на“ + именка е during, „додека“ + реченица е while; „во рок од“ е within; „навреме“ е on time или in time, а „на крајот“ е at the end of или in the end – според значењето.

Форма

Рокови и периоди

ЗборШто следуваНа кое прашање одговара?Пример
byчас / датумнајдоцна кога?Please reply by Monday.
by the timeреченицанајдоцна до кој настан?By the time we arrived, the shop was closed.
until / tillчас / датум или реченицадо кога трае?I'll be here until six. / Wait until I call.
withinпериодво кој временски рок?We'll answer within 24 hours.
from… to / untilдва моментаод кога до кога?The shop is open from 9 to 5.
forпериодколку долго?I lived there for three years.
duringименка (настан или период)кога?I fell asleep during the film.
whileреченицакога?I fell asleep while I was watching the film.
asреченицакога? (во истиот миг)As I was leaving, the phone rang.

Готови изрази

ИзразЗначењеПример
on timeво закажаното време, не доцнаThe train left on time.
in time (for… / to…)доволно рано, на време за нештоWe got there in time for the start.
at the end (of…)во последниот дел од нештоat the end of the film / the street / May
in the endконечно, по некое време, промени или проблемиIn the end, we took a taxi.

Till значи исто што и until и е понеформално. Во американскиот англиски Monday through Friday значи исто што и from Monday to Friday, вклучувајќи го и петокот.

Употреба

1By = најдоцна до (рок)

Користете by + време кога нешто треба да се случи во тоа време или пред него. Важен е само рокот, не колку трае дејството. By then = дотогаш, најдоцна тогаш. Кај нас тоа е „до“ или „најдоцна до“.

Please send me the report by Friday.
Ве молам, испратете ми го извештајот до петок.
„до“ како рок → by Friday
I need to be home by ten.
Треба да сум дома најдоцна во десет.
„најдоцна“ → by
The tickets must be paid for by the end of the month.
Билетите мора да се платат до крајот на месецот.
рок → by the end of the month
The guests are coming at eight, so dinner must be ready by then.
Гостите доаѓаат во осум, па вечерата мора да биде готова дотогаш.
„дотогаш“ како рок → by then

2Until = до (траење)

Користете until (или till) кога една состојба трае до некој момент и тогаш завршува. Во одречна реченица not… until значи „не пред“: дејството почнува дури во тој момент. Кај нас тука стојат „до“, „додека не“ или „дури“.

I'll wait here until you come back.
Ќе чекам тука додека не се вратиш.
„додека не“ → until; по until сегашно време
We stayed at the party until midnight.
Останавме на забавата до полноќ.
„до“ како траење → until
The shop is open until 8 p.m. on Thursdays.
Во четвртоците продавницата работи до 20 часот.
работи цело време до осум навечер
The museum doesn't open until ten.
Музејот се отвора дури во десет.
„дури“ → not … until
I didn't learn to swim until I was twenty.
Научив да пливам дури на дваесет години.
пред тоа не

3By the time, within, from… to

By the time + реченица работи како by, но рокот е настан („додека да…“, „до моментот кога…“). По by the time + Past Simple (просто минато време) поранешното дејство често е во Past Perfect (минато предминато време), видете B1-03. Within + период = во тој рок, најдоцна до неговиот крај. From… to / until дава почеток и крај.

By the time we got to the cinema, the film had already started.
Додека да стигнеме до киното, филмот веќе беше почнал.
„беше почнал“ → had started
By the time you get there, the shop will be closed.
Додека да стигнеш таму, продавницата ќе биде затворена.
по by the time сегашно време, без will
Your order will arrive within three working days.
Вашата нарачка ќе пристигне во рок од три работни дена.
„во рок од“ → within
You must use the voucher within a month.
Ваучерот мора да го искористите во рок од еден месец.
најдоцна за еден месец
I work from nine to five, Monday to Friday.
Работам од девет до пет, од понеделник до петок.
„од … до“ → from … to; во САД и Monday through Friday

4For, during, while

For + период одговара на прашањето колку долго? During + именка одговара на прашањето кога? – во некој момент во тој настан или период, или цело време додека трае. While ја врши истата работа како during, но по него следува реченица (подмет + глагол). За while во раскажување видете A2-02.

I lived in Dublin for three years.
Живеев во Даблин три години.
кај нас без предлог, на англиски for
The power went off during the storm.
За време на бурата снема струја.
„за време на“ + именка → during
Please don't use your phone during the exam.
Ве молам, не користете телефон за време на испитот.
during the exam
She worked in a café during the summer holidays.
Преку летниот распуст работеше во кафуле.
цел период; британски holidays, американски vacation
Someone stole my bike while I was in the library.
Некој ми го украде велосипедот додека бев во библиотеката.
„додека“ + реченица → while
I was in hospital for a week during the holidays.
За време на празниците бев една недела во болница.
for = колку долго, during = кога; во САД in the hospital

5On time и in time

On time = точно во закажаното време, не доцна – за возни редови, состаноци и термини. In time = доволно рано за да се направи нешто или за да се биде подготвен за нешто; just in time = во последен момент; not in time = предоцна. Кај нас и двете често се „навреме“.

The flight landed on time.
Летот слета навреме.
според распоредот → on time
Our meetings never start on time.
Нашите состаноци никогаш не почнуваат навреме.
во закажаниот час
We arrived just in time to catch the last bus.
Стигнавме токму навреме за да го фатиме последниот автобус.
just in time = за малку, во последен момент
Will the dress be ready in time for the wedding?
Дали фустанот ќе биде готов до свадбата?
готов на време за свадбата → in time for
The ambulance didn't get there in time.
Брзата помош не стигна навреме.
стигна предоцна; кај нас „навреме“, на англиски in time

6At the end (of) и in the end

At the end (of) е точка: последниот дел од нешто – од филм, улица, месец. In the end значи „конечно“, по некое време, промени, расправии или проблеми. Обично стои на почетокот на реченицата. Кај нас и двете се „на крајот“, па одлучува значењето.

Pay at the end of the meal.
Платете на крајот од оброкот.
последниот дел → at the end of
There's a bakery at the end of the street.
На крајот од улицата има пекара.
последниот дел од место; „на“, но at
We argued about the name for weeks. In the end, we called the dog Max.
Со недели се расправавме за името. На крајот кучето го крстивме Макс.
„на крајот“ = конечно → in the end
In the end, the problem was quite simple.
На крајот, проблемот се покажа сосема едноставен.
по сè

7As = while / when (две работи истовремено)

As + реченица може да значи исто што и while или when: две работи се случуваат истовремено или една се случува во мигот кога другата е во тек. Често е во раскажување и звучи малку покнижевно од while. Just as = токму во тој миг. (As има и други значења, на пример причина – видете B1-27.) Кај нас тука обично стои „додека“ или „токму кога“.

As I was leaving, the phone rang.
Токму кога излегував, заѕвони телефонот.
дејство во тек + настан
She listened to a podcast as she walked home.
Слушаше подкаст додека одеше дома.
две работи истовремено
The phone rang just as I was getting into the shower.
Телефонот заѕвони токму кога влегував под туш.
just as = токму во тој миг
As we were talking, it started to snow.
Додека разговаравме, почна да врне снег.
кај нас нема збор што одговара на it; на англиски it е подмет

Чести грешки

❌I'll finish the report until Friday.
✅I'll finish the report by Friday.
Рок (едно дејство) бара by.
❌I'll wait for you by six.
✅I'll wait for you until six.
Чекањето трае до некој момент: until.
❌I was in Rome during three days.
✅I was in Rome for three days.
Колку долго: for + период.
❌I fell asleep during the film was on.
✅I fell asleep while the film was on.
during + именка; while + реченица. Точно е и during the film.
❌In the end of the film, they get married.
✅At the end of the film, they get married.
at the end of + именка; in the end = конечно.
❌Please be here until nine at the latest.
✅Please be here by nine at the latest.
at the latest = рок: by.
❌I'll call you until tomorrow.
✅I'll call you by tomorrow.
Едно дејство пред рокот: by. Точно е и I'll call you tomorrow.
❌I fell asleep while the film.
✅I fell asleep during the film.
while и as + реченица; during + именка.

Замки за говорителите на македонски

1. „Јавете ни до четврток“ → until за рок. Кај нас „до“ значи и рок и траење: „Јавете ни до четврток“ (најдоцна во четврток) и „Пријавите се примаат до четврток“ (цело време до четврток). Кога станува збор за едно дејство што треба да се заврши најдоцна до некој момент, англискиот бара by. Until би значело дека дејството трае цело време до тогаш.

❌Could you let us know until Thursday whether your family still wants the apartment in Ohrid for the first week of August?
✅Could you let us know by Thursday whether your family still wants the apartment in Ohrid for the first week of August?
едно дејство со рок → by
❌Martin promised the landlord that he would pay the electricity bill for the whole winter until the fifteenth of the month.
✅Martin promised the landlord that he would pay the electricity bill for the whole winter by the fifteenth of the month.
„најдоцна до петнаесетти“ → by

2. „Додека ќе стигне…“ → By the time … will. Кај нас за иднината во такви реченици често стои „ќе“: „Додека ќе стигне таткото од Куманово, ручекот ќе е изладен.“ По by the time, исто како по when и until, англискиот за иднина користи сегашно време; will стои само во другиот дел од реченицата.

❌By the time Dad will drive back from Kumanovo with the shopping, the lunch on the table will be completely cold.
✅By the time Dad drives back from Kumanovo with the shopping, the lunch on the table will be completely cold.
по by the time сегашно време, без will

3. „На крајот од ходникот“ → on the end of. Нашиот предлог „на“ лесно станува on: „на крајот од ходникот“, „на крајот на сезоната“. Последниот дел од нешто на англиски е at the end of – ниту on, ниту in. А кога „на крајот“ значи „конечно, по сè“, англискиот вели in the end, без of.

❌The lifts in our building in Karposh never work, so on the end of every month the postman leaves all the bills downstairs with the caretaker.
✅The lifts in our building in Karposh never work, so at the end of every month the postman leaves all the bills downstairs with the caretaker.
последниот дел од месецот → at the end of
⚠️The first two tenants in our flat in Bitola caused us nothing but trouble, but at the end we found a quiet student who always pays the rent early.
✅The first two tenants in our flat in Bitola caused us nothing but trouble, but in the end we found a quiet student who always pays the rent early.
Граматички е точно, но at the end звучи како „во последниот дел од нешто“ (од што?); „конечно, по многу проблеми“ е in the end.

4. „Ги купи таблетите навреме за да…“ → on time наместо in time. Нашето „навреме“ ги покрива двете значења. On time значи само „во закажаното време, не доцна“. Кога сакате да кажете дека сте стигнале доволно рано за уште нешто, англискиот вели in time (+ to + глагол или for + именка).

⚠️The pharmacy in Veles opened ten minutes early, so my mum bought Grandpa's tablets on time to give him his morning dose with breakfast.
✅The pharmacy in Veles opened ten minutes early, so my mum bought Grandpa's tablets in time to give him his morning dose with breakfast.
Граматички е точно, но on time значи „според распоредот“; доволно рано за да се стигне уште нешто → in time.

Не мешајте

by и until – By = едно дејство најдоцна до некој момент. Until = состојба што трае до некој момент. Кај нас и двете се „до понеделник“, па прашајте се: заврши или трае?

Can you return the book by Monday?
Можеш ли да ја вратиш книгата до понеделник?
еднаш, кога било пред понеделник
You can keep the book until Monday.
Можеш да ја чуваш книгата до понеделник.
ја имаш цело време до понеделник

in + период и within + период – In two weeks обично значи „за две недели“, по две недели од сега. Within two weeks значи „во рок од две недели“, најдоцна тогаш, а можеби и порано. Нашето „за две недели“ не е for two weeks: for мери колку долго трае нешто.

The results will be online in two weeks.
Резултатите ќе бидат на интернет за две недели.
по две недели од денес
The results will be online within two weeks.
Резултатите ќе бидат на интернет во рок од две недели.
најдоцна за две недели

in the end и at last – In the end = конечно, по промени или проблеми. At last = конечно, по долго чекање, со олеснување („Е, конечно!“).

At last! The bus is here.
Конечно! Автобусот дојде.
олеснување по чекањето

Правопис и изговор

  • until се пишува со едно l, till со две. И двата облика се точни; till е понеформален. Избегнувајте untill и 'til во формален текст.
  • until /ənˈtɪl/ и within /wɪˈðɪn/ се нагласени на вториот слог: un-TIL, wi-THIN. Кај нас двосложните зборови се нагласуваат на првиот слог, па лесно се вели UN-til.
  • within: /w/ почнува со заокружени усни, а забите не ја допираат долната усна – тоа не е нашето „в“. /ð/: врвот на јазикот е меѓу забите, со глас, не е „д“ ниту „з“.
  • during /ˈdjʊərɪŋ/ (UK), /ˈdʊrɪŋ/ (US): нагласот е на првиот слог. На крајот е /ŋ/ без дополнително „г“. Англиското r не е трепетливо како нашето „р“.
  • Кај нас звучните согласки на крајот од зборот обезвучуваат, па end лесно звучи како [ent]. Во the end, by the end, at the end of оставете го /d/ звучно.
  • Во on time и in time нагласот е на time. Англиското /t/ на почетокот на нагласениот слог е придишано – со мал издув воздух.

Златно правило

By = најдоцна до (рок за едно дејство, нашето „до“ во смисла „најдоцна до“); until = цело време до некој момент (нашето „до“ како траење). For = колку долго; during + именка / while + реченица = кога. On time = не доцна; in time = доволно рано. At the end of нешто = неговиот последен дел; in the end = конечно.

Вежби

A. Форма

Изберете го точниот збор од заградата или дополнете ги речениците.

  1. I fell asleep ___ the film. …
  2. I fell asleep ___ I was watching the film. …
  3. She has lived in Lisbon ___ ten years. …
  4. You must return the form ___ 30 days. …
  5. The bank is open 9 a.m. 4 p.m.
  6. The essay must be handed in ___ Friday. …

B. Значење

Изберете го точниот одговор.

  1. Изберете го точниот одговор: I'll stay in bed … ten.
  2. Изберете го точниот одговор: The plane took off …, at 7.30 exactly.
  3. Изберете го точниот одговор: We got to the station … to buy a coffee before the train left.
  4. Изберете го точниот одговор: … we decided not to go.
  5. Изберете го точниот одговор: The shop doesn't open … ten.
  6. Изберете го точниот одговор: … I was getting off the bus, I saw my old teacher.

C. Најдете ја грешката

Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.

  1. I have to finish this essay until Monday.
  2. We stayed in Paris during a week.
  3. My office is at the end of the corridor.
  4. In the end of the year, we have a big party.

D. Во контекст

Дополнете ги зборовите што недостасуваат во пораката.

A message to a friend
Hi Ana! Sorry I didn't reply — my phone was off 17 the whole flight. We landed 18, at 6.10 exactly, but then we waited for our bags 19 almost an hour! 20 the time we got to the hotel, it was nearly nine. We were tired, but we went out anyway and got to the restaurant just 21 before the kitchen closed. We're staying here 22 Sunday. Can you send me your address 23 Friday? I want to send you a postcard!

E. Ваш ред е

Напишете на англиски.

  1. Напишете една работа што оваа недела мора да ја завршите до одреден рок и една работа што ќе ја правите до одреден момент.
  2. Напишете за една одлука за која ви требаше многу време. Користете in the end.

F. Мешано повторување

Повторете ги темите од претходните лекции.

  1. A1-20 At, on, in за време на англиски: at seven, on Monday, in June
    I usually go swimming ___ Monday mornings. …
  2. A2-27 Zero и first conditional: условни реченици со if, unless и when на англиски
    I'll call you as soon as I (arrive).
  3. B1-03 Past Perfect на англиски: I had already left, објаснето на македонски
    When we got to the cinema, the film already (start).
Одговори

A. Форма

  1. during
  2. while
  3. for
  4. within
  5. from … to / from … until / from … till / between … and
  6. by

B. Значење

  1. until
  2. on time
  3. in time
  4. In the end
  5. until
  6. As

C. Најдете ја грешката

  1. I have to finish this essay by Monday. / I have to finish this essay before Monday.
  2. We stayed in Paris for a week.
  3. ✓ My office is at the end of the corridor.
  4. At the end of the year, we have a big party.

D. Во контекст

  1. during / for
  2. on time
  3. for
  4. By
  5. in time
  6. until / till / through
  7. by / before

E. Ваш ред е

  1. I have to pay my phone bill by Thursday. On Saturday I'm going to stay at home until lunchtime.
  2. We looked at ten flats. In the end, we chose the small one near the park.

F. Мешано повторување

  1. on
  2. arrive / have arrived
  3. had … started
Апликација за AndroidУчете во движење Google Play