Тушаах хэлбэр (imperative), Let's ба санал болгох нь монголоор
Imperatives, Let's and Suggestions
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та заавар, зам заалт, сэрэмжлүүлэг өгч (Turn left. Don't touch that!), хүнийг урьж (Come in!), please-ээр зөөлрүүлж, Let's, How about…?, What about…?, Why don't we…?-ээр санал болгож чадна.
Гол санаа
Заримдаа та ертөнцийг тайлбарлахыг биш, өөрчлөхийг хүсдэг. Хэн нэгнийг ямар нэг юм хийлгэхийг хүсдэг: Sit down. Open the window. Be careful. Үүнд англиар тушаах хэлбэр (imperative) хэрэглэдэг: өгүүлбэрийн эхэнд үйл үгийн үндсэн хэлбэр, өгүүлэгдэхүүнгүй.
Яагаад өгүүлэгдэхүүнгүй вэ? Учир нь тодорхой: энэ бол you, сонсож буй хүн. Үйлдлийн товчлуур-ыг бодоорой: дээр нь үйлдэл бичсэн товчлуур – Stop. Wait. Go. Та товчийг дарахад сонсогч тэр үйлдлийг хийнэ.
«Битгий хий» гэж хэлэхдээ урд нь Don't тавина: Don't go. Өөрийгөө оролцуулахыг хүсвэл – та бид хоёр хамтдаа – Let's: Let's go. Илүү зөөлөн санал бол асуулт хэлбэрээр: How about a coffee? Why don't we go out?
Тушаах хэлбэр шулуун сонсогдож болох тул please, найрсаг дуу хоолой, нөхцөл байдал их чухал.
Монгол хэл ба англи хэл
Энд адилхан зүйл их бий: монголоор ч тушаах хэлбэр өгүүлэгдэхүүнгүй, үйл үгийн үндсэн хэлбэр («Цонх онгойлго», «Суу»). Ялгаа нь: монголоор эелдэг байдлыг үйл үгэнд залгадаг («суугаарай», «сууна уу», «өгөөч»), англиар тусдаа үг please нэмнэ, эсвэл Can you…? гэж асууна. Монголоор эелдэг хэлбэрт «Та» гэж хэлж болдог («Та сууна уу»), англиар you-г ихэвчлэн хэлэхгүй: Please sit down.
Бусад ялгаа. Нэгдүгээрт, үгүйсгэх тушаалд монголоор «битгий» («Битгий хүр!»), англиар Don't + үндсэн хэлбэр. Хоёрдугаарт, «хоцрох», «сандрах», «айх» нь монголоор үйл үг, англиар тэмдэг нэр тул Don't be late / nervous / afraid. Гуравдугаарт, «-ъя / -ая / -цгаая» («явъя», «явцгаая») → Let's + үндсэн хэлбэр. Дөрөвдүгээрт, «-вал яасан юм?» → Why don't we…? эсвэл How about + нэр үг / -ing хэлбэр.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Цонх онгойлго. | Open the window. | энд адилхан: өгүүлэгдэхүүнгүй, үндсэн хэлбэр; англиар үйл үг эхэнд |
| Цонх онгойлгоод өгөөч. | Can you open the window, please? | монголоор эелдэг байдал үйл үгэнд; англиар please эсвэл Can you…? |
| Битгий хүр! | Don't touch it! | «битгий» → Don't + үндсэн хэлбэр |
| Битгий хоцроорой. | Don't be late. | монголоор «хоцрох» үйл үг; англиар be + late |
| Та сууна уу. | Please sit down. | монголоор «та» хэлж болно; англиар you хэлэхгүй |
| Гэр лүүгээ явъя. | Let's go home. | «-ъя» → Let's + үндсэн хэлбэр |
| Алхвал яасан юм? | How about a walk? / Why don't we go for a walk? | «-вал яасан юм?» → How about / Why don't we |
Товчхондоо: тушаах хэлбэр хоёр хэлэнд адилхан өгүүлэгдэхүүнгүй; «битгий» → Don't, «-ъя» → Let's, «-вал яасан юм?» → Why don't we…?, эелдэг байдлыг англиар please-ээр.
Бүтэц
Тушаах хэлбэр
| Загвар | Жишээ | |
|---|---|---|
| Батлах | үндсэн хэлбэр + … | Open the door. |
| Үгүйсгэх | Don't + үндсэн хэлбэр + … | Don't open the door. |
| Be-тэй | Be / Don't be + тэмдэг нэр | Be quiet. Don't be late. |
| Зөөлөн | Please + тушаах хэлбэр / тушаах хэлбэр + please | Please sit down. / Sit down, please. |
| Always / never | Always / Never + үндсэн хэлбэр | Always say thank you. Never tell anyone. |
- Нэг хүнд ч, олон хүнд ч ижил хэлбэр: Sit down, Tom. / Sit down, everyone.
- Do not бол бүтэн хэлбэр, тэмдэг болон албан дүрэмд хэрэглэнэ: Do not enter.
Let's (= let us)
| Загвар | Жишээ | |
|---|---|---|
| Санал | Let's + үндсэн хэлбэр | Let's eat out tonight. |
| Үгүйсгэх | Let's not + үндсэн хэлбэр | Let's not wait. |
Бусад санал
| Загвар | Жишээ |
|---|---|
| How about / What about + нэр үг? | How about a coffee? |
| How about / What about + -ing хэлбэр? | What about going to the beach? |
| Why don't we + үндсэн хэлбэр? | Why don't we take a taxi? |
-ing хэлбэрийг (going, taking) A1-22-т бүрэн үзнэ; энд зөвхөн How about / What about-ийн дараа сураарай.
Саналд хариулах
| Тийм | Үгүй |
|---|---|
| Good idea! / OK. / Sure. / Yes, let's. / Why not? | Sorry, I can't. / I'm not sure. / Maybe another time. |
Хэрэглээ
1Заавар
Алхам алхмаар өгөх зааварт тушаах хэлбэр хэрэглэнэ: хоолны жор, апп, машин, шалгалт, анги.
2Зам заалт
Хүнд хаашаа яаж очихыг заахад тушаах хэлбэр хэрэглэнэ.
3Сэрэмжлүүлэг ба зөвлөгөө
Хүнийг сэрэмжлүүлэхэд тушаах хэлбэрийг ихэвчлэн богино, чанга хэлнэ. Always / Never + тушаах хэлбэр нь ерөнхий хүчтэй зөвлөгөө.
4Урилга, санал
Найрсаг дуу хоолойгоор хэлбэл тушаах хэлбэр дулаахан, бүдүүлэг биш.
5Let's ба Let's not
Хамтдаа ямар нэг юм хийхийг (та + би) Let's-ээр санал болгоно. Let's not – хийхгүй байхыг санал болгоно.
6How about…? What about…? Why don't we…?
Эдгээр асуулт саналыг илүү зөөлөн, нээлттэй болгоно. How about / What about-ийн дараа нэр үг эсвэл -ing хэлбэр. Why don't we-ийн дараа үндсэн хэлбэр.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «Битгий сандраарай» → be-гүй. Монголоор «сандрах», «хоцрох», «айх», «уурлах» бол үйл үг: «Золбоо, IELTS-ийн ярианы шалгалтынхаа өмнө битгий сандраарай, чи бэлэн!» Тиймээс англиар Don't-ийн дараа шууд тэмдэг нэр тавьдаг. Тэмдэг нэрийн өмнө be заавал.
2. «Битгий …» → not + үйл үг. «Битгий» тусдаа үг тул англиар not-оор орчуулах нь элбэг: «Хүүхдүүд ээ, машин руу цас битгий шидээрэй!» Англиар үгүйсгэх тушаал Don't-оор эхэлнэ.
3. «Та энд суугаарай» → you + тушаах хэлбэр. Монголоор эелдэг тушаалд «та» хэлэх нь хэвийн: «Манай гэрт тавтай морил! Та энд, өвөөгийн хажууд суугаарай». Англиар you нэмбэл өгүүлбэр онцолсон, бараг загнасан мэт сонсогдоно.
4. «-вал яасан юм?» → how about + үндсэн хэлбэр. Монголоор «Энэ амралтаар Дархан дахь эмээ дээрээ очвол яасан юм?» гэдэг. Англиар How about-ийн дараа үйл үгийн үндсэн хэлбэр биш, -ing хэлбэр.
5. «…авчраад өгөөч» → please-гүй тушаал. Зочид буудлын ресепшн рүү залгаад «214 тоот өрөөнд дахиад хоёр хөнжил авчраад өгөөч» гэдэг. Монгол «-аад өгөөч» өөрөө эелдэг. Англиар please-гүй тушаах хэлбэр зочид буудал, кафе, дэлгүүрт шулуун, бүдүүлэг сонсогддог.
Бүү андуураарай
Тушаах хэлбэр эсвэл Can you…? – Тушаах хэлбэр хэлж өгдөг; Can you…? асуудаг. Танихгүй хүн, дэлгүүр, ажил дээр хүсэлт ихэвчлэн илүү эелдэг. A1-17, A2-23-ийг үзнэ үү.
Let's эсвэл lets – Let's (апострофтой) = let us, санал. Lets (апострофгүй) бол let үйл үг + -s = зөвшөөрдөг. B1-18-ийг үзнэ үү.
Don't эсвэл Doesn't – Үгүйсгэх тушаал нэг хүнд ч үргэлж Don't (эсвэл Do not). Doesn't зөвхөн Present Simple-ийн he / she / it-д. A1-13-ийг үзнэ үү.
Зөв бичих ба дуудлага
- Let's = let us. Апостроф (') u-ийн оронд бичигдэнэ: /lets/. Lets go гэж бүү бичээрэй.
- Don't нэг үетэй: /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US). Хурдан ярианд t ихэвчлэн тод сонсогддоггүй: Don't worry.
- Гол үйл үгийг эсвэл sit down шиг үйл үгийн жижиг үгийг онцолно: Sit down. Don't touch it. Сэрэмжлүүлэгт Don't-ийг онцолно: Don't touch it! Монголоор өргөлт эхний үе дээр байдаг тул sit DOWN дээр анхаараарай.
- Дуу хоолой утгыг өөрчилдөг. Тэгш, доошилсон аялгуу тушаал мэт сонсогдоно; зөөлөн дуу хоолой, please найрсаг сонсогдоно.
- Төгсгөлийн please (Sit down, please) ихэвчлэн эхэнд хүчтэй хэлсэн please-ээс илүү найрсаг; эхний хүчтэй please тэвчээр алдсан мэт сонсогдож болно.
- Please /pliːz/ төгсгөлдөө хоолойн дуутай /z/: монгол «з» шиг тасалдахгүй, урт «с»-ийг хоолойгоор дуугаргаарай.
- Онцолсон эсвэл ууртай ярианд өгүүлэгдэхүүн заримдаа нэмэгддэг: You sit here! Энэ бол хэвийн загвар биш.
Алтан дүрэм
Ихэвчлэн өгүүлэгдэхүүнгүй, үндсэн хэлбэр-ээр эхлээрэй: Sit down. Үгүйсгэл: Don't + үндсэн хэлбэр (тэмдэг нэртэй бол Don't be). Өөрийгөө оролцуулахдаа Let's / Let's not + үндсэн хэлбэр. Зөөлөн саналд How about / What about + нэр үг эсвэл -ing хэлбэр, эсвэл Why don't we + үндсэн хэлбэр. Монгол «-аарай», «-өөч»-ийн эелдэг өнгийг англиар please-ээр илэрхийлээрэй.
Дасгал
A. Бүтэц
Зөв хэлбэрийг сонгож, өгүүлбэрийг өөрчилж, дутуу үгийг нөхөөрэй.
-
___ … your books, please.
-
Үгүйсгэх өгүүлбэр болгоно уу: Touch the screen.
-
Үгүйсгэх өгүүлбэр болгоно уу: Let's go out tonight.
-
late for the meeting! (be-ийн үгүйсгэх тушаах хэлбэр)
-
How about (have) lunch in the park?
-
Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: forget / never / your password
B. Утга
Өгүүлбэр бүр заавар (instruction), сэрэмжлүүлэг (warning) эсвэл санал (suggestion) аль нь болохыг сонгоно уу.
-
Instruction, warning or suggestion? "Watch out! The dog bites."
-
Instruction, warning or suggestion? "Why don't we take the train?"
-
"Let's go to the cinema." Хамгийн тохирох хариултыг сонгоно уу: …
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: … take a taxi.
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
Not park here.
-
Let's to have lunch.
-
Please you wait here.
-
What about a pizza?
D. Нөхцөл байдалд
Харилцан яриаг уншаад дутуу үгийг нөхөөрэй.
Mia: I'm bored. 15 do something!
Ben: OK. How about 16 (go) to the lake?
Mia: Hmm, it's cold today. Why 17 we go to the cinema?
Ben: Good idea. 18 (not / forget) your student card — it's cheaper.
Mia: Thanks! 19 (meet) at the station at three.
E. Таны ээлж
Англиар бичээрэй.
-
Танайд зочлох хүнд гурван заавар бичнэ үү.
-
Найз тань уйдаж байна. Хоёр өөр аргаар хоёр санал бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A1-17 Can ба can't монголоор: чадвар, зөвшөөрөл, хүсэлт, боломж you help me with my bags, please?
-
A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does – үгүйсгэл ба асуултыг монголоор My brother (not / eat) fish.
-
A1-15 Always, usually, never монголоор: давтамжийн дайвар үг ба байрлал Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: on Sundays / we / visit / always / our grandmother
Хариулт
A. Бүтэц
- Open
- Don't touch the screen. / Do not touch the screen.
- Let's not go out tonight.
- Don't be / Do not be
- having
- Never forget your password.
B. Утга
- warning
- suggestion
- Good idea!
- Let's
C. Алдааг олоорой
- Don't park here. / Do not park here.
- Let's have lunch.
- Please wait here. / Wait here, please.
- ✓ What about a pizza?
D. Нөхцөл байдалд
- Let's
- going
- don't
- Don't forget / Do not forget
- Let's meet / Meet
E. Таны ээлж
- Take off your shoes, please. Don't sit on that chair — it's broken. Help yourself to tea.
- Let's go for a walk. Why don't we watch a film?
F. Холимог давталт
- Can / Could / Will / Would
- doesn't eat / does not eat
- We always visit our grandmother on Sundays. / On Sundays we always visit our grandmother. / On Sundays, we always visit our grandmother.
