SlowingoGramatika
B1 33 / 39

By apo until, during apo for, on time apo in time – parafjalët e kohës në shqip

By, Until, During, For; In Time, On Time, At the End

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do të flisni saktë për afatet dhe periudhat kohore: by apo until, for, during apo while, within dhe by the time, on time apo in time, at the end apo in the end, si edhe as për dy gjëra që ndodhin në të njëjtën kohë.

Ideja kryesore

Përfytyroni një pistë vrapimi me një flamur. Flamuri është një pikë në kohë: Friday, six o'clock, the end of the month.

By flamuri do të thotë «te flamuri ose para tij, por jo më vonë». Është një afat: një gjë duhet të ndodhë diku në pistë, para se të arrini te flamuri. Send it by Friday.

Until flamuri do të thotë që vazhdoni gjatë gjithë rrugës deri te flamuri dhe pastaj ndaleni. Nuk është pikë, është vijë: I'll wait until Friday.

Shumë fjalë të tjera të kohës punojnë njësoj. Disa tregojnë kur ndodh diçka (during the night), disa matin sa gjatë (for two hours), e disa tregojnë nëse arritët te flamuri pikërisht në orën e caktuar (on time) apo mjaft herët për diçka tjetër (in time). Çdo fjalë i përgjigjet një pyetjeje pak më ndryshe – mësoni pyetjen dhe fjala bëhet e lehtë.

Shqipja dhe anglishtja

Kurthi kryesor është fjala «deri». Në shqip ajo mbulon edhe afatin («Dërgoje raportin deri të premten»), edhe vazhdimësinë («Do të pres deri të premten»). Anglishtja i ndan: për afatin – një veprim që duhet kryer jo më vonë se një moment – përdoret by, për diçka që vazhdon deri në atë moment përdoret until. Pyetni veten: kryhet një herë para flamurit apo vazhdon deri te flamuri?

Edhe «gjatë» është e rrezikshme. «Gjatë stuhisë» = during the storm, por për kohëzgjatjen shqipja thotë «për tri vjet» ose thjesht «tri vjet», dhe ndonjëherë «gjatë tri ditëve». Në anglisht kohëzgjatja është gjithmonë for, kurrë during. Para një fjalie të plotë shqipja thotë «ndërsa», «kur» ose «gjatë kohës që»; anglishtja përdor while ose as, sepse pas during vjen vetëm emër. Te «në fund» parafjala «në» tërheq in, por «në fund të filmit» është at the end of the film; in the end është «në fund, përfundimisht». Dhe «në kohë» mbulon dy kuptime: on time (sipas orarit, pa vonesë) dhe in time (mjaft herët, sa për të arritur diçka).

ShqipAnglishtÇfarë ndryshon
Dërgoje raportin deri të premten.Send me the report by Friday.afat, një veprim → by
Ndenjëm në festë deri në mesnatë.We stayed at the party until midnight.vazhdon deri në atë pikë → until
Jetova në Dublin tri vjet.I lived in Dublin for three years.sa gjatë → for
Iku drita gjatë stuhisë.The power went off during the storm.këtu është njësoj: «gjatë» + emër = during
Ma vodhën biçikletën ndërsa isha në bibliotekë.… while I was in the library.para fjalisë → while, jo during
Porosia vjen brenda tri ditësh.… within three working days.këtu është njësoj: «brenda» = within
Punoj nga nëntë deri në pesë.I work from nine to five.këtu është njësoj
Muzeu nuk hapet para orës dhjetë.The museum doesn't open until ten.«nuk… para» = not… until
Avioni u ul në kohë.The flight landed on time.sipas orarit → on time
Arritëm në kohë për autobusin e fundit.We arrived just in time to catch the last bus.mjaft herët → in time
Ka një furrë buke në fund të rrugës.… at the end of the street.«në fund të» → at, jo in
Në fund e quajtëm qenin Max.In the end, we called the dog Max.përfundimisht → in the end

Shkurt: «deri» si afat = by, «deri» si vazhdimësi = until; kohëzgjatja = for, «gjatë» + emër = during, «ndërsa» + fjali = while; «në fund të» = at the end of, «në fund» (përfundimisht) = in the end.

Forma

Afatet dhe periudhat

FjalaÇfarë vjen pas sajPyetja që i përgjigjetShembull
bynjë orë / datëjo më vonë se kur?Please reply by Monday.
by the timenjë fjalijo më vonë se cila ngjarje?By the time we arrived, the shop was closed.
until / tillnjë orë / datë ose një fjalideri kur (vazhdon)?I'll be here until six. / Wait until I call.
withinnjë periudhëbrenda cilës periudhë?We'll answer within 24 hours.
from… to / untildy momentekur fillon dhe kur mbaron?The shop is open from 9 to 5.
fornjë periudhësa gjatë?I lived there for three years.
duringnjë emër (ngjarje ose periudhë)kur?I fell asleep during the film.
whilenjë fjalikur?I fell asleep while I was watching the film.
asnjë fjalikur? (në të njëjtin moment)As I was leaving, the phone rang.

Shprehje të ngulitura

ShprehjaKuptimiShembull
on timenë orën e planifikuar, pa vonesëThe train left on time.
in time (for… / to…)mjaft herëtWe got there in time for the start.
at the end (of…)në pikën e fundit të diçkajeat the end of the film / the street / May
in the endpërfundimisht, pas njëfarë kohe, ndryshimesh ose problemeshIn the end, we took a taxi.

Till do të thotë njësoj si until, por është më jozyrtare. Në anglishten amerikane Monday through Friday = nga e hëna në të premte, përfshirë të premten.

Përdorimi

1by = jo më vonë se (afat)

Përdorni by + një moment kur diçka duhet të ndodhë në atë moment ose para tij. Rëndësi ka vetëm afati, jo sa zgjat veprimi. By then = jo më vonë se atëherë. Në shqip këtu themi shpesh «deri», por kuptimi është afat: by.

Please send me the report by Friday.
Ju lutem ma dërgoni raportin deri të premten.
«deri» si afat → by
I need to be home by ten.
Duhet të jem në shtëpi deri në dhjetë.
jo më vonë se ora dhjetë
The tickets must be paid for by the end of the month.
Biletat duhet të paguhen deri në fund të muajit.
afat → by the end of
The guests are coming at eight, so dinner must be ready by then.
Mysafirët vijnë në tetë, prandaj darka duhet të jetë gati deri atëherë.
by then = jo më vonë se atëherë

2until = vazhdon deri në një moment

Përdorni until (ose till) kur një situatë vazhdon deri në një pikë dhe pastaj ndalet. Në mohim not… until do të thotë «jo para»: veprimi fillon në atë pikë. Në shqip këtu themi shpesh «nuk… para» ose «vetëm kur».

I'll wait here until you come back.
Do të pres këtu derisa të kthehesh.
pas until koha e tashme për të ardhmen
We stayed at the party until midnight.
Ndenjëm në festë deri në mesnatë.
vazhdimësi → until
The shop is open until 8 p.m. on Thursdays.
Të enjteve dyqani rri hapur deri në 8 të mbrëmjes.
The museum doesn't open until ten.
Muzeu nuk hapet para orës dhjetë.
hapet në dhjetë, jo më herët
I didn't learn to swim until I was twenty.
Mësova të notoj vetëm kur isha njëzet vjeç.
not… until = vetëm atëherë

3by the time, within, from… to

By the time + fjali punon si by, por afati është një ngjarje. Pas by the time + Past Simple (e kryera e thjeshtë) veprimi më i hershëm është shpesh në Past Perfect (më se e kryera) (shih B1-03). Within + periudhë = brenda asaj periudhe, jo më vonë se fundi i saj. From… to / until jep fillimin dhe fundin.

By the time we got to the cinema, the film had already started.
Kur arritëm në kinema, filmi kishte filluar tashmë.
by the time = deri në momentin kur
By the time you get there, the shop will be closed.
Derisa të arrish atje, dyqani do të jetë mbyllur.
pas by the time koha e tashme për të ardhmen
Your order will arrive within three working days.
Porosia juaj do të arrijë brenda tri ditëve të punës.
«brenda» = within
You must use the voucher within a month.
Kuponin duhet ta përdorni brenda një muaji.
I work from nine to five, Monday to Friday.
Punoj nga nëntë deri në pesë, nga e hëna në të premte.
njësoj si në shqip

4for, during, while

For + periudhë i përgjigjet pyetjes sa gjatë? During + emër i përgjigjet pyetjes kur? – në një moment brenda asaj ngjarjeje ose periudhe, ose gjatë gjithë saj. While bën të njëjtën punë si during, por pas tij vjen një fjali (kryefjalë + folje). Për while në tregime shih A2-02.

I lived in Dublin for three years.
Jetova në Dublin tri vjet.
sa gjatë → for, edhe kur shqipja nuk ka parafjalë
The power went off during the storm.
Iku drita gjatë stuhisë.
«gjatë» + emër → during
Please don't use your phone during the exam.
Ju lutem mos e përdorni telefonin gjatë provimit.
She worked in a café during the summer holidays.
Gjatë pushimeve verore ajo punoi në një kafe.
Someone stole my bike while I was in the library.
Dikush ma vodhi biçikletën ndërsa isha në bibliotekë.
«ndërsa» + fjali → while
I was in hospital for a week during the holidays.
Gjatë pushimeve qëndrova një javë në spital.
for = sa gjatë, during = kur

5on time apo in time

On time = pikërisht në orën e planifikuar, pa vonesë – për orare, takime dhe vizita. In time = mjaft herët për të bërë diçka ose për të qenë gati për diçka; just in time = në minutën e fundit; not in time = shumë vonë. Në shqip për të dyja themi shpesh «në kohë».

The flight landed on time.
Avioni u ul në orar.
sipas orarit → on time
Our meetings never start on time.
Mbledhjet tona nuk fillojnë kurrë në orar.
We arrived just in time to catch the last bus.
Arritëm në minutën e fundit për të kapur autobusin e fundit.
mjaft herët → in time
Will the dress be ready in time for the wedding?
A do të jetë gati fustani në kohë për dasmën?
gati para dasmës → in time for
The ambulance didn't get there in time.
Ambulanca nuk arriti në kohë.
erdhi shumë vonë

6at the end (of) apo in the end

At the end (of) është një pikë: pjesa e fundit e diçkaje – e një filmi, e një rruge, e një muaji. In the end do të thotë «përfundimisht», pas njëfarë kohe, ndryshimesh, diskutimesh ose problemesh. Zakonisht vjen në fillim të fjalisë.

Pay at the end of the meal.
Paguani në fund të vaktit.
«në fund të» → at the end of
There's a bakery at the end of the street.
Në fund të rrugës ka një furrë buke.
«në» këtu nuk është in
We argued about the name for weeks. In the end, we called the dog Max.
U grindëm për emrin me javë të tëra. Në fund, qenin e quajtëm Max.
in the end = përfundimisht
In the end, the problem was quite simple.
Në fund, doli që problemi ishte mjaft i thjeshtë.

7as = while / when (dy gjëra në të njëjtën kohë)

As + fjali mund të thotë while ose when: dy gjëra ndodhin njëkohësisht, ose diçka ndodh pikërisht kur një tjetër është në zhvillim. Është e shpeshtë në tregime dhe pak më e shkruar se while. Just as = pikërisht në atë moment. (As ka edhe kuptime të tjera, p.sh. shkakun – shih B1-27.)

As I was leaving, the phone rang.
Ndërsa po dilja, ra telefoni.
She listened to a podcast as she walked home.
Ajo dëgjonte një podkast ndërsa ecte për në shtëpi.
The phone rang just as I was getting into the shower.
Telefoni ra pikërisht kur po hyja në dush.
just as = pikërisht kur
As we were talking, it started to snow.
Ndërsa po flisnim, filloi të binte borë.

Gabime të shpeshta

❌I'll finish the report until Friday.
✅I'll finish the report by Friday.
Afati për një veprim kërkon by.
❌I'll wait for you by six.
✅I'll wait for you until six.
Pritja vazhdon deri në një pikë: until.
❌I was in Rome during three days.
✅I was in Rome for three days.
Sa gjatë: for + periudhë.
❌I fell asleep during the film was on.
✅I fell asleep while the film was on.
during + emër; while + fjali. E saktë është edhe: during the film.
❌In the end of the film, they get married.
✅At the end of the film, they get married.
at the end of + emër; in the end = përfundimisht.
❌Please be here until nine at the latest.
✅Please be here by nine at the latest.
at the latest = afat: by.
❌I'll call you until tomorrow.
✅I'll call you by tomorrow.
Një veprim para një afati: by. E saktë është edhe: I'll call you tomorrow.
❌I fell asleep while the film.
✅I fell asleep during the film.
Pas while dhe as vjen fjali; pas during vjen emër.

Kurthe për shqipfolësit

1. «Deri» si afat → until. Në shqip themi «Arta duhet ta kthejë makinën me qira deri në mesditë». Fjala «deri» përkthehet automatikisht until. Por kthimi është një veprim që duhet kryer jo më vonë se mesdita: kjo është by. Until vetëm kur diçka vazhdon deri në atë moment.

❌Arta has to return the rental car until noon.
✅Arta has to return the rental car by noon.
një veprim, afat → by

2. «Gjatë katër orëve» → during + periudhë. Shqipja ndonjëherë e shpreh kohëzgjatjen me «gjatë»: «Dje Blerta i ra pianos gjatë katër orëve». Në anglisht during tregon kur, jo sa gjatë. Pas një numri orësh, ditësh ose vitesh vjen for.

❌Blerta practised the piano during four hours yesterday.
✅Blerta practised the piano for four hours yesterday.
sa gjatë → for

3. «Gjatë kohës që» + fjali → during + fjali. «Gjatë kohës që prisnim tragetin, Jonida lexonte një libër» – në shqip «gjatë» mund të çojë te një fjali e plotë. During jo: pas saj vjen vetëm emër. Para kryefjalës dhe foljes përdorni while ose as.

❌During we were waiting for the ferry, Jonida read a book.
✅While we were waiting for the ferry, Jonida read a book. ose As we were waiting for the ferry, Jonida read a book.
para fjalisë: while / as

4. «Në fund të» → in the end of. «Shkruani emrin dhe nënshkrimin në fund të formularit» – parafjala «në» tërheq in. Por pjesa e fundit e diçkaje është at the end of. In the end (pa of) do të thotë «përfundimisht».

❌Write your name and signature in the end of the form.
✅Write your name and signature at the end of the form.
pjesa e fundit → at the end of

5. «Në kohë» → on time në vend të in time. «Hidrauliku erdhi në kohë dhe e rregulloi rrjedhjen para se të përmbytej kuzhina.» Në shqip «në kohë» mjafton; në anglisht on time do të thotë «sipas orarit». Kur dikush arrin mjaft herët për të bërë diçka, kjo është in time.

⚠️The plumber came on time to fix the leak before the kitchen flooded.
✅The plumber came in time to fix the leak before the kitchen flooded.
Gramatikisht është e saktë, por on time do të thotë «sipas orarit»; «mjaft herët për» → in time

Mos i ngatërroni

by apo until – By = një veprim në afat ose para tij. Until = një situatë që vazhdon deri në një pikë. Në shqip të dyja janë shpesh «deri».

Can you return the book by Monday?
A mund ta ktheni librin deri të hënën?
një herë, në çdo moment para së hënës
You can keep the book until Monday.
Librin mund ta mbani deri të hënën.
e mbani gjatë gjithë kohës deri të hënën

in + periudhë apo within + periudhë – In two days zakonisht do të thotë «pas dy ditësh» (nga sot). Within two days do të thotë «diku brenda këtyre dy ditëve, jo më vonë».

The results will be online in two weeks.
Rezultatet do të dalin në internet pas dy javësh.
«pas» = in
The results will be online within two weeks.
Rezultatet do të dalin në internet brenda dy javësh.
më së voni pas dy javësh

in the end apo at last – In the end = përfundimisht, pas ndryshimesh ose problemesh. At last = «më në fund», pas një pritjeje të gjatë, me lehtësim.

At last! The bus is here.
Më në fund! Erdhi autobusi.
lehtësim pas pritjes

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • until /ʌnˈtɪl/ ka një l në fund; till ka dy. Të dyja janë të sakta; till është më jozyrtare. Mos shkruani untill, dhe në shkrim zyrtar shmangni 'til. Theksi bie te rrokja e dytë: un-TIL.
  • Te until zanorja /ʌ/ nuk është as «a», as «ë» e plotë: është një «a» e shkurtër, me gojë gjysmë të hapur dhe buzë të lëshuara. Shqipja nuk e ka këtë tingull, prandaj ushtrojeni.
  • during /ˈdjʊərɪŋ/ (UK), /ˈdʊrɪŋ/ (US): theksi bie te rrokja e parë. Në fund /ŋ/ – tingull hundor, pa shtuar një «g» të dëgjueshme.
  • within /wɪˈðɪn/: /w/ nuk është «v» – rrumbullakosni buzët pa prekur dhëmbët me buzë. /ð/ është «dh» e shqipes, këtu keni avantazh. Theksi bie te rrokja e dytë.
  • Te on time dhe in time theksi bie te time; /t/ në fillim të rrokjes së theksuar shqiptohet me një frymë të lehtë ajri, ndryshe nga «t» shqipe. Te in the end theksohet end; para zanores the shqiptohet /ði/ – «dh» shqipe me një «i» të shkurtër.

Rregulli i artë

By = jo më vonë se (afat për një veprim); until = gjatë gjithë kohës deri në një pikë. For = sa gjatë; during + emër / while + fjali = kur. On time = pa vonesë; in time = mjaft herët. At the end of diçka = pjesa e saj e fundit; in the end = përfundimisht. Dhe mbani mend: «deri» si afat është by.

Ushtrime

A. Forma

Plotësoni fjalën që mungon. Zgjidhni fjalën në kllapa kur ka.

  1. I fell asleep ___ the film. …
  2. I fell asleep ___ I was watching the film. …
  3. She has lived in Lisbon ___ ten years. …
  4. You must return the form ___ 30 days. …
  5. The bank is open 9 a.m. 4 p.m.
  6. The essay must be handed in ___ Friday. …

B. Kuptimi

Zgjidhni përgjigjen që i përshtatet kuptimit.

  1. Zgjidhni përgjigjen e saktë: I'll stay in bed … ten.
  2. Zgjidhni përgjigjen e saktë: The plane took off …, at 7.30 exactly.
  3. Zgjidhni përgjigjen e saktë: We got to the station … to buy a coffee before the train left.
  4. Zgjidhni përgjigjen e saktë: … we decided not to go.
  5. Zgjidhni përgjigjen e saktë: The shop doesn't open … ten.
  6. Zgjidhni përgjigjen e saktë: … I was getting off the bus, I saw my old teacher.

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. I have to finish this essay until Monday.
  2. We stayed in Paris during a week.
  3. My office is at the end of the corridor.
  4. In the end of the year, we have a big party.

D. Në kontekst

Lexoni mesazhin dhe plotësoni fjalët që mungojnë.

A message to a friend
Hi Ana! Sorry I didn't reply — my phone was off 17 the whole flight. We landed 18, at 6.10 exactly, but then we waited for our bags 19 almost an hour! 20 the time we got to the hotel, it was nearly nine. We were tired, but we went out anyway and got to the restaurant just 21 before the kitchen closed. We're staying here 22 Sunday. Can you send me your address 23 Friday? I want to send you a postcard!

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht.

  1. Shkruani për diçka që duhet ta bëni deri në një afat këtë javë dhe për diçka që do ta bëni deri në një orë të caktuar.
  2. Shkruani për një vendim që kërkoi shumë kohë. Përdorni in the end.

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. A1-20 At, on, in për kohën: parafjalët e kohës në anglisht
    I usually go swimming ___ Monday mornings. …
  2. A2-27 Zero dhe First Conditional: fjalitë kushtore me if, unless dhe when në anglisht
    I'll call you as soon as I (arrive).
  3. B1-03 Past Perfect: më se e kryera në anglisht («kisha ikur») e shpjeguar në shqip
    When we got to the cinema, the film already (start).
Përgjigjet

A. Forma

  1. during
  2. while
  3. for
  4. within
  5. from … to / from … until / from … till / between … and
  6. by

B. Kuptimi

  1. until
  2. on time
  3. in time
  4. In the end
  5. until
  6. As

C. Gjeni gabimin

  1. I have to finish this essay by Monday. / I have to finish this essay before Monday.
  2. We stayed in Paris for a week.
  3. ✓ My office is at the end of the corridor.
  4. At the end of the year, we have a big party.

D. Në kontekst

  1. during / for
  2. on time
  3. for
  4. By
  5. in time
  6. until / till / through
  7. by / before

E. Radha juaj

  1. I have to pay my phone bill by Thursday. On Saturday I'm going to stay at home until lunchtime.
  2. We looked at ten flats. In the end, we chose the small one near the park.

F. Përsëritje e përzier

  1. on
  2. arrive / have arrived
  3. had … started
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play