SlowingoДүрэм
A1 19 / 32

Тушаах хэлбэр (imperative), Let's ба санал болгох нь монголоор

Imperatives, Let's and Suggestions

Энэ хуудсанд
  1. Зорилго
  2. Гол санаа
  3. Монгол хэл ба англи хэл
  4. Бүтэц
  5. Хэрэглээ
  6. Түгээмэл алдаа
  7. Монголчуудад тохиолддог урхи
  8. Бүү андуураарай
  9. Зөв бичих ба дуудлага
  10. Алтан дүрэм
  11. Дасгал

Зорилго

Энэ хичээлийн дараа та заавар, зам заалт, сэрэмжлүүлэг өгч (Turn left. Don't touch that!), хүнийг урьж (Come in!), please-ээр зөөлрүүлж, Let's, How about…?, What about…?, Why don't we…?-ээр санал болгож чадна.

Гол санаа

Заримдаа та ертөнцийг тайлбарлахыг биш, өөрчлөхийг хүсдэг. Хэн нэгнийг ямар нэг юм хийлгэхийг хүсдэг: Sit down. Open the window. Be careful. Үүнд англиар тушаах хэлбэр (imperative) хэрэглэдэг: өгүүлбэрийн эхэнд үйл үгийн үндсэн хэлбэр, өгүүлэгдэхүүнгүй.

Яагаад өгүүлэгдэхүүнгүй вэ? Учир нь тодорхой: энэ бол you, сонсож буй хүн. Үйлдлийн товчлуур-ыг бодоорой: дээр нь үйлдэл бичсэн товчлуур – Stop. Wait. Go. Та товчийг дарахад сонсогч тэр үйлдлийг хийнэ.

«Битгий хий» гэж хэлэхдээ урд нь Don't тавина: Don't go. Өөрийгөө оролцуулахыг хүсвэл – та бид хоёр хамтдаа – Let's: Let's go. Илүү зөөлөн санал бол асуулт хэлбэрээр: How about a coffee? Why don't we go out?

Тушаах хэлбэр шулуун сонсогдож болох тул please, найрсаг дуу хоолой, нөхцөл байдал их чухал.

Монгол хэл ба англи хэл

Энд адилхан зүйл их бий: монголоор ч тушаах хэлбэр өгүүлэгдэхүүнгүй, үйл үгийн үндсэн хэлбэр («Цонх онгойлго», «Суу»). Ялгаа нь: монголоор эелдэг байдлыг үйл үгэнд залгадаг («суугаарай», «сууна уу», «өгөөч»), англиар тусдаа үг please нэмнэ, эсвэл Can you…? гэж асууна. Монголоор эелдэг хэлбэрт «Та» гэж хэлж болдог («Та сууна уу»), англиар you-г ихэвчлэн хэлэхгүй: Please sit down.

Бусад ялгаа. Нэгдүгээрт, үгүйсгэх тушаалд монголоор «битгий» («Битгий хүр!»), англиар Don't + үндсэн хэлбэр. Хоёрдугаарт, «хоцрох», «сандрах», «айх» нь монголоор үйл үг, англиар тэмдэг нэр тул Don't be late / nervous / afraid. Гуравдугаарт, «-ъя / -ая / -цгаая» («явъя», «явцгаая») → Let's + үндсэн хэлбэр. Дөрөвдүгээрт, «-вал яасан юм?» → Why don't we…? эсвэл How about + нэр үг / -ing хэлбэр.

МонголоорАнглиарЮу өөр вэ
Цонх онгойлго.Open the window.энд адилхан: өгүүлэгдэхүүнгүй, үндсэн хэлбэр; англиар үйл үг эхэнд
Цонх онгойлгоод өгөөч.Can you open the window, please?монголоор эелдэг байдал үйл үгэнд; англиар please эсвэл Can you…?
Битгий хүр!Don't touch it!«битгий» → Don't + үндсэн хэлбэр
Битгий хоцроорой.Don't be late.монголоор «хоцрох» үйл үг; англиар be + late
Та сууна уу.Please sit down.монголоор «та» хэлж болно; англиар you хэлэхгүй
Гэр лүүгээ явъя.Let's go home.«-ъя» → Let's + үндсэн хэлбэр
Алхвал яасан юм?How about a walk? / Why don't we go for a walk?«-вал яасан юм?» → How about / Why don't we

Товчхондоо: тушаах хэлбэр хоёр хэлэнд адилхан өгүүлэгдэхүүнгүй; «битгий» → Don't, «-ъя» → Let's, «-вал яасан юм?» → Why don't we…?, эелдэг байдлыг англиар please-ээр.

Бүтэц

Тушаах хэлбэр

ЗагварЖишээ
Батлахүндсэн хэлбэр + …Open the door.
ҮгүйсгэхDon't + үндсэн хэлбэр + …Don't open the door.
Be-тэйBe / Don't be + тэмдэг нэрBe quiet. Don't be late.
ЗөөлөнPlease + тушаах хэлбэр / тушаах хэлбэр + pleasePlease sit down. / Sit down, please.
Always / neverAlways / Never + үндсэн хэлбэрAlways say thank you. Never tell anyone.
  • Нэг хүнд ч, олон хүнд ч ижил хэлбэр: Sit down, Tom. / Sit down, everyone.
  • Do not бол бүтэн хэлбэр, тэмдэг болон албан дүрэмд хэрэглэнэ: Do not enter.

Let's (= let us)

ЗагварЖишээ
СаналLet's + үндсэн хэлбэрLet's eat out tonight.
ҮгүйсгэхLet's not + үндсэн хэлбэрLet's not wait.

Бусад санал

ЗагварЖишээ
How about / What about + нэр үг?How about a coffee?
How about / What about + -ing хэлбэр?What about going to the beach?
Why don't we + үндсэн хэлбэр?Why don't we take a taxi?

-ing хэлбэрийг (going, taking) A1-22-т бүрэн үзнэ; энд зөвхөн How about / What about-ийн дараа сураарай.

Саналд хариулах

ТиймҮгүй
Good idea! / OK. / Sure. / Yes, let's. / Why not?Sorry, I can't. / I'm not sure. / Maybe another time.

Хэрэглээ

1Заавар

Алхам алхмаар өгөх зааварт тушаах хэлбэр хэрэглэнэ: хоолны жор, апп, машин, шалгалт, анги.

Open the app and tap "Settings".
Аппаа нээгээд «Settings» дээр дар.
хоёр үйл үг хоёулаа үндсэн хэлбэр
Add the eggs and mix well.
Өндгөө нэмээд сайн хутга.
монголоор ч өгүүлэгдэхүүнгүй
Read the questions carefully.
Асуултуудыг анхааралтай уншаарай.
монголоор «-аарай», англиар үндсэн хэлбэр
Turn off your phone, please.
Утсаа унтраана уу.
«-на уу» → …, please
Don't press this button.
Энэ товчийг битгий дараарай.
«битгий» → Don't

2Зам заалт

Хүнд хаашаа яаж очихыг заахад тушаах хэлбэр хэрэглэнэ.

Go straight on and turn left at the bank.
Чигээрээ яваад банкны дэргэд зүүн тийш эргээрэй.
straight on (UK), straight ahead (US)
Take the next street on the right.
Дараагийн баруун гар талын гудамжаар ороорой.
«баруун гар талын» → on the right
Cross the road at the lights.
Гэрлэн дохион дээр замаа хөндлөн гараарай.
«гэрлэн дохион дээр» → at the lights
Get off the bus at the next stop.
Дараагийн буудал дээр автобуснаас буугаарай.
«автобуснаас буух» → get off the bus

3Сэрэмжлүүлэг ба зөвлөгөө

Хүнийг сэрэмжлүүлэхэд тушаах хэлбэрийг ихэвчлэн богино, чанга хэлнэ. Always / Never + тушаах хэлбэр нь ерөнхий хүчтэй зөвлөгөө.

Be careful! The floor is wet.
Болгоомжтой! Шал нойтон байна.
careful тэмдэг нэр → Be careful
Watch out! There's a step here.
Болгоомжлоорой! Энд шат байна.
Watch out = сэрэмжлүүлэг
Don't touch that pan. It's very hot.
Тэр хайруулын тавганд битгий хүр. Их халуун байгаа.
монголоор «халуун байгаа», англиар It's very hot
Never leave your bag on the train.
Галт тэргэнд цүнхээ хэзээ ч битгий орхиорой.
«хэзээ ч битгий» → Never, not хэрэггүй
Always lock the door at night.
Шөнө хаалгаа үргэлж түгжээрэй.
Always эхэнд

4Урилга, санал

Найрсаг дуу хоолойгоор хэлбэл тушаах хэлбэр дулаахан, бүдүүлэг биш.

Come in!
Ороорой!
урилга
Have a seat.
Суугаарай.
«Суугаарай» → Have a seat
Please help yourself to coffee.
Кофеноосоо дураараа аваад уугаарай.
тогтсон хэллэг = хүссэнээ аваарай: A2-14-ийг үзнэ үү
Come to my place on Saturday.
Бямба гарагт манайд ирээрэй.
«манайд» → to my place
Don't worry about the dishes.
Аяга таваг угаах тухай битгий санаа зовоорой.
«… тухай санаа зовох» → worry about

5Let's ба Let's not

Хамтдаа ямар нэг юм хийхийг (та + би) Let's-ээр санал болгоно. Let's not – хийхгүй байхыг санал болгоно.

Let's take a break.
Жаахан завсарлая.
«-ая» → Let's
Let's order a pizza tonight.
Өнөө орой пицца захиалъя.
«-ъя» → Let's + order
"Let's meet at the café." "Good idea!"
«Кафед уулзъя.» «Сайн санаа байна!»
саналд хариулах
Let's not argue about money.
Мөнгөнөөс болж битгий маргалдъя.
«битгий … -ъя» → Let's not
It's late. Let's go home.
Орой болчихлоо. Гэр лүүгээ явъя.
монголоор өгүүлэгдэхүүнгүй, англиар it; явъя → Let's go

6How about…? What about…? Why don't we…?

Эдгээр асуулт саналыг илүү зөөлөн, нээлттэй болгоно. How about / What about-ийн дараа нэр үг эсвэл -ing хэлбэр. Why don't we-ийн дараа үндсэн хэлбэр.

How about a walk?
Алхвал яасан юм?
How about + нэр үг
What about Italian food tonight?
Өнөө орой итали хоол идвэл ямар вэ?
What about + нэр үг
How about watching a film?
Кино үзвэл яасан юм?
How about + -ing: A1-22-ийг үзнэ үү
"Why don't we ask Sara?" "Yes, let's."
«Сараас асуувал яасан юм?» «Тийм, асууя.»
«-вал яасан юм?» → Why don't we + үндсэн хэлбэр
Why don't we meet at six?
Зургаан цагт уулзвал яасан юм?
Why don't we + meet

Түгээмэл алдаа

❌Not touch that!
✅Don't touch that!
Үгүйсгэх тушаалд Don't хэрэглэнэ.
❌Don't to go.
✅Don't go.
Don't + үндсэн хэлбэр, to-гүй.
❌Don't late!
✅Don't be late!
Late бол тэмдэг нэр, тиймээс be хэрэгтэй.
❌Please you sit down.
✅Please sit down.
Тушаах хэлбэрт ихэвчлэн өгүүлэгдэхүүн байхгүй.
❌Let's to go.
✅Let's go.
Let's + үндсэн хэлбэр, to-гүй.
❌Let's going to the beach.
✅Let's go to the beach.
Let's + үндсэн хэлбэр, -ing биш.
❌How about go to the cinema?
✅How about going to the cinema?
How about + -ing хэлбэр эсвэл нэр үг.
❌Why don't we to call him?
✅Why don't we call him?
Why don't we + үндсэн хэлбэр.
⚠️Let's don't wait.
✅Let's not wait.
Дүрмийн хувьд зөв, гэхдээ стандарт биш: Let's don't америкийн албан бус ярианд (британид хуучирсан Don't let's) сонсогддог, стандарт хэлбэр нь Let's not.

Монголчуудад тохиолддог урхи

1. «Битгий сандраарай» → be-гүй. Монголоор «сандрах», «хоцрох», «айх», «уурлах» бол үйл үг: «Золбоо, IELTS-ийн ярианы шалгалтынхаа өмнө битгий сандраарай, чи бэлэн!» Тиймээс англиар Don't-ийн дараа шууд тэмдэг нэр тавьдаг. Тэмдэг нэрийн өмнө be заавал.

❌Don't nervous before your IELTS speaking test, Zolboo. You're ready!
✅Don't be nervous before your IELTS speaking test, Zolboo. You're ready!
Don't be + тэмдэг нэр

2. «Битгий …» → not + үйл үг. «Битгий» тусдаа үг тул англиар not-оор орчуулах нь элбэг: «Хүүхдүүд ээ, машин руу цас битгий шидээрэй!» Англиар үгүйсгэх тушаал Don't-оор эхэлнэ.

❌Kids, not throw snow at the cars!
✅Kids, don't throw snow at the cars!
Don't + үндсэн хэлбэр

3. «Та энд суугаарай» → you + тушаах хэлбэр. Монголоор эелдэг тушаалд «та» хэлэх нь хэвийн: «Манай гэрт тавтай морил! Та энд, өвөөгийн хажууд суугаарай». Англиар you нэмбэл өгүүлбэр онцолсон, бараг загнасан мэт сонсогдоно.

⚠️Welcome to our ger! You sit here, next to my grandfather.
✅Welcome to our ger! Please sit here, next to my grandfather.
Дүрмийн хувьд зөв, гэхдээ you-тай тушаал онцолсон, ширүүн сонсогдоно; please хэрэглээрэй

4. «-вал яасан юм?» → how about + үндсэн хэлбэр. Монголоор «Энэ амралтаар Дархан дахь эмээ дээрээ очвол яасан юм?» гэдэг. Англиар How about-ийн дараа үйл үгийн үндсэн хэлбэр биш, -ing хэлбэр.

❌How about visit Grandma in Darkhan this weekend?
✅How about visiting Grandma in Darkhan this weekend? эсвэл Why don't we visit Grandma in Darkhan this weekend?
How about + -ing; Why don't we + үндсэн хэлбэр

5. «…авчраад өгөөч» → please-гүй тушаал. Зочид буудлын ресепшн рүү залгаад «214 тоот өрөөнд дахиад хоёр хөнжил авчраад өгөөч» гэдэг. Монгол «-аад өгөөч» өөрөө эелдэг. Англиар please-гүй тушаах хэлбэр зочид буудал, кафе, дэлгүүрт шулуун, бүдүүлэг сонсогддог.

⚠️Bring two more blankets to room 214.
✅Can you bring two more blankets to room 214, please?
Дүрмийн хувьд зөв, гэхдээ бүдүүлэг сонсогдоно; Can you…, please? хэрэглээрэй

Бүү андуураарай

Тушаах хэлбэр эсвэл Can you…? – Тушаах хэлбэр хэлж өгдөг; Can you…? асуудаг. Танихгүй хүн, дэлгүүр, ажил дээр хүсэлт ихэвчлэн илүү эелдэг. A1-17, A2-23-ийг үзнэ үү.

Close the window.
Цонхоо хаа.
шулуун
Can you close the window, please?
Цонхоо хаагаад өгөөч.
эелдэг хүсэлт

Let's эсвэл lets – Let's (апострофтой) = let us, санал. Lets (апострофгүй) бол let үйл үг + -s = зөвшөөрдөг. B1-18-ийг үзнэ үү.

Let's watch a film.
Кино үзье.
санал
My mum lets me watch films at the weekend.
Ээж маань амралтын өдрөөр надад кино үзэхийг зөвшөөрдөг.
тэр зөвшөөрдөг; Mum (UK), Mom (US)

Don't эсвэл Doesn't – Үгүйсгэх тушаал нэг хүнд ч үргэлж Don't (эсвэл Do not). Doesn't зөвхөн Present Simple-ийн he / she / it-д. A1-13-ийг үзнэ үү.

Don't run, Max!
Битгий гүй, Макс!
тушаах хэлбэр
Max doesn't run.
Макс гүйдэггүй.
Present Simple

Зөв бичих ба дуудлага

  • Let's = let us. Апостроф (') u-ийн оронд бичигдэнэ: /lets/. Lets go гэж бүү бичээрэй.
  • Don't нэг үетэй: /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US). Хурдан ярианд t ихэвчлэн тод сонсогддоггүй: Don't worry.
  • Гол үйл үгийг эсвэл sit down шиг үйл үгийн жижиг үгийг онцолно: Sit down. Don't touch it. Сэрэмжлүүлэгт Don't-ийг онцолно: Don't touch it! Монголоор өргөлт эхний үе дээр байдаг тул sit DOWN дээр анхаараарай.
  • Дуу хоолой утгыг өөрчилдөг. Тэгш, доошилсон аялгуу тушаал мэт сонсогдоно; зөөлөн дуу хоолой, please найрсаг сонсогдоно.
  • Төгсгөлийн please (Sit down, please) ихэвчлэн эхэнд хүчтэй хэлсэн please-ээс илүү найрсаг; эхний хүчтэй please тэвчээр алдсан мэт сонсогдож болно.
  • Please /pliːz/ төгсгөлдөө хоолойн дуутай /z/: монгол «з» шиг тасалдахгүй, урт «с»-ийг хоолойгоор дуугаргаарай.
  • Онцолсон эсвэл ууртай ярианд өгүүлэгдэхүүн заримдаа нэмэгддэг: You sit here! Энэ бол хэвийн загвар биш.

Алтан дүрэм

Ихэвчлэн өгүүлэгдэхүүнгүй, үндсэн хэлбэр-ээр эхлээрэй: Sit down. Үгүйсгэл: Don't + үндсэн хэлбэр (тэмдэг нэртэй бол Don't be). Өөрийгөө оролцуулахдаа Let's / Let's not + үндсэн хэлбэр. Зөөлөн саналд How about / What about + нэр үг эсвэл -ing хэлбэр, эсвэл Why don't we + үндсэн хэлбэр. Монгол «-аарай», «-өөч»-ийн эелдэг өнгийг англиар please-ээр илэрхийлээрэй.

Дасгал

A. Бүтэц

Зөв хэлбэрийг сонгож, өгүүлбэрийг өөрчилж, дутуу үгийг нөхөөрэй.

  1. ___ … your books, please.
  2. Үгүйсгэх өгүүлбэр болгоно уу: Touch the screen.
  3. Үгүйсгэх өгүүлбэр болгоно уу: Let's go out tonight.
  4. late for the meeting! (be-ийн үгүйсгэх тушаах хэлбэр)
  5. How about (have) lunch in the park?
  6. Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: forget / never / your password

B. Утга

Өгүүлбэр бүр заавар (instruction), сэрэмжлүүлэг (warning) эсвэл санал (suggestion) аль нь болохыг сонгоно уу.

  1. Instruction, warning or suggestion? "Watch out! The dog bites."
  2. Instruction, warning or suggestion? "Why don't we take the train?"
  3. "Let's go to the cinema." Хамгийн тохирох хариултыг сонгоно уу: …
  4. Зөв хариултыг сонгоно уу: … take a taxi.

C. Алдааг олоорой

Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.

  1. Not park here.
  2. Let's to have lunch.
  3. Please you wait here.
  4. What about a pizza?

D. Нөхцөл байдалд

Харилцан яриаг уншаад дутуу үгийг нөхөөрэй.

Saturday plans
Mia: I'm bored. 15 do something!
Ben: OK. How about 16 (go) to the lake?
Mia: Hmm, it's cold today. Why 17 we go to the cinema?
Ben: Good idea. 18 (not / forget) your student card — it's cheaper.
Mia: Thanks! 19 (meet) at the station at three.

E. Таны ээлж

Англиар бичээрэй.

  1. Танайд зочлох хүнд гурван заавар бичнэ үү.
  2. Найз тань уйдаж байна. Хоёр өөр аргаар хоёр санал бичнэ үү.

F. Холимог давталт

Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.

  1. A1-17 Can ба can't монголоор: чадвар, зөвшөөрөл, хүсэлт, боломж
    you help me with my bags, please?
  2. A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does – үгүйсгэл ба асуултыг монголоор
    My brother (not / eat) fish.
  3. A1-15 Always, usually, never монголоор: давтамжийн дайвар үг ба байрлал
    Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: on Sundays / we / visit / always / our grandmother
Хариулт

A. Бүтэц

  1. Open
  2. Don't touch the screen. / Do not touch the screen.
  3. Let's not go out tonight.
  4. Don't be / Do not be
  5. having
  6. Never forget your password.

B. Утга

  1. warning
  2. suggestion
  3. Good idea!
  4. Let's

C. Алдааг олоорой

  1. Don't park here. / Do not park here.
  2. Let's have lunch.
  3. Please wait here. / Wait here, please.
  4. ✓ What about a pizza?

D. Нөхцөл байдалд

  1. Let's
  2. going
  3. don't
  4. Don't forget / Do not forget
  5. Let's meet / Meet

E. Таны ээлж

  1. Take off your shoes, please. Don't sit on that chair — it's broken. Help yourself to tea.
  2. Let's go for a walk. Why don't we watch a film?

F. Холимог давталт

  1. Can / Could / Will / Would
  2. doesn't eat / does not eat
  3. We always visit our grandmother on Sundays. / On Sundays we always visit our grandmother. / On Sundays, we always visit our grandmother.
Android аппЯвж байхдаа суралц Google Play