Could you, Can I, Shall I: grzeczne prośby i propozycje po angielsku
Requests, Offers and Permission
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji poprosisz kogoś, żeby coś zrobił, zapytasz, czy możesz coś zrobić, zaproponujesz pomoc i grzecznie odpowiesz — dobierając poziom uprzejmości do sytuacji.
Główna idea
Kiedy o coś prosimy, prosimy drugą osobę o jej czas albo energię. Angielski łagodzi to za pomocą dystansu: im więcej dystansu w prośbie, tym grzeczniej brzmi.
Wyobraź sobie drabinę uprzejmości. Na najniższym szczeblu jest Can you help me? — bezpośrednio i przyjaźnie, idealne w rodzinie i wśród znajomych. Szczebel wyżej: Could you help me? — could wygląda jak forma przeszła, a to dodaje dystansu, więc brzmi łagodniej. Jeszcze wyżej: Would you mind helping me? — tu pytasz nawet, czy prośba nie jest dla kogoś kłopotem. Na samej górze: I was wondering if you could help me — bardzo ostrożnie i bardzo grzecznie.
Są też trzy różne zadania. Prośba (request) prosi ciebie o działanie: Could you…? Pozwolenie (permission) pyta, czy ja mogę coś zrobić: Could I…? Propozycja (offer) mówi, że ja chcę coś dla ciebie zrobić: Shall I…? Najpierw wybierz zadanie, a potem szczebel na drabinie.
Polski a angielski
Polski działa tu podobnie: tryb przypuszczający też dodaje dystansu. „Mógłbyś…?” brzmi grzeczniej niż „Możesz…?”, tak jak Could you…? grzeczniej niż Can you…?. Różnice są gdzie indziej. Po polsku tryb rozkazujący z „proszę” jest zupełnie uprzejmy („Proszę mi podać menu”), a po angielsku samo Give me…, please często brzmi jak polecenie. Polskie „Mam…?” w propozycji to Shall I…?, a „Chcesz, żebym…?” to Do you want me to…? — bez that.
| Polski | Zadanie | Angielski |
|---|---|---|
| Możesz ściszyć trochę muzykę? | prośba, przyjaźnie | Can you turn the music down a bit? |
| Mógłbyś sprawdzić tego maila? | prośba, grzecznie | Could you check this email for me? |
| Czy mogę pożyczyć twoją ładowarkę? | pozwolenie | Can I borrow your charger? |
| Przeszkadza ci, jeśli tu usiądę? | pozwolenie, bardzo grzecznie | Do you mind if I sit here? |
| Mam otworzyć okno? | propozycja | Shall I open the window? |
| Chcesz, żebym ci pomógł w lekcjach? | propozycja | Do you want me to help you with your homework? |
| Poproszę menu. | prośba w restauracji | Could I have the menu, please? |
| Niestety nie mogę. | grzeczna odmowa | I'm afraid I can't. |
Zwróć uwagę na wiersz 4: po polsku „jeśli usiądę” ma formę przyszłą, a po angielsku po if I stoi present simple: if I sit. A w wierszu 7 polskie „poproszę” to po angielsku pytanie, a nie rozkaz.
Budowa
Prośby — prosisz kogoś, żeby coś zrobił
| Schemat | Przykład | Uprzejmość |
|---|---|---|
| Can you + forma podstawowa? | Can you pass the salt? | neutralnie, przyjaźnie |
| Could you + forma podstawowa? | Could you send me the file? | grzecznie |
| Would you + forma podstawowa? | Would you close the window, please? | grzecznie |
| Would you mind + forma -ing? | Would you mind waiting a moment? | bardzo grzecznie |
| I was wondering if you could + forma podstawowa | I was wondering if you could help me. | bardzo grzecznie, ostrożnie |
Pozwolenie — pytasz, czy możesz coś zrobić
| Schemat | Przykład | Uprzejmość |
|---|---|---|
| Can I + forma podstawowa? | Can I use your pen? | neutralnie, przyjaźnie |
| Could I + forma podstawowa? | Could I leave early today? | grzecznie |
| May I + forma podstawowa? | May I come in? | oficjalnie |
| Do you mind if I + present simple? | Do you mind if I open the window? | bardzo grzecznie |
Propozycje — mówisz, że chcesz pomóc
| Schemat | Przykład |
|---|---|
| Shall I + forma podstawowa? | Shall I carry your bag? |
| Can I + forma podstawowa? | Can I help you? |
| I'll + forma podstawowa. | I'll get the door. |
| Would you like me to + forma podstawowa? | Would you like me to call a taxi? |
| Do you want me to + forma podstawowa? (potocznie) | Do you want me to help? |
Odpowiedzi
| Pytanie | Tak | Nie |
|---|---|---|
| Can / Could / Would you…? Can / Could / May I…? | Sure. / Of course. / Yes, go ahead. / No problem. | I'm sorry, but… / I'm afraid… |
| Would you mind…? / Do you mind if I…? | No, not at all. / No, go ahead. (no = w porządku) | I'm sorry, but… / Actually, it's a bit difficult right now. |
| Shall I…? / Would you like me to…? | Yes, please. / That would be great, thanks. | No, thanks. I'm fine. / That's OK, thanks. |
Użycie
1Prośby
Can you…? mówisz do osób, które dobrze znasz. Could you…? albo Would you…? brzmi grzeczniej — wobec kolegów z pracy, nieznajomych, w sklepie. Please dodaje jeszcze trochę łagodności.
2Bardzo grzeczne prośby — Would you mind + -ing?
Would you mind + forma -ing jest bardzo uprzejme. Tak naprawdę pyta: „Czy to dla ciebie kłopot?” — dlatego odpowiedź No znaczy „W porządku, zrobię to”.
3Prośba o pozwolenie
Can I / Could I / May I + forma podstawowa pyta, czy możesz coś zrobić. May I jest oficjalne; często słychać je w sklepach, urzędach i w rozmowie z nieznajomymi. Do you mind if I…? + present simple jest bardzo uprzejme. Naucz się go jako stałego zwrotu.
4Propozycja pomocy
Shall I…? albo Would you like me to…? pyta, czy druga osoba chce twojej pomocy. Polskie „Mam…?” („Mam otworzyć okno?”) to właśnie Shall I…?. Bardzo częste jest też Can I…? (Can I help you?, Can I get you a drink?): wygląda jak prośba o pozwolenie, ale to propozycja. I'll… to propozycja wprost, kiedy decydujesz w tej chwili (zob. A2-04). Would you like me to…? i Do you want me to…? zapamiętaj jako stałe zwroty; want / would like + osoba + to jest w A2-25. Shall I…? jest typowe dla brytyjskiego angielskiego; w amerykańskim częściej słychać Should I…? albo Do you want me to…?.
5Bardzo uprzejme zwroty — I was wondering if… / I'd like to ask…
Przy dużej przysłudze albo w rozmowie z kimś ważnym użyj stałego, uprzejmego zwrotu. W I was wondering if you could… past continuous nie oznacza przeszłości; dodaje dystansu, więc brzmi ostrożnie i grzecznie. To trochę jak polskie „Chciałam zapytać, czy…”.
6Grzeczne „tak” i grzeczne „nie”
Na „tak” wystarczą krótkie, przyjazne zwroty. Na „nie” nie mów samego No — powiedz I'm sorry, but… albo I'm afraid… (= niestety) i podaj powód.
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. „Proszę mi podać…” → tryb rozkazujący + please. Po polsku „Proszę mi podać…”, „Poproszę…” czy „Daj mi, proszę…” to zupełnie grzeczne prośby. Po angielsku tryb rozkazujący, nawet z please, często brzmi jak polecenie. W sklepie, w restauracji i wobec nieznajomych użyj pytania: Could I have…?, Could you…?.
2. „Mam…?” → Do I have to…? Polskie „Mam ci pomóc?” to propozycja. Dosłowne Do I have to…? albo Must I…? pyta jednak o obowiązek — brzmi tak, jakby ktoś nie miał ochoty pomagać. Propozycja to Shall I…? albo Do you want me to…?.
3. „Chcesz, żebym…?” → that I. Polskie „żebym” kusi, żeby wstawić that I. Po want i would like stoi osoba + to + bezokolicznik.
4. „Czy to w porządku, jeśli zostawię…?” → if I will. Po polsku po „jeśli” stoi forma przyszła („zostawię, usiądę, przyprowadzę”). Po angielsku po if I — present simple.
5. „Możesz mi powiedzieć…?” → say me. Polskie „powiedzieć” to po angielsku say albo tell. Gdy po czasowniku stoi osoba (me, him), użyj tell.
Nie myl
Could you…? i Could I…? — O zadaniu decyduje podmiot. Działasz ty = prośba. Działam ja = pozwolenie.
Shall I…? i Will you…? — Shall I to propozycja pomocy. Will you prosi kogoś o zrobienie czegoś; może brzmieć jak polecenie, więc zwykle bezpieczniejsze jest Could you…?. Zob. A2-04.
Would you like…? i Do you like…? — Would you like to propozycja teraz; Do you like pyta o ogólne upodobania. Zob. A1-25.
Pisownia i wymowa
- Could you i Would you łączą się w jedno: /ˈkʊdʒu/, /ˈwʊdʒu/. Końcowe /d/ i /j/ zlewają się w dźwięk podobny do polskiego „dż”.
- W could i would litera l jest niema, a samogłoska /ʊ/ jest krótka i luźna — krótsza i mniej zaokrąglona niż polskie „u”.
- Can I łączy się: /kənaɪ/. Samogłoska w can jest tu słaba, bardzo krótka i niewyraźna.
- Shall I w szybkiej mowie to często /ʃəlaɪ/. Końcowe l w shall to „ciemne” l: tył języka unosi się lekko ku górze, dźwięk jest głębszy niż polskie „l”.
- Intonacja jest bardzo ważna. Głos idący w górę na końcu (albo opadający, a potem rosnący) brzmi przyjaźnie. Płaska, opadająca melodia może brzmieć jak rozkaz — nawet z please. Warto więc świadomie „podnieść” głos na końcu prośby.
- Please zwykle stoi na końcu (Could you help me, please?) albo po podmiocie (Could you please help me?). Przed please na końcu stawiamy przecinek.
Złota zasada
Najpierw wybierz zadanie: prośba (Could you…?), pozwolenie (Could I…?) albo propozycja (Shall I…?). Potem wybierz poziom uprzejmości: więcej dystansu (could, would, would you mind, I was wondering if) brzmi grzeczniej. Na Would you mind…? i Do you mind if I…? przyjazna odpowiedź to No (not at all).
Ćwiczenia
A. Forma
Uzupełnij albo przekształć zdania zgodnie z poleceniem.
-
Would you mind (turn) off the light?
-
Do you mind if I (use) your phone?
-
Would you like me (call) a taxi?
-
Zamień na grzeczną prośbę z Could you: Pass me the water.
-
Poproś o pozwolenie z May I: (come in)
-
Zamień na bardzo grzeczną prośbę z I was wondering if: Can you help me?
B. Znaczenie
Wybierz odpowiedź, która pasuje do sytuacji.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: … give me a lift to the station?
-
Wybierz poprawną odpowiedź: … carry that bag for you?
-
Znajomy pyta: "Would you mind waiting five minutes?" Chętnie zaczekasz. Odpowiedz:
-
Które zdanie jest propozycją?
-
Które zdanie jest najgrzeczniejsze?
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
Would you mind to help me?
-
Do you want that I call you later?
-
May you pass me the salt?
-
Could I ask you a question?
D. W kontekście
Uzupełnij rozmowę w hotelu jednym słowem.
Guest: Good evening. 16 I check in, please?
Receptionist: Of course. 17 I see your passport, please?
Guest: Here you are. And 18 you mind giving me a room on a high floor?
Receptionist: Not at all. 19 I carry your bags to the lift?
Guest: Yes, please. That 20 be great.
E. Twoja kolej
Napisz po angielsku prośbę i propozycję.
-
Napisz grzeczną prośbę do kolegi lub koleżanki z pracy, których słabo znasz.
-
Sąsiadka niesie ciężkie torby z zakupami. Zaproponuj pomoc na dwa różne sposoby.
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
A2-04 Will i won't: decyzje, obietnice i przewidywania po angielsku The phone's ringing. "I answer it."
-
A1-25 Like, want i would like: jak mówić, co lubisz i czego chcesz … a cup of tea? I've just made some.
-
A2-20 Must czy have to? Mustn't i don't have to — nie wolno a nie musisz You smoke here. It's not allowed.
Odpowiedzi
A. Forma
- turning
- use
- to call
- Could you pass me the water, please? / Could you please pass me the water? / Could you pass me the water?
- May I come in?
- I was wondering if you could help me.
B. Znaczenie
- Could you
- Shall I
- No, not at all.
- Can I help you?
- I was wondering if you could check this.
C. Znajdź błąd
- Would you mind helping me?
- Do you want me to call you later?
- Could you pass me the salt? / Can you pass me the salt? / Would you pass me the salt?
- ✓ Could I ask you a question?
D. W kontekście
- Could / Can / May
- May / Could / Can
- would
- Shall / Can / Should
- would
E. Twoja kolej
- Could you send me the report by Friday, please?
- Shall I carry one of those for you? Would you like me to open the door?
F. Powtórka mieszana
- 'll / will
- Would you like
- mustn't / can't / must not / cannot
