Tryb rozkazujący po angielsku, let's i propozycje (How about…?)
Imperatives, Let's and Suggestions
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji wydasz polecenia, wskażesz drogę i ostrzeżesz kogoś (Turn left. Don't touch that!), zaprosisz kogoś (Come in!), złagodzisz ton słowem please i zaproponujesz coś za pomocą Let's, How about…?, What about…? i Why don't we…?
Główna idea
Czasem nie chcesz opisywać świata — chcesz go zmienić. Chcesz, żeby ktoś coś zrobił: Sit down. Open the window. Be careful. Do tego angielski ma tryb rozkazujący (imperative): forma podstawowa czasownika na początku zdania, bez podmiotu.
Dlaczego bez podmiotu? Bo wiadomo, o kogo chodzi: o ciebie, słuchacza. Wyobraź sobie przycisk akcji z napisanym na nim czasownikiem — Stop. Wait. Go. Naciskasz przycisk, a słuchacz wykonuje czynność.
Żeby powiedzieć „nie rób tego”, stawiasz przed czasownikiem Don't: Don't go. Gdy chcesz włączyć też siebie — ty i ja razem — używasz Let's: Let's go. A łagodniejszą propozycję zgłaszasz pytaniem: How about a coffee? Why don't we go out?
Polski tryb rozkazujący ma końcówki: otwórz, otwórzcie, otwórzmy. Angielski ma jedną formę dla jednej osoby i dla wielu (Open), a polskie „-my” (chodźmy, zróbmy) zastępuje Let's. Tryb rozkazujący może brzmieć bezpośrednio — tak samo jak po polsku — więc please, życzliwy ton i sytuacja mają duże znaczenie.
Polski a angielski
Polski tryb rozkazujący zmienia formę w zależności od tego, do ilu osób mówisz, a angielski — nie. Polskie przeczenie „nie” to w trybie rozkazującym Don't, a nie samo not. Polska propozycja „Może pójdziemy…?” to po angielsku osobny wzór: Let's…, How about…? albo Why don't we…?
| Polski | Angielski | Co się zmienia |
|---|---|---|
| Otwórz / Otwórzcie książki. | Open your books. | jedna forma dla jednej osoby i dla wielu |
| Nie dotykaj tego! | Don't touch that! | „nie” → Don't + forma podstawowa |
| Bądź ostrożny! / ostrożna! | Be careful! | „bądź” → be + przymiotnik |
| Nie spóźnij się! | Don't be late! | polski czasownik → be + przymiotnik late |
| Zróbmy przerwę. / Chodźmy do domu. | Let's take a break. / Let's go home. | końcówka -my → Let's + forma podstawowa |
| Może pójdziemy na spacer? | How about a walk? / Why don't we go for a walk? | „może…?” → osobny wzór propozycji |
| Proszę usiąść. / Usiądź, proszę. | Please sit down. / Sit down, please. | jedno please — bez podmiotu i bez to |
Budowa
Tryb rozkazujący
| Schemat | Przykład | |
|---|---|---|
| Twierdzący | forma podstawowa + … | Open the door. |
| Przeczący | Don't + forma podstawowa + … | Don't open the door. |
| Z be | Be / Don't be + przymiotnik | Be quiet. Don't be late. |
| Łagodniej | Please + tryb rozkazujący / tryb rozkazujący + please | Please sit down. / Sit down, please. |
| Always / never | Always / Never + forma podstawowa | Always say thank you. Never tell anyone. |
- Forma jest taka sama dla jednej osoby i dla wielu: Sit down, Tom. / Sit down, everyone.
- Do not to forma pełna, używana na tabliczkach i w oficjalnych przepisach: Do not enter.
Let's (= let us)
| Schemat | Przykład | |
|---|---|---|
| Propozycja | Let's + forma podstawowa | Let's eat out tonight. |
| Przeczenie | Let's not + forma podstawowa | Let's not wait. |
Inne propozycje
| Schemat | Przykład |
|---|---|
| How about / What about + rzeczownik? | How about a coffee? |
| How about / What about + forma -ing? | What about going to the beach? |
| Why don't we + forma podstawowa? | Why don't we take a taxi? |
Formę -ing (going, taking) dokładnie poznasz w A1-22; tutaj po prostu zapamiętaj ją po How about / What about.
Odpowiedź na propozycję
| Tak | Nie |
|---|---|
| Good idea! / OK. / Sure. / Yes, let's. / Why not? | Sorry, I can't. / I'm not sure. / Maybe another time. |
Użycie
1Instrukcje
Trybu rozkazującego używasz w instrukcjach krok po kroku: w przepisach, aplikacjach, przy obsłudze urządzeń, na egzaminach i na lekcjach.
2Wskazówki, jak dojść
Trybem rozkazującym wskazujesz komuś drogę.
3Ostrzeżenia i rady
Trybem rozkazującym — często krótko i głośno — ostrzegasz. Always / Never + tryb rozkazujący dają mocną, ogólną radę.
4Zaproszenia i propozycje poczęstunku
Wypowiedziany życzliwym tonem tryb rozkazujący jest ciepły i gościnny, a nie niegrzeczny — dokładnie tak jak polskie „Wejdź!”, „Siadaj!”.
5Let's i Let's not
Let's proponuje, żeby coś zrobić razem (ty + ja). Let's not proponuje, żeby tego nie robić. Po polsku to forma na „-my”: „chodźmy”, „zróbmy”.
6How about…? What about…? Why don't we…?
Takie pytania sprawiają, że propozycja brzmi łagodniej i bardziej otwarcie — jak polskie „A może…?”. Po How about / What about stawiasz rzeczownik albo formę -ing. Po Why don't we — formę podstawową.
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. „Nie” → not. Po polsku przeczenie to po prostu „nie” przed czasownikiem: „Nie otwieraj okna”. Po angielsku samo not nie wystarczy — tryb rozkazujący potrzebuje Don't.
2. „Może pójdziemy…?” Polska propozycja to pytanie z „może” i czasownikiem w 1. osobie liczby mnogiej. Przetłumaczona słowo w słowo brzmi po angielsku dziwnie. Użyj Let's…, How about…? albo Why don't we…?
3. Bezokolicznik po What about / How about. Polskie „A może zamówić sushi?” podsuwa bezokolicznik z to. Po How about / What about stoi forma -ing albo rzeczownik.
4. „Daj mi…” w sklepie i kawiarni. Po polsku „Poproszę kawę” jest grzeczne, ale łatwo przetłumaczyć to jako Give me…. Taki tryb rozkazujący w sklepie czy kawiarni brzmi po angielsku bardzo szorstko.
Nie myl
Tryb rozkazujący i Can you…? — tryb rozkazujący każe; Can you…? prosi. Z nieznajomymi, w sklepach i w pracy prośba jest zwykle grzeczniejsza. Zob. A1-17 i A2-23.
Let's i lets — Let's (z apostrofem) = let us, propozycja. Lets (bez apostrofu) to czasownik let + -s = pozwala. Zob. B1-18.
Don't i Doesn't — przeczący tryb rozkazujący to zawsze Don't (albo Do not), także do jednej osoby. Doesn't jest tylko dla he / she / it w present simple. Zob. A1-13.
Pisownia i wymowa
- Let's = let us. Apostrof zastępuje u: /lets/. Nie pisz Lets go.
- Don't to jedna sylaba: /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US) — z dwugłoską, a nie z płaskim polskim „o”. W szybkiej mowie t często prawie nie słychać: Don't worry.
- Akcentujesz główny czasownik albo małe słowo w czasownikach typu sit down: Sit down. Don't touch it. W ostrzeżeniu akcentujesz Don't: Don't touch it!
- Ton głosu zmienia znaczenie. Płaski, opadający ton może brzmieć jak rozkaz; łagodniejszy ton i please brzmią życzliwie. Polski tryb rozkazujący często zmiękczamy samą intonacją — po angielsku dodaj też please.
- Please na końcu (Sit down, please) zwykle brzmi życzliwiej niż mocne please na początku, które może brzmieć niecierpliwie.
- Watch out zaczyna się od /w/: zaokrąglone usta, jak w polskim „ł”, a nie polskie „w”.
- W emocjonalnej lub gniewnej mowie czasem dodaje się podmiot: You sit here! To forma nacechowana, a nie zwykły schemat.
Złota zasada
Zacznij od formy podstawowej, zwykle bez podmiotu: Sit down. Przeczenie: Don't + forma podstawowa. Żeby włączyć siebie (polskie „-my”), użyj Let's / Let's not + forma podstawowa. Łagodniejsza propozycja (polskie „A może…?”): How about / What about + rzeczownik albo forma -ing, albo Why don't we + forma podstawowa.
Ćwiczenia
A. Forma
Wybierz poprawną formę, zbuduj przeczenie albo ułóż wyrazy.
-
___ … your books, please.
-
Zamień na przeczenie: Touch the screen.
-
Zamień na przeczenie: Let's go out tonight.
-
late for the meeting! (przeczący tryb rozkazujący z be)
-
How about (have) lunch in the park?
-
Ułóż wyrazy we właściwej kolejności: forget / never / your password
B. Znaczenie
Określ funkcję zdania (odpowiedz po angielsku: instruction, warning albo suggestion) albo wybierz poprawną odpowiedź.
-
Instruction, warning or suggestion? "Watch out! The dog bites."
-
Instruction, warning or suggestion? "Why don't we take the train?"
-
"Let's go to the cinema." Wybierz najlepszą odpowiedź: …
-
Wybierz poprawną odpowiedź: … take a taxi.
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
Not park here.
-
Let's to have lunch.
-
Please you wait here.
-
What about a pizza?
D. W kontekście
Uzupełnij dialog. Tam, gdzie w nawiasie jest czasownik, użyj go we właściwej formie.
Mia: I'm bored. 15 do something!
Ben: OK. How about 16 (go) to the lake?
Mia: Hmm, it's cold today. Why 17 we go to the cinema?
Ben: Good idea. 18 (not / forget) your student card — it's cheaper.
Mia: Thanks! 19 (meet) at the station at three.
E. Twoja kolej
Napisz po angielsku kilka poleceń i propozycji.
-
Napisz trzy wskazówki dla gościa, który przychodzi do twojego domu.
-
Twój przyjaciel albo twoja przyjaciółka się nudzi. Napisz dwie propozycje, za każdym razem w inny sposób.
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
A1-17 Can i can't po angielsku: umiejętności, pozwolenie i prośby you help me with my bags, please?
-
A1-13 Present simple: przeczenia i pytania z don't, doesn't, do, does My brother (not / eat) fish.
-
A1-15 Przysłówki częstotliwości: always, usually, never — jak często? Ułóż wyrazy we właściwej kolejności: on Sundays / we / visit / always / our grandmother
Odpowiedzi
A. Forma
- Open
- Don't touch the screen. / Do not touch the screen.
- Let's not go out tonight.
- Don't be / Do not be
- having
- Never forget your password.
B. Znaczenie
- warning
- suggestion
- Good idea!
- Let's
C. Znajdź błąd
- Don't park here. / Do not park here.
- Let's have lunch.
- Please wait here. / Wait here, please.
- ✓ What about a pizza?
D. W kontekście
- Let's
- going
- don't
- Don't forget / Do not forget
- Let's meet / Meet
E. Twoja kolej
- Take off your shoes, please. Don't sit on that chair — it's broken. Help yourself to tea.
- Let's go for a walk. Why don't we watch a film?
F. Powtórka mieszana
- Can / Could / Will / Would
- doesn't eat / does not eat
- We always visit our grandmother on Sundays. / On Sundays we always visit our grandmother. / On Sundays, we always visit our grandmother.
