Could, was able to, managed to: „umiałem”, „udało mi się” i „będę mógł” po angielsku
Could, Was Able To, Managed To: Ability in Other Times
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji opowiesz o umiejętnościach z przeszłości, o sukcesach w jednej konkretnej sytuacji i o tym, co będzie możliwe w przyszłości — za pomocą could, was able to, managed to i be able to w różnych czasach.
Główna idea
Can to czasownik umiejętności, ale żyje tylko w teraźniejszości A1-17. Żeby przenieść umiejętność w inny czas, angielski ma dwa narzędzia.
Pierwsze to could, czyli przeszła forma can. Opisuje ogólną umiejętność w przeszłości — coś, co ktoś umiał zrobić w każdej chwili: When I was five, I could swim. Pomyśl o odznace na kurtce: to umiejętność, którą ktoś miał.
Ale mieć odznakę to co innego niż wygrać jednego trudnego dnia. Przy jednym konkretnym sukcesie angielski używa was able to albo managed to: The water was rough, but I managed to swim to the boat. To puchar za jedno zwycięstwo. Managed to dodaje informację, że było trudno.
Przeczenie jest prostsze: couldn't pasuje w obu znaczeniach.
I jeszcze jedno: can nie ma formy z -ing, bezokolicznika z to ani formy z will. W innych czasach używasz więc be able to: will be able to, have been able to, want to be able to.
Polski a angielski
Polski ma tu kilka czasowników: umieć, móc, potrafić, zdołać i bardzo wygodne udało mi się. Angielskie could obejmuje i „umiałem”, i „mogłem”. Ale „udało mi się” i „zdołałem” to nie could, tylko managed to / was able to. Uwaga też na „od” i „cały dzień” z czasem teraźniejszym („Od tygodnia nie mogę spać”) — po angielsku to present perfect: haven't been able to.
| Polski | Angielski | Co to jest? |
|---|---|---|
| Babcia umiała mówić w trzech językach. | My grandmother could speak three languages. | ogólna umiejętność w przeszłości |
| W końcu udało jej się naprawić drukarkę. | She finally managed to fix the printer. | jeden sukces, było trudno |
| Zdołaliśmy kupić bilety na ostatni seans. | We were able to get tickets for the last show. | jeden sukces |
| Nie mogliśmy znaleźć taksówki. | We couldn't find a taxi. | przeczenie: couldn't pasuje zawsze |
| Z okna hotelu było widać góry. | We could see the mountains. | see, hear, understand: could także o jednej chwili |
| Za kilka miesięcy będziesz umiał porozmawiać po angielsku. | You'll be able to have a conversation in English. | przyszłość: will be able to |
| Cały dzień nie mogę znaleźć okularów. | I haven't been able to find my glasses all day. | po polsku teraźniejszy, po angielsku present perfect |
Zwróć uwagę na wiersz 5: po polsku często mówimy bezosobowo („było widać”, „było słychać”), a po angielsku potrzebny jest podmiot: we could see, I could hear.
Budowa
Umiejętność w przeszłości
| Znaczenie | Zdanie twierdzące | Przeczenie |
|---|---|---|
| ogólna umiejętność | I could read when I was four. | I couldn't read until I was six. |
| jeden konkretny sukces | We were able to / managed to fix it. | We couldn't / weren't able to / didn't manage to fix it. |
Pytania
| Forma | Przykład |
|---|---|
| Could + podmiot + forma podstawowa? | Could you swim when you were a child? |
| Was / Were + podmiot + able to + forma podstawowa? | Were you able to find a parking space? |
| Did + podmiot + manage to + forma podstawowa? | Did you manage to finish the report? |
Be able to w innych czasach i formach
| Forma | Przykład |
|---|---|
| Przyszłość: will be able to | You'll be able to drive after a few lessons. |
| Przyszłość, przeczenie: won't be able to | I won't be able to come tomorrow. |
| Present perfect: have / has been able to | She hasn't been able to sleep this week. |
| Po innym czasowniku: to be able to | I'd like to be able to play the guitar. |
| Po czasowniku modalnym: might / should be able to | We might be able to help. |
Formy w skrócie
| could | was able to | managed to | |
|---|---|---|---|
| Przeszłość: ogólna umiejętność | tak | tak | nie |
| Przeszłość: jeden sukces (zdanie twierdzące) | nie (oprócz see, hear, understand…) | tak | tak |
| Przeszłość: przeczenie (oba znaczenia) | tak | tak | tak |
Użycie
1Could — ogólna umiejętność w przeszłości
Could + forma podstawowa mówi o umiejętnościach, które ktoś miał przez jakiś czas w przeszłości. Po polsku to zwykle „umiał”, „potrafił”.
2Was able to / managed to — sukces w jednej sytuacji
Kiedy jedna konkretna sytuacja w przeszłości skończyła się sukcesem, użyj was / were able to albo managed to, a nie could. Managed to sugeruje, że było trudno — to polskie „udało się”, „dać radę”.
3Couldn't — w obu znaczeniach
W przeczeniu couldn't jest poprawne i przy ogólnej umiejętności, i przy jednej sytuacji. Można też powiedzieć wasn't able to albo didn't manage to.
4Could z see, hear, smell, understand, remember
Przy czasownikach zmysłów i myślenia could jest normalne nawet przy jednej konkretnej sytuacji. Po polsku często mówimy tu bezosobowo: „było widać”, „było słychać”.
5Be able to w innych czasach
Can nie ma formy przyszłej, formy present perfect ani bezokolicznika z to, więc używasz be able to. (Przy ustaleniach na przyszłość can jest w porządku: I can see you tomorrow at ten. Ale o nowej umiejętności, której jeszcze nie masz, mówisz will be able to.)
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. „Mogłem”, „zdołałem” → could przy jednym sukcesie. Po polsku „mogliśmy” albo „zdołaliśmy” pasuje do jednej udanej sytuacji. Po angielsku could w zdaniu twierdzącym brzmi jak ogólna umiejętność. Przy jednym sukcesie użyj managed to albo was able to.
2. „Udało mi się” → succeeded to. Dosłowne tłumaczenie „udało mi się” prowadzi do I succeeded to…. Po succeed stoi in + forma -ing, a najprostszy i najczęstszy wybór to managed to.
3. „Będziesz mógł…?” → will can. Polskie „będę mógł”, „będziesz mogła” to dosłownie will + can. Po angielsku dwa czasowniki modalne nie stoją obok siebie: użyj will be able to.
4. „Od tygodnia nie mogę…” → can't since. Po polsku z „od” i „cały dzień” używamy czasu teraźniejszego. Po angielsku sytuacja, która trwa do teraz, wymaga present perfect: haven't been able to.
Nie myl
could (ogólna umiejętność) i was able to (jeden sukces) — Ta sama umiejętność, inne spojrzenie na czas.
could o umiejętności i could o możliwości — Could znaczy też „możliwe, że” A2-22 i tworzy grzeczne prośby A2-23.
couldn't (umiejętność) i couldn't have (przypuszczenie o przeszłości) — She couldn't have known to logiczny wniosek („nie mogła wiedzieć”), a nie umiejętność. Zob. B2-06.
Pisownia i wymowa
- could /kʊd/: l jest nieme. W zdaniu często ma formę słabą: /kəd/. Końcowe /d/ jest dźwięczne — nie zamieniaj go na „t”, jak to się dzieje w polskim „kod”.
- couldn't /ˈkʊdnt/ ma dwie sylaby. /d/ i /n/ łączą się bez samogłoski między nimi.
- able /ˈeɪbl/: pierwsza sylaba to dwugłoska /eɪ/, podobna do polskiego „ej”. Druga sylaba to samo /bl/, bez wyraźnej samogłoski. W was able to słowa się łączą: /wəz ˈeɪbl tə/.
- managed /ˈmænɪdʒd/ ma dwie sylaby, z akcentem na pierwszej. Końcówka -ed nie tworzy tu nowej sylaby. /æ/ to dźwięk między polskim „a” i „e”.
- I'll be able to /aɪl bi ˈeɪbl tə/; won't be able to /wəʊnt bi ˈeɪbl tə/ (UK), /woʊnt bi ˈeɪbl tə/ (US). /w/ w won't wymawiasz z zaokrąglonymi ustami, jak polskie „ł”, a nie jak polskie „w”.
Złota zasada
Could = ogólna umiejętność w przeszłości („umiałem”). Was able to / managed to = jeden sukces („udało mi się”, ale could see / hear / understand jest w porządku). Couldn't = oba znaczenia. Tam, gdzie can nie ma formy — po will, have albo to — używasz be able to.
Ćwiczenia
A. Forma
Uzupełnij albo przekształć zdania zgodnie z poleceniem.
-
Next year, I'll able to drive.
-
She hasn't able to visit us since she moved.
-
After an hour, we (manage) to fix the car.
-
Ułóż pytanie o przeszłość: you / be able to / find / a parking space?
-
He tried, but he (not / manage) to open the jar.
-
I'd like to able to speak Japanese.
B. Znaczenie
Wybierz odpowiedź, która pasuje do sytuacji.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: When I was six, I … count to a hundred.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: The door was locked, but we … get in through the window.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: I looked everywhere, but I find my keys.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: From our hotel room, we … see the sea.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: I'm sorry, I come on Friday.
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
I will can help you on Monday.
-
He managed to passing the test.
-
I haven't could sleep this week.
-
My grandfather could speak four languages.
D. W kontekście
Uzupełnij tekst. Użyj podanych w nawiasach słów w odpowiedniej formie.
Last winter there was a big snowstorm. No trains were running, so I 16 (not / can) get to work by train. I waited for an hour, and in the end I 17 (manage) to find a taxi. The roads were terrible, but the driver 18 (be able to) get me to the office by ten. From my desk, I 19 (can) see the snow all day. Good news: tomorrow I 20 (be able to) work from home.
E. Twoja kolej
Napisz po angielsku o swoich umiejętnościach.
-
Pomyśl o dzieciństwie. Napisz jedną rzecz, która już wtedy ci wychodziła, i jedną, która ci jeszcze nie wychodziła.
-
Opisz trudną chwilę, kiedy udało ci się coś zrobić.
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
A2-22 May, might, could: jak powiedzieć „może” po angielsku Wybierz poprawną odpowiedź: I'm not sure, but I … be at the meeting tomorrow.
-
A2-23 Could you, Can I, Shall I: grzeczne prośby i propozycje po angielsku Zamień na grzeczną prośbę: Help me with this box.
-
A2-19 Present perfect czy past simple? Różnica wyjaśniona prosto We (move) to this town in 2018.
Odpowiedzi
A. Forma
- be
- been
- managed
- Were you able to find a parking space?
- didn't manage / did not manage
- be
B. Znaczenie
- could
- managed to
- all three are correct
- could
- won't be able to
C. Znajdź błąd
- I will be able to help you on Monday. / I'll be able to help you on Monday. / I can help you on Monday.
- He managed to pass the test.
- I haven't been able to sleep this week.
- ✓ My grandfather could speak four languages.
D. W kontekście
- couldn't / could not
- managed
- was able to
- could
- 'll be able to / will be able to / 'm going to be able to / am going to be able to
E. Twoja kolej
- I could swim when I was five. I couldn't ride a bike until I was nine.
- Last year I lost my passport, but I managed to get a new one in two days.
F. Powtórka mieszana
- might not
- Could you help me with this box, please? / Could you please help me with this box? / Could you help me with this box? / Would you help me with this box, please? / Can you help me with this box, please? / Would you mind helping me with this box?
- moved
